Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Paramatthadīpanī

Saṅgaha mahāṭīkā pāṭha

Ganthārabbhakathā

[Ka]

Udayā yassa ekassa, saddhammaraṃsi jālino;

Pabujjhiṃsu janambujā, jātikkhette mahāsare.

[Kha]

Vandāmi taṃ mahāsūraṃ, mahāmoha tamonudaṃ;

Sañjātaṃ so hadaye mayhaṃ, tamokhandhaṃ panūdataṃ.

[Ga]

Porāṇakehi viññūhi, vaṇṇitā vaṇṇanā bahū;

Dissanti idha lokamhi, abhidhammatthasaṅgahe.

[Gha]

Na tāhi tuṭṭhiṃ vindanti, ye sāratthā bhimānino;

Te maṃ saṅgamma yācanti, paramatthassa dīpanaṃ.

[Ṅa]

Mahaṇṇave ratanāni, uddharitvā dipavāsinaṃ;

Yathicchakaṃpi dajjeyyuṃ, na vattabbāva ūnatā.

[Ca]

Tathevettha vipulatthā, aṇṇave ratanūpamā;

Satakkhattuṃpi vaṇṇeyyuṃ, pariyādinnā na hessare.

[Cha]

Tasmā tāsu vaṇṇanāsu, sāramādāya vaṇṇanaṃ;

Nānāsārattha sampuṇṇaṃ, uttāna padabyañjanaṃ.

[Ja]

Nātisaṅkhepa vitthāraṃ, mandabuddhippabodhanaṃ;

Karissaṃ taṃ paramatthesu, suṇantu pāṭavatthinoti.

Pathamagāthā-paramatthadīpanī

1. Abhidhammatthasaṅgahaṃ kattukāmo anuruddhatthero saṅgahārabbhe tāva sappayojane pañcapiṇḍatthe dassento ādigātha māha. Pañcapiṇḍatthānāma ratanattayavandanā, ganthābhidheyyo, ganthappakāro, ganthābhidhānaṃ, ganthappayojanaṃ. Tattha tīsu ratanesu nippaccakārakaraṇaṃ ratanattayavandanānāma. Sā sammāsambuddhamatulaṃ sasaddhammagaṇuttamaṃ abhivādiyāti etehi padehi dassitā. Sakalena ganthena abhihitā padhānatthabhūtā cattāro abhidhammatthā ganthābhidheyyo. So abhidhammatthasaṅgahantipade abhidhammattha saddena dassito.

[1] Vibhāvaniyaṃ pana

Saṅgahitabhāvopi abhidheyyoyevāti katvā abhidheyyo abhidhammatthasaṅgahapadena dassitotivuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi so appadhānatthabhūto saṅgahitabhāvo imasmiṃ piṇḍatthadassane abhidheyyo nāma bhavituṃ yuttoti. Ito paṭṭhāyaca ṭīkāyanti vutte imassa saṅgahassa dvīsu sīhaḷaṭīkāsu pathamāṭīkā daṭṭhabbā. Vibhāvaniyanti vutte etarahi pākaṭā dutīyā. Ṭīkāsūti vutte dvepi. Mahāṭīkāyanti vutte visuddhimagge mahāṭīkā daṭṭhabbā. Yañca vacanaṃ vibhāvaniyaṃpi āgataṃ, aññatthāpi āgataṃ, taṃpi idha vibhāvaniyaṃtveva vuccati āsannattāti. Sabhāgadhammasaṅgahavasena ganthavidhānākāro ganthappakāro. So pana saṅgaha saddena dassito.

[2] Vibhāvaniyaṃ pana

Abhidhammatthasaṅgahapadenāti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi abhidhammatthasaddo ganthavidhānākāraṃ dīpetīti. Atthā nugatā ganthasamaññā vanthābhidhānaṃ. Taṃ abhidhammattha saṅgahapadena dassitaṃ. Saṅgahaganthe kate sati taduggahaparipucchādivasena anāyāsato laddhabbaṃ dhammānaṃ sarūpāvabodhādikaṃ anupādāparinibbānantaṃ ganthassa phalānuphalaṃ ganthappayojanaṃ taṃpi abhidhammatthasaṅgahapadeneva sāmatthiyato dassitaṃ.

[3] Vibhāvaniyaṃ pana

Saṅgahasaddenāti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi abhidhammatthasaddena vinā anāyāsato saṃsiddhimattadīpakena saṅgahasaddamattena tādiso anupādāparinibbānanto payo janaviseso sakkā viññātuṃ, asaddhamma saṅgahānaṃpi loke sandissanatoti.



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
礼敬世尊、阿罗汉、正等正觉者
胜义光明
摄义大疏文
著作缘起
[卡]
唯一法身放光明，
如池莲苞待绽放；
众生领悟真法性，
生死轮回得解脱。
[克]
我礼敬彼大勇者，
驱散无明大黑暗；
愿他常驻我心中，
永除一切愚痴暗。
[嘎]
古代智者所赞叹，
阿毗达摩义释论；
此世间中已流传，
诸多注释解真义。
[伽]
求真实义诸智者，
不以旧解得满足；
相聚祈请于我前，
为说胜义之光明。
[昂]
如海中宝供岛民，
随意取用无匮乏；
取之不尽用不竭，
取用多少无须议。
[遮]
如是此处义广大，
如同宝海深无尽；
纵使百次作注解，
亦不能尽其真义。
[查]
是故采撷诸注释，
精要义理重阐述；
含摄种种真实义，
词句明晰易理解。
[扎]
不繁不简适中道，
启发钝根得明了；
我今造论说胜义，
愿闻法者得通达。
第一偈颂胜义光明
1. 阿耨楼陀长老欲造《阿毗达摩概要》，首先以开端偈颂显示五种要义及其目的。五种要义即是：礼敬三宝、论典所诠、论典体裁、论典名称及论典利益。其中，对三宝作恭敬表示即是礼敬三宝。这在"礼敬无上正等正觉者、正法及最上僧伽"等句中已显示。整部论典所阐述的四种胜义法即是论典所诠，这由"阿毗达摩义"一词表示。
[1] 然而在《明晰疏》中说：
"认为'摄义'也是所诠，故说所诠由'阿毗达摩义摄'一词表示。"这说法不妥当。
因为在说明这些要义时，'摄义'这种非主要含义不适合称为所诠。从此以后，若说"注释"，应知是指此《摄义》的两部僧伽罗语注释中的第一注释。若说"《明晰疏》"，是指现今流通的第二注释。若说"诸注释"，是指这两部注释。若说"大疏"，是指《清净道论大疏》。若某段文在《明晰疏》和其他处都出现，在此仍称为"在《明晰疏》中"，因为它较为接近。以类似法的摄集方式来编排论文的形式即是论典体裁，这由"摄"字表示。
[2] 然而在《明晰疏》中说：
"由'阿毗达摩义摄'一词表示。"这说法不妥当。
因为"阿毗达摩义"一词不能表示论文编排形式。依义立名的论典通称即是论典名称，这由"阿毗达摩义摄"一词表示。造此摄义论后，通过受持、询问等方式，能轻易获得诸法的自性等理解，乃至无余涅槃，这些正果及随果即是论典利益，这也由"阿毗达摩义摄"一词的功能表示。
[3] 然而在《明晰疏》中说：
"由'摄'字表示。"这说法不妥当。
因为若离开"阿毗达摩义"一词，仅用表示轻易成就的"摄"字，是不能理解如此殊胜的乃至无余涅槃的特殊利益，因为世间也可见到非正法的摄集。

2. Tattha ratanattayavandanā tāva asaṅkheyyaappameyyappayojanā hoti. Yathāha –

Te tādise pūjayato, nibbute akuto bhaye;

Na sakkā puññaṃ saṅkhātuṃ, yamettha mapi kenacīti.

Ya metthamapītiettha yenakenaci api manussenavā devenavā brahmunāvā saṅkhātuṃ na sakkāti yojanā. Ṭīkākārāpi taṃ payojanaṃ tattha tattha bahudhā papañcenti. Saṅgahakārā pana antarāyanīvāraṇameva visesato paccāsīsanti. Saṅgahakārā tica buddhaghosattherādayo aṭṭhakathācariyā vuccanti.

Nippaccakārassetassa,

Katassa ratanattaye;

Ānubhāvena sosetvā,

Antarāye asesatoti hi vuttaṃ.



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
2. 其中首先是礼敬三宝，这具有不可计数、无量的利益。如说：
"对如是已入涅槃、
无所畏惧者致敬；
其所生福无人能，
计量测度知其数。"
这里的解释是：任何人，无论是人、天神还是梵天，都不能计量此功德。注释家们在各处多方面地详述这种利益。但诸《摄义》作者们特别期望的是消除障碍。所谓《摄义》作者是指佛音长老等注释论师们。
因为说：
"以此恭敬三宝故，
获得不可思议力；
一切障碍皆消除，
无余断尽得清净。"
provided by EasyChat

3. Kathañca ratanattayavandanāya antarāyanīvāraṇaṃ hotīti. Vuccate-ratanattayavandanā hi nāma vandanākiriyābhinipphādako sattakkhattuṃ sattakkhattuṃ anekakoṭisatasahassavāre pavattamāno mahanto puññābhisando puññappavāho. So ca anuttaresu buddhādīsu puññakkhettesu saṃvaḍḍhitattā therassa ca uḷāracchandasaddhābuddhiguṇehi paribhāvitattā mahājutiko mahapphalo mahānisaṃso ca puññātisayo hoti. So sayaṃ payogasampattibhāve ṭhatvā bahiddhā vipattipaccaye apanetvā sampattipaccaye upanetvā atipaṇītautucittāhāra samuṭṭhitānaṃ sarīraṭṭhakadhātūnaṃ upabrūhanaṃ katvā paṭisandhito paṭṭhāya laddho kāsassa janakakammassa anubalaṃ deti. Aladdhokāsassa ca puññantarassa okāsalābhaṃ karoti. Atha laddhānubalena laddho kāsena ca tadubhayena puññena nibbattā rūpārūpasantatiyo therasantāne yamakamahānadiyo viya balavabalavanti yo hutvā pavattanti. Tadā tasmiṃ iṭṭhaphalaghanaparipūrite therasantāne aniṭṭhaphalabhūtānaṃ rogādi antarāyānaṃ uppattiyā okāso nāma natthīti iṭṭhaphalasantānavibādhakāni aniṭṭhaphalasantānajanakāni ca apuññakammāni dūrato apanītāneva honti. Na hi kammānināma puññāni apuññāni ca attano vipākuppattiyā okāse asati vipaccantīti. Tato tasmiṃ santāne āyuvaṇṇā dayo iṭṭhaphaladhammā yāva ganthaniṭṭhānā yāva āyukappapariyo sānāpi vā vaḍḍhanapakkhe ṭhatvā pavattanti. Yathāha –

Abhi vādanasīlissa, niccaṃ vuḍḍhāpacāyino;

Cattāro dhammā vaḍḍhanti, āyuvaṇṇo sukhaṃ balanti.

Evaṃ tāya vandanāya antarāyanīvāraṇaṃ hotīti. Tasmā saṅgahārabbhe ratanattayavandanākaraṇaṃ therassa attanā ārabbha mānasaṅgahassa anantarāyena parisamāpanutthaṃ. Na kevalañca therasseva, sotūnañca saṅgahaṃ gaṇhantānaṃ ādimhiyeva ratanattaya vandanā siddhito anantarāyena gahaṇa kiccasampajjanatthanti.

[4] Vibhāvaniyaṃ pana

Sattasu javanesu pathamajavana vaseneva vandanā payojanaṃ vibhāvitaṃ viya dissati. ‘‘Diṭṭhadhammavedanīyabhūtā’’ti hi tattha vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Upatthambhanakiccasseva idha adhippetattā. Tassa ca sattasupi javanesu upaladdhattāti. Yathā hi āhārarūpassa dvīsu kiccesu ojaṭṭhamakarūpajananakiccaṃ parittakaṃ appamattakaṃ hoti. Catussanta tirūpupatthambhanakiccameva mahantaṃ adhimattaṃ. Tathāhi paṭṭhānepi tadupatthambhanakiccameva gahetvā kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa āhārapaccayena paccayoti vibhaṅgavāro vibhatto. Evamevaṃ idhapi pathamajavanassa avunāva vipākajananakiccaṃ parittakaṃ appamattakaṃ hoti. Ahetukavipākamattaṃ janetīti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Kammantarupatthambhanakiccameva mahantaṃ adhimattaṃ. Tañca sattasupi javanesu upalabbhati yevāti. Yasmā pana ganthābhidheyye ganthappakāre ganthappayojane ca ādito vivitesati sotu janānaṃ ganthassavane ussāho jāyati. Tasmā tesaṃ ganthā bhidheyyādīnaṃ dassanaṃ ganthe ussāhajananatthaṃ. Ganthābhidhānadassanaṃ vohārasukhatthanti. Idamettha piṇḍatthadassanaṃ.



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
3. 如何通过礼敬三宝而能消除障碍呢？现解释如下：所谓礼敬三宝，是指产生礼敬行为的七次七次、数百千俱胝次反复生起的广大福德之流、福德瀑布。由于这福德是对无上佛陀等功德田培养而成，又因长老具备殊胜的意愿、信心、智慧等功德而修习，所以成为具大光明、大果报、大功德的殊胜福德。这福德本身处于圆满的加行状态，能除去外在的不如意因缘，引生如意因缘，增长由极胜的时节、心、食所生的八种身界，并且从结生开始，对已得机会的能生业给予助力，对未得机会的福德则创造获得机会的条件。
此时，由得到助力和获得机会的两种福德所生的色、无色相续，在长老相续中如双重大河般强盛地流转。那时，在长老的相续中充满可意果报，对不可意果报如病等障碍的生起便无机会，因此能阻碍可意果报相续、能产生不可意果报相续的诸不善业便被远远驱除。因为诸业，无论善或不善，若无机会使其果报生起，便不能成熟。因此在那相续中，寿命、容色等可意果报法，直至论典完成，乃至寿量终尽，都处于增长状态中而转起。如说：
"常以恭敬礼拜者，
尊敬年长有德人；
四法增长日日新，
寿命容色乐力气。"
如是通过这礼敬而得以消除障碍。因此，长老在《摄义》开头作礼敬三宝，是为了自己所造《摄义》能无障碍地圆满完成。不仅是为了长老自己，也是为了听闻者在最初学习《摄义》时，由于三宝礼敬的成就而能无障碍地完成学习任务。
[4] 然而在《明晰疏》中，似乎只依第一速行来说明礼敬的功德，因为其中说"是现法受报"。这说法不妥当。
因为这里是指助成的作用，而这作用在七个速行中都可得到。就像段食有两种作用：产生以食素为第八的色法这作用较小较弱，而支持四种所生色的作用才是重大殊胜的。因此在《发趣论》中也只取其支持作用而说："段食对此身以食缘为缘"，如此分别解说。同样在这里，第一速行单独的产生果报作用也是较小较弱的，如注释中说："只能产生无因果报。"而支持其他业的作用才是重大殊胜的，而且这作用在七个速行中都可获得。又因为论典所诠、论典体裁、论典利益等从一开始就明确，听众对听闻论典便会生起精进。因此显示这些论典所诠等，是为了在论中生起精进；显示论典名称，是为了称呼方便。这就是此处要义的说明。

4. Ayaṃ pana padattho. Sammāca bujjhi sāmañca bujjhīti sammā sambuddho. Ettha ca sammāsaddo aviparītatthe nipāto. So bujjhitabbesu ñeyyadhammesu bujjhanakriyāya asesabyāvibhāvaṃ dīpeti. Tathāhi padesañāṇe ṭhitā paccekabuddhādayo attano visaye eva aviparītaṃ bujjhanti. Avisaye pana andhakāre paviṭṭhāviya hontīti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Visayo ca tesaṃ appamattakova sabbaññuvisayaṃ upādāya yathā hattha puṭe ākāso appamattakova ajaṭākāsaṃ upādāyāti. Te hi phassādīsu dhammesu ekadhammampi sabbākārato bujjhituṃ nasakkontīti. Sabbaññubuddhānaṃ pana avisayo nāma natthi, yattha te viparītaṃ bujjheyyuṃ. Te hi anamatagge saṃsāre anantāsu ca lokadhātūsu tiyaddhagate addhamuttake ca dhamme hatthamaṇike viya samasame katvā bujjhanti. Sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāta māgacchantīti hi vuttaṃ. Tattha ñāṇamukheti sabbaññuṃmahābhavaṅgaṃ sandhāyāha. Tattha hi te dhammā bodhimaṇḍe sabbaṃ abhidhammaṃ sammasanato paṭṭhāya niccakālaṃ upaṭṭhahantīti. Sabbaññubuddhā pana yattake dhamme vicāretuṃ icchanti. Tattake dhamme āvajjanāya visuṃ katvā āvajjitvā vicārentīti. Nanu dhammā mahantā bhavaṅgaṃ parittakanti na codetabbametaṃ. Arūpadhammānañhi paramukkaṃsapattānaṃ esa ānubhāvoti. Saṃsaddo pana sāmanti etassa atthe upasaggo. So bhagavato paṭivedhadhammesu anācariyakataṃ dīpeti. Na me ācariyo atthīti hi vuttaṃ. Nanu bhagavato tatīyacatutthāruppa samāpattiyo āḷārudakamūlikāti. Saccaṃ. Tā pana analaṅkaritvā laddhamattāva hutvā chaḍḍitattā pacchā bujjhanakriyāya pādakamattāpi nahonti. Kuto paṭivedhadhammāti. Tasmā tā bhagavato buddhabhāve sācariyakataṃ na sādhentīti. Ayamettha pāḷi anugato attho. Yathāha –

Tattha katamo ca puggalo sammāsambuddho. Idhekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi. Tattha ca sabbaññutaṃ pāpuṇāti. Balesu ca vasibhāvaṃ. Ayaṃ vuccati puggalo sammāsambuddhoti.

Tatthāti nimitte bhummaṃ. Balesūti dasabala ñāṇesu. Vasibhāvanti issarabhāvaṃ. Etthaca pubbe. La. Sāmantietena saṃsaddassa atthaṃ dasseti. Tatthātiādinā [sammāsaddassaatthanti. Sammāsambuddhapadaṃ]



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
4. 以下是词义解释。"正确地觉悟"且"自己觉悟"，故称"正等正觉"。这里"正"字是表示"无颠倒"义的助词。它表明在所应觉悟的所知法中，觉悟作用完全无余地显明。因此，处于局部智中的辟支佛等，只能在自己境界中无颠倒地觉悟。而在其境界之外，则如入于黑暗中，如注释中所说。相对于一切知者的境界，他们的境界是极其有限的，就如手掌中的空间相对于虚空是极其有限的。因为他们对触等诸法，即使一法也不能从一切方面觉悟。
但是对于一切知佛，没有所谓的非境界，即他们会颠倒觉知的地方。他们对于无始轮回中、无量世界中，三时所摄及未来确定的诸法，如掌中宝珠般平等地觉知。因为说："一切诸法以一切行相都进入世尊佛陀的智门中。"这里"智门"是指一切知大有分。因为从菩提座上思惟一切阿毗达摩开始，诸法便常时出现于其中。一切知佛欲观察多少法，便以寻思别别观察那么多法。不应质疑说"诸法广大而有分狭小"，因为这是达到最胜的无色法的威力。
"自"字是"自己"的前缀，它表明世尊对所证诸法无师自通。因为说："我无师尊。"然而，世尊不是从阿罗逻、郁陀迦处学得第三、第四无色定吗？确实如此。但是那些只是获得而未加修饰就舍弃了，后来在觉悟时连作基础都算不上，更何况是证悟之法？因此它们不能证明世尊的觉悟有师。这是依循经典的义理。如说：
"其中什么是正等正觉者？在此，某人对于前所未闻之法自己证悟诸谛，并于其中得一切智，于诸力得自在。此称为正等正觉者。"
其中"于其中"是处所义第七格。"于诸力"指于十力智。"自在"指主权。此中以"前所未闻...自己"等显示"自"字的意义。以"于其中"等[显示"正"字的意义。"正等正觉"一词]

5. Idāni thero attano vandanaṃ suṭṭhubalavaṃ karonto atulanti āha. Anekaguṇapadavisayā hi vandanā suṭṭhutaraṃ balavatī hotīti. Nanu ekaguṇapadavisayāpi vandanā antarā yanīvāraṇesamatthā siyāti kiṃ dutīyenāti. Na na samatthā. Viññujātikā pana satthuguṇatthomane mattakārino nāma na honti . Thero ca tesaṃ aññataro. Tvaṃ pana aviññujātiko. Tasmā mattaṃ karonto codesīti. Apica. Na kevalaṃ antarā yanīvāraṇameva vandanāya icchitabbaṃ hoti. Athakho paññāpāṭavādiatthopi icchitabboyeva. Sopi hi anāyāsena gantha niṭṭhānassa ganthapārisuddhiyā ca paccayo hotīti. Anussatiṭṭhānesu hi cittabhāvanā cittasamādhānāvahā hoti. Citta samādhāne ca sati paññātikkhāsūrā hutvā pahati. Samāhito bhikkhave yathābhūtaṃ pajānātīti hi vuttaṃ. Tasmā tadatthāyapi attano vandanā suṭṭhu balavatī kātabbāyevāti.

[5] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Yathāvuttavacanattha yogepi sammāsambuddhasaddassa bhagavati samaññāvasena pavattattā atulanti iminā vise setī’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Mahantañhi satthuguṇapadānaṃ majjhe etaṃ sammāsambuddhapadaṃ, cando viya tārakānaṃ majjhe. Tasmā taṃ sabhāvaniruttiṃ jānantānaṃsantike bhāvatthasuññaṃ satthusamaññāmattaṃ bhavituṃ nārahati. Aññesaṃ pana padasahassaṃ vuccamānaṃpi satthu samaññāmattameva sampajjatīti. Tulayitabbo aññena saha pamitabboti tulo. Na tulo atulo, natthitulo sadiso etassāti vā atulo. Bhagavā. Na hi atthi bhagavato attanā sadiso koci lokasminti. Yathāha –

Na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati;

Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggaloti.

Anacchariyañcetaṃ, yaṃ buddhabhūtassa atulattaṃ. Sampatijātassapi panassa atulatā paññāyati. Tadā hi mahāpuriso sampatijātova samāno puratthimadisābhimukho aṭṭhāsi. Tasmiṃ disā bhāge anantāni cakkavāḷāni ekaṅgaṇāni ahesuṃ. Tesu ṭhitā devabrahmāno mahāpurisa idha tumhehi sadiso natthi. Kuto uttaritaroti paramāya pujāya pūjesuṃ. Evaṃ sesadisāsupi. Tadā mahāpuriso attano sabbalokaggabhāvaṃ ñatvā aggohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmilokassa, jeṭṭhohamasmilokassa ayamanti mājāti, natthi dāni punabbhavoti evaṃ achambhivācaṃ nicchāresīti. Idaṃpi anacchariyaṃ, yaṃ pacchimabhavaṃ pattassa atulattaṃ. Yadā pana so sumedhabhūto dīpaṅkarabuddhassa santike niyatabyākaraṇaṃ gaṇhi. Tadāpi thapetvā dīpaṅkarasammāsambuddhaṃ pāramitāguṇehi tena sadiso koci nattheva. Natthibhāvocassa tadā pavatte hi dasasahassilokadhātukampanādīhi asādhāraṇapāṭihāriyehi dīpetabbo. Tāni hi paccekabodhisattānaṃ satasahassaṃpi pavattetuṃ na sakkhissatiyeva. Kuto sāvakabodhi sattānanti. Teneva hi tadā pavattipāramipavicayaññāṇaṃ attano visaye sabbaññuthaññāṇagatikanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Sāvakabodhisattāpi hi yato paṭṭhāya attano bodhiyā anurūpe sambhāradhamme sayameva jānituṃ sakkonti. Tato paṭṭhāya anivattidhammā hutvā vattānusārimahāputhujjanabhāvaṃ atikkamitvā bodhisattabhūmiṃ okkantā honti. Ekena pariyāyena niyatā sambodhiparāyanā ca nāma honti. Tadā eva buddhānaṃ sammukhibhāve sati niyatabyākaraṇaṃ labhanti. Sabbaññu bodhisatta paccekabodhisattesu vattabbameva natthīti.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
5. 现在长老为使自己的礼敬更加有力，说"无与伦比"。因为礼敬若涉及多种功德词，便更加有力。有人或问：单一功德词的礼敬不也能够消除障碍吗？何必要第二个呢？答：不是不能。但具慧者在称赞导师功德时，不会知足止步。长老便是其中之一。而你是不具慧者，所以才会以知足为由而质疑。
再者，礼敬所求的不仅仅是消除障碍，还需要求得智慧敏锐等功德。因为这也是无障碍完成论典和使论典清净的因缘。在随念处中，心的修习能带来心的等持。心得等持时，智慧便变得锐利而运作。因为说："诸比丘，得定者如实知见。"因此为了这个目的，也应该使自己的礼敬更加有力。
[5] 然而在《明晰疏》中说：
"虽然'正等正觉'一词的词义如前所说相应，但因为它作为世尊的通称而运用，所以用'无与伦比'来特别限定。"这说法不妥当。
因为这"正等正觉"一词在诸多导师功德词中是最为殊胜的，如月亮在群星之中。因此，对于了知其本质词义的人来说，它不应成为一个缺乏实义的导师通称而已。而对其他人来说，即使说上千个词也只能成为导师的通称而已。"可与他比较、可与他度量"为"有比"；"非有比"为"无比"；或"无有与他相等者"为"无比"的世尊。因为世间确实没有与世尊相等者。如说：
"我无有师尊，
我无有等伦；
此含天世界，
无人能相比。"
这成佛后的无比性并不奇特。即便刚出生时，他的无比性也已显现。那时大士刚出生便面向东方而立。在那方位上，无量世界成为一片平地。其中的天神梵天以最上供养供养说："此方世界中无有与你相等者，何况更殊胜者。"其他方位也是如此。那时大士知道自己是一切世间最上已，便说出无畏之语："我是世间最上者，我是世间最胜者，我是世间最长者，这是最后生，不再有后有。"
这最后有者的无比性也不奇特。当他作为善慧（菩萨）在燃灯佛前得到授记时，除了燃灯正等正觉者外，在波罗蜜功德上已经没有与他相等者。这无与伦比性应由当时发生的震动万个世界等不共神变来说明。因为即使十万辟支菩萨也不能引发这些神变，更不用说声闻菩萨了。因此注释中说，当时生起的波罗蜜简择智在自己境界中如同一切知智。
因为声闻菩萨从能够自知适合自己菩提的资粮法开始，便成为不退转者，超越随顺（正法）的大凡夫位，进入菩萨地。从某方面说，他们便称为必定趣向正等觉者。若得面见佛陀，便获得授记。对于一切知菩萨和辟支菩萨就更不用说了。


[6] Vibhāvaniyaṃ pana

Samitatthe yyakārassa akārassa vā vasena etaṃ siddhanti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi tulasaddo dhātusiddho kammasādhano ca bhavituṃ na yutto. Tulayituṃ asakkuṇeyyoti atulo. Appame yyoti hi ṭīkāyaṃ vuttaṃ. Etena tulasaddo kammasādhanoti dipeti. Evañca sati kammasādhaneneva tadatthasiddhito kiṃ tato samitatthe yyakārassaakārassa vā cintāyāti. Vatticchānugato saddappayogoti katvā etaṃ vuttanti ce. Na. Yathā sutaṃ yuttaṃ vajjetvā assutassa parikappanāya payo janābhāvatoti. [Atula padaṃ]

6. Imehi pana dvīhi padehi satthu tisso sampadā vibhā vitā honti. Hetusampadā phalasampadā sattupakārasampadācāti. Tattha satthu mahākaruṇā samaṅgitā bodhisambhārasambharaṇañca hetusampadānāma. Bodhimaṇḍe pavattitā catuvīsati koṭisabhasahassasaṅkhā mahāvajiraññāṇasaṅkhātā sabbaññumahā vipassanāpi ettheva saṅgahitā. Sā hi mahābodhiyā padaṭṭhāna bhūtāti. Pahāna sampadāyameva vā sā saṅgahitāti daṭṭhabbā. Phalasampadā catubbidhā pahānasampadā ñāṇasampadā ānubhāvasampadā rūpakāyasampadā cāti. Tattha saha vāsanāya kilesappahānaṃ pahānasampadā nāma. Pahānassa sabbapāripūritāti attho. Atthato pana ariyamaggo, aggamaggaññāṇameva vā. Sabbaññuta ññāṇa dasabalaññāṇādīni ñāṇasampadā.

[7] Vibhāvaniyaṃ pana

Etāsu dvīsu sampadāsu ñāṇasampadā pathamaṃ vuttā, tato pahānasampadā. Pahānasampadāyeva pana pathamaṃ vattabbā. Sā hi ñāṇasampadāyapubbaṅgamabhūtā paccayabhūtā ca. Mahāṭīkāyañca sāyeva pathamaṃ vuttāti.

[8] Yañca vibhāvaniyaṃ

‘‘Sabbaññutaññāṇapadaṭṭhānaṃ aggamaggaññāṇa’’nti ñāṇasampadāyaṃ vuttaṃ. Taṃpi na yujjati.

Aggamaggaññāṇañhi pahānasampadā eva bhavituṃ arahati. Na hi maggaññāṇato aññā pahānasampadānāma atthīti. Yañca koci vadeyya maggaññāṇaṃ ñāṇañca hoti pahānañca. Tasmā ubhayattha vattuṃ yuttanti. Taṃpi na yujjati. Evañhi sati sampadāsaṅkaro hotīti.

[9] Tathā vibhāvaniyaṃ

Ñāṇasampadāyaṃ sabbaññutaññāṇaṃ sabbapathamaṃ vattabbaṃpi na vuttaṃ. Taṃpi na sundaraṃ.

Nanu ‘‘tammūlakāni ca dasabalādi ññāṇānī’’ti ettha ādisaddena sabbaññutaññāṇaṃpi gahitanti ce. Taṃpi na yujjati.

Na hi appadhānaṃ sarūpato niddisitvā padhānaṃ pākaṭaṃ ādisaddena gahitanti ñāyāgataṃ hotīti. Acinteyyānubhāvehi sīlā diguṇehi iddhi dhammehi ca sampadā ānubhāvasampadā. Lakkhaṇā nubyañjanappaṭimaṇḍitassa rūpakāyassa sampatti rūpakāyasampadā. Sattupakāroduvidho āsayasampadā, payogasampadā ca. Ajjhāsayassa uḷāratā kāyavacīpayogassa ca parisuddhatāti attho. Tattha devadattādīsu virodhisattesupi niccaṃ hitajjhāsayatā āsaya sampadā. Loke abhiññātānaṃ rājūnaṃ rājamahāmattānaṃ seṭṭhi gahapatīnaṃ devarājūnampi dhammaṃ desentassa lābhasakkārādi nirapekkhatāvasena desanāpayogasuddhi payogasampadā. Tattha dve pahānañāṇasampadā sammāsambuddhapadena vibhāvitā. Dvīhi ānu bhāvarūpakāyasampadāhi saha dve sattupakārasampadā atulapadena. Hetusampadā pana dvīhipi padehi sāmatthiyato vibhāvitā. Na hi tādisiyā hetusampadāya vinā itarāsaṃ pavatti atthīti. [Sampadā]



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
[6] 然而在《明晰疏》中说：
"这是依据'已平息'义中的-ya词尾或-a词尾而成。"这说法不妥当。
因为"tula"（衡量）这词不适合作为词根派生的业格词。"不能衡量"即是"无比"。因为注释中说："不可称量。"这表明"tula"是业格词。如此则仅由业格词便可成就其义，何必再考虑"已平息"义中的-ya词尾或-a词尾呢？若说这是随顺语法规则的用词，也不对。因为除了所闻合理的用法外，臆想未闻之用法是无意义的。["无比"一词]
6. 通过这两个词显示导师的三种圆满：因圆满、果圆满和利益有情圆满。其中，导师具足大悲心和积集菩提资粮是因圆满。在菩提座上生起的二十四俱胝百千数量的大金刚智即一切知大观智也包含在此中。因为它是大菩提的近依。或应视为包含在断圆满中。
果圆满有四种：断圆满、智圆满、威力圆满和色身圆满。其中，断除烦恼及其习气称为断圆满。意即断除的完全圆满。从实义来说即是圣道，或只是最上道智。一切知智、十力智等是智圆满。
[7] 然而在《明晰疏》中，
在这两种圆满中，先说智圆满，后说断圆满。但应该先说断圆满，因为它是智圆满的先导和因缘。在《大疏》中也是先说断圆满。
[8] 而《明晰疏》中说：
"最上道智是一切知智的近依"，这在智圆满中说的也不适当。
因为最上道智应该只属于断圆满。除了道智外没有其他断圆满。若有人说道智既是智也是断，所以适合在两处说，这也不适当。因为这样会导致圆满混淆。
[9] 同样在《明晰疏》中，
在智圆满中本应首先说一切知智却未说。这也不妥当。
若说"以及由此为根本的十力等智"中的"等"字也包含一切知智，这也不适当。
因为先明确指出次要的本性，而用"等"字包含主要显著者，这不符合法则。
具有不可思议威力的戒等功德和神通法的圆满是威力圆满。具足相好庄严的色身的圆满是色身圆满。利益有情圆满有二种：意乐圆满和加行圆满。即意乐殊胜和身语加行清净。其中，即使对提婆达多等敌对者也常怀利益之心是意乐圆满。对世间著名的国王、大臣、长者、居士乃至天王说法时，不顾利养恭敬等而说法的清净是加行圆满。其中，断圆满和智圆满由"正等正觉"一词显示。威力圆满和色身圆满这两种，连同两种利益有情圆满由"无比"一词显示。因圆满则由两个词的功能显示，因为没有如此因圆满就不会有其他圆满的生起。[圆满]

7. Punapi thero attano vandanaṃ balavataraṃ karonto sasaddhammagaṇuttamanti āha. Etena dhammasaṅghānaṃpi vandanā katā hoti. Dūratohaṃ namassissaṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakanti hi vutte saṅghassapi namanakriyāpatti sahasaddena viññāyati. Eva midaṃ daṭṭhabbaṃ. Tattha namassissanti namassiṃ.

[10] Yampana vibhāvaniyaṃ

‘‘Guṇībhūtānaṃpi hi dhammasaṅghānaṃ abhivādetabba bhāvo sahayogena viññāyatī’’ti vuttaṃ. Tattha abhivādetabba bhāvoti navattabbaṃ. Abhivāditabhāvoti pana abhivādananti vā vattabbaṃ. Evañhi sati idha adhippetassa kriyā samavāyassa siddhattā dhammasaṅghānaṃpi therassa vandanā kriyāpatti siddhā hotīti. Itarathā tabbapaccayassa arahatthadīpanato abhivādanā rahatā saṅkhāta guṇasamavāyo vutto siyā. Soca idha nādhippeto. Attano nidassanena ca saha na sameti saputtadāro āgatoti.

Apica thero imaṃ ganthaṃ racayissāmīti pubbabhāgeyeva tīṇi ratanāni vandi, atha taṃ attano vandanaṃ ganthappaṭiññāya saha ghaṭetvā dassento imaṃ gāthaṃ racayītipi na na sakkā vattunti. Tathāhi abhivādiyāti vuttaṃ. Na abhivādiyāmīti. Esanayo aññatthapi. Tattha saddhammena ca gaṇuttamena ca attanā nimmitena sakalalokassa saraṇabhūtena saha vattatīti sasaddhamma gaṇuttamo. Sammāsambuddho. Na hi paranimmitena saddhammena gaṇuttamena ca sahitā sāvakā sasaddhammāti ca sagaṇuttamāti ca vuccanti. Na ca attanoeva saraṇabhūtena saddhammena sabrahmacārigaṇuttamena ca sahitā paccekabuddhā tathā thomanaṃ arahantīti, tasmā idaṃpi satthu asādhāraṇaguṇapadameva hotīti daṭṭhabbaṃ.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
7. 长老为使自己的礼敬更加有力，又说"具正法与最上众"。由此也对法宝和僧宝作了礼敬。因为说"我将从远处礼敬具僧伽的世间导师"时，通过"具"字也理解到对僧伽的礼敬行为。这里应如是理解。其中"将礼敬"即是"礼敬"。
[10] 然而在《明晰疏》中说：
"通过'具'的连结，也理解到作为功德所依的法宝和僧宝应受礼敬。"其中不应说"应受礼敬性"，而应说"已受礼敬性"或"礼敬"。因为这样便成就此处所意指的行为和合，便成就长老对法宝和僧宝的礼敬行为。否则，由于"-tabba"词尾表示"应该"义，就会表示值得礼敬的功德和合，而这不是此处所要表达的。这也与自己举例"带着妻子儿女来"不相符合。
再者，不能不说长老在造此论之前就已礼敬三宝，然后将自己的礼敬与造论誓愿结合而显示，造此偈颂。因此说"已礼敬"，而不说"我礼敬"。这个原则在其他处也适用。其中，与自己所创造的、作为一切世间皈依处的正法和最上众相俱，故称"具正法与最上众"的正等正觉者。因为声闻虽与他人所创的正法和最上众相俱，但不称为"具正法者"和"具最上众者"。辟支佛虽与作为自己皈依处的正法和同梵行最上众相俱，也不值得如此赞叹。因此这也应视为导师的不共功德词。


Tattha dhāretīti dhammo. Ke dhāreti, attānaṃ dhārente. Dhammo have rakkhati dhammacārinti hi vuttaṃ. Kathañca dhāreti, catūsu apāyesu vaṭṭadukkhesuca apatamāne karonto. Kiñca dhāraṇaṃnāma, yesaṃ vasena sattā apāyesuvā vaṭṭadukkhesuvā patanti, tesaṃ kilesānaṃ ekadesenavā sabbasovā samucchindanaṃ. Imasmiṃ atthe cattāro ariyamaggā nibbānañca nippariyāyato dhammonāma. Ariyamaggā hi kilese samucchindantā nibbānena saheva hutvā samucchindanti. Na vināti, tasmā teyeva pañca ekantato dhammonāmāti. Pariyattidhammo pana dhāraṇupāyoyeva hoti. Cattāri sāmaññaphalānica dhāraṇaphalāniyeva honti, kilesānaṃ paṭippassambhanavasena pavattattā dhāraṇānukūlappavattāni ca. Tasmā ete pañca pariyāyadhammāyevāti. Athavā , dhārīyatīti dhammo. Dhāraṇārahoti vuttaṃ hoti. Yo hi dhārentaṃ ekantena dukkhato moceti. Aggasukheca patiṭṭhāpeti. Soyeva dhāraṇārahattā idha dhammonāmāti. Kopana soti, yathā puttadhammāyeva. Tehi keci bhāvanā vasena keci sacchikiriyavasena keci diṭṭhadhammasukhavihāravasena keci uggaha dhāraṇavasena dhārīyanti. Te ca evaṃ dhārīyamānā dhārentaṃ yathārahaṃ apāyadukkhato vaṭṭadukkhatoca mocenti, aggeca phalasukhevā nibbānasukhevā patiṭṭhāpentīti. Dhārentivā sappurisājanā apāyesu vaṭṭadukkhesuca attānaṃ apata mānaṃ vahanti etenāti dhammo. Dharantivā ettha dhammadīpā dhammappaṭisaraṇā janā laddhappatiṭṭhā hontīti dhammotipi yujjatiyeva. Kasmā panettha dhammo dasavidhova vutto. Nanu paṭipattidhammena saha ekādasavidhova vattabboti. Saccaṃ. Sopana paṭipattidhammo maggassa pubbabhāgappaṭipadāeva hotīti pubbacetanā viya dāne magge eva so saṅgahito. Tasmā dhammo dasavidhova sabbattha vuttoti daṭṭhabbo.

Apica, yadaggena pariyattidhammo idha dhammasmiṃ saṅgahito. Tadaggena pariyattidhārakopi saṅghe vandaneyye saṅgahitoti yutto. Yadaggenaca puthujjanakalyāṇako saṅghe sekkhesu saṅgahito. Tadaggena tassa kalyāṇahetubhūto paṭipatti dhammopi dhamme vandaneyye saṅgahitoti daṭṭhabbo. So hi puthujjanabhūtopi yehi dhammehi samannāgatattā sekhe sotāpatti phalasacchikiriyāya paṭipanne saṅgahito. Te pana dhammā sekkhe sotāpattimagge asaṅgahitāti nasakkā vattunti. Ettāvatā ye vadanti saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmīti, ettha puthujjana kalyāṇako saṅghe asaṅgahito. Na hi taṃsaraṇaṃ gacchantassa saraṇagamanaṃ sampajjatīti. Tesaṃ taṃ paṭikkhittaṃ hoti. Evaṃ pana vattabbo, yo vo ānanda mayā dhammoca vinayoca desito paññatto, so vo mamaccayena satthāti evaṃ satthuṭhāne thapetvā bhagavatā saṃvaṇṇito pariyattidhammo dhammasaraṇe saṅgahitoti yutto, taṃ dhārentopana kalyāṇappaṭipattiyaṃ ṭhitopi atthi. Aṭṭhitopi atthi. Yo aṭṭhito, so attanopi saraṇaṃ nahoti. Kuto parassa. Satthārā ca anekesu suttasahassesu so garahito. Tasmā so saṅghasaraṇe asaṅgahito. Itarova saṅgahitoti yuttoti.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
其中,"法"是"持守"的意思。持守什么?持守自身。因为说:"法确实护持行法者。"如何持守呢?使其不堕入四恶趣和轮回苦中。什么是持守呢?就是对使众生堕入恶趣或轮回苦的烦恼,或部分或完全地断除。在这个意义上,四圣道和涅槃无疑地称为法。因为圣道断除烦恼时必须与涅槃一起断除,不能分开,所以这五法绝对称为法。而教法只是持守的方法。四沙门果只是持守的果报,因为它们以镇伏烦恼的方式运作,随顺于持守。因此这五法只是方便说的法。
或者,"法"是"应当持守"的意思。即是说值得持守。因为只有能使持守者确实脱离苦,并安立于最上乐中的,才因值得持守而在此称为法。是什么呢?就像子法一样。其中有些通过修习而持守,有些通过证悟而持守,有些通过现法乐住而持守,有些通过学习记忆而持守。它们被如是持守时,能适当地使持守者从恶趣苦或轮回苦中解脱,并安立于最上果乐或涅槃乐中。或者,善人以此使自己不堕入恶趣和轮回苦中而持守,故称为法。或者,以法为洲、以法为依的人们在此中得到立足处,故称为法也是适当的。
为什么此处说法只有十种?难道不应该加上行道法说成十一种吗?确实如此。但那行道法只是圣道的前行道,就像布施中的前思一样包含在道中。因此应知法在一切处都说为十种。
再者,依据教法包含在此"法"中的道理,持教法者也应包含在应礼敬的僧中。依据凡夫善人包含在僧中学人的道理,作为他善的因的行道法也应视为包含在应礼敬的法中。因为他虽是凡夫,由于具足某些法而被包含在为证悟预流果而行道的学人中。不能说这些法不包含在学人的预流道中。至此,对于那些说"在'我归依僧'中不包含凡夫善人,因为归依他的归依不成就"的人,他们的说法就被驳斥了。应该这样说:世尊说"阿难,我为你们所说制定的法与律,在我去世后是你们的导师",如此将教法安置于导师地位并称赞,所以教法适合包含在法归依中。而持教法者有安住于善行者,也有不安住者。不安住者连自己的归依也不是,何况他人的归依?他也为导师在数千经中所呵责。因此他不包含在僧归依中,只有另一种(善行者)才包含其中,这才是合适的。


Santānaṃ dhammoti saddhammo. Samitakilesānaṃ tatoyeva pasatthānaṃ pūjitānaṃ sappurisānaṃ paṇḍitānañca dhammoti attho. Yoca santānaṃ dhammo, sopi ekantena santoyeva hotīti santo dhammotipi saddhammo. Pasattho pūjito dhammoti attho. Sacco vā. Ayañhi aññatitthiyadhammo viya dhārentaṃ navisaṃvādeti. So hi ayaṃ me hitoti dhārentassa ahitoyeva sampajjati. Ayaṃ pana tathādhārentassa hitoyeva sampajjatīti. [Saddhammapadaṃ]. Gaṇuttamapade loke samāna diṭṭhisīlānaṃ sahadhammikānaṃ samūho gaṇoti vuccati. Idha pana uttamehi sīlādiguṇehi yutto bhagavato sāvakasaṅgho uttamoca so gaṇocāti atthena uttamagaṇonāma. Soyeva idha gaṇuttamoti vuccati yathā muniseṭṭho munivaroti.

[11] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Gaṇānaṃ gaṇesuvā devamanussādisamūhesu uttamo gaṇuttamo’’ti ca vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Etasmiñhi atthe sati uttamasaddo padhānabhūto hoti. Soca guṇamhiyeva pavattatīti tena idha ariyasaṅgho vuttoti nasijjhatīti. Etthaca gaṇoti saṅghoyeva vuccati. Soca saṅgho duvidho sammutisaṅgho, dakkhiṇeyyasaṅghoti. Tattha samaggena saṅghena kataṃ upasampadākammaṃ sammutināma. Tāya sammutiyā upasampannabhūmiṃ patvā ṭhito bhikkhusaṅgho sammutisaṅghonāma. So vinayakammesu pasiddho. Dakkhiṇeyyasaṅgho nāma aṭṭha ariyapuggalasamūho. Sopana kiñcāpi sammutisaṅghepi antogadhoyeva hoti. Tathāpi saraṇagamana vandanā māna pūjāsakkārānussatiṭṭhānesu anuttara puññakkhetta vise sapariggahatthaṃ bhagavatā tathā tathā saṃvaṇṇetvā so visuṃ vuttoti daṭṭhabbo. Puthujjanasaṅghohi puññakkhettaṃ samānopi anuttaraṃ puññakkhettaṃ nahoti. Kasmā. Sālikkhette tiṇānaṃ viya khettaduṭṭhānaṃ sakkāyadiṭṭhi vicikicchānusayānaṃ sabbhāvāti. Puññakkhettabhāvo panassa purime saddhammapade vuttanayena veditabboti. [Sasaddhammagaṇuttamapadaṃ]

8.Abhivādiyāti visesato vanditvā. Ettha ca ayaṃ loke sīlādiguṇayutto seṭṭho vandaneyyoti evaṃ seṭṭha cittaṃ paccupaṭṭhāpetvā vandanto visesato vandatīti vuccati. Vandanā pana tividhā kāyavandanādivasena. Yathāha –

Tisso imā bhikkhave vandanā, katamā tisso. Kāyena vandati, vācāya vandati, manasā vandatīti.

Tattha seṭṭhacittaṃ paccupaṭṭhāpetvā jāṇudvaya kapparadvaya nalāṭa saṅkhātāni pañca aṅgāni bhūmiyaṃ patiṭṭhāpetvā vandaneyyānaṃ abhimukhaṃ nippajjanto kāyena vandatināma. Yaṃ sandhāya pañcappatiṭṭhitena vanditvāti tattha tattha vuttaṃ. Yāyaca avandiyaṭṭhānesu vandantassa āpatti hotīti. Guṇapadāni vācāya pavattento vācāya vandatināma. Namo buddhassa, namatthu buddhassa, namo vimuttiyā, namo vimuttānaṃ, vipassissa namatthūti evamādīsupi vācā vandanāyeva. Guṇapadāni anugantvā guṇe anussaranto manasā vandatināmāti.

9.Bhāsissanti kathessāmi. Kāmañca thero imaṃ saṅgahaṃ racayanto potthakāruḷhaṃ katvāva racayissati. Ganthakammaṃ nāma vācākammesu pasiddhanti katvā bhāsissanti vuttanti daṭṭhabbaṃ.



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
"正法"是"寂静者的法"。意为已平息烦恼、因此受赞叹、受尊敬的善人、智者的法。寂静者的法必定是寂静的，所以"寂静法"也称为"正法"。意为受赞叹、受尊敬的法。或为真实法。因为这法不像其他外道法那样欺诳持守者。其他外道法对认为"这对我有益"而持守的人反而成为无益，而这法对如是持守的人确实成为有益。["正法"一词]
在"最上众"一词中，世间上见解和戒行相同的同法者的集合称为"众"。此处则指具足最上戒等功德的世尊的声闻僧团，因为最上且为众的意义而称为"最上众"。这里称为"众中最上"，如同"牟尼中最胜"称为"最胜牟尼"。
[11] 然而在《明晰疏》中说：
"在众中或在天人等群众中最上，故称众中最上。"这说法不妥当。
因为若采此义，"最上"成为主要词，而它只用于功德，因此不能成立此处是指圣僧团。
此中"众"即指僧团。这僧团有二种：世俗僧团和应供僧团。其中，和合僧团所作的受具足戒羯磨称为世俗。获得由此世俗受具足戒地位而住立的比丘僧团称为世俗僧团。这在律仪作法中众所周知。应供僧团是指八圣者的集合。虽然他也包含在世俗僧团中，但应知世尊为了确立其为无上福田的特殊性，在归依、礼敬、尊重、供养、随念等处以种种方式赞叹而别说。因为凡夫僧团虽是福田，但不是无上福田。为什么？因为有如稻田中的杂草般的田害——有身见、疑随眠的存在。而它作为福田的性质，应依前述正法词中所说的方法来理解。["具正法最上众"一词]
8. "礼敬"即殊胜地礼拜。此中，于世间具戒等功德的最胜者应受礼拜，如是现起最胜想而礼拜者称为殊胜地礼拜。礼拜有三种，依身礼拜等分类。如说：
"诸比丘，有此三种礼拜，哪三种？以身礼拜，以语礼拜，以意礼拜。"
其中，现起最胜想，将两膝、两手掌、额头称为五支着地，向应礼者俯身，称为身礼拜。关于这点，处处说"以五体投地礼"。由此对不应礼处礼拜者得罪。以语言宣说功德词，称为语礼拜。"南无佛陀"、"礼敬佛陀"、"南无解脱"、"礼敬解脱者"、"礼敬毗婆尸"等也都是语礼拜。随念功德词而忆念功德，称为意礼拜。
9. "将说"即将宣说。虽然长老造此《摄义》时必定是写成书本而造，但因造论工作在语业中成就，所以说"将说"，应如是理解。

10.Abhidhammatthasaṅgahanti pade abhidhamme vuttā atthā abhidhammatthā. Te saṅgayhanti ettha etenātivā abhidhammatthasaṅgaho. Saṅgayhantitica therena saṃkhipitvā gayhanti kathīyantīti attho. Abhidhammeti cettha abhiatireko abhivise soca dhammo abhidhammo. Dhammoti ca vinayapāḷito aññaṃpāḷi dvayaṃ vuccati. Yo vo ānanda mayā dhammoca vinayoca desito paññattoti hi vuttaṃ. Tañca pāḷidvayaṃ āṇāvidhānasaṅkhātaṃ vinayana kiccaṃ vajjetvā kusalādike yathāpavatte paramatthadhamme eva dīpetīti. Evaṃ dīpentesuca tesu dvīsu dhammesu yo itarato atirekoca hoti visesoca. Ayameva abhidhammo nāma. Itaropana dhammoyeva. Evañca katvā dhammo abhidhammo vinayo abhivinayoti idaṃ catukkaṃ veditabbaṃ. Tattha dhammonāma suttantapiṭakaṃ. Abhidhammonāma yattapakaraṇāni. Vinayonāma ubhato vibhaṅgo, abhivinayonāma khandhakaparivārāti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Atirekavisesatā cettha kusalādi vasena khandhādivasena saṅgahādivasena tathā tathā desetabbappakārānaṃ anavasesavibhattivasenavā suddhadhammādhiṭṭhāna desanāpavattivasenavā veditabbā. Yato sabbaññubuddhā imaṃ abhidhammadesanaṃ devesueva desenti. Na hi manussā evarūpaṃ tayo māse nirantaraṃ pavattanayogyaṃ kathāmaggaṃ ekena iriyāpathena ādito paṭṭhāya pariyosānaṃ pāpetvā paṭiggahetuṃ sakkonti, naca eva rūpo ekamātikānubandho kathāmaggo nānākhaṇesu nānājanānaṃ desetuṃ sakkuṇeyyo hotīti. Kecipana vinayapāḷitopi abhirekavisesataṃ tassa vaṇṇenti. Taṃ aṭṭhasāliniyā na sameti. Tattha hi dhammanāmikānaṃ dvinnaṃ pāḷīnaṃ majjheeva ayaṃ atirekavisesatā vicāritā. Naca yujjati vinayena saha tathā vicāretuṃ asamānakiccavisayattā. Vinayo hi kāyavācānaṃ vinayanakicco, ajjhācāravisayoca. Dhammo pana dhammavibhāgakicco dhammappavatti visayocāti. Kecipana vadanti evaṃ santepi vinayo eva sabbajeṭṭhako siyā. Vinayaṃ vivaṇṇentassa hi pācittiyāpatti hoti. Dhammaṃ vivaṇṇentassa dukkaṭāpattimattāti, taṃ nayujjati. Vinayo hi āṇācakkaṃ. Dhammoca dhammacakkaṃ. Tattha vinayaṃ vivaṇṇento satthu āṇācakke pahāraṃ deti. Satthari agāravo mahanto hoti. Yassaca satthari agāravo, tassa dhammasaṅghesu tīsu sikkhāsuca agāravo siddho hoti. Tasmā vinaya vivaṇṇane āpatti mahantī hoti. Na sabbajeṭṭhakattāti. Apica, vinayonāma sāsanassa mūlaṃ. Vinaye aṭṭhite sāsanaṃ natiṭṭhati. Tasmā sāsanassa ciraṭṭhitatthaṃpi vinayavivaṇṇane mahatī āpatti paññattāti.

Iti paramatthadīpaniyā nāma abhidhammattha saṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya pathamagāthāya

Paramatthadīpanā niṭṭhitā.

Dutīyagāthā-paramatthadīpanī



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
10. 在"阿毗达摩义摄"一词中，阿毗达摩中所说的义理是阿毗达摩义。由此摄集这些义理，故称阿毗达摩义摄。"摄集"意为长老简略地摄取、宣说。此中"阿毗达摩"是"胜"、"增"、"特殊"和"法"的意思，即胜法。"法"指除律藏外的其他两部圣典。因为说："阿难，我为你们所说制定的法与律。"那两部圣典除去称为制定规范的调伏作用外，只显示如实生起的善等胜义法。在如是显示的两部法中，比另一个更殊胜、更特别的，这才称为阿毗达摩。另一个只称为法而已。如此应知有法、阿毗达摩、律、阿毗律这四种。其中，注释书中说：法即经藏，阿毗达摩即七论，律即两部分别，阿毗律即犍度和附随。
这里的殊胜特别性应从善等分类、蕴等分类、摄等分类，或从如是如是应说的方式的无余分别，或从纯法为根据的说法方式来理解。因此诸一切知佛只在天界说此阿毗达摩教法。因为人类不能以一种威仪从始至终接受如此相续三个月的说法流程，也不能在不同时刻对不同的人说如此随顺一个纲要的说法流程。
有些人赞叹它比律藏也更殊胜特别。这与《殊胜义注》不符。因为在那里只在两部名为法的圣典之间考察这种殊胜特别性。也不适合与律一起如此考察，因为作用和对象不同。律是调伏身语的作用，以违犯为对象。而法是分别诸法的作用，以法的运作为对象。
有些人说，即便如此，律应该是最上首。因为诋毁律得波逸提罪，诋毁法只得突吉罗罪。这不适当。因为律是命令轮，法是法轮。其中诋毁律是打击导师的命令轮，对导师的不敬很大。对导师不敬者，必定对法、僧、三学不敬。因此诋毁律的罪过严重，不是因为最上首的缘故。再者，律称为教法的根本。律不住立，教法就不住立。因此为了教法久住，对诋毁律制定严重的罪过。
如是《胜义光明》名《阿毗达摩义摄》
第四注释第一偈
《胜义光明》竟。
第二偈-《胜义光明》

11. Evaṃ ādigāthāyataṃtaṃ payojana sahite pañca atthe dassetvā idāni te abhidhammatthe uddesato dassento dutīyagāthamāha. Tattha tatthāti bhāsissaṃ abhidhammattha saṅgahanti vutte tasmiṃ abhidhammatthasaṅgahapade mayā vuttā abhidhammatthā sabbathāparamatthato catudhā hontīti yojanā. Etthaca -

[12] Ṭīkāyaṃ tāva

Tattha tasmiṃ abhidhammatthasaṅgahapakaraṇetivā abhidhammattha padetivā abhidhammetivā tasaddattho niddiṭṭho. Vibhāvaniyaṃ pana tasmiṃ abhidhammeti. Sabbaṃ nasundaraṃ.

Na hi abhidhammattha saṅgahapakaraṇe mayā vuttā abhidhammatthāti yujjati. Pakaraṇaṃpi hi upari vuccamānameva hoti. Natu vuttaṃ. Kuto abhidhammatthāti. Na ca saṃvaṇṇanāpakaraṇesu ādimhiyeva tāva tasaddo appadhānapadāni paccāmasatīti atthi. Tasmā aṭṭhasāliniyaṃ ādimhi tattha kena ṭṭhena abhidhammoti vākyeviya idha tasaddattho veditabboti. Evañhi sati –

[13] Ṭīkāsu

Sabbathā vuttāti yojanāpi paṭikkhittā hoti.

Sā hi vakkhamānehi sabbayāpi dvādasa, sabbathāpi aṭṭhārasātiādīhi nasametīti. Tatta sabbathāti dhammasaṅgaṇiyaṃ vuttena kusalādinā sabbappakārenapi catudhāva honti, vibhaṅge vibhatte na khandhādinā sabbappakārenapi catudhāva hontīti attho. Dhātu kathāyaṃ vuttenātiādināpi vattabbaṃ.



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
11. 如是在起始偈中显示了具有目的的五种义理之后，现在为显示那些阿毗达摩义的总说而说第二偈。其中,"彼处"即我说"将说阿毗达摩义摄"时,在那阿毗达摩义摄词中,我所说的阿毗达摩义从一切究竟义的角度有四种,这是连接。此中:
[12] 首先在《疏钞》中,
解释"彼"字的意思为:"在那阿毗达摩义摄论中"或"在阿毗达摩义词中"或"在阿毗达摩中"。而在《明晰疏》中说:"在那阿毗达摩中"。这些都不妥当。
因为"我在阿毗达摩义摄论中所说的阿毗达摩义"这说法不合适。因为论著也是将要说的,而不是已说的,何况阿毗达摩义。而且在注释论著的开头,"彼"字不会指代次要词。因此应如《殊胜义注》开头"彼处依何义称为阿毗达摩"的句子那样理解"彼"字的意思。因为这样的话:
[13] 在《疏钞》中,
"一切方式所说"的连接也被否定。
因为这与将要说的"依一切方式有十二"、"依一切方式有十八"等不相符。其中"一切方式"的意思是:依《法集论》中所说的善等一切方式也是四种,依《分别论》中分别的蕴等一切方式也是四种。也应说"依《界论》中所说"等。

12.Paramatthatoti paramattha saccato. Dve hi saccāni sammutisaccaṃ, paramatthasaccanti, tattha satta puggala atta jīvādikā paññattiatthā sabhāvato avijjamānāyeva honti. Dhammavavatthānaññāṇarahitānaṃpana mahājanānaṃ citte mahantamahantāpi hutvā vijjamānāviya paññāyanti, teca mahājanā samaggā hutvā tesaṃ ekantena atthibhāvaṃ gahetvā tathā tathā voharanti ceva sampaṭicchantica. Tasmā te mahājanehi samaggehi sammatattātatoyevaca vacīsaccaviratisaccānaṃ vatthubhūtattāsammuti saccanti vuccanti. Tasmiṃ sammutisacce ṭhatvā sammā paṭipajjantā sabba lokiyasampattiyoca sabbabodhisambhāra dhammeca ārādhenti. Micchāpaṭipajjantā apāyapūrakā honti. Evaṃ mahantañhi sammuti saccanti. Paramatthasaccaṃ pana patvā taṃ saccameva nahoti. Tañhi sayaṃ avijjamānaṃyeva samānaṃ mahājane vijjamānantveva gaṇhāpeti. Sakkāyadiṭṭhi dvāsaṭṭhidiṭṭhi tividhamicchādiṭṭhīnaṃ vatthu hutvā bālajanānaṃ vaṭṭadukkhato niyyātuṃ nadeti. Evaṃ viparītañhi sammutisaccaṃ. Evaṃ mahāsāvajjañcāti. Paramatthasaccaṃpana duvidhaṃ sabhāvasaccaṃ ariyasaccanti. Tattha dhammasaṅgaṇiādīsu sattasu pakaraṇesu vibhattā kusalādayo dhammā sabhāvasaccaṃnāma. Te hi sayaṃ sabhāvato vijjamānattā kusalānāma dhammā atthi sukhānāma vedanā atthīti gaṇhantena visaṃvādentīti. Taṃ pana ariyasaccaṃ patvā kiñci asaccaṃpi hotiyeva. Tathāhi anubhavanabhedamattaṃ upādāyeva vedanā sukhā dukkhā adukkhamasukhāti vuttā. Na sabbākārato sukhabhūtattā. Sabbehi pana aniccatā saṅkhatatādīhi anekasatehi ākārehi sabbāpi vedanā dukkhāeva. Tathā anavajjasukhavipākaṭṭhena kusalabhāvopi akusalaṃ upādāyeva vutto. Sabbepi hi tebhūmakā kusalasammatā dhammā sāsavatā saṃkilesikatā oghaniya yoganiya upādāniyatā saṅkhātehi vajjehi sāvajjāeva honti. Dukkhasaccabhūtānañca vipākānaṃ jananaṭṭhena ekantena dukkhavipākāeva honti. Ajjhattattikañca sabbalokiyasammataṃ upādāya vuttaṃ. Sabbepi hi catubbhū makadhammā ekantena attāpināma natthi. Kuto ajjhattānāma. Bahiddhāeva honti. Saṅkhāre parato passāti hi vuttanti. Ayaṃ nayo sesattika dukadhammesupi yathārahaṃ netabbo. Ariya saccaṃnāma sabbesaṃ tebhūmakadhammānaṃ ekanta dukkhabhāvo taṇhāya ekanta dukkhasamudaya bhāvo nibbānasseva dukkhanirodha bhāvo aṭṭhaṅgikassa maggasseva dukkhanirodhamaggabhāvocāti. Idhameva hi parisuddhabuddhīnaṃ ariyānaṃ ñāṇe acalamānaṃ sabbākāraparipuṇṇaṃ nippariyāyasaccaṃ hotīti. Tesu idha sammutisaccaṃ nivattento paramatthatoti ida māha. Tena vuttaṃ paramatthatoti paramatthasaccatoti. Tattha attho duvidho sabhāvasiddhoca parikappasiddhoca. Tattha yo vinā aññāpadesena kevalaṃ visuṃ visuṃ attano lakkhaṇena vijjamāno hutvā siddho. So cittādiko attho sabhāvasiddhonāma. Yopana attano lakkhaṇena vijjamānoyeva nahoti. Vijjamānassapana atthassa nānā pavattiākāre upādāya cittena parikappetvā saviggahaṃ katvā gahito cittamayo cittanimmito hutvā citteeva upalabbhamāno hoti. So sattapuggalādiko attho parikappasiddho nāma. Tesu sabhāvasiddhoyeva paramatthonāma. So hi santi bhavanti buddhisaddā etthāti attho. Ekantavijjamānaṭṭhena itarato paramo ukkaṃsagato atthoti paramattho.

我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
12. "就胜义而言"即就胜义谛而言。有两种谛：世俗谛和胜义谛。其中，有情、人、我、命等施设义在自性上实际是不存在的。但对于缺乏法差别智的众人的心中，即使是极大的也显现为似乎存在，而且这些众人和合一致，执取它们必定存在，如此这般地言说和接受。因此由于它们被众人共同认可，而且是语言谛和离妄语谛的所依，故称为世俗谛。依止这世俗谛而正确实践者，成就一切世间成就和一切菩提资粮法。错误实践者成为充满恶趣者。世俗谛如此重要。但对照胜义谛时它就不是真实。因为它本身虽然不存在，却使众人执为存在。成为有身见、六十二见、三种邪见的所依，不让愚人从轮回苦中出离。世俗谛如此颠倒，如此大过。
胜义谛有二种：自性谛和圣谛。其中，在《法集论》等七论中分别的善等诸法称为自性谛。因为它们自性实际存在，所以执取"有善法"、"有乐受"者不会被欺诳。但对照圣谛时有些也成为非谛。比如，只是依据感受的差别而说受有乐、苦、不苦不乐，不是从一切方面都是乐性。因为一切受都以无常性、有为性等数百种方式都是苦。同样，以无过失乐报的意义而说善性也只是相对于不善。因为一切三界所认为的善法都因为有漏、烦恼性、暴流性、轭性、取性等过失而有过失。又因为能生苦谛所摄的果报，所以必定是苦果。内三法等也是相对于一切世间所认为的而说。因为一切四界法必定没有所谓的我，何况内？都是外。因为说"见诸行为他"。这个原则也应适当地运用于其余三法、二法等。
圣谛即一切三界法必定是苦，渴爱必定是苦集，只有涅槃是苦灭，只有八支道是苦灭道。因为只有这对清净智的圣者们的智中不动摇、一切方面圆满、无比喻的真实。在这些中，此处说"就胜义而言"是为了排除世俗谛。所以说"就胜义而言"即"就胜义谛而言"。
其中，义有二种：自性成就和遍计成就。其中，不依其他而仅以各自相而存在成就的，那心等义称为自性成就。以自相实际不存在，而是依所取的存在义的种种运作方式，由心遍计、作成有相而执取，成为心所造、心所创，只在心中获得的，那有情人等义称为遍计成就。在这些中，只有自性成就称为胜义。因为有智、有声在此中，故为义。因为以必定存在的意义而比其他更殊胜、达到最上，故为胜义。

 Api ca, ye ayaṃ atthi ayaṃ upalabbhatīti gahetvā tassa abhiññeyyassa abhiññatthāya, pariññeyyassa pariññatthāya, pahātabbassa pahānatthāya, sacchikātabbassa sacchikaraṇatthāya, bhāvetabbassa bhāvanatthāya paṭipajjanti. Tesaṃ tadatthasādhane avisaṃvādakaṭṭhena paramo uttamo atthoti paramattho. Itaropana avijjamānattā tassa abhiññādiatthāya paṭipajjantānaṃ tadatthasādhane visaṃvādakoyeva bhavissati. Napana tadatthaṃ sādhessa tīti paramatthoti vattuṃ nārahatīti.

[14] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Paramassavā uttamassa ñāṇassa attho gocaroti paramattho’’tipi vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi paramasaddoñāṇe vattamāno dissati. Naca atthasaddo gocareti. Yañca anuṭīkāyaṃ saccameva saccikaṃ. So eva attho aviparītassa ñāṇassa visayabhāvaṭṭhenāti saccikaṭṭhoti vuttaṃ. Taṃpi aviparītena ñāṇena araṇīyato upagantabba to atthoti imamatthaṃ dasseti. Naparamasaddassa atthanti. [Paramatthapadaṃ]



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
再者，那些执取"此存在、此可得"而为了证知所应证知、遍知所应遍知、断除所应断除、证悟所应证悟、修习所应修习而实践的人们，对他们来说，因为在成就那些目的时不欺诳的意义而成为最高、最上的义，故称胜义。而另一个因为不存在，对于为了证知等目的而实践的人们，在成就那些目的时必定会欺诳，不能成就那些目的，所以不值得称为胜义。
[14] 然而在《明晰疏》中说：
"或为最高、最上智的所缘，故称胜义。"这不妥当。
因为没有见到"最高"一词用于智。而且"义"一词不表示所缘。而在《复疏》中说："真实即是真，那义以不颠倒智的对象义而称为真实义。"这也显示"因为是不颠倒智所应趣近、所应达到的义"的意思，而不是"最高"一词的意思。["胜义"一词]

13.Cittanti ettha cintetīti cittaṃ. Etthaca cintanakriyā nāma niccaṃ ārammaṇāpekkhā hoti. Na hi sā ārammaṇena vinā labbhatīti. Tasmā ārammaṇaggahaṇa ārammaṇupaladdhiyeva idha cintanāti daṭṭhabbāti. Evañhi sati bhavaṅgasamaya visaññisamayesu cittaṃ ārammaṇena vināpi pavattatīti evaṃ vādīnaṃ vādo paṭikkhitto hoti. Santesupica nissaya samanantarādīsu tassa paccayesu tehi nāmaṃ alabhitvā ārammaṇapaccayavasenevassa nāmaṃ siddhanti daṭṭhabbaṃ. Cintenti sampayuttakā dhammā etenāti cittaṃ. Tañhi ārammaṇaggahaṇakicce pubbaṅgamabhūtanti taṃ sampayuttadhammāpi ārammaṇaṃ gaṇhantā tassa vaseneva gaṇhantīti. Cintanamattaṃvā cittaṃ. Sabbepi hi dhammā taṃtaṃ kriyāmattāva honti. Na tesu dabbaṃvā saṇṭhānaṃ vā viggahovā upalabbhati. Paccayāyatta vuttino ca honti. Na te attano thāmenavā balenavā vasenavā sattiyāvā uppajjituṃpi sakkonti. Pageva cintetuṃvā phusetuṃvāti. Khaṇamattaṭṭhāyinoca honti, na kadāci kassaci vase vattituṃ sakkontīti. Tasmā tesu idaṃ dabbaṃ, ayaṃ satti, aya kriyāti evaṃ vibhāgo nalabbhatīti daṭṭhabbaṃ. Evañca katvā sabbesu paramatthapadesu ekaṃ bhāvasādhanameva padhānato labbhati. Tadañña sādhanānipana pariyāyatova labbhantīti veditabbaṃ. Ettha ca dabbādivasena abhedassa cintanassa atthavisesañāpanatthaṃ vibhāga kappanāvasena bhedakaraṇaṃ pariyāyakathāti daṭṭhabbaṃ. Yathā silā puttakassasarīranti, tathā karaṇañca taṃ taṃ kriyāsaṅkhāta dhammavimuttassa paraparikappitassa kārakabhūtassa atta jīva satta puggalassa sabbaso abhāvadīpanatthaṃ. Sati hi attādimhi kiṃ abhedassa bhedakappanāyāti.

Vibhāvaniyaṃ pana

Sasavisāṇaṃ viya abhūtassa bhūta kappanā vuttā viya dissati. Ayamassādhippāyo-dhammesu kattāvā kāre tāvā koci natthi. Lokepana attappadhāno kriyā nipphādako kattānāma siddho. Tasmā cintanakicce attappadhānatā dīpanatthaṃ taṃ kattubhāvaṃ citte āropetvā cintetīti cittanti vuttaṃ.

Cittassaca balena taṃsampayuttānaṃpi tasmiṃ kicce tadanukūlappavattidīpanatthaṃ punakaraṇabhāvaṃ citte kattubhāvañca tesu āropetvā cintenti sampayuttakā dhammā etenāti cittanti vuttanti. Api cettha cittasaddo vicitratthavācako daṭṭhabbo. Vuttañhe taṃ saṃyuttake –

Diṭṭhaṃ vo bhikkhave caraṇaṃnāma cittanti. Evaṃ bhante. Tampi kho bhikkhave caraṇaṃ cittaṃ citteneva cintitanti. Tenāpi kho bhikkhave caraṇena cittena cittaññeva cittataranti, nā haṃ bhikkhave aññaṃ ekanikāyaṃpi samanupassāmi yaṃ evaṃ cittaṃ. Yathayidaṃ bhikkhave tiracchānagatā pāṇā. Tepi kho bhikkhave tiracchānagatā pāṇā citteneva cittikatā. Tehipi kho bhikkhave tiracchāna gatehi pāṇehi cittaññeva cittataranti.


我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
13. 此中,"心"是"思考"的意思。此中所谓思考作用必定依赖所缘。因为离开所缘是不可得的。因此这里的思考应理解为取所缘、了知所缘。如此的话,就否定了那些主张有分时和无想时心可以离开所缘而运作的说法。虽然有依止、等无间等诸缘,但应知它不从这些得名,而是依所缘缘而得名成就。诸相应法依此而思考,故称为心。因为它在取所缘的作用上是先导,所以相应法取所缘时也是依它而取。或者心仅是思考性。因为一切法都只是各自的作用,在它们中不可得实体、形状或相貌。它们是依缘而转起,不能依自己的力量、势力、自在或能力而生起,何况思考或触知。它们只住一刹那,永远不能在任何人的自在下运转。因此应知在它们中不可得"这是实体、这是能力、这是作用"这样的区分。如此,在一切胜义词中,主要地只得一个状态义。其他词义只是方便说而得,应当了知。此中,为了显示不分实体等的思考的特殊义,依区分安立而作分别是方便说,应当了知。如"石子的身体",如此作为方便说是为了显示完全没有离开思考等作用法而由他人遍计的作者性的我、命、有情、人。因为若有我等,何必对不分的安立分别?
然而在《明晰疏》中似乎说到如兔角般对不存在者作存在的安立。这是它的意趣:在诸法中没有任何作者或作具。但在世间,以我为主导的作用完成者称为作者是成立的。因此为显示在思考作用中以我为主导,将作者性安立于心上而说"思考故为心"。
又为显示依心的力量相应法也随顺运转于彼作用,再次将作具性安立于心上,将作者性安立于彼等上而说"诸相应法依此而思考故为心"。此中也应知心字表示种种义。如在相应部中说:
"诸比丘,你们见过名为画的心吗?""是的,世尊。""诸比丘,就连那画心也是由心所思考。诸比丘,我说那画心比心更多彩多姿。诸比丘,我不见任何其他种类如此多彩多姿如诸畜生。诸比丘,那些畜生也是由心所造作。我说它们比心更多彩多姿。"


Tattha caraṇaṃnāma cittanti yatthavicitrāni dibbavimānādīni cittakammāni katvā idañcidañca puññaṃ karontā idhacidhaca nibbattāti dassento vicaranti . Tassa paṭakoṭṭhakassetaṃ nāmaṃ. Cittenāti nissakke karaṇavacanaṃ. Yathayidanti yathā ime. Cittikatāti vicitrā katā. Etthaca cittavicittakāya saññāvicittā. Saññāvicittatāya taṇhāvicittā. Taṇhāvicittatāya kammāni vicittāni. Kammavicitta tāya yoniyo vicittā. Yonivicittatāya tesaṃ tiracchā nagatānaṃ vicittatā veditabbā. [Vacanattho]

Taṃ taṃ sabhāvo lakkhaṇaṃ, kiccasampattiyo raso;

Gayhākāro phalaṃvāpi, paccupaṭṭhāna saññitaṃ.

Āsannakāraṇaṃ yaṃ taṃ, padaṭṭhānanti taṃ mataṃ;

Dhammānaṃ vavatthānāya, alaṃ ete vibuddhino.

Ārammaṇavijānanalakkhaṇaṃ cittaṃ, pubbaṅgamarasaṃ, sandhānapaccupaṭṭhānaṃ, nāmarūpapadaṭṭhānaṃ. [Cittaṃ]

14.Cetasikanti ettha cetasi bhavaṃ tadāyattavuttitāyāti cetasikaṃ. Phassādi dhammajātaṃ. Etthaca tadāyattavuttitā nāma ekuppādatādīhi lakkhaṇehi cittena saha ekī bhūtassa viya pavatti. Etena yā cittassa jāti. Sāeva phassādīnaṃ. Yā cittassa jarā, yaṃ cittassa maraṇaṃ, yaṃ cittassa ārammaṇaṃ, yaṃ cittassa vatthu, tadeva phassādīnanti evaṃ ekapuppha mañjariyaṃ ekavaṇṭupanibbandhāni pupphāni viya cittena saha ekajātiyādi upanibbandhā phassādayo dhammā idha cetasikaṃnāmāti siddhā honti. Evañca sati cittaṃpi tehi phassādīhi saha tatheva āyattaṃ pavattatīti taṃpi phassikaṃ vedanikantiādinā vattabbanti ce. Na. Cittasseva jeṭṭhakattā. Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayāti hi vuttaṃ. Etthaca manomayāti manasāeva pakatā nimmitā cittakriyā bhūtāti attho. Etena te phassādayo dhammā cittena vinā nupalabbhantīti dasseti. Cittaṃpana tehi kehici vināpi pavattatiyeva. Pañcaviññāṇa cittañhitehi kehici vitakkādīhi vinā uppajjatīti. Tasmā tesaññeva tadāyatta vuttitā vattabbā na cittassāti.

[15] Vibhāvaniyaṃ pana

Ekālambaṇatā mattena tesaṃ tadāyattavuttitaṃ cetasi kattañca vibhāveti. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi ekālambaṇatāmattena cetasikaṃnāma jātanti. Ettha ca loke nānāvaṇṇadhātuyo udake ghaṃsitvā vatthumhi nānā cittakammāni karonti, tattha vatthumhi pharaṇaṃ bandhanañca udakasseva kiccaṃ, na vaṇṇadhātūnaṃ. Nānārūpa dassanaṃ vaṇṇadhātūnameva kiccaṃ, na udakassa. Tattha vatthuviya ārammaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Udakaṃviya cittaṃ. Nānā vaṇṇadhātuyoviya cetasikadhammāti. [Cetasikaṃ]



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
其中"名为画的心"是指显示在此处彼处造作种种天宫等绘画,造作这样那样的福业而出生。这是对壁画的称呼。"由心"是工具格的离格义。"如这些"即"如此等"。"被造作"即"被造作成多彩"。此中,因心多彩故想多彩,因想多彩故爱多彩,因爱多彩故业多彩,因业多彩故生趣多彩,应知因生趣多彩故彼等畜生多彩。[词义]
彼彼自性为相,
作用成就为味,
所取行相或果,为现起所称,
近因即是彼,名为足处;
对诸法差别,这些足够智者用。
心以了知所缘为相,以先导为味,以连结为现起,以名色为足处。[心]
14. "心所"中,生于心、依心而转故为心所。即触等法类。此中所谓依心而转是指以同生等相与心一起如同成为一体般运转。由此,心的生即是触等的生,心的老即是触等的老,心的死即是触等的死,心的所缘即是触等的所缘,心的依处即是触等的依处,如此如同一花束中系于一柄的诸花,触等诸法与心一起系于同生等,在此称为心所而成就。如此的话,心也与彼触等如是相依而转,所以心也应称为触性、受性等吗?不然。因为心是最上首。因为说:"诸法意先导,意最上,意所造"。此中,"意所造"即由意造作、创造、成为意的作用的意思。由此显示彼触等诸法离开心不可得。而心离开其中任何也仍能转起。因为五识心离开其中任何寻等而生起。因此只应说它们依心而转,而不是心[依它们而转]。
[15] 然而在《明晰疏》中:
仅以同所缘而显示它们的依心而转性和心所性。这不妥当。
因为不是仅以同所缘而成为所谓的心所。此中,如在世间将种种色料在水中研磨而在物体上作种种绘画,其中遍布物体和黏着是水的作用,不是色料的作用。显现种种色相是色料的作用,不是水的作用。其中应知物体如所缘,水如心,种种色料如心所法。[心所]

15.Rūpanti ettha ruppatīti rūpaṃ. Sītuṇhādīhi virodhi paccayehi visama pavatti vasena vikāraṃ āpajjati, tehi vā vikāraṃ āpādīyatīti attho. Yathāha –

Ruppatīti kho bhikkhave tasmā rūpanti vuccati. Kena ruppati. Sitenapi ruppati. Uṇhenapi ruppati. Jighacchāyapi ruppati. Vipāsāyapi ruppati. Ḍaṃsa makasa vātātapa sariṃ sapa sapphassehipi ruppatīti. Ruppatītica ruppati, kuppati, ghaṭṭīyati, piḷī yati, bhijjatīti.

Mahāniddese vuttaṃ. Ayamettha piṇḍattho, ye dhammā ciraṭṭhitikāca honti sappaṭighasabhāvāca. Tesaññeva ṭhitikkhaṇesu virodhipaccayehi samāgamonāma hoti. Napanaññesaṃ parittakkhaṇānaṃ appaṭighasabhāvānanti. Tesañhi appaṭighasabhāvānaṃ sukhuma rūpānaṃpi bahiddhā sītādīhi samāgamonāma natthi. Kuto parittakkhaṇānaṃ appaṭighasabhāvānañca arūpadhammānanti. Yadievaṃ sukhumarūpānaṃ arūpatāpatti siyāti. Nasiyā. Oḷārikarūpehi samānagati kattā. Tānihi oḷārikesu ruppamānesu ruppantiyevāti. Samāgamoca nāma idha thapetvā āpātagamanaṃ ārammaṇakaraṇañca aññamaññaviruddhānaṃ ṭhitipattānaṃ oḷārikarūpānaṃ mahābhūtānamevavā aññamaññābhighaṭṭanaṃ vuccati, ruppati ghaṭṭīyati pīḷīyatīti hi vuttaṃ. Ruppanañcanāma parasenāyuddhena raṭṭhakhobhoviya kalāpantaragatadhātūnaṃ kuppanaṃ bhijjanaṃca vuccati. Kuppati bhijjatīti hi vuttaṃ. Etthaca kuppatīti khobhati cañcalati, bhijjatīti vikāraṃ āpajjati. Yasmiṃ khaṇe virodhipaccayasamāgamaṃ labhanti. Tato paṭṭhāya sayaṃpi vikārapattā honti. Omattādhimattarūpasantatīnaṃ uppattiyā paccayabhāvaṃ pattā hontīti attho. Apicettha ruppanaṃ duvidhaṃ vaḍḍhanaṃ, hāyanañca. Tadubhayaṃpi kappavuṭṭhāne kappasaṇṭhāne nānāāyukappa saṃvacchara utu māsa ratti divādīnaṃ parivattaneca pākaṭaṃ hotīti. Kasmā pana rūpanti nāmaṃ ghaṭṭanavasena ruppanadhammānameva siddhanti. Tesameva saviggahattā. Rūpadhammā hi samūhasaṇṭhānādi bhāvapattiyā saviggahā honti. Tasmā tesameva ruppanaṃ paccakkhatopi lokassa pākaṭanti tesveva rūpanti nāmaṃ siddhanti daṭṭhabbaṃ. Arūpadhammā pana aviggahāti na tesaṃ vikāro paccakkhato lokassa pākaṭo hoti. Taṃ taṃ rūpavikāraṃ disvāvā sutvā vā pucchitvāyeva vā so lokena jānitabbo aññatra paracittavidūhi. Tasmā tesaṃ rūpatāpatti natthīti.

[16] Vibhāvaniyaṃ pana

Tesaṃ rūpatāpattippasaṅgo sītādiggahaṇa sāmatthiyena nivattito. Yasmā pana vohāronāma lokopacārena vinā nasijjhati. Lokopacāroca pākaṭanimittavase neva pavatto. Tasmā idha sītādiggahaṇena vināpi tappasaṅganivatti lokatova siddhāti daṭṭhabbā.

Yasmā ca brahmaloke brahmānaṃ kāyavikāra vacīvikārā ca iddhivikuppanāvasappavattā nānārūpavikārāca dissantiyeva. Teca ekena pariyāyena ruppanākārāeva nāma honti, tasmā tesaṃ vasena tattha rūpānaṃ rūpatāsiddhi hotīti veditabbaṃ. Rūpayati vā attano sabhāvena pakāsatīti rūpaṃ. Arūpadhammā hi na attano sabhāvena pākaṭā honti. Rūpasannissayeneva gahetabbā . Idaṃ pana attano sabhāveneva pākaṭaṃ pañcaviññāṇehipi gahetabbanti. Imasmiṃ atthe sati brahmaloke rūpānaṃpi uju katova rūpatāsiddhi hotīti.


我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
15. "色"中，被破坏故为色。为寒热等相违缘以不平等运转方式而达到变异，或被它们导致变异的意思。如所说：
"诸比丘，因被破坏故称为色。被什么破坏？被寒破坏，被热破坏，被饥破坏，被渴破坏，被虻蚊风热爬行类接触破坏。"在《大义释》中说："被破坏"即被破坏、被扰动、被碰触、被压迫、被毁坏。
这里的总义是：凡是长住和有对性的诸法，只有它们在住位时才有与相违缘相遇。而不是其他短暂和无对性的[诸法]。因为那些无对性的，即使是细色，也没有所谓与外在寒等相遇，何况短暂无对性的非色法。如此的话，细色会成为非色？不会。因为与粗色同行。因为当粗色被破坏时它们也被破坏。这里所谓相遇，除去所缘的到达和作所缘外，是指已达住位的相互对立的粗色或大种的相互撞击，因为说"被破坏、被碰触、被压迫"。所谓破坏，如同国土被敌军作战而动乱，是指聚集中诸界的扰动和毁坏，因为说"被扰动、被毁坏"。此中"被扰动"即动摇、震动，"被毁坏"即达到变异。在获得相违缘相遇的刹那，从此以后自身也达到变异，成为劣胜色相续生起的缘的意思。
再者此中破坏有二种：增长和减退。这两者在劫坏、劫成、种种寿量劫、年、季节、月、昼夜等转变中都明显。为什么"色"之名只成立于依碰触而有破坏性的法？因为只有它们有形体。因为色法以得到聚集、形状等状态而有形体。因此只有它们的破坏对世人现见明显，应知"色"之名只在它们中成立。而非色法无形体，所以它们的变异不为世人现见明显。世人须见到、听到或询问彼彼色的变异才能知道，除了他心通者外。因此它们不会成为色性。
[16] 然而在《明晰疏》中：
它们成为色性的过失以寒等的理解能力而被遮止。因为名言离开世间习惯不能成就，而世间习惯只依明显相而运转。因此应知此处即使不取寒等，遮止那过失也从世间而成就。
又因为在梵天界见到梵天们的身变、语变和神变所生的种种色变异。它们依一种方式也称为破坏相。因此应知依它们在彼处色的色性得以成就。或者以自相显现故为色。因为非色法不以自相明显，须依色而取。而这个以自相明显，甚至五识也能取。在这义中，梵天界的色也直接成就色性。


[17] Vibhāvaniyaṃ pana

Anuggāhakānaṃ sītādīnaṃ vasena taṃ sabhāvā nātivattana vasenaca tattha rūpatāsiddhi vibhāvitā. Yasmāpana sīte nāpi uṇhenāpītiādivacanaṃ nidassanamattaṃ hoti. Kamma cittāhārānaṃpi vasena ruppanassa sambhavato, tathāhi saññā viññāṇānipi rūpārammaṇarasārammaṇehi eva pāḷiyaṃ niddiṭṭhāni. Na hi saññā rūpaṃeva sañjānāti. Na ca viññāṇaṃ rasa meva vijānāti. Nidassanamattena desanā hotīti viññāyatīti. Tasmā sītādiggahaṇaṃ amuñcitvāva tattha rūpatāsiddhivibhāvanena payojana natthīti. [Rūpaṃ]

16.Nibbānanti ettha nibbāyanti sabbe vaṭṭadukkhasantāpā etasminti nibbānaṃ. Nibbāyantīti ye kilesāvā khandhāvā abhāvitamaggassa āyatiṃ uppajjanārahapakkhe ṭhitā honti. Teyeva bhāvitamaggassa anuppajjanārahapakkhaṃ pāpuṇantīti attho. Na hi khaṇattayaṃ patvā niruddhā atītadhammā nibbāyanti nāma. Paccuppannesu āyatiṃ avassaṃ uppajjamānesuca dhammesu vattabbameva natthīti. Vaṭṭadukkhasantāpāti kilesavaṭṭa kammavaṭṭa vipākavaṭṭa dukkhasantāpā. Na hi tividha vaṭṭadukkhasantāparahitānaṃ rukkhādīnaṃ anuppādanirodho nibbānaṃnāma hotīti. Etasminti visaye bhummaṃ. Yathā ākāse sakuṇā pakkhantīti. Yehi te nibbāyanti. Tesaṃ tabbinimuttaṃ aññaṃ nibbutiṭṭhānaṃnāma kiñci natthīti. Nibbāyanti vā ariyajanā etasminti nibbānaṃ. Nibbanti dhīrā yathayaṃ padīpoti hi vuttaṃ. Nibbāyantīti taṃ taṃ kilesānaṃvā khandhānaṃvā puna appaṭisandhikabhāvaṃ pāpuṇantīti attho. Ekasminti visayeeva bhummaṃ, etasmiṃ adhi gatetipi yojenti. Ṭīkāsupana bhavābhavaṃ vinanato saṃsibbana to vānaṃ vuccati taṇhā. Tato nikkhantanti nibbānanti vuttaṃ.

[18] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Nibbābhivā etena rāgaggiādikoti nibbāna’’ntipi vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi maggeviya nibbāne katthaci karaṇasādhanaṃ diṭṭhaṃ, naca nibbānaṃ nibbūti kriyāsādhane rāgādikassa kattuno saha kāripaccayo hotīti. [Nibbānaṃ]

Dutīyagāthāya paramatthadīpanā niṭṭhitā.

Cittasaṅgaha-paramatthadīpanī

17. Idāni uddesakkamena cittaṃ tāva niddisanto tattha cittantiādimāha. Tatthāti tesu catūsu abhidhammatthesu. Tāva pathamaṃ. Cattāro vidhā pakārā yassa taṃ catubbidhaṃ.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
[17] 然而在《明晰疏》中：
依随顺的寒等和不超越自相而显示在彼处色性的成就。因为"不被寒或不被热"等语句只是举例，因为依业、心、食也有破坏的可能，如是想和识在经中也只以色所缘、味所缘来说明。因为想不仅认知色，识也不仅了知味。由举例而成为教说，这样理解。因此不必放弃寒等的理解，显示在彼处色性成就没有意义。[色]
16. "涅槃"中，一切轮回苦热在此寂灭故为涅槃。"寂灭"即对未修道者将来应生起的烦恼或蕴，对已修道者达到不应生起的状态的意思。因为已达三时而灭的过去法不称为寂灭。对现在和未来必定生起的诸法更无可说。"轮回苦热"即烦恼轮、业轮、果报轮的苦热。因为离三种轮回苦热的树等的不生灭不称为涅槃。"在此"是处格，如"鸟飞于虚空"。它们由此寂灭，离此外没有任何其他寂灭处。或圣者们由此寂灭故为涅槃。因为说"智者寂灭如此灯"。"寂灭"即达到彼彼烦恼或蕴不再结生的状态的意思。处格只用于一处，也解释为"在此证得"。而在《疏钞》中说：因为缝合有与非有，或因缝合故称为爱，从此出离故为涅槃。
[18] 然而在《明晰疏》中：
也说"因此灭贪火等故为涅槃"。这不妥当。
因为在涅槃中没有见到如道般的工具格用法，而且涅槃在完成寂灭作用时不成为与贪等作者的共同能作缘。[涅槃]
第二偈的胜义阐释结束。
心摄胜义阐释
17. 现在依列举次序首先解说心，故说"其中心"等。"其中"即在那四种阿毗达摩义中。"首先"即最初。有四种行相故为四种。

18.Kāmāvacaranti ettha kāmīyatīti kāmo. Kāmentivā ettha sattā avikkhambhitakāmarāgattā kāmaratiyāeva ramanti. Na uparibhūmīsu viya jhānaratiyāti kāmo. Ekādasavidhā kāmabhūmi. Nanu cettha jhānalābhinopi santīti. Na na santi. Tepana kadāci devāti natthettha doso. Avīcinirayādayo kathaṃ kāmīyanti. Kathañca tattha sattā kāmaratiyā ramantīti. Nimittassādavasenavā bhavanikantivasenavāti. Maraṇakāle hi upaṭṭhitā nirayaggijālā suvaṇṇavaṇṇāviya khāyanti. Eko kira micchādiṭṭhiko brāhmaṇo maraṇamañce nippanno hoti. Tassa ācariyabrāhmaṇā samīpe ṭhatvā brahmalokaṃ bho gacchāti vadanti. Tassapana avīciniraye aggijālā upaṭṭhahanti. Tadā so bho ācariyā suvaṇṇavaṇṇā paññāyantīti āha. Esa bho brahmaloko. Tattha gacchāti vadanti. So kālaṅkatvā avīcimhi uppajji. Evaṃ nimittassādavasena te kāmīyanti. Tattha uppannānaṃpi bhavanikantināma hotīti. Apica, tattha uppannā avikkhambhitakāmarāgāeva honti, okāse sati kāmaratiyā ramissanti yevāti. Tasmiṃ kāme avacaratīti kāmāvacaraṃ. Etthaca avacaratīti padassa uppajjatīti attho na gahetabbo. So hi attho pāḷiyāca nasameti. Nānādosayuttoca hotīti. Yaṃ etasmiṃ antare etthāvacarā ettha pariyāpannāti hi pāḷiyaṃ vuttaṃ. Yadi cettha so attho adhippeto siyā. Evaṃ sabhi etthāvacarā etthuppannāti vuttaṃ siyā. Napana vuttaṃ. Naca pariyāpannasaddo uppannasaddena saha samānatthoti sakkā vattuṃ. Na hi lokuttaracittāni tīsu bhavesu uppannā nipi tatra pariyāpannāniyeva hontīti. Evaṃ tāva pāḷiyā nasametīti.

Yadica so attho gahito siyā. Evañca sati tasmiṃ kāme ye mahaggata lokuttaradhammā uppajjanti. Tesaṃpi kāmā vacaratāpattidoso rūpāvacaratādi muttidosoca āpajjati. Yeca kāmāvacaradhammā rūpārūpabhūmīsu uppajjanti. Tesañca rūpārūpā vacaratā pattidoso kāmāvacaratā muttidosoca āpajjatīti. Nanu yebhuyyavuttivasenapi kesañci nāmalābho hoti. Yathā vanacarako saṅgāmāvacaroti. Tasmā idhapi tesaṃ dhammānaṃ attano attano bhummīsu uppannabahulattā kāmāvacarādi nāmalābhe sati na koci dosoti.Na. Evañhi sati lokuttara dhammānaṃ kāmāvacaratādi muccanatthaṃ yebhuyyena uppannabhūmi visuṃ vattabbā siyā. Na ca sā nāmabhūmi atthi. Yattha te yebhuyyena uppajjantīti. Tehi uppajjantā tīsu bhavesu eva uppajjanti. Tasmā tesaṃ kāma rūpārūpāvacaratāpattidoso dunnivāro siyāti. Evaṃ nānādosayutto hotīti. Tasmāssa tathā atthaṃ aggahetvā etthāvacarā ettha pariyāpannāti bhagavatā saṃvaṇṇitena pāḷinayenevassa attho gahetabboti. Ayañhettha attho. Kāme avacarati pariyāpannabhāvena tasmiṃ ajjhogāhetvā carati pavattatīti kāmāvacaranti. Pariyāpannabhāvocanāma attano ādhārabhūtena tena kāmena saha samānajātigottanāmatā saṅkhātehi paritobhāgehi tasmiṃ kāme āpannabhāvo anuppaviṭṭha bhāvo. Antogadhabhāvoti vuttaṃ hoti. Soca tathā pariyāpannabhāvo pariggāhiniyā kāmataṇhāya katoti daṭṭhabbo. Ettāvatā yedhammā rūpārūpasattasantānabhūtāpi mayhaṃ eteti kāma taṇhāya pariggahitā kāme pariyāpannāva honti. Te kāmāvacarānāmāti siddhā honti. Rūpārūpā vacaresupi ayaṃ nayo netabbo. Tesupana rūpataṇhā arūpataṇhāca pariggāhinī taṇhā daṭṭhabbā.


我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
18. "欲界"中，被欲求故为欲。或有情因未镇伏欲贪而在此只以欲乐而乐，不像上界那样以禅乐而乐故为欲。十一种欲地。难道此中没有得禅者吗？不是没有。但他们有时是天人，所以此中无过。地狱等如何被欲求？又如何在彼处有情以欲乐而乐？依相的可意或依有爱。因为临死时现起的地狱火焰显现如黄金色。据说有一邪见婆罗门卧在临终床上。他的师长婆罗门们站在旁边说："喂，去梵天界。"但对他现起无间地狱的火焰。那时他说："喂，师长们，显现黄金色。"他们说："喂，这是梵天界。去那里。"他死后生在无间地狱。如是依相的可意而被欲求。对已生其中者也有所谓有爱。
再者，生在彼处者也是未镇伏欲贪，有机会时必定以欲乐而乐。在彼欲中行故为欲行。此中不应取"行"字为"生起"义。因为此义与经文不符，且有种种过失。因为经中说："在此期间，在此行者，摄属此中者。"若此中意为彼义，则应说"在此行者即在此生者"。但未如是说。且不能说"摄属"字与"生"字同义。因为出世间心虽不生于三有中，但不是摄属其中。如是首先与经文不符。
若取彼义，如是在彼欲中生起的广大和出世间法也会有成为欲行的过失和离开色行等的过失。欲行法在色无色地生起者也会有成为色无色行的过失和离开欲行的过失。难道依多分而得名不可以吗？如林行者、战场行者。因此此处也因彼等法多分生于自地而得欲行等名时无过失。不然。如是的话，为使出世间法脱离欲行等，应另说多分生起地。但没有所谓之地，他们多分生起。他们生起只在三有中生起。因此它们成为欲色无色行的过失难以避免。如是有种种过失。
因此不取如是义，应依世尊解释的经文方式取其义："在此行者，摄属此中者。"这里的义是：在欲中行，以摄属性深入其中而转起故为欲行。所谓摄属性即以彼欲为所依而具有同生性、同种性、同名性等周遍分，入于彼欲，进入，包含的意思。应知彼如是摄属性是由执取的欲爱所作。由此，凡是法虽成为色无色有情相续，被"这是我的"的欲爱执取而摄属于欲者，成立为名为欲行。对色无色行也应运用此理。但在彼等中应知色爱、无色爱为执取的爱。


Yepana dhammā tiṇṇaṃ taṇhānaṃ pariggahavimuttā honti. Te tīsu bhavesu uppannāpi tatra apariyāpannāeva hontīti lokuttarā nāma jātāti veditabbā. Etthaca paṭṭhāne āruppe kāmacchandaṃ nīvaraṇaṃ paṭicca uddhaccanīvaraṇantiādinā arūpasattasantānepi kāmacchandasaṅkhātāya kāmataṇhāya uppatti vuttā. Tasmā rūpārūpa bhūmīsu uppannānaṃ kāmadhammānaṃ pariggāhinītaṇhā rūpārūpasattasantāna gatāpi daṭṭhabbā. Pāḷiyaṃ kāmacchandanīvaraṇanti idaṃ nīvaraṇajātikattā vuttaṃ. Na hi jhānabhūmīsu ekantanīvaraṇakiccāni nīvaraṇāni sakkā laddhunti. Atra kāmabhedo vattabbo. Dvekāmā kile sakāmoca, vatthukāmocāti. Tattha thapetvā rūpārūparāge añño sabbopi lobho imasmiṃ catubbhūmiparicchede kile sakāmonāma. Thapetvāca rūpārūpāvacaradhamme aññe sabbepi tīsu bhūmīsu uppannā kāmāvacaradhammā vatthukāmonāmāti. Yaṃpana aṭṭhasāliniyaṃ sabbepi tebhūmakā dhammā vatthukāmoti vuttaṃ. Taṃ mahāniddese niddiṭṭhena suttantikapariyāyena vuttanti gahetabbaṃ. Na hi rūpārūpāvacaradhammā abhidhamme kāmanāmena vuttā atthīti. [Kāmāvacarapadaṃ]

19.Rūpāvacaraṃ arūpāvacaranti ettha rūpārūpasaddā tāsu bhūmīsu niruḷhāti daṭṭhabbā. Apica dve bhūmiyo rūpabhūmi, arūpabhūmīti. Tattha ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ yattha natthi, sā catubbidhā bhummi arūpabhūmināma. Sesā sattavīsatividhā bhummi rūpabhūmināma. Tatthaca heṭṭhā ekādasavidhā bhummi oḷārikena kāmena visesetvā kāma bhūmīti vuttā. Upari soḷasavidhā bhummi rūpabhūmiicceva vuttāti daṭṭhabbā. Yatthapana taṇhāvā jhānānivā rūpārūpasaddehi vuttāni. Tattha nissayassanāmaṃ nissite āropanavasena nissayopacāro veditabbo. Yatthaca kāmāvacarādisaddehi bhūmieva vuttā. Tattha nissitassa nāmaṃ nissaye āropanavasena nissito pacāroti. Yamettha vattabbaṃ, taṃ kāmāvacarapade vuttanayamevāti. Ayamettha tebhūmaka paricchede pāḷianugatā paramatthadīpanā. Yathāha –

Katame dhammā kāmāvacarā. Heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā uparito paranimmitavasavattīdeve anto karitvā yaṃ etasmiṃ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātuāyatanā rūpā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ. Imedhammā kāmāvacarā. Katame dhammā rūpāvacarā. Heṭṭhato brahmalokaṃ pariyantaṃ karitvā uparito akaniṭṭhe deve anto karitvā yaṃ etasmiṃ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā samāpannassavā upapannassavā diṭṭhadhammasukhavihārissavā cittacetasikā dhammā, ime dhammā rūpāvacarā. Katame dhammā arūpāvacarā. Heṭṭhato ākāsānañcāyatanupage deve pariyantaṃ karitvā uparito nevasaññā nāsaññā yatanupage deve anto karitvā yaṃ etasmiṃ antare. La. Ime dhammā arūpāvacarāti.

[19] Ṭīkāsu pana

Yathāvuttaṃ suvisadaṃ pāḷinayaṃ aggahetvā aññathā vacanatthāca vinicchayāca ettha vuttā. Sabbe te sārato na paccetabbāti.

Nanu aṭṭhasāliniyameva teca aññeca atthā vuttāti. Saccaṃ. Bhūtaṃpana suvisadaṃ pāḷianugataṃ atthaṃ ñatvā kiṃvikkhepenāti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
那些法脱离三爱的执取,即使生于三有中也不摄属其中,应知即成为所谓出世间。此中,在《发趣论》中说"在无色界依止欲贪盖而有掉举盖"等,说明在无色有情相续中也有称为欲贪的欲爱生起。因此应知欲法在色无色地生起时,执取的爱也存在于色无色有情相续中。经中说"欲贪盖"是因为属于盖的种类。因为在禅地中不能得到绝对作盖用的盖。
此中应说欲的区分。欲有二种:烦恼欲和事欲。其中除了色无色贪外,在这四地区分中其他一切贪称为烦恼欲。除了色无色行法外,其他一切生于三地的欲界法称为事欲。《殊胜义注》中说"一切三地法是事欲",应理解是依《大义释》所说的经教方式而说。因为在阿毗达摩中没有色无色行法称为欲的。[欲界词]
19. "色界、无色界"中,应知色无色二字安立于彼等地。再者,有二地:色地和无色地。其中无破坏相之色的四种地称为无色地。其余二十七种地称为色地。其中下面十一种地以粗欲而特征称为欲地。应知上面十六种地只称为色地。若爱或禅以色无色词说,此中应知依所依名施设能依为所依的假说。若以欲界等词说地,此中应知依能依名施设所依为能依的假说。此中应说的,即如欲界词中所说的方式。这是此三地区分中随顺圣典的胜义阐释。如说：
"什么法是欲界？以下至阿鼻地狱为边际,以上至他化自在天为内,在此期间,在此行、摄属此中的蕴、界、处、色、受、想、行、识,这些法是欲界。什么法是色界？以下至梵天界为边际,以上至色究竟天为内,在此期间,在此行、摄属此中的已入定者、已生者或现法乐住者的心心所法,这些法是色界。什么法是无色界？以下至空无边处天为边际,以上至非想非非想处天为内,在此期间[同前]这些法是无色界。"
[19] 然而在《疏钞》中：
不取如是清净的圣典方式,而说其他语义和判定。
一切这些都不应实质地接受。
难道在《殊胜义注》中不也说这些和其他义吗？是的。但已知真实清净随顺圣典的义,何必散乱？

20.Lokuttaranti ettha lujjanapalujjanaṭṭhena loko vuccati yathāvutto tebhūmakadhammo. Yathāha lujjati palujjatīti kho bhikkhave tasmā lokoti vuccatīti. Evaṃ sante lokuttaradhammānaṃpi nibbānavajjānaṃ lokatāpatti siyā. Kasmā, tesaṃpi lujjanapalujjanadhammattāti. Nasiyā. Yattha hi nicco dhuvo sassatoti mahājanassa micchāgāho nivisati. Tattheva tassa nivāraṇatthaṃ ayaṃ lokasamaññā niyamīyati. Tasmā sabbaso micchāgāhavimuttānaṃ tesaṃ lokatāpatti natthīti vadanti. Yesaṃvā lujjanaṃpalujjanañca mahājanassa pākaṭaṃ. Tesaññeva lokatāsiddhīti natthi lokuttarānaṃ lokattappasaṅgoti. Lokato uttaratīti lokuttaraṃ. Maggacittaṃ. Tato uttiṇṇanti lokuttaraṃ. Phalacittaṃ. Nibbānaṃpana idha nalabbhatīti. Uttaraṇañcettha taṇhāttayaggāha vimuttiyā tīsu lokesu apariyāpannabhāvoyeva. Soca apariyāpannabhāvo kesaṃ dhammānaṃ adhiṭṭhāna bhūtoviya gayhatīti visuṃ ekā catutthī avatthābhūmināmāti.

Catubbhūmivibhāgassa paramatthadīpanā niṭṭhitā.

21. Evaṃ cittaṃ bhūmibhedena hīnapaṇītā nukkamato catudhā niddisitvā idāni tadeva catubbidhaṃ cittaṃ yathāniddiṭṭhakkamena vibhajanto pathamaṃ kāmāvacaracittaṃ. Tatthaca hīnaṃ asobhaṇacittaṃ. Tatthaca sabbahīnaṃ akusalacittaṃ tāva dassetuṃ somanassasaha gatantiādimāha. Etthaca kāmāvacaracittassapi akusalāhetuka sahetukānukkamo hīna paṇītānukkamavasena vuttoti daṭṭhabbo.

[20] Vibhāvaniyaṃ pana

Upari vuccamānānaṃ bahūnaṃ cittānaṃ sobhaṇasaññākaraṇasukhatthaṃ appake pāpāhetukeyeva pathamaṃ dassentoti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Tadattho hi yathāvuttahīnādikkameneva siddhoti.

[21] Yañca tattha

Tesu tesuca bhavesu gahitappaṭisandhikassa sattassa ādito vīthicittavasena lobhasahagata cittuppādāna meva sambhavato teyeva pathamanti vuttaṃ. Taṃpi nayujjati.

Ādito vīthicittavasena manodvārā vajjanasseva sabbapathamaṃ uppajjanatoti. Akusalesu pana lobhamūla cittaṃ bahukañca hoti. Dvīhi vaṭṭamūlehi yuttattā padhānaṃ pākaṭañca hotīti tadeva pathamaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
20. "出世间"中，由坏灭破坏义称为世间，即如前所说三地法。如说："诸比丘，因坏灭破坏故称为世间。"如是的话，除涅槃外的出世间法也会成为世间，因为它们也有坏灭破坏性。不会。因为只在大众执著"常、恒、永恒"的邪执之处，为遮止彼而规定此世间名言。因此说完全脱离邪执的它们不会成为世间。或者说只有坏灭破坏对大众明显的法才成立为世间，故出世间法没有成为世间的过失。超越世间故为出世间，即道心。从彼出离故为出世间，即果心。而涅槃此处不摄。此中超越即由脱离三爱的执取而不摄属于三界。彼不摄属性似乎成为某些法的所依而被执取，故别成为第四状态地。
四地分别的胜义阐释结束。
21. 如是依地的区分以劣胜次第显示四种心后，现在分别彼同一四种心如已显示的次序，首先欲界心。其中劣的是不净心。其中最劣的是不善心，为显示它而说"悦俱"等。此中应知欲界心的不善、无因、有因次第也是依劣胜次第而说。
[20] 然而在《明晰疏》中说：
为使上面将说的众多心易于标识为净故，首先只显示少数恶和无因的。这不妥当。
因为此义已依如前所说劣等次第而成就。
[21] 又彼中说：
因为在彼彼有中得结生的有情最初依转起心只有贪俱心生起，故它们为最先。这也不合适。
因为最初依转起心只有意门转向最先生起。而在不善中贪根心最多，具二轮回根故为主要且明显，应知故它最先说。

22. Tattha sundaraṃ manoti sumano. Siniddhacittaṃ. Na hi anavajjaṭṭhena sundaratā idha yuttāti. Sundaraṃ mano etassābhivā sumano. Siniddhacittasamaṅgī puggalo. Sumanassa bhāvo somanassa. Mānasikasukhavedanāyetaṃ nāmaṃ. Etthaca sumanassa bhāvoti tasmiṃ citte puggalevā sumanābhidhānassavā ayaṃ so sumanoti sumanabuddhiyāvā pavattinimittanti attho. Bhāvoti hi abhidhānabuddhīnaṃ pavattinimittaṃ vuccati. Bhavanti pavattanti abhidhānabuddhiyo etasminti katvā. Etasminti ca nimitte bhummaṃ. Yathā nāgo dantesu haññateti. Yathā hi tattha attano dantanimittaṃ dantayutte nāge hananappavatti hoti, evamidhapi taṃ vedanānimittaṃ vedanāyutte manasmiṃ puggalevā abhidhānabuddhiyo pavattantīti. Bhavanti buddhisaddā etenāti bhāvotica vadanti. Etasmāti ca apare. Somanassena saha ekato gataṃ pavattanti somanassasahagataṃ. Somanassavedanāsampayuttanti attho. Dassanaṃ diṭṭhi. Sā pana sammādiṭṭhi, micchādiṭṭhivasena duvidhā. Idha micchādiṭṭhiyuttā. Akusalādhikārattā. Diṭṭhiyeva diṭṭhigataṃ. Yathā gūthagataṃ muttagatanti. Diṭṭhigatena samaṃ pakārehi yuttanti diṭṭhigata sampayuttaṃ. Diṭṭhigatena ekuppādatādīhi pakārehi samaṃ ekībhūta miva yuttaṃ saṃsaṭṭhanti attho. Asaṅkhārikamekaṃ sasaṅkhārikamekanti ettha saṅkhāroti pubbātisaṅkhāro. Soca duvidho payogo, upāyocāti. Tattha āṇattiyāvā ajjhesanāyavā tajjetvā vā idaṃ karohīti parehi kato kāyavacīpayogo payogonāma. Āṇattādināpana vināva kammassa karaṇatthaṃ taṃ taṃ upāyaṃ pare ācikkhanti. Akaraṇe ādīnavaṃ karaṇeca ānisaṃsaṃ dassenti, katikaṃvā karonti, daṇḍaṃvā thapenti, sayameva vā taṃ taṃ kāraṇaṃ anussarati, paccavekkhati. Evamādinā nayena upāyo anekavidho. So duvidhopi idha saṅkhāro nāma. Saṅkharoti attano pakatiyā kātuṃ anicchamānaṃ citta santānaṃ akātuṃ adatvā karaṇatthāya saṃvidahati tasmiṃ tasmiṃ kamme payojetīti katvā. Yopana paccayagaṇo tena saṅkhārena virahito hoti. So asaṅkhāro. Yopana tenasahito hoti. So sasaṅkhāroti. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ –

Saha saṅkhārenāti sasaṅkhāro. Tena sasaṅkhārena sappayogena saupāyena paccayagaṇenāti atthoti.

Etthaca paccayagaṇoti ārammaṇādiko sādhāraṇo paccaya gaṇo aṭṭhakathāyaṃ vutto. Asādhāraṇopana kusalakammesu sappurisupanissayādiko akusalakammesu asappurisupanissayādiko paccayagaṇo visesetvā yojetuṃ yutto. Sopana yadā duvidhena saṅkhārena vinā sayameva cittaṃ asaṃsīdamānaṃ katvā uṭṭhāpeti samuṭṭhāpeti, tadā soasaṅkhāronāma. Yadāpana tena vinā sayameva cittaṃ uṭṭhāpetuṃ samuṭṭhāpetuṃ nasakkoti, saṅkhāraṃ sahāyaṃ labhitvāva sakkoti, tadā so sasaṅkhāronāma. Iti asaṅkhāro sasaṅkhārotica idaṃ paccaya gaṇasseva nāmaṃ. Na cittassa. Cittaṃpana asaṅkhārena suddhena paccayagaṇena uppannaṃ asaṅkhārikaṃ. Sasaṅkhārena paccayagaṇena uppannaṃ sasaṅkhārikaṃ, uppannatthe hi ayaṃ ikapaccayoti. Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ sasaṅkhārenāti hi pāḷiyaṃ vuttanti. Etthaca sasaṅkhārena paccayagaṇena uppannaṃ hotīti yojetabbanti. Ayamettha asaṅkhārikasasaṅkhārikapadesu paramatthadīpanā.


我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
22. 此中"善意"即美好的意，柔软的心。因为此处不适合以无过失义的美好。或有善意者为善意，即具有柔软心的人。善意的状态为悦，这是对心理乐受的称呼。此中"善意的状态"即在彼心或人中，或有善意称号的，或以"此是善意"的善意觉知的生起因缘的意思。因为"状态"称为名称和觉知的生起因缘，因为名称和觉知由此生起而转。"由此"是因缘的处格，如"象因牙而被打"。如彼处因自己的牙而有打击生起于具牙的象，如是此处也因彼受而有名称和觉知生起于具受的意或人。或说由此而有觉知言说故为状态。其他人说"从此"。与悦一起同行生起为悦俱，即与悦受相应的意思。见为见。它有正见、邪见二种。此中与邪见相应，因为是不善的场合。见即是见趣，如粪趣、尿趣。与见趣以诸方式相应为见趣相应，即与见趣以同生等方式如同成为一体般相应、混合的意思。
"一无行一有行"中，行即前行。它有二种：加行和方便。其中由他人命令或请求或威胁说"做这个"而作的身语加行称为加行。而不用命令等，为作业而他人说明彼彼方便，显示不作的过患和作的功德，或作约定，或立刑罚，或自己忆念、省察彼彼原因。如是等方式的方便有多种。这两种在此称为行。因为整理、促使本性不欲作的心相续不得不作，在彼彼业中加行。
离彼行的缘集称为无行。与彼相应的称为有行。因为在注释中说：
"与行俱为有行。即与彼有行、有加行、有方便的缘集。"
此中"缘集"在注释中说是所缘等共通缘集。而不共通的，在善业中应特别配合善士依止等，在不善业中配合恶士依止等缘集。当它离两种行而自己使心不沉没地生起、等起时，称为无行。当它离彼而自己不能使心生起、等起，获得行为助伴才能时，称为有行。如是"无行、有行"这是缘集的名称，不是心的。而心由纯无行缘集生起为无行，由有行缘集生起为有行，因为此处"ika"词根表示生起义。因为经中说："当不善心生起，与悦俱，见趣相应，由有行。"此中应配合"由有行缘集生起"。这是此中对无行有行词的胜义阐释。


[22] Ṭīkāsu pana

Imamatthaṃ asallakkhetvā cittameva asaṅkhāraṃ sasaṅkhāranti ca gahetvā yaṃ vuttaṃ, ‘‘natthi saṅkhāro assāti asaṅkhāraṃ. Tadeva asaṅkhārikaṃ. Saha saṅkhārena vattatīti sasaṅkhāraṃ. Sasaṅkhārameva sasaṅkhārikanti ca. So yassa natthi. Taṃ asaṅkhāraṃ. Tadeva asaṅkhārikaṃ. Saṅkhārena sahitaṃ sasaṅkhāri kanti ca’’. Sabbametaṃ na yujjatiyeva.

[23] Yañca vibhāvaniyaṃ

Saṅkharoti cittaṃ tikkhabhāvasaṅkhātamaṇḍanavisesena sajjeti. Saṅkharīyativā taṃ etena yathāvuttanayena sajjīyatīti saṅkhāroti vuttaṃ. Taṃpi na sundaraṃ.

Evañhi sati sasaṅkhārikapi cittaṃ tikkhaṃnāma siyāti.

[24] Yañca tattha

‘‘So pana attano pubbabhāgappavatte cittasantāneceva parasantāneca pavattatīti taṃ nibbattito cittassa tikkhabhāva saṅkhāto visesova idha saṅkhāroti’’ vuttaṃ. Taṃpi asaṅkhārika sasaṅkhārikapadānaṃ vacanatthesu virajjhitvā tadanu rūpassa saṅkhārassa parikappanāvasena vuttattā nayuttameva.

[25] Etena

Pubbappayogasambhūto, viseso cittasambhapī;

Saṅkhāro taṃ vasenettha, hotyāsaṅkhārikāditāti.

Sādhakagāthāpi paṭikkhittā hotīti.

[26] Yañca tattha

‘‘Athavā, sasaṅkhārikaṃ asaṅkhārikanti ce taṃ kevalaṃsaṅkhārassa bhāvābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Natassa sahapavattisabbhā vā bhāvatoti. Bhinnasantānappavattinopi saṅkhārassa idhamatthitāya taṃ vasena nibbattaṃ cittaṃ saṅkhāro assa atthīti sasaṅkhārikaṃ. Salomako sapakkhakotyādīsuviya saha saddassa vijjamānatthaparidīpanato. Tabbiparītampana tadabhāvato vuttanayena asaṅkhārika’’nti vuttaṃ. Taṃpi pāḷiaṭṭhakathāsiddhaṃ ujuṃ visadaṃ atthaṃ muñcitvā attano parikappanā vasena vuttattā na gahetabbameva.

Etthaca attano icchāya vinā paresaṃ āṇattiyāvā ajjhe sanāyavā yācanāyavā pavattitaṃ cittaṃ payogasamuṭṭhitaṃ nāma. Tathā attano icchāya vinā paresaṃ bhayenavā lajjāyavā gāravenavā kathikāyavā daṇḍabhayenavā pavattitaṃ upāyasamuṭṭhitaṃ nāma. Sayamevavā attano līnaṃ cittaṃ ñatvā tena tena upāyena attānaṃ ovaditvāvā taṃ taṃ upāyaṃ anussaritvāvā pavattitaṃ cittaṃ upāyasamuṭṭhitaṃ nāma. Idañca nayadassanamevāti. Diṭṭhigatena vippayuttaṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ. Udāsinabhāvena pekkhati anubhavanākārena ārammaṇaṃ passatīti upekkhā. Upapattito yuttito ikkhati passatītivā upekkhā. Yathāhi somanassa domanassāni ārammaṇaṃ adhimattato passanti. Yato somanassito puggalo tena ārammaṇena viyoge vikārapatto hoti. Domanassitoca tena ārammaṇena saṃyoge vikārapatto hoti. Na tathā ayaṃ, ayaṃ pana yuttitova passati na ārammaṇasaṃyoga viyogahetu puggalaṃ vikāraṃ pāpetīti. Kecipana upapattito yuttito ikkhatīti idaṃ idha nasambhavati. Na hi akusalaṃ yuttarūpaṃ nāma hotīti vadanti. Upekkhāya sahagatanti samāso.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
[22] 然而在《疏钞》中：
不考虑此义而执心为无行和有行而说："无行于它故为无行，彼即无行。与行俱转故为有行，有行即有行的。又它所无者为无行，彼即无行。与行俱为有行的。"这一切都不合适。
[23] 又在《明晰疏》中说：
"整理"即以称为锐利性的特殊装饰来装备心，或被它如所说方式装备故为行。这也不妥当。
因为如是的话，有行心也会成为锐利。
[24] 又彼中说：
"它在自己前分生起的心相续和他人相续中转起，故由它生起的心的称为锐利性的特质在此为行。"这也因在无行有行词的语义中错误，而依此设想相应的行而说，故不合适。
[25] 由此，
"由前加行所生，能生心的特质；
彼行依此在此，成为无行等性。"
这证成偈也被否定。
[26] 又彼中说：
"或者，有行无行只是就行的有无而说，不是就它的俱转实有性。因为即使在不同相续中转起的行在此有意义，依它生起的心因有行故为有行，因为'有'字如在'有毛的、有翼的'等中显示存在义。与此相反者因无彼故如所说方式为无行。"这也因放弃经论成就的正直明晰义而依自己的设想而说，故不应取。
此中依他人的命令、请求或恳求而不依自己意愿转起的心称为加行所生。如是依他人的怖畏、惭、敬、约定或刑罚的怖畏而不依自己意愿转起的称为方便所生。或自己知道自己的心退缩而以彼彼方便教诫自己，或忆念彼彼方便而转起的心称为方便所生。这只是示例。与见趣不相应为见趣不相应。以舍的状态观察、以体验行相见所缘为舍。或从生起、合理地看故为舍。因为如悦忧过分地见所缘，故有悦的人于彼所缘分离时成为变异，有忧的人于彼所缘会合时成为变异。此非如是，此则合理地见，不因所缘的会合分离而使人成为变异。有些人说"从生起、合理地看"此处不相应，因为不善不名为合理。"与舍俱"为复合词。

23. Etthaca kiñcāpi phassādayo vitakkādayo mohādayoca dhammā iminā sakalena aṭṭhavidhena cittena saha gatā sampayuttāca honti, na pana te vedanāviya sayaṃpi bhedavantā honti. Naca diṭṭhisaṅkhārānaṃ viyatesaṃ imasmiṃ citte katthaci honti katthacinahontīti ayaṃ vikappo atthi. Tasmāte imassacittassa bhedakarā nahontīti idha nagahitāti daṭṭhabbā. Lobhopana aññehi imassa aṭṭhavidhassa bhedakaro hoti. Vedanādiṭṭhi saṅkhārāca imassa aññamaññassa bhedakarā hontīti teeva idha gahitāti daṭṭhabbā. Nanu pīti māna thinamiddhānipi bhedakarāni hontīti tānipi idha sapītikaṃ apītikanti mānasampayuttaṃ mānavippayuttanti thinamiddhasampayuttaṃ thinamiddhavippayuttanti ca gahetabbā nīti. Na. Tesu hi somanasse gahite pīti gahitāva hoti. Itarānica tīṇi aniyatayogīnica honti, yevāpana kānicāti nagahitānīti.

[27] Vibhāvaniyaṃ pana

Phassādivitakkādimohādidhammā ito aññehipi citte hi yuttā hontīti nate aññehi imassa visesaṃ karonti. Tasmā te idha na gahitāti iminā adhippāyena yaṃ vuttaṃ ‘‘kasmā panettha aññesupi phassādīsu sampayuttadhammesu vijjamānesu somanassasahagatādibhāvova vuttoti. Somanassādīnameva asādhāraṇa bhāvatoti. Phassādayohi keci sabbacitta sādhāraṇā keci kusalādi sādhāraṇā. Mohādayoca sabbā kusalasādhāraṇāti na tehi sakkā cittaṃ visesetu’’nti. Taṃ vicāretabbaṃ.

Evañhi sati somanassupekkhā saṅkhārāpi aññesu dissantīti tepi aññehi imassa visesaṃ nakaronti. Tasmā tepi idha nagahetabbā siyunti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
23. 此中虽然触等、寻等和痴等诸法与此完整的八种心俱行相应，但它们不像受那样自身有差别。也不像见和行那样，在此心中有时有有时无的分别。因此它们不成为此心的差别因素，应知故此处不取。但贪与其他成为此八种的差别因素。受、见、行成为此彼互相的差别因素，应知故只取它们。难道喜、慢、昏沉睡眠不也是差别因素，故它们也应取为"有喜、无喜"、"慢相应、慢不相应"、"昏沉睡眠相应、昏沉睡眠不相应"吗？不。因为在取悦时喜已被取。其他三者是不定相应，且只是某些而已，故不取。
[27] 然而在《明晰疏》中：
触等、寻等、痴等诸法也与其他心相应，故它们不使此与其他有差别。因此它们此处不取，以此意趣而说："为何此中虽有其他触等相应法存在，只说悦俱等性？因为只有悦等是不共的。因为触等，有些是一切心共通，有些是善等共通。痴等是一切不善共通，故不能以它们区别心。"这应考察。
因为如是的话，悦、舍、行也见于其他，故它们也不使此与其他有差别，因此它们也不应在此处取。

24. Etthaca somanassappaṭisandhikatā, agambhīrappakatitā, iṭṭhārammaṇasamāyogo, byasanamuttica somanassassa kāraṇaṃ. Somanassappaṭisandhikohi sadā bhavaṅgasomanassena paribhāvita santāno hotīti tassa cittaṃ uppajjamānaṃ yebhuyyena somanassasahagataṃ uppajjatīti. Agambhīrappakatikoca hīnajjhāsayo appakaṃpi mahantaṃ maññati. Hīnaṃpi paṇītaṃ maññati. Tasmā tassapi cittaṃ uppajjamānaṃ yebhuyyena somanassasahagataṃ hotīti. Iṭṭhārammaṇasamāyogoti attanā icchitena hīnenavā paṇītenavā ārammaṇena samāyogo. Byasanamuttīti ñātibyasanādito mutti. Upekkhāpaṭisandhikatā, gambhīrappakatitā, majjhattārammaṇasamāyogo, byasanamuttica upekkhāya kāraṇaṃ. Etthaca gambhīrappakabhitānāma mahajjhāsayatā. Tādiso hi puggalo mahantaṃpi appakaṃ maññati, paṇītaṃpi hīnaṃ maññatīti. Diṭṭhajjhāsayatā, diṭṭhivipannapuggalasevanā, saddhammavimukhatā, micchāvitakkabahulatā, ayoniso ummujjanañca diṭṭhiyā kāraṇaṃ. Tattha diṭṭhajjhāsayatāti kāṇāriṭṭhassaviya sunakkhattassaviyaca purimabhave diṭṭhi gatikabhāvena āgatattā imasmiṃ bhavepi sassatucchedāsaya bhāvo. Saddhammavimukhatāti ciraṃpi kālaṃ saddhammena vinā āgatatā. Micchāvitakkabahulatāti attano avisayesu sabbaññuvisayesu ṭhānesu attano pamāṇaṃ ajānitvā cintāpasutavasena micchāvitakkabahulabhāvo. Ayoniso ummujjananti attanādiṭṭhakāraṇameva sārato saccato ummujjanaṃ. Tabbiparītena diṭṭhivippayuttakāraṇaṃ veditabbaṃ. Asaṅkhārikakammajanitappaṭisandhi katā, kallakāya cittatā, khanti bahulatā, purisakāresu diṭṭhānisaṃsatā, kammappasutatā, utubhojanādi sappāya lābhoti idaṃ asaṅkhārikakāraṇaṃ. Tattha khantibahulatāti sītuṇhādīnaṃ khamanabahulatā. Purisakāresūti purisehi kattabbesu kammesu. Kammappasutabhāti kammesu ciṇṇavasitā. Tabbiparī tena sasaṅkhārikakāraṇaṃ veditabbaṃ. Imesaṃpana cittānaṃ uppatti vidhānaṃ visuddhimagge gahetabbaṃ. Aṭṭhapīti pisaddena nesaṃ labbhamānakammapathabhedato kāla santānā rammaṇādi bhedatoca anekavidhattaṃ sampiṇḍetīti.

Lobhamūlacittassa paramatthadipanā niṭṭhitā.

25.Dosamūlacitte duṭṭhumanobhi dummano. Virūpaṃ cittaṃ. Duṭṭhumano etassātivā dummano. Virūpacittasamaṅgīpuggalo. Dummanassa bhāvo domanassaṃ. Mānasikadukkhavedanāyetaṃ adhivacanaṃ. Sā hi attanā sahagate cittevā taṃ samaṅgīpuggalevā dummanā bhidhānassavā ayaṃ so dummanoti dummanabuddhiyāvā pavattinimittaṃ hotīti. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva. Domanassena saha gatanti samāso. Paṭihaññatīti paṭigho. Doso. Sohi uppajjamāno sampayuttadhammepi paṭihanati. Lūkhe santatte karoti. Attano vatthumpi paṭihanati. Hadayappadesaṃ dahati. Taṃ puggalaṃ dummukhaṃ karoti, attano ārammaṇaṃpi paṭihanati. Taṃ bādhaya māno gaṇhāti. Tasmā paṭighoti vuccatīti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
24. 此中，悦结生性、非深性、适意所缘会合及离苦难是悦的原因。因为有悦结生者常以有分悦熏习相续，故其心生起时多数与悦俱生起。非深性者志向低劣，以少为多，以劣为胜，故其心生起时多数与悦俱。适意所缘会合即与自己所欲的劣或胜所缘会合。离苦难即离亲属等苦难。舍结生性、深性、中性所缘会合及离苦难是舍的原因。此中深性即大志向性。因为如是之人以多为少，以胜为劣。
见志向性、亲近见颠倒者、背离正法、多邪思惟及不如理浮现是见的原因。其中见志向性即如迦那利达等、苏那察等，因前生有见倾向而来，此生也有常见断见的意乐。背离正法即长时离正法而来。多邪思惟即在非自己境界的一切知者境界处不知自己的限量而多起思惟。不如理浮现即以自己所见因缘为实为真而浮现。应知与此相反为见不相应的原因。
无行业所生结生性、身心适宜性、多忍耐性、见人事功德性、熟习于业、得适宜气候饮食等，这是无行的原因。其中多忍耐性即多忍耐冷热等。人事即人所作业。熟习于业即熟练于诸业。应知与此相反为有行的原因。这些心的生起方式应在《清净道论》中取。"八种"中的"种"字总摄它们依所得业道差别和时、相续、所缘等差别而有多种。
贪根心的胜义阐释结束。
25. 在瞋根心中，恶意即恶意者。不正常的心。或有恶意者为恶意者。具有不正常心的人。恶意的状态为忧。这是心理苦受的同义语。因为它在与自己俱行的心中，或具有它的人中，或恶意称号，或"此是恶意"的恶意觉知中，是生起因缘。其余如前所说方式。"与忧俱"为复合词。抵触为嗔。瞋。因为它生起时抵触相应法，使变粗涩热恼。抵触自己所依，烧心处。使彼人面色不悦。抵触自己所缘，以伤害而取。故称为嗔。

26. Ettha siyā. Saṅkhāro tāva imassa cittassa bheda karoti tassa idha gahaṇaṃ yuttaṃ. Vedanā paṭighāpana bhedakarā na hontīti te idha na gahetabbāti. Vuccate, domanassaggahaṇaṃ tāva imassa cittassa kadāci aññavedanāyogatā pasaṅganivattanatthanti. Yadāhi rājāno hasamānāyeva coravadhaṃ pesenti. Yadāca janā attano verīnaṃ maraṇe tuṭṭhiṃ pavedenti. Maraṇaṃ abhinandanti. Yadāca bālajanā hasamānāva migapakkhino mārenti. Tadā idaṃ nukho somanassena yuttanti attheva pasaṅgo. Upekkhāyogepana vattabbameva natthi. Tappasaṅganivattanatthaṃ domanassaggahaṇanti. Paṭighaggahaṇaṃpi aññadhammasampayuttatā pasaṅganivattanatthaṃ. Tathāhi ye natthikāhetukā kiriyamicchā diṭṭhikā pāṇavadhe apuññaṃnāma natthīti gaṇhanti. Yeca manussapāṇa vadheeva apuññaṃ hoti, tiracchānagatapāṇavadhe apuññaṃ natthīti gaṇhanti. Yeca pāṇavadhaṃ katvā yaññaṃ yajantānaṃ mahantaṃ puññaṃ hoti, dibbasaṃvattanikanti gaṇhanti. Te sakkāyadiṭṭhiyā vissaṭṭhā pāṇavadhaṃ sayaṃvā karonti. Aññevā pesenti. Tadā idaṃ diṭṭhiyāpi sampayuttaṃ siyāti pasaṅgo hotiyeva. Yepana sammādiṭṭhikesu bālā abyattā, te kadāci tesaṃ micchādiṭṭhikānaṃ laddhiṃ gahetvā pāṇaṃ vadhantā ādito vematikajātāva honti. Tadātesaṃ idaṃ vicikicchāyapi yuttaṃ siyāti pasaṅgo hoti. Tappasaṅga nivattanatthaṃ paṭighaggahaṇanti. Itarathā purima cittassa lobhasahagatabhāvoviya imassa paṭighasampayuttabhāvo cūḷanigameneva siddhoti tesaṃ gahaṇaṃ niratthakaṃ siyāti. Etthaca issāmacchariyakukkuccānaṃ thinamiddhassaca aggahaṇaṃ purimacitte mānathinamiddhanayena veditabbaṃ. Ayamettha paramatthadīpanā.

[28] Vibhāvaniyaṃ pana mahāṭīkāyañca

‘‘Asādhāraṇa dhammavasena cittassa upalakkhaṇatthaṃ domanassaggahaṇa’’nti vuttaṃ. Tattha asādhāraṇadhammavasenāti idaṃ tāva nayujjati.

[29] Satipi imassa somanassupekkhāsahagatabhāve anaññasādhāraṇeneva domanassena imassa upalakkhaṇatthanti atthassa āpajjanato. Yathātaṃ satipi purimassa imassaca cittassa mohasahagatabhāve anaññasādhāraṇeneva lobhena paṭighenaca upalakkhaṇatthaṃ lobhasahagatapaṭigha sampayuttaggahaṇanti. Upalakkhaṇatthanti ca na vattabbaṃ.

Evañhi sati pākaṭena domanassena apākaṭānaṃ aññavedanā naṃpi idha laddhabhāvaṃ upalakkhetīti āpajjati. Yathā laddhātapatto rājakumāroti.

[30] Yañca vibhāvaniyaṃ

‘‘Paṭighasampayuttabhāvopana ubhinnaṃ ekanta sahacāritā dassanatthaṃ vutto’’ti vuttaṃ. Taṃpi na sundaraṃ.

Imassa cūḷanigameneva tadatthasiddhitoti.

27. Etthaca dosajjhāsayatā, agambhīrappakatitā, appassukatā, āghātavatthusamāyogovā, aniṭṭhārammaṇasamāyo govā domanassassa paṭighassaca kāraṇaṃ. Tattha dosa bahula bhāvato āgatavasena dosajjhāsayatā daṭṭhabbā. Agambhīrappakatitā hīnajjhāsayatā. Appassutassaca aniṭṭha loka dhammehiphuṭṭhassa taṃkutetthalabbhāti paccavekkhanā natthīti. Imesampi dvinnaṃ uppattividhānaṃ visuddhimagge gahetabbaṃ. Pisaddassa atthopi vuttanayoevāti.

Dosamūlacittassa paramatthadipanā niṭṭhitā.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
26. 此中可问：行是此心的差别因素，故取它合适。但受和嗔不是差别因素，故它们此处不应取。答：首先取忧是为了遮止此心有时与其他受相应的过失。因为当诸王笑着命令处死盗贼时，当人们对自己仇敌的死亡表示欢喜、随喜死亡时，当愚人笑着杀害鸟兽时，此时"这或与悦相应"有此过失。而舍相应则不必说。为遮止此过失故取忧。取嗔也是为了遮止与其他法相应的过失。如是，那些无见论者、无因论者、邪见者执持"杀生没有所谓不福"，那些执持"只有杀人才有不福，杀畜生没有不福"，那些执持"杀生后献祭有大福德，能引生天"者，他们执著身见而自己杀生或命令他人杀生。此时"这也与见相应"有此过失。而在正见者中愚钝无知者，他们有时取彼邪见者的见解而杀生时，最初就生起疑惑。此时对他们"这也与疑相应"有此过失。为遮止此过失故取嗔。否则，如前心的贪俱性，此心的嗔相应性已由小结论成就，故取它们无义。此中不取嫉、悭、恶作和昏沉睡眠，应知如前心的慢与昏沉睡眠的方式。这是此中的胜义阐释。
[28] 然而在《明晰疏》和《大疏钞》中：
说"为以不共法而标识心故取忧。"此中"以不共法"这首先不合适。
[29] 因为虽此有与悦舍俱性，为以不共的忧标识此的意义会有过失。如虽前此二心有与痴俱性，为以不共的贪和嗔标识故取贪俱嗔相应。且不应说"为标识故"。
因为如是的话，会有以显著的忧标识此处所得的其他不显著诸受的过失。如"得天冠的王子"。
[30] 又在《明晰疏》中说：
"说嗔相应性是为显示二者必定俱行。"这也不妥当。
因为由小结论已成就彼义。
27. 此中，瞋志向性、非深性、少闻性、或会遇嗔处、或会遇不适意所缘是忧和嗔的原因。其中瞋志向性应知由多瞋而来。非深性是志向低劣。少闻者被不适意世法触时没有"此从何处得"的省察。这二者的生起方式也应在《清净道论》中取。"种"字的义也如前所说方式。
瞋根心的胜义阐释结束。

28.Mohamūlacitte vicikicchuddhaccānaṃ padattho upari āgamissati. Yasmāpana idaṃ cittaṃ mūlantaravirahena laddhokāsena suṭṭhubalavantena mohenaceva saṃsappamānavikkhipamānehi vicikicchuddhaccehi ca yuttaṃ hoti. Tasmā idha vedanāpi ārammaṇaṃ adhimattato anubhavituṃ na sakkotīti upekkhāvedanāva yuttā hoti. Evaṃ santepi idaṃ cittaṃ somanassa domanassa sahagatānaṃpi anantare uppajjati. Tasmā tadubhayavedanāhipi idaṃ yuttaṃ siyāti pasaṅgo hotīti tappasaṅganivattanatthaṃ idha upekkhāgahaṇaṃ kataṃ. Anaññacittasādhāraṇena dhammena cittassa niyamanatthaṃ vicikicchāgahaṇaṃ. Uddhaccaṃ pana sabbākusalesu yuttaṃpi idha laddhokāsaṃ hutvā suṭṭhu balavaṃ hotīti dassanatthaṃ idheva gahitanti daṭṭhabbaṃ. Tenevahi dhammasaṅgaṇiyaṃ dhammuddesavāre uddhaccaṃ aññesu pāpacittesu sarūpato anuddharitvā yevāpanakabhāveneva vuttaṃ. Imasmiṃ antimacitteeva sarūpato uddhaṭanti daṭṭhabbaṃ. Yasmāca idaṃcittadvayaṃ sattānaṃ pakatisabhāvabhūtanti payogena vā upāyena vā kenaci uppādetabbaṃ nāma natthi. Sabbakālampi bhavaṅgacittaṃviya anosakkamānaṃ asaṃsīdamānaṃ akicchena akasirena pavattati. Tasmā ekantena asaṅkhārikameva hotīti katvā idha saṅkhārabhedo na gahitoti daṭṭhabbaṃ. Tenevaca pāḷiyaṃpi purimacittesuviya idha sasaṅkhārenāti dutīyacittavāro navuttoti. Ayamettha paramatthadīpanā.

[31] Vibhāvaniyaṃ pana

Imāni dve cittāni atisammuḷhatāya aticañcalatāya ca sabbatthapi rajjanadussanarahitāni honti. Tasmā upekkhā sahagatāneva pavattantīti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Rajjana sahitānaṃpi lobhamūla cittānaṃ upekkhā yogassa diṭṭhattāti.

[32] Yañca tattha mahāṭīkāyañca

‘‘Tatoyevaca sabhāvatikkhatāya ussāhetabbatāyaca abhāvato saṅkhārabhedopi nesaṃ natthī’’ti vuttaṃ. Tattha sabhāvatikkhatāya abhāvatoti iminā imassa asaṅkhārikabhāvaṃ paṭikkhipati. Ussāhetabbatāya abhāvatoti iminā sasaṅkhārikabhāvaṃ paṭikkhipati. Tadubhaye pana idaṃ cittadvayaṃ sabbaso saṅkhāravimuttaṃ hotīti dasseti. Taṃ aṭṭhakathāyapi tāva na sameti.

Paṭiccasamuppādavibhaṅgaaṭṭhakathāyañhi saṅkhārabhedena avijjāya duvidhabhāvova vutto. Yadica idaṃdvayaṃ saṅkhāramuttaṃ siyā. Evaṃ sati idha mohopi saṅkhāramutto siyā. Soca avijjāyevāti tividhabhāvova avijjāya tattha vattabbo. Naca vuttoti. Evaṃ tāva aṭṭhakathāya nasameti.

[33] Yasmāca idha tikkhabhāvonāma vinā saṅkhārena kevalaṃ pakati paccaya gaṇa vaseneva pavattanasamatthatā vuccati. Idañca cittaṃ tatheva pavattati. Tasmā idaṃ sabhāvatikkhaṃ na hotīti na sakkā vattunti.

Laddhokāsena mohena suṭṭhu muyhantīti mohamūhānīti vattabbe niruttanayena momūhānīti vuttaṃ.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
28. 在痴根心中，疑和掉举的词义将在后面出现。因为此心由于缺少其他根而得机会的极强力的痴，以及游移动摇的疑和掉举相应。因此此处受也不能过分体验所缘，故只与舍受相应。虽如是，此心也在悦忧俱心之后生起。因此此心也可能与彼两受相应有此过失，为遮止此过失故此处取舍。为以不共其他心的法限定心故取疑。而掉举虽在一切不善中相应，为显示此处得机会而极强力故只在此处取，应知。因此在《法集论》法列举品中，掉举在其他恶心中不以自相列举，只以"某些"说。应知只在此最后心以自相列举。又因为此二心是有情的自然本性，故不需由加行或方便等任何而生起。一切时如有分心不退不沉地不费力不困难地转起。因此必定是无行，故此处不取行的差别，应知。因此在经中也不像前诸心那样说此处"由有行"的第二心分。这是此中的胜义阐释。
[31] 然而在《明晰疏》中说：
"这二心由于极愚痴和极动摇，在一切处都离贪和瞋，故只与舍俱转起。"这不妥当。
因为见到与贪相应的贪根心也与舍相应。
[32] 又彼处和《大疏钞》中说：
"因此也由于缺少自性锐利性和应被激励性，故它们也无行的差别。"其中以"缺少自性锐利性"否定此无行性。以"缺少应被激励性"否定有行性。而以此二者显示此二心完全离行。这首先与注释书不符。
因为在《缘起分别注》中说无明依行的差别有二种。若此二心离行，如是的话此处痴也应离行。而它即是无明，故应在彼处说无明有三种。但未说。如是首先与注释书不符。
[33] 又因为此处所谓锐利性即说不由行仅依自性缘集而有转起能力。而此心如是转起。因此不能说此无自性锐利性。
因为由得机会的痴极度愚痴故称"愚痴"，应说"mohamūhāni"，依语源法说"momūhāni"。

29. Iccevantiādi mahānigamanaṃ. Tattha iccevanti iti evaṃ. Nipātasamudāyo hesa. Pacchimovā evaṃ saddo purimassa itisaddassa atthavacano. Iccevantivā visuṃ eko nipāto. Sabbathāpi iminā somanassasahagatantiādinā vuttappakāre nāti attho daṭṭhabbo. Idañca dvādasāti ettha visesanaṃ veditabbaṃ. Sabbathāpīti dhammasaṅgaṇīyaṃ vuttena pakārenāpi dvādaseva. Vibhaṅge vibhattena pakārenāpi dvādaseva. Dhātukathādīsu vuttena pakārenāpi dvādaseva. Tesu tesu suttantesu vuttena pakārenāpi dvādaseva. Kāladesa santānādi bhedabhinnena pakārenāpi dvādaseva. Kathaṃ dvādasevāti. Iccevaṃ dvādasevāti yojetabbaṃ.

[34] Vibhāvaniyaṃ pana

Heṭṭhā vutto sampayogādi ākārova vibhāvito. Sopana iccevanti imināva siddhoti.

Akusalacittānīti kusalapaṭiviruddhasabhāvattā evaṃ laddhanā māni cittāni. Etthaca ekantena saddhādayoeva kusalānāma. Mohādayoeva akusalā nāma. Cittaṃpana phassādayo viya aññasamānameva hoti, na hi ārammaṇa vijānanaṃvā ekantena muyhanādiviya sāvajjaṃvā hoti. Saddahanādiviya anavajjaṃvāti. Taṃpana akusalehi yuttaṃ akusalanti vuccati. Kusalehi yuttaṃ kusalanti. Saddhādīnaṃpana mohādīnañca paṭiviruddhabhāvo yathākkamaṃ pahāyakapahātabbabhāvena veditabbo. Akusaladhammāhi dubbalā honti. Suvaṇṇappaṭirūpakāviya pheggubhūtā abhāvanārahā punappunaṃ āsevīyamānāpi cañcalantiyeva vikkirantiyeva. Niyāmaṃ okkamantāpi ekasmiṃbhave eva apāyabhāgitāya okkamanti. Napana kusalamūlāni sabbaso pacchinditvā satte vaṭṭasotaniyate kātuṃ sakkonti. Kusaladhammāpana balavantā honti. Jātisuvaṇṇāviya sārabhūtā bhāvanārahā punappunaṃ āsevīyamānā thiratarapattā lokiyesu yāva iddhividhānā lokuttaresuca yāva arahattamaggā vuddhiviruḷhīdhammā honti. Niyāmaṃ okkamantā apāyasotaṃvā vaṭṭaso taṃvā sabbaso samucchinditvā anupādisesanibbānabhāgitāya okkamanti. Tasmā kusala dhammāeva pahāyakānāma. Itarepana pahātabbāeva nāmāti veditabbā. Apica kusaladhammānāma antamaso ālopabhikkhā dānamattāpi lokebhesajjavidhānāniviyaakusalappahānāya eva paṇḍitehipaññapīyanti karīyanti ca, tasmā teeva pahāyakā. Akusaladhammāpana loke nānārogajātiyoviya sakalalokassa pakatisabhāvabhūtāeva hontīti te pahātabbāevāti. Samantato anavasesato ādiyiṃsu gaṇhiyiṃsūti samattāni. Apica samattānīti niṭṭhitāni paripuṇṇānivā. Aṭṭhadhātiādisaṅgahagāthā. Lobhomūlaṃ etesanti samāso. Dvādasā kusalā siyunti ettha siyunti nipātapadaṃ idha daṭṭhabbaṃ. Akusala cittāni dvādasa bhavantīti attho.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya akusalacittassa

Paramatthadipanā niṭṭhitā.

31. Evaṃ sabbanihīnaṃ akusalaṃ saṅgahetvā idāni ahetukaṃ saṅgaṇhanto tatthaca sabbanihīnaṃ akusalavipākaṃ tāva dassetuṃ upekkhāsahagatantiādimāha.

[35] Vibhāvaniyaṃ pana

Taṃ akusala vipākattāyeva akusalānantaraṃ pathamaṃ dassitanti adhippāyena yaṃ vuttaṃ ‘‘tesaṃ akusalavipākā divasena tividhabhāvepi akusalānantaraṃ akusalavipākeyeva vibhajitu’’nti. Taṃ na sundaraṃ.

Evañhi sati kusalavipākānipi kusalā nantareeva vattabbāni siyunti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
29. "如是"等是大结论。此中"如是"即"如此"。这是助词的组合。或后面的"evaṃ"字是前面"iti"字的解释。或"icceva"是一个独立的助词。总之应知此义为以"悦俱"等所说的方式。"此十二"中应知限定词。"总之"即依《法集论》所说方式也是十二，依《分别论》分别的方式也是十二，依《界论》等所说方式也是十二，依诸经中所说方式也是十二，依时间、处所、相续等差别分别的方式也是十二。如何是十二？应配合"如是十二"。
[34] 然而在《明晰疏》中：
前面所说的相应等行相已说明。而它由"如是"已成就。
"不善心"即因与善相违的自性而如是得名的诸心。此中唯信等是善，唯痴等是不善。而心如触等只是共同，因为了别所缘不如迷痴等必定有过，也不如信等必定无过。但它与不善相应称为不善，与善相应称为善。而信等与痴等的相违性应知以能断和应断的次第了知。因为不善法是软弱的，如伪金是虚的，不堪修习，即使一再习行也只是动摇散乱。即使入决定也只是在一生中入于恶趣分。但不能完全断绝善根使有情决定于轮回之流。而善法是强有力的，如生金是实的，堪修习，一再习行更加稳固，在世间乃至神通，在出世间乃至阿罗汉道是增长广大之法。入决定时能完全断绝恶趣流或轮回流而入无余涅槃分。因此只有善法称为能断，而其他只称为应断，应知。又善法即使只是施一口食的量，也如世间医药方法被智者施设和实行只为断不善，因此它们是能断。而不善法如世间种种病一样是一切世间的自然本性，因此它们只是应断。"圆满"即完全无余地取。又"圆满"即完成或圆满。"八种"等是摄颂。"以贪为根"是复合词。"应是十二不善"中"应是"这助词应在此处见。义为不善心是十二。
如是名为《胜义光明》的《阿毗达磨概要》
第四解释的不善心
胜义光明结束。
31. 如是摄集最下劣的不善后，现今为摄集无因，而于其中为先显示最下劣的不善异熟，说"舍俱"等。
[35] 然而在《明晰疏》中：
以意趣"因为它是不善异熟，故在不善之后先显示"而说"虽依不善异熟等有三种，在不善之后只分别不善异熟。"这不妥当。
因为如是的话，善异熟也应只在善之后说。

31. Cakkhusotādīnaṃ padattho upari āgamissati. Vijānātīti viññāṇaṃ. Yathāha-vijānāti vijānātīti kho bhikkhave tasmāviññāṇanti vuccatīti. Cakkhuṃ nissitaṃ viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ. Cakkhunāvā paccayabhūtena janitaṃ viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ. Kammenavā cakkhussa upanītaṃ viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ. Cakkhutovā jātaṃ viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ. Cakkhussavā indriyabhāvena sāmi bhūtassa viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ. Cakkhusmiṃvā uppannaṃviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ. Esanayo sotaviññāṇādīsupi. Pāḷiyaṃpana mahā taṇhāsaṅkhayasutte –

Seyyathāpi bhikkhave kaṭṭhañca paṭicca aggi jalati. Kaṭṭhaggītveva saṅkhyaṃ gacchati. Sakalikañca paṭicca aggi jalati. Sakali kaggītveva saṅkhyaṃ gacchati. Tiṇañca paṭicca aggi jalati. Tiṇaggī tveva saṅkhyaṃ gacchati. Gomayañca paṭicca aggi jalati. Gomayaggītveva saṅkhyaṃ gacchati. Thusañca paṭicca aggi jalati. Thusaggītveva saṅkhyaṃ gacchati. Saṅkārañca paṭicca aggi jalati. Saṅkāraggītveva saṅkhyaṃ gacchati. Evamevakho bhikkhave cakkhuñca paṭicca rūpeca uppajjati viññāṇaṃ. Cakkhuviññāṇanteva saṅkhyaṃ gacchati. Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati viññāṇaṃ. Sotaviññāṇanteva saṅkhyaṃ gacchati. Ghānañca paṭicca gandheca uppajjati viññāṇaṃ. Ghānaviññāṇanteva saṅkhyaṃ gacchati. Jivhañca paṭicca raseca uppajjati viññāṇaṃ. Jivhāviññāṇanteva saṅkhyaṃ gacchati. Kāyañca paṭicca phoṭṭhabbeca uppajjati viññāṇaṃ. Kāyaviññāṇanteva saṅkhyaṃ gacchati. Manañca paṭicca dhammeca uppajjati viññāṇaṃ. Mano viññāṇanteva saṅkhyaṃ gacchatīti vuttaṃ.

Tathāti iminā upekkhāsahagatanti padaṃ ākaḍḍhati. Dukkhayatīti dukkhaṃ. Sampayuttadhamme taṃ samaṅgipuggalaṃvā bādhati hiṃsatīti attho. Duṭṭhuvā khanati kāyikasukhanti dukkhaṃ. Dukkarenavā khamitabbanti dukkhaṃ. Dukkaraṃ okāsadānaṃ etassātivā dukkhaṃ. Kāyikadukkhavedanāyeva nāmaṃ. Suṭṭhu paṭimukhañca icchatīti sampaṭicchanaṃ. Suṭṭhūti amuñcamānaṃ. Paṭimukhanti anaññāpekkhaṃ. Icchatīti kāmeti abhinandati paṭiggaṇhati. Tenevahi bhāsitaṃ abhinandunti ettha sampaṭicchiṃ sūti vaṇṇayiṃsu. Suṭṭhu tīreti tuleti vicāretīti santīraṇaṃ. Ṭīkāyaṃ tīreti niṭṭhāpetīti vuttaṃ. Vibhāvaniyaṃ tīreti vīmaṃsatīti vuttaṃ.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
31. 眼耳等的词义将在后面出现。识别故为识。如说："诸比丘，因为识别识别故称为识。"依眼的识为眼识。或由眼为缘而生的识为眼识。或由业引导至眼的识为眼识。或从眼生的识为眼识。或属于作为根的眼的识为眼识。或在眼中生起的识为眼识。此理趣在耳识等中也是如此。但在经典《大爱尽经》中说：
"诸比丘，譬如依木而火燃烧，称为木火。依木片而火燃烧，称为木片火。依草而火燃烧，称为草火。依牛粪而火燃烧，称为牛粪火。依谷壳而火燃烧，称为谷壳火。依垃圾而火燃烧，称为垃圾火。如是诸比丘，依眼与色而生识，称为眼识。依耳与声而生识，称为耳识。依鼻与香而生识，称为鼻识。依舌与味而生识，称为舌识。依身与触而生识，称为身识。依意与法而生识，称为意识。"
"如是"以此牵引"与舍俱"词。使苦故为苦。义为使相应法或具有它的人苦恼伤害。或恶地挖掘身乐故为苦。或难以忍受故为苦。或难以给予机会故为苦。是身苦受的名称。善地向前欲求故为领受。"善地"即不放弃。"向前"即不期待他。"欲求"即欲爱、随喜、接受。因此在"随喜所说"处注释为"领受"。善地衡量、权衡、思察故为推度。在《疏钞》中说"衡量即完成"。在《明晰疏》中说"衡量即考察"。

32. Etthaca cakkhussa asambhinnatā, āloka sannissayappaṭilābho, rūpānaṃ āpātāgamanaṃ, manasikāroti cattāro paccayā cakkhuviññāṇassa uppattikāraṇāni. Sotassa asambhinnatā ākāsasannissayappaṭilābho, saddānaṃ āpātāgamanaṃ manasikāroti sotaviññāṇassa. Ghānassa asambhinnatā, vāsusannissayappaṭilābho, gandhānaṃ āpātāgamanaṃ manasikāroti ghānaviññāṇassa. Jivhāya asambhinnatā āposannissayappaṭilābho. Rasānaṃ āpātāgamanaṃ, manasikāroti jivhāviññāṇassa. Kāyassa asambhinnatā, pathavisannissayappaṭilābho, tiṇṇaṃ phoṭṭhabbānaṃ aññatarassa āpātāgamanaṃ, manasikāroti kāyaviññāṇassāti. Etthaca āloka ākāsādīnaṃ sannissayānaṃ gahaṇaṃ tehi vinā rūpādīnaṃ pasādesu āpātāgamanasseva abhāvatoti daṭṭhabbaṃ, na hi āloke sati rūpāni sannihitānipi cakkhumhi āpātamāgacchanti. Esanayo sesesupīti. Yaṃpana aṭṭhakathāyaṃ -

Cakkhusmiṃpana asambhinnepi bahiddhārūpārammaṇe āpātaṃ anā gacchante cakkhuviññāṇaṃ nuppajjati. Tasmiṃ pana āpātaṃ āgacchantepi ālokasannissaye asati nuppajjatīti vuttaṃ.

Taṃ vinā ālokena viññāṇuppattiyā abhāvadassanaparaṃ. Napana āpākāgamanaṃnāma āloke asatipi sambhavatīti dassanaparanti daṭṭhabbaṃ. Itarathā rattandhakārepi rūpāni cakkhumhi āpātaṃ āgacchantīti āpajjatīti. Akusalassa vipākāni akusala vipākāni.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
32. 此中，眼的无损坏、得光明所依、诸色的呈现、作意，这四缘是眼识生起的原因。耳的无损坏、得空间所依、诸声的呈现、作意是耳识的。鼻的无损坏、得风所依、诸香的呈现、作意是鼻识的。舌的无损坏、得水所依、诸味的呈现、作意是舌识的。身的无损坏、得地所依、三种触之一的呈现、作意是身识的。此中取光明、空间等所依，应知是因为无它们则色等不能呈现于诸净色，因为即使有光明，色虽现存也不呈现于眼中。此理趣在其余也是如此。但在注释中说：
"虽眼无损坏，若外色所缘不呈现，眼识不生起。即使它呈现，若无光明所依，也不生起。"
应知这是为显示无光明则识不生起，而不是为显示无光明也可能有呈现。否则，在夜黑暗中色也呈现于眼中的过失会有。不善的异熟为不善异熟。

33. Etthā kenaṭṭhena vipākaṃnāmāti. Vipaccanaṭṭhena. Kiñca vipaccananti. Yathā loke ambaphalādīnaṃ taruṇabhāvaṃ atikkamma pariṇatabhāvappattivipaccananti vuccati. Evamevaṃ idhapi vipaccanaṃ veditabbanti. Ayañca attho catūhi samaṅgītāhi dīpetabbo. Catassohi samaṅgītānāma cetanāsamaṅgitā, kammasamaṅgitā, upaṭṭhānasamaṅgitā, vipākasamaṅgitāti. Tattha pubbe taṃ taṃ kammāyūhanakāleyā kusalākusalacetanāya khaṇattayasamaṅgitā. Ayaṃ cetanāsamaṅgītānāma. Sāpana cetanā nirujjhamānā sabbaso abhāvaṃ patvā nanirujjhati. Āyatiṃpana vipākapātubhāvāya attano sabbākāraparipūraṃ kriyāvisesaṃ tasmiṃ cittasantāne nidahitvāva nirujjhati. Soca kriyāviseso yāva okāsaṃ nalabhati. Tāva kappasaṃtasahassaṃpi taṃsantānaṃ anugatoyeva hoti. Yaṃ sandhāya dhammapade –

Na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ, sajjukhīraṃva muccati;

Dahantaṃ bālamanveti, bhasmā channova pāvakoti vuttaṃ.

Sopana visuṃ eko paramatthadhammotipi saṅkhyaṃ nagacchati, anusayadhātuyoviyāti. Ayaṃ kammasamaṅgitānāma. Sopana yadā attano anurūpe paccaye labhati. Tadā vipaccanatthāya okāsaṃ karoti. Kathaṃ karotīti. So āsannamaraṇassa sattassa attānaṃvā paccupaṭṭhāpeti. Attano nimittaṃvā paccupaṭṭhāpeti. Gatinimittaṃvā paccupaṭṭhāpeti. Soca satto taṃ amuñcamāno yadi gaṇhāti. Tadā okāsaṃ labhati. Ayaṃ upaṭṭhānasamaṅgitānāma. Taṃ amuñcitvā cutassapana cutianantarameva so kammasaṅkhāto kriyā viseso visuṃ eko sasampayutto paramatthadhammarāsi hutvā ekaṃ bhavaṃ pūrayamāno vipaccati, ekaṃ bhavaṃ pūrayamānotica yāva tāyukaṃ bhavaṅgakiccaṃ chasu dvāresu taṃ taṃ dvārikavipākakiccāni pariyosāne cutikiccañca sādhayamānoti attho. Tattha purimā tisso samaṅgītā taruṇā vatthānāma honti. Pacchimā vipākasamaṅgītā pariṇatāvatthānāmāti veditabbā. Iti vipaccantīti vipākāni mudutaruṇāvatthaṃ atikkamitvā pariṇakāvatthasaṅkhātaṃ vipakkabhāvaṃ āpajjantīti evamettha attho veditabbo. Evañca katvā pāḷiyaṃ kusalākusalakammasamuṭṭhānānaṃpi kaṭattārūpānaṃ vipākapade aggahaṇaṃ hotīti. Tānihi kammasantānato visuṃ siddhattā visuṃ kammato jātāniyeva nāma honti, navipakkāni nāmāti. Aññaṃhi arūpadhammānaṃ santānaṃ. Aññaṃ rūpadhammānanti. Ayamettha vipākapade paramatthadīpanā.

Yepana arūpabhāvena sārammaṇabhāvenaca kammena sadisa tāmattaṃ gahetvā arūpadhammānameva vipākattaṃ sādhenti. Tesaṃ vipākasaddo arūpadhammesu ruḷhīvasena pavattoti āpajjatīti. Yañca tattha sālibījanibbattesu nāḷapattapupphaphalesu bījasadisānaṃ phalānameva sāliphalasālipakkanāmaṃ siddhaṃ viyāti upamaṃ dassenti, sāpi nasameti. Na hi phalānipi taruṇakāle pākanāmaṃ labhanti. Naca nāḷapattapupphānipi pariṇatakāle pākanāmaṃ nalabhantīti. Tāni pihi tadā nāḷaṃ pakkaṃ, pattaṃ pakkaṃ, pupphaṃ pakkanti na navuccantīti. Sukhayatīti sukhaṃ, sampayuttadhamme taṃsamaṅgīpuggalaṃvā laddhasātaṃ karotīti attho.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
33. 此中以何义称为异熟？以成熟义。什么是成熟？如世间芒果等果实超越嫩状态而达到成熟状态称为成熟。如是此处也应知成熟。此义应由四种具足来说明。四种具足即：思具足、业具足、现起具足、异熟具足。其中先前在造作彼彼业时善不善思的三刹那具足，此名思具足。而彼思灭时不是完全无有而灭，为未来异熟显现，将自己一切行相圆满的特殊作用寄存于彼心相续而灭。彼特殊作用只要未得机会，即使经过千劫也随逐彼相续。关于此说《法句》：
"所作恶业非，如乳顿得果；
追随愚者烧，如火覆于灰。"
而它不能算作一个别立的胜义法，如随眠界。此名业具足。而它当得到适合自己的诸缘时，则为成熟作机会。如何作？它对临死的有情或现起自己，或现起自己的相，或现起趣相。若彼有情不舍而取它，则得机会。此名现起具足。对舍它而死者，死后即刻彼称为业的特殊作用成为一个别立的与相应胜义法蕴，充满一有而成熟，充满一有即是直到寿尽完成有分作用，在六门中完成彼彼门的异熟作用，最后完成死亡作用的意思。其中前三具足名为嫩状态，应知后异熟具足名为熟状态。如是"成熟"故为"异熟"，即超越柔软嫩状态而达到称为熟状态的成熟状态，如是应知此中的意义。如是作已，在经中不取善不善业等起的所造色于异熟处。因为它们由业相续别立成就故只名为从别业生，不名为成熟。因为无色法的相续是一种，色法是另一种。这是此中异熟处的胜义阐释。
那些只取无色性和有所缘性与业相似而成立只有无色法是异熟的人，对他们异熟词只依势力而转于无色法的过失会有。又他们显示稻种所生的茎叶花果中只有与种相似的果才成就稻果稻熟的名称的譬喻，这也不合适。因为果在嫩时也不得熟名，茎叶花在熟时也不是不得熟名。因为它们那时也说"茎熟"、"叶熟"、"花熟"。使乐故为乐，义为使相应法或具有它的人得乐。

34. Suṭṭhuvā khanati kāyikadukkhaṃ. Sukhenaca khamitabbaṃ. Sukaraṃ okāsadānaṃ etassātivā sukhaṃ. Kusalassa vipākāni sampayutta hetuvirahato ahetukānicāti kusalavipākā hetuka cittāni.

[36] Vibhāvaniyaṃ pana

Pubbakammasahajātena nibbattakahetunāpi idha vipākassa sahetukatāpasaṅgokato. So na sundaro.

Na hi abhidhamme katthaci pubbakammasahajātena nibbattakahetunā vipākassa sahetukāhetukatā sambhavonāma atthi. Asatica sambhave byabhicārassapi abhāvato so pasaṅgo niratthakovāti. Tattha byabhicārassāti pasaṅgassa iccevattho. Etthaca akusalavipākānaṃ sayaṃ abyākatadhammattā lobhādīhi akusalahetūhica sayaṃ akusalavipākattā alobhādīhi anavajjahetūhica sahetukatā sambhavo natthi. Asati ca taṃ sambhave tesaṃ ahetukabhāvo abyabhicāroyeva hotīti tattha ahetukaggahaṇaṃ na kataṃ. Kusalavipākānaṃ pana sayaṃ kusalavipākattāyeva alobhādīhi kusalā byākatayogīhi anavajjahetūhi sahetukatā sambhavo atthiyeva. Satica tasmiṃ sambhave tesaṃ ahetukabhāvo byabhicārasahito hotīti tattheva ahetukaggahaṇaṃ katanti daṭṭhabbaṃ.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
34. 善地挖掘身苦，且易于忍受，或易于给予它机会故为乐。善的异熟由于无相应因故是无因，故为善异熟无因心。
[36] 然而在《明晰疏》中：
"由前业俱生的能生因，此处异熟也有有因性的过失。"这不妥当。
因为在阿毗达磨中没有任何地方说异熟由前业俱生的能生因而有有因无因性。且若无可能性，由于无差异性故彼过失无义。此中"差异性"即是过失的意思。此中不善异熟由于自身是无记法，由贪等不善因自身是不善异熟，由无贪等无过因没有有因性可能。且若无彼可能性，它们的无因性是无差异的，故彼处不作无因的执取。但善异熟由于自身是善异熟，由无贪等善无记相应的无过因有有因性可能。且若有彼可能性，它们的无因性是有差异的，故只在彼处作无因的执取，应知。

35. Cakkhādike pañcadvāre uppannaṃ āvajjanaṃ pañcadvārāvajjanaṃ, tañhi pañcadvāre ghaṭṭitaṃ ārammaṇaṃ gahetvā āvajjanaṃ uppajjatīti. Bhavaṅgasaṅkhāte manodvāre uppannaṃ āvajjanaṃ manodvārāvajjanaṃ. Tañhi tasmiṃ āpātaṃ āgacchantaṃ ārammaṇaṃ gahetvā āvajjantaṃ pavattatīti. Etthaca manodvāranti sakalaṃ bhavaṅgacittaṃ daṭṭhabbaṃ.

[37] Yaṃpana ṭīkāyaṃ

Tāva ‘‘manodvāranti ettha āvajjanassa anantara paccayabhūtaṃ bhavaṅgacittaṃ manoti vuccati. Tadeva dvāraṃ āvajjanajavanādi thicitta pavattiyā mukhattā’’ti vuttaṃ.

Yañca vibhāvaniyaṃ

‘‘Āvajjanassa anantara paccayabhūtaṃ bhavaṅgacittaṃ manodvāraṃ, pīthicittānaṃ pavattimukhabhāvato’’ti vuttaṃ. Taṃ sabbaṃpi na yujjatiyeva.

Yadihi yassa bhavaṅgassa anantaraṃ vīthicittāni pavattanti. Tadeva ekantena tesaṃ pavattimukhattā manodvāraṃnāma hoti. Na tato purimānīti ayamattho siyā. Evañcasati yesu cakkhādīsu rūpā dīnaṃ ghaṭṭitattā āvajjanādīni vīthicittāni pavattanti. Tāneva ekantena tesaṃ pavattimukhattā dvārānināma honti. Na tato aññānīti ayamattho āpajjati. Naca tāni cakkhādīni nāma atthi. Yāni cakkhādīni dvārarūpānināma na hontīti. Sabbametaṃ upari dvāra saṅgahe āvibhavissatīti. Hasanaṃ hasitaṃ. Mukhassa pahaṭṭhākārappavatti. Taṃ uppādeti janetīti hasituppādo. Taṃvā uppādenti khīṇāsavā etenāti hasibhuppādo. Taṃvā uppajjati etenāti hasituppādo. Soeva cittanti samāso. Khīṇāsavānaṃ anoḷārikesu ārammaṇesu yena cittena sitaṃ pātukaronti, tassetaṃ nāmaṃ. Na hi khīṇāsavā lokiya mahā janāviya rajjanīyādi bhāvena oḷārikesu hasaniya vatthūsu hasantīti. Ṭīkāsu pana cittaṃ apekkhitvā hasituppādanti niddiṭṭhaṃ siyāti. Vuttanayena ahetukānica tāni vipaccana vipākuppādana kiccarahitattā taṃ taṃ kriyāmattabhūtāni cittānicāti ahetukakriyacittāni. Etthaca vīthimuttacittāni kiccadubbalattā pañcaviññāṇāni vatthudubbalattā sampaṭicchanādīnica kiccaṭṭhānadubbalattā attano ussāhena vinā kevalaṃ vipaccanamattena pavattantīti tāni sabbāni vipākānieva honti. Yānipana balavakiccattā attano ussāhena pavattanti. Āyatiṃca vipākuppādanatthaṃ ussāhasahitāni honti. Tāni kusalākusalānināma honti. Yāni pana cittāni vipaccanamattaṃ atikkamma attano ussāheneva pavattanti. Tesu āvajjanadvayaṃ vipākasantānato laddhapaccayattā thokaṃ dubbalabhāvato itarānica nirānusayasantāne pavattattā sabbaso vipākuppādanatthaṃ ussāharahitānieva hontīti tāni sabbāni kriyānināma jātānīti daṭṭhabbaṃ.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
35. 在眼等五门中生起的转向为五门转向，因为它取五门中撞击的所缘而生起转向。在称为有分的意门中生起的转向为意门转向，因为它取其中呈现的所缘而转起。此中应知意门为整个有分心。
[37] 但在《疏钞》中说：
"此中'意门'，称转向的无间缘的有分心为意，它即是门，因为是转向、速行等路心转起的入口。"
又在《明晰疏》中说：
"转向的无间缘的有分心是意门，因为是路心转起的入口。"这一切都不合适。
因为如果只有那个有分，在其后路心转起，由于必定是它们转起的入口而名为意门，不是在它之前的，这会是其义。如是的话，在眼等中由于色等的撞击而转向等路心转起，由于必定是它们转起的入口而名为门，不是其他的，这义会有。而那些称为眼等的不存在，即那些眼等不名为门色。这一切将在上面门摄中明了。
笑是笑，面部喜悦状态的转起。产生它故为笑生，或漏尽者由此产生笑故为笑生，或由此生笑故为笑生。它即是心的复合词。漏尽者对非粗重所缘由何心显现微笑，这是它的名称。因为漏尽者不像世间凡夫那样以可贪等性对粗重可笑事而笑。但在诸疏中依心而说笑生，应是如此说。
如所说方式是无因，它们由于无成熟、产生异熟作用，只是彼彼唯作的心，故为无因唯作心。此中离路心由于作用软弱，五识由于依处软弱，领受等由于作用处软弱，无自己的努力只由单纯成熟而转起，故它们一切只是异熟。但那些由于有力作用由自己的努力转起，为未来产生异熟而有努力的，它们名为善不善。而那些心超越单纯成熟只由自己的努力转起，其中二转向由得异熟相续的缘故稍软弱，其他由于在无随眠相续中转起，完全无产生异熟的努力，故它们一切名为成为唯作，应知。

36. Idāni ādito paṭṭhāya vedanāvicāraṇā vuccati. Tathāhi cakkhuviññāṇādīnaṃ tāva vatthūnica ārammaṇānica upādārūpāneva honti, upādārūpānañca vicupiṇḍakānaṃviya aññamaññasaṅghaṭṭanaṃ dubbalamevāti tāni iṭṭhe aniṭṭheca ārammaṇe upekkhā sahagatāneva hontīti. Kāyaviññāṇassapana ārammaṇāni mahābhūtāni hontīti yathā adhikaraṇimatthake thapitaṃ picupiṇḍakaṃ ayokūṭena paharantānaṃ ayokūṭassa picupiṇḍakaṃ atikkamma akhikaraṇighaṭṭanaṃ balavataraṃ hoti. Tathā tesaṃ ārammabhūtānaṃ kāyavatthuṃ atikkamma kāyanissaya bhūtesu saṅghaṭṭanaṃ balavataraṃ. Tasmā kāyaviññāṇaṃ iṭṭhe sukhasahagataṃ aniṭṭhe dukhasahagataṃ hotīti. Sampaṭicchanacittaṃpana sabbadubbalānaṃ pañcaviññāṇānaṃ anantaraṃ uppajjatīti niccaṃ dubbalaṃ hutvā sabbattha upekkhāsahagatamevāti. Vibhāvaniyaṃ pana asamānanissaye hi tehi laddhapaccayatāvasena ayamattho vibhāvito, santīraṇaṃpana sayaṃpi balavavatthuṃ nissāya pavattati. Tādisenaca balavavatthunissayena purimacittena laddhapaccayaṃ hotīti thokaṃ balavaṃ hoti. Tasmā taṃ kusalavipākaṃ iṭṭhe upekkhāsahagataṃ abhiiṭṭhe somanassasahagataṃ hoti. Akusalavipākaṃpana aniṭṭhepi abhianiṭṭhepi upekkhāsahagatameva hoti. Kasmā itice. Yadihi taṃ atianiṭṭhārammaṇavasena vedanā bhedayuttaṃ siyā. Dukkhenavā domanassenavā yuttaṃ siyā. Tattha dukkhena tāva na yujjati, kasmā, ekantakāyikattā dukkhassāti. Domanassenapi na yujjati. Kasmā, paṭighena paṭihaññattāeva domanassabhāvaṃ pattā domanassavedanā paṭighena vinā nappavattatīti. Ekantākusalabhūtena paṭighena niccayogino domanassassa abyākatesu asambhavatoti. Āvajjanadvayaṃpana santīraṇatopi thokaṃ balavaṃ hoti. Vipākānañhi pavattituṃpi attano ussāhabalaṃnāma natthi. Balavantehipana kammādipaccayehi jātāni balavantānināma honti. Dubbalehi jātāni dubbalāni nāmāti. Evaṃ santepi taṃ āvajjanadvayaṃ kammānubhāvatoca muccitvā vipākasantānatoca paccayaṃ gahetvā uṭṭhitattā dubbalameva hotīti sadāpi upekkhāsahagatamevāti.

[38] Vibhāvaniyaṃ pana

Pañcadvārāvajjanaṃ pubbe kenaci aggahite ārammaṇe ekavā rameva pavattattā manodvārāvajjanañca visadisacittasantānaparāvattanavasena byāpārantarasāpekkhattā ārammaṇarasaṃ adhimattato anubhavituṃ nasakkotīti sabbatthapi majjhatta vedanāyuttamevāti vuttaṃ. Tattha byāpārantarasāpekkhattāti idaṃ na yujjati.

Na hi cittānaṃ balavadubbalatāvisesoattanopacchā pavattassa cittassa vasena sakkā vattuṃ. Attanopana paccayehieva so sakkā vattunti. Itarathā santīraṇassapi byāpārantarasāpekkhatā siyā. Taṃpi hi visadisacittasantānaṃ attanāparaṃ vatteti yevāti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
36. 现今从开始说受的考察。即是，首先眼识等的依处和所缘只是所造色，而所造色如棉团相互撞击是软弱的，故它们对可意和不可意所缘只是舍俱。但身识的所缘是大种，如放在砧板上的棉团被铁锤击打时，铁锤超过棉团而击砧板更强力。如是它们作为所缘超过身依处而在身所依大种中的撞击更强力。因此身识对可意是乐俱，对不可意是苦俱。而领受心在一切最软弱的五识之后生起，故永远软弱，一切处只是舍俱。然而在《明晰疏》中依不同所依从它们得缘的方式说明此义。但推度自身依强力依处而转起，由如是强力依处所依和前心得缘故稍强力。因此它善异熟对可意是舍俱，对极可意是喜俱。但不善异熟对不可意和极不可意都只是舍俱。若问为何？若它应依极不可意所缘而有受的差别，应与苦或忧相应。其中首先不与苦相应，为何？因为苦必定是身的。也不与忧相应，为何？因为忧受由瞋击打而达到忧状态，无瞋不转起。因为必定与不善瞋相应的忧不可能在无记中。但二转向比推度稍强力。因为异熟没有转起的自己努力力量。由强力业等缘所生名为强力，由软弱所生名为软弱。虽如是，彼二转向由脱离业势力，从异熟相续得缘而生起故是软弱，因此永远只是舍俱。
[38] 然而在《明晰疏》中说：
"五门转向由于在前未被任何取的所缘只转起一次，意门转向由于依不同心相续转变而期待其他作用，不能充分经验所缘味，故一切处只与中舍受相应。"其中"期待其他作用"这不合适。
因为心的强弱差别不能依自己后转起的心而说。但只能依自己的诸缘而说。否则推度也会期待其他作用。因为它也由自己转变不同心相续。

37. Imāni cittāni attano pakati paccayagaṇasamāyoge sati nuppajjantīti natthi. Tasmā asaṅkhārikānevāti vadanti. Mūlaṭīkāyaṃ pana vipākuddhāre –

Ahetukavipākānaṃ aparibyattakiccattā sasaṅkhārika kamma viruddho asaṅkhārikabhāvopi natthi. Asaṅkhārikakammaviruddho sasaṅkhārikakāvopi natthi. Tasmā tesaṃ ubhayakammenapi uppatti therena anuññātāti vuttaṃ.

Etena tiṇṇaṃ kriyacittānaṃpi tadubhayabhāvābhāvo vutto hoti. Tānipihi aparibyattakiccāniyevāti. Athavā. Rūpadassa na saddassavanādīni sattā kadāci attano icchāya karonti. Kadāci parehi ussāhitā karontīti paccakkhatova siddhametaṃ. Tattha yadā attano icchāya karonti. Tadā pañcadvārāvajjanādīni sabbāni vīthicittāni asaṅkhārikānināma honti. Yadā parehi ussāhitā karonti. Tadā sasaṅkhārikānināma honti. Dvāra vimuttesupana dvīsu upekkhāsantīraṇesu aṭṭhamahāvipākesuviya vattabbo. Iti sabbāni ahetukacittāni tena pariyāyena saṅkhārabhedena paccekaṃ bhinnānieva honti. Evaṃ santepi apari byattakiccattāyeva tesaṃ saṅkhārabhedo pāḷiyaṃ navuttoti veditabbo.

38. Yasmāpana hetuyonāma mahantadhammā honti. Tasmā te dubbalakammanibbattesu dubbalavatthukiccaṭṭhānesuca imesu cittesu nuppajjanti. Tattha sabbaṃ pāpakammaṃ vikkhepayuttaṃ sayaṃpi cañcalati dubbalaṃ hoti. Tasmā taṃ kappaṭṭhitikaṃpi samānaṃ kālantare hetuyuttaṃ vipākaṃ janetuṃ nasakkoti. Tihetukakammaṃpi samānaṃ dubbalesu cakkhādivatthūsuca dassanādīsu kiccaṭṭhānesuca hetuyuttaṃ vipākaṃ janetuṃ nasakkoti. Āvajjanahasanakiccā nica dubbalakiccānieva honti. Tasmā imāni sabbāni sampayuttaheturahitāni jātānīti daṭṭhabbaṃ.

39. Sabbathāpīti padassa attho heṭṭhā vuttanayeneva veditabbo.

[39] Vibhāvaniyaṃ pana

Sabbathāpīti akusalavipāka kusalavipāka kriyabhede nāti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Sohi bhedo iccevanti imināva gahitoti. Saṅgahagāthāyaṃ akusalavipākāni vatthukiccabhedena satta, puññapākāni vatthukiccavedanābhedena aṭṭhadhā, kriyacittāni kiccadvārabhedena tīṇīti ahetukacittāni aṭṭhārasa hontīti yojanā. Etthaca puññapākesu vedanābhedopi vattabbo. Itarathā santīraṇassa abhedo siyā. Tathā kriyāsu dvārabhedopi vattabbo. Aññathā āvajjanassa abhedo siyāti. Ṭīkāsupana so na vuttoti.

Ahetukacittassa paramatthadīpanā.

40. Idāni heṭṭhā vuttānaṃ cittānaṃ asobhaṇanāmaṃ upari vuccamānānañca sobhaṇanāmaṃ thapento gāthamāha. Upari vuccamānānañhi sobhaṇatte vutte heṭṭhā vuttānaṃ asobhaṇatā avuttāpi siddhā hotīti. Tattha pāpāhetukamuttānīti pāpehi ahetukehica muttāni ekūnasaṭṭhicittāni. Athavā. Ekanavuticittānipi sobhaṇānīti vuccare vuccantīti yojanā. Tattha pāpehīti akusalehi. Akusalānihi attasamaṅgino satte anicchanteyeva apāyaṃ pāpenti. Tasmā pāpānīti vuccanti. Etena puññānaṃpi sugatipāpanaṭṭhena pāpatā pasaṅgo nivattito hoti. Na hi icchantānaṃ pāpane pāpanabyāpāro pākaṭo hotīti. Lāmakaṭṭhenavā tāniyeva pāpānīti vuccantīti. Sobhaṇehi saddhādiguṇadhammehi yuttiyā tatoyeva ca sayaṃpi sobhaggapattiyā sobhaṇānīti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
37. 这些心在自己自然诸缘集合时不是不生起，故说它们只是无行。但在《根本疏》异熟门中说：
"无因异熟由于作用不明显，既无违背有行业的无行性，也无违背无行业的有行性。因此长老允许它们由两种业生起。"
由此说三唯作心也无两种性。因为它们也只是作用不明显。或者，显见成就：有情有时由自己欲望看色、听声等，有时被他人激励而作。其中当由自己欲望作时，五门转向等一切路心名为无行。当被他人激励作时，名为有行。但在离门中对二舍推度应如八大异熟说。如是一切无因心由那方式以行的差别各别有别。虽如是，应知由于作用不明显，它们的行差别在经中不说。
38. 因为因名为大法，故它们不生于软弱业所生及软弱依处作用处的这些心中。其中一切恶业与散乱相应，自身动摇软弱，故即使住劫，也不能在其他时产生有因异熟。即使是三因业，在软弱的眼等依处和见等作用处也不能产生有因异熟。转向和笑的作用也只是软弱作用，故应知这一切生为无相应因。
39. "一切"之词的义应如前说方式了知。
[39] 但在《明晰疏》中说：
"'一切'即在不善异熟、善异熟、唯作的区别中。"这不妥当。
因为彼区别已为"即是"所摄。在摄颂中，不善异熟依依处作用差别为七，福异熟依依处作用受差别为八种，唯作心依作用门差别为三，故无因心为十八，此为结合。此中对福异熟也应说受差别，否则推度无差别。如是对唯作也应说门差别，否则转向无差别。但在诸疏中不说彼。
无因心的胜义阐释。
40. 现今对前所说诸心立不净名，对后将说者立净名而说偈。因为说后将说者的净性时，前所说者的不净性不说也成就。其中"离恶无因"即离恶和无因的五十九心。或者，九十一心也称为净，此为结合。其中"恶"即不善。因为不善即使有情不愿也令堕恶趣，故称为恶。由此遮止善由令至善趣义成恶性的过失。因为对愿者的令至中令至作用不明显。或由劣义只它们称为恶。由与信等善法相应，由此自身也达到善美故为净。

41. Idāni tāni sobhaṇāni hīna paṇītā nukkamena dassento somanassasahagatantiādimāha. Tattha jānātīti ñāṇaṃ, yāthāvato paṭivijjhatīti attho. Ñāṇena sampayuttaṃ vippayuttanti samāso. Natthi saṅkhāro assāti asaṅkhāro. Saṃvijjati saṅkhāro assāti sasaṅkhāro. Sappurisupanissa yādiko kusaluppattiyā pakatipaccayagaṇo. Sohi yadā duvidhena saṅkhārena vinā kevalaṃ attano balena kusalacittaṃ samuṭṭhāpeti. Tadā asaṅkhāronāma. Soyeva yadā attano balena kusalacittaṃ samuṭṭhāpetuṃ na sakkoti. Saṅkhārasahāyaṃ labhitvāva taṃ samuṭṭhāpeti. Tadā sasaṅkhāronāma. Asaṅkhārena uppannaṃ asaṅkhārikaṃ. Sasaṅkhārena uppannaṃ sasaṅkhārikanti sabbaṃ heṭṭhā vuttameva. Etthaca somanassādīnaṃ uppattikāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva. Apica saddhāsampatti dassanasampatti deyyadhamma paṭiggāhaka sampattīti evamādi somanassakāraṇaṃ, tabbiparītaṃ upekkhākāraṇaṃ. Yānica pītisambojjhaṅgassa upekkhāsambojjhaṅgassaca kāraṇāniaṭṭhakathāsu vuttāni. Tānipi imasmiṃ ṭhāne vattabbānīti. Paññā saṃvattanika kammupanissayatā, abyāpajjalokupapattitā indriyaparipākatā, kilesadūratāca ñāṇuppattiyā kāraṇaṃ. Tihetukapaṭisandhikatā, amohajjhāsayatā, paññavantapuggalasevanā. Sutacintāpasutātipivattuṃ yujjati. Yānicadhammavicayasambojjhaṅgassa kāraṇāni aṭṭhakathāsu vuttāni. Tānipi idha vattabbāni. Tabbiparītaṃ ñāṇavippayuttakāraṇaṃ. Saṅkhārakāraṇaṃpi pubbe vuttameva. Yānica vīriyasambojjhaṅgassa passaddhisambojjhaṅgassaca kāraṇāni aṭṭhakathāsu vuttāni. Tānipi idha vattabbānīti. Imesaṃpi uppatti vidhānaṃ visuddhimagge gahetabbanti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
41. 现今为显示那些净心依劣胜次第而说"喜俱"等。其中"了知"为智，义为如实通达。与智相应、不相应为复合词。无行于它为无行，有行于它为有行。善士的善生起的自然诸缘是这样的：当他无二种行而只由自己力量生起善心时，名为无行。当他由自己力量不能生起善心，得到行的帮助才生起它时，名为有行。由无行生起为无行，由有行生起为有行，这一切如前所说。此中喜等的生起因如前所说。又信具足、见具足、施物受者具足等是喜的因，与此相反是舍的因。在诸义疏中说的喜觉支和舍觉支的诸因也应在此处说。慧资助业的亲依止性、生于无恼害世界、诸根成熟、远离烦恼是智生起的因。三因结生性、无痴意乐性、亲近有慧人、专注闻思也适合说。在诸义疏中说的择法觉支的诸因也应在此说。与此相反是离智因。行的因如前所说。在诸义疏中说的精进觉支和轻安觉支的诸因也应在此说。这些生起方式也应在清净道论中取。

42.Aṭṭhapīti ettha pisaddo sampiṇḍanattho. Tena imesaṃ idha vuttappakārato aññehi pakārehi anekavidhataṃ sampiṇḍeti. Tatrāyaṃ nayo. Imāni aṭṭhacittāni dasahi puññakriyāvatthūhi guṇitāni asīti honti. Puna tāni chahi ārammaṇehi guṇitāni cattārisatāniceva asīti ca honti. Puna tāni tīhi kammehi guṇitāni sahassaṃ cattāri satāni cattālīsaṃca honti. Puna tāni tīhi hīnamajjhimapaṇītehi guṇitāni cattāri sahassāni tīṇi satāni vīsatica honti. Tāni imāni suddhikānīti katvā dvīsu ṭhānesu thapetabbāni. Tato ekaṃ ṭhānaṃ gahetvā dvidhā karontassa ñāṇasampayuttāni dvesahassāni sataṃ saṭṭhica honti. Tathā ñāṇavippayuttānīti. Puna tattha ñāṇasampayuttāni catūhi adhipatīhi guṇitāni aṭṭhasahassāni chasatāni cattālīsaṃca honti. Ñāṇavippayuttānipana vīmaṃsāvajjitehi tīhi adhipatīhi guṇitāni chasahassāni cattārisatāni asītica honti. Puna tadubhayāni sampiṇḍitāni dasasahassaṃ pañcasahassāni sataṃ vīsatica honti. Puna tāni pubbe visuṃ thapitehi suddhikehi sampiṇḍitāni dasasahassaṃ navasahassāni cattāri satāni cattālīsañca hontīti. Yaṃpana ṭīkāyaṃ idha vuttanayena suddhikānica ñāṇavippayuttāni ca visuṃ akatvā sabbāni puññakriyādīhi samaṃ guṇitāni sattarasa sahassāni dve satāni asītica hontīti vuttaṃ.

[40] Yañca vibhāvaniyaṃ

Suddhikāni visuṃ akatvā ñāṇavippayuttānieva visuṃ katvā tathā guṇitāni vīsa satādhika pannarasa sahassāni hontīti vuttaṃ. Taṃ sabbaṃ na yuttaṃ.

Evañhi sati imāni kāmāvacarakusalāni niccaṃ sādhipatikāni hutvā niyatādhipatikānināma bhaveyyuṃ. Naca imāni upari mahaggata kusalāni viya lokuttarāni viya ca niyatā dhipatikāni hontīti. Ṭīkānayenapana ñāṇavippayuttānipi vīmaṃsāsahagatānīti āpajjatīti. Yathāvā kosallasambhūtaṭṭhena kusalātiettha ñāṇavippayuttānipi kosallena nānāvajjanavīthiyaṃ pavattena upanissayañāṇena sambhūtattā kusalāni eva nāma honti. Evamidhapi tāni teneva vīmaṃsādhipatibhūtena sambhūtattā vīmaṃsādhipateyyānipi nāma hontīti na nasakkā vattunti iminā adhippāyena tāni visuṃ akatāni siyunti. Evaṃsantepi kāmakusalānināma adhipativimuttāni eva bahutarāni honti. Tasmā nasakkā sabbāni kāmakusalāni vīmaṃsādhipatimūlikāni bhavitunti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
42. "八种"中的"种"字是总摄义。由此总摄这些在此所说方式以外的其他方式的多样性。其中这是方法：这八心乘以十种福业事为八十。再乘以六种所缘为四百八十。再乘以三业为一千四百四十。再乘以三种劣中胜为四千三百二十。以它们为纯净而应置于二处。从中取一处分为二时，智相应为二千一百六十。如是智不相应也是。再其中智相应乘以四增上为八千六百四十。但智不相应乘以除去慧的三增上为六千四百八十。再合计两者为十五千一百二十。再与前别置的纯净合计为十九千四百四十。但在《疏钞》中说依此说方式不别立纯净和智不相应，一切同样乘以福业事等为一万七千二百八十。
[40] 又在《明晰疏》中说：
"不别立纯净而只别立智不相应，如是相乘为一万五千二百。"这一切不合适。
因为如是的话，这些欲界善心成为永远有增上而名为定增上。而这些不像上面广大善和出世间那样是定增上。但依疏钞方式，智不相应也成为慧俱。或如由巧善生起义为善，此中智不相应也由巧善在不同转向路中转起的亲依止智生起故名为善。如是此中它们也由彼成为慧增上而生起故，不能说不名为慧增上，以此意趣它们可能不被别立。虽如是，欲界善名为离增上的较多。故不能一切欲界善成为以慧增上为根本。

43. Kāmāvacarānica tāni kusalāni cittānicāti viggaho. Tattha kenaṭṭhena kusalānīti. Ārogyaṭṭhena, sundaraṭṭhena, chekaṭṭhena, anavajjaṭṭena, sukhavipākaṭṭhenacāti. Rāgādayohi dhammā cittasantānassa rujjanaṭṭhena rogānāma. Ahitaṭṭhena asundarā nāma. Anipuṇaṭṭhena achekānāma. Gārayhaṭṭhena vajjānāma. Aniṭṭha vipākaṭṭhena dukkhavipākānāma honti. Imānipana tehi vuṭṭhitattā kusalānināma arogāni nāmāti attho. Tappaṭipakkhattāca sundarāni chekāni anavajjāni sukhavipākāni ca nāma hontīti. Kucchite pāpadhamme salayanti cālenti kampenti viddhaṃsentīti kusalāni. Kucchitenavā ākārena sattasantāne senti anusentīti kusā. Rāgādayo. Te lunanti chindantīti kusalāni. Kusaṃvā vuccati ñāṇaṃ kucchitānaṃ sānaṭṭhena tanukaraṇaṭṭhena antakaraṇaṭṭhenavā. Kusena lātabbānīti kusalāni. Kusāviya hatthappadesaṃ saṃkilesapakkhaṃ lunantītivā kusalāni. Apica, kucchite pāpadhamme saranti hiṃsantīti kusalāni. Rakārassa lakāro. Kosallasambhūtaṭṭhenavā kusalānīti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
43. "欲界"和"善"与"心"为分别语。其中以何义为善？以无病义、善美义、巧妙义、无过义和乐报义。因为贪等法以病害心相续义名为病，以不利义名为不善美，以不熟练义名为不巧妙，以应呵义名为过，以不可意异熟义名为苦报。但这些由出离彼故名为善，名为无病，义是如此。由与彼相对故名为善美、巧妙、无过和乐报。因为摇动、震动、破坏卑劣恶法故为善。或因以卑劣行相在有情相续中眠、随眠故为茅草，即贪等。切断它们故为善。或说智为茅草，以切断卑劣、令薄弱、令终尽义。应以智割故为善。或如茅草割手部分，割染污分故为善。又，害卑劣恶法故为善，"r"音变"l"音。或由巧善生起义为善。

44.Mahāvipākesu padatthato vattabbaṃ natthi. Vedanābhedo ārammaṇavasena vattabbo. Tānihi atiiṭṭhe iṭṭhamajjhatte ca ārammaṇe yathākkamaṃ somanassena upekkhāya ca yuttānīti. Sampayogabhedo kammavasena javanavasenaca vattabbo. Tānihi balavakammena janitāni ñāṇasampayuttāni honti. Dubbalakammena janitāni ñāṇavippayuttāni. Kadācipana tadārammaṇavasena pavattikāle yebhuyyena tihetukajavanānubandhāni ñāṇasampayuttāni honti. Itarajavanānubandhāni ñāṇavippayuttānīti. Saṅkhārabhedopi kehici ācariyehi kammavaseneva kathito. Asaṅkhārikakammajanitāni asaṅkhārikāni. Sasaṅkhārikakammajanitāni sasaṅkhārikānīti. Saṅgahakārenapana sannihitapaccayavasena vutto. Tānihi paṭisandhiyaṃ purimabhave maraṇāsannakāle ñātakādīhi tena tena payogena upaṭṭhāpitāni kammādīni ārammaṇāni gahetvā pavattāni sasaṅkhārikānināma honti. Tādisena payogena vinā sayameva kammabalena upaṭṭhitāni gahetvā pavattāni asaṅkhārikānināma honti. Tadārammaṇa kālepana asaṅkhārikajavanānubandhāni asaṅkhārikānināma. Sasaṅkhārika javanānubandhāni sasaṅkhārikāni nāmāti. Etthapi sampiṇḍanattho visaddo. Tena ārammaṇachakka hīnattikavaseneva kāladesa santānādivasenaca tesaṃ anekabhedattaṃ sampiṇḍeti. Yasmā panetāni dānādivasena kāyakammādivasena chandādīni dhuraṃ katvā ca na pavattanti. Tasmā tāni puññakriyāvatthūnaṃ kammādhipatīnañca vasena vaḍḍhanaṃ nalabhantīti.

[41] Vibhāvaniyaṃ pana

Imāni viññattisamuṭṭhāpanābhāvato kammadvāra vasena na pavattanti. Avipākasabhāvatoca kammavasena napavattantīti vuttaṃ. Taṃ vicāretabbaṃ.

Heṭṭhāhi kusalesu kammattikavaseneva vaḍḍhanaṃ vuttaṃ. Napana visuṃ kammadvāravasena. Kammattikañcanāma tividha kammadvāra vaseneva siddhanti. Nanu aṭṭhakathāyaṃ yohi kāmāvacarakusalesu kammadvāra kammapatha puññakriyāvatthubhedo vutto. So idha natthi. Kasmā. Aviññattijanakato avipāka dhammato tathā appavattiyācāti vuttanti. Saccaṃ. Tattha pana aviññattijanakato kammadvāra bhedo idha natthīti etena kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammanti evaṃ bhedassa abhāvaṃ vadati. Avipākadhammato kammapathabhedo idha natthīti etena dasavidhassa kammapathabhedassa abhāvaṃ vadati. Idhapana kusalesupi kammapathabhedaṃ aggahetvā tividhakammadvāra bhedabhinnaṃ kammattikameva gahitaṃ. Tañca viññatti samuṭṭhāpanā bhāvato tividhakammadvāravasena napavattantīti imināva siddhaṃ. Yadica heṭṭhā kusalesupi dasavidhakammapathabhedavasena visuṃ vaḍḍhanaṃ vuttaṃ siyā. Evaṃsati idhapi avipākasabhāvato kammapathavasena napavattantīti idaṃ vattabbamevāti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
44. 对大异熟无词义可说。受的差别应依所缘说。因为它们对极可意和中等可意所缘依次与喜和舍相应。相应差别应依业和速行说。因为它们由强力业所生为智相应，由软弱业所生为智不相应。但有时在彼所缘转起时，多数随三因速行的为智相应，随其他速行的为智不相应。行的差别某些阿阇黎只依业说：由无行业所生为无行，由有行业所生为有行。但结集者依现前诸缘说。因为它们在结生时，于前生临死时由亲属等以种种加行而现起的业等所缘而转起者名为有行，无如是加行而由业力自行现起所缘而转起者名为无行。但在彼所缘时，随无行速行者名为无行，随有行速行者名为有行。此中"种"字也是总摄义。由此总摄它们依六所缘、三劣等及时处相续等的多种差别。因为这些不依布施等、身业等、以欲等为首而转起，故它们不得依福业事和业增上而增长。
[41] 但在《明晰疏》中说：
"这些由于不能生起表，不依业门转起。由无异熟自性，不依业转起。"这应考察。
因为在前善中只依三业而说增长，不是别依业门。三业必定依三种业门成就。难道不是在义疏中说欲界善有业门、业道、福业事的差别，此中无？为何？由不生表、无异熟法、如是不转起故，如是说。是的。但其中由不生表故此中无业门差别，由此说无身业、语业、意业如是差别。由无异熟法故此中无业道差别，由此说无十种业道差别。但此中对善也不取业道差别，只取由三种业门差别分别的三业。而且由不能生起表故不依三种业门转起，由此已成就。若在前善中也别说依十种业道差别增长，如是此中也应说由无异熟自性不依业道转起。

45. Mahākriyacittesupi mahāvipākesuviya ārammaṇa vaseneva vedenābhedo upari sayameva vakkhati. Ñāṇasampayutta, vippayutta, asaṅkhārika, sasaṅkhārikabhedopana yathārahaṃ kusalesu vuttanayena veditabbo.

[42] Vibhāvaniyaṃ pana

Tathā avicāretvā kriyacittānaṃpi kusale vuttanayena yathārahaṃ somanassa sahagatāditā veditabbāti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Iccevaṃ sabbathāpīti padānaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva. Sahetuka kāmāvacara kusala vipāka kriya cittānīti ettha sahetu kaggahaṇaṃ kusala sadda sambandhe bhūtakathana visesanaṃ. Tenevahi taṃ kusalacittānaṃ cūḷanigamena gahitaṃ. Vipāka kriya saddasambandhepana byavacchedakavisesanaṃ daṭṭhabbaṃ.

[43] Vibhāvaniyaṃ pana

Sakkharakathalikaṃpi macchagumbaṃpi tiṭṭhantaṃpi carantaṃpi passatīti suttapade viya idha yathālābha yojanāti vuttaṃ. Taṃ na sameti. Tatthahi sakkharakathalikaṃnāma nacaratīti yuttaṃ. Idhapana kusalaṃ sahetukaṃ nahotīti nayuttametanti.

46. Saṅgahagāthāyaṃ vedanā ñāṇa saṅkhāra bhedenāti vedanābhedena, ñāṇabhedena, saṅkhārabhedenaca. Tattha vedanā bhedenāti vedanābhedasiddhena cittabhedena, ñāṇabhedenāti ñāṇayogā yogasiddhenacittabhedena. Saṅkhārabhedenāti saṅkhārena vinā sahaca pavattapaccayagaṇabhedasiddhena cittabhedenāti attho. Idañhi samāsapadānaṃ sāmatthiyaṃ, yadidaṃ suviññātānaṃ nānāppakārānaṃ padatthānaṃ appakena byañjanena dīpanasamatthatāti.

[44] Etena vibhāvaniyaṃ

Sayaṃ abhinnānaṃ ñāṇasaṅkhārānaṃ bhedavacane cittassa bhedakara bhāve ca codanāya anokāsatā sādhitā hotīti.

Tatrāyaṃ yojanā. Sahetu kāmāvacara puññapākakriyā vedanāñāṇasaṅkhārabhedena yathākkamaṃ chaca dvādasaca catuvīsati ca matāti. Etthaca –

Vedanāñāṇasaṅkhāra, bhedenetāni aṭṭhadhā;

Puññapākakriyābhedā, catuvīsatividhā makā tipi.

Vattabbā. Evañhi sati atthagatica visadā hoti. Upari vakkha, mānāhica saṅgahagāthāhi saddhiṃ sametīti.

47.Kāmetiādi sabbesaṃ kāmacittānaṃ saṅgahagāthā. Tattha kāme kāmabhūmiyaṃ pākāni sahetukāhetukavasena sabbāni vipākacittāni tevīsa. Puññāpuññāni kusalākusalacittānica vīsati. Kriyāca sahetukāhetukavasena sabbāni kriyacittāni pana ekādasa honti. Iccevaṃ sabbathāpi catuppaññāsa hontīti yojanā. Sabbathāti cettha visaddo lutta niddiṭṭho. Dhammasaṅgaṇiyaṃ vuttena sabbappakārenapi catuppaññāsaeva. Vibhaṅge vibhattena sabbappakārenapi catuppaññāsa evātiādinā tassa attho heṭṭhā vuttoyevāti.

[45] Etena vibhāvaniyaṃ

Idha vuttānaṃ kusalādīnaṃ antogadhabhedavasena tassa atthavibhāvanā paṭisiddhā hoti.

[46] Yañca vibhāvaniyaṃ

Kāme bhaveti vuttaṃ. Taṃpi vicāretabbaṃ.

Bhavasaddo hi kusalākusalakammesu kammanibbattesuca vipāka kaṭattārūpesu vattamāno abhidhamme diṭṭho. Na tadaññesu nāmarūpadhammesūthi. Bhūmipariyāyoca idha kāmasaddo. Bhūmītica sahokāso indriyā nindriyabaddhadhammasamūho vuccatīti kāme kāmabhūmiyanti ayamattho daṭṭhabbo. Bhavotivā bhūmieva vuccati suttantapariyāyena bhavanti ettha sattā saṅkhārācāti katvā. Esanayo paratthapīti.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya kāmacittassa

Paramatthadīpanā niṭṭhitā.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
45. 对大唯作心也如大异熟中依所缘而有受的差别，上面自会说。但智相应、不相应、无行、有行的差别应如善中所说方式适当了知。
[42] 但在《明晰疏》中说：
"不如是考察，唯作心也应如善中所说方式适当了知喜俱性等。"这不合适。
如是"一切"之词的义如前所说。在"有因欲界善异熟唯作心"中，"有因"之语在与"善"字相连时是实说的限定语，由此它以小结摄于善心。但在与"异熟唯作"字相连时应见为遮遣的限定语。
[43] 但在《明晰疏》中说：
"如经文'见砾石块和鱼群，或住或行'，此中随所得而结合。"这不相合。因为其中砾石块不行是合理的，但此中善非有因是不合理的。
46. 在摄颂中"依受智行差别"即依受差别、智差别和行差别。其中"依受差别"即依受差别成就的心差别，"依智差别"即依有无智成就的心差别。"依行差别"即依无行和有行转起诸缘差别成就的心差别，此为义。因为这是复合词的功能，即能以少文字显示易解的种种词义。
[44] 由此在《明晰疏》中：
"已成就对自身无别的智和行说差别，及在令心有别性上无诘难处。"
其中这是结合：有因欲界福异熟唯作依受智行差别依次为六、十二、二十四所知。此中也应说：
"依受智行差别，这些为八种；
福异熟唯作别，为二十四种。"
因为如是义趣明显，与上将说的摄颂相合。
47. "欲界"等是一切欲心的摄颂。其中在欲，即欲地中，异熟，即依有因无因一切异熟心为二十三。福非福，即善不善心为二十。唯作，即依有因无因一切唯作心为十一。如是一切为五十四，此为结合。此中"一切"的"种"字省略说。以《法集论》所说一切方式也是五十四，以《分别论》分别的一切方式也是五十四等，其义如前所说。
[45] 由此在《明晰疏》中：
遮遣依此中所说善等的内含差别而解释其义。
[46] 又在《明晰疏》中说：
"在欲有"，这也应考察。
因为有字见于阿毗达磨中用于善不善业和业所生异熟等色，不用于其他名色法。而此中欲字是地的同义语。地即具处所的根非根法集合，故应见"欲即欲地"此义。或说有即是地，依经的用语由有情和诸行存在于此故。此方法也适用于其他处。
如是名为《胜义灯》的《阿毗达摩概要》
第四注释欲心的
胜义灯竟。

48. Evaṃ kāmacittasaṅgahaṃ dassetvā idāni yathānuppattaṃ rūpacittasaṅgahaṃ dassento vitakkavicārapītisukhekaggatāsahitantiādimāha. Vitakkoca vicāroca pītica sukhañca ekaggatācāti dvando. Tāhi sahitanti samāso. Vitakkavicārapītisukhe kaggatā saṅkhātenasamuditenapathamajjhānena sampayuttaṃkusalacittaṃ pathamajjhānakusalacittaṃ. Tattha kenaṭṭhenapathamaṃ, kenaṭṭhenaca jhānanti. Ādito paṭipajjitabbattā pathamaṃ. Kasiṇādikassa ārammaṇassa aniccādilakkhaṇassaca upanijjhāyanato paccanīkadhammānañca jhāpanato dayhanato jhānaṃ. Imesu dvīsu atthesu ekaggatāeva sāti sayayuttāti daṭṭhabbā. Sāhi ekattārammaṇasaṅkhāto eko aggokoṭikoṭṭhāsovā assāti atthena ekaggasaṅkhātassa cittassa tathāpavattane ādhipaccaguṇayogena ekaggatāti ca vuccati. Sāyeva cittaṃ nānārammaṇesu vikkhipituṃ adatvā ekasmiṃ yevārammaṇe paṭipakkhadhammānaṃ dūrībhāvena sammāca ādhiyati thapeti. Indriyānañca samabhāvaṃ katvā tattheva līnuddhaccābhāvāpādanena samañca ādhiyati thapetīti atthena samādhītica vuccati. Sāyevaca pāḷiyaṃ avikkhepo avisāhāro saṇṭhiti avaṭṭhitīti niddiṭṭhāti. Vitakkādayopi pana tassā sātisayaṃ upakārakattā jhānanteva vuttā. Tathā hi vitakko tāva cittaṃ thinamiddhavasena osakkituṃ adatvā daḷhaṃ ārammaṇābhimukhameva karoti. Ārammaṇābhiniropana lakkhaṇohi vitakko. Thina middhanīvaraṇassaca ujuppaṭipakkhoti. Vicāroca naṃ vicikicchāvasena saṃsappituṃ adatvā daḷhaṃ ārammaṇānubandhameva karoti. Ārammaṇānumajjanalakkhaṇo hi vicāro paññāpakatiko. Vicikicchānīvaraṇassaca ujuppaṭipakkhoti. Pītica cittaṃ byāpādavasena ukkaṇṭhituṃ adatvā ārammaṇe parituṭṭhameva karoti. Ārammaṇasaṃpi yāyanalakkhaṇā hi pīti. Byāpādanīvaraṇassaca ujuppaṭipakkhāti. Tathā sukhañca naṃ uddhacca kukkuccavasena avūpasamituṃ adatvā ārammaṇe laddhasātaṃ upabrūhitaṃ karoti. Sākalakkhaṇañhi sukhaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇassaca ujuppaṭipakkhanti.


我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
48. 如是显示欲心摄后，现今为显示如次第的色心摄而说"与寻、伺、喜、乐、一境性俱"等。寻与伺与喜与乐与一境性为复合词。与它们俱为复合词。与名为寻、伺、喜、乐、一境性和合的初禅相应的善心为初禅善心。其中以何义为初，以何义为禅？因为最初应修习故为初。因为观察遍等所缘及无常等相，以及烧尽对治诸法故为禅。在这两义中应见一境性即自相应。因为它以有一所缘义或最高分为一境，由具增上德性于如是转起名为一境性的心故名为一境性。它使心不散于种种所缘而只住于一所缘，由对治法远离而正确安立。又由使诸根平等，由使无沉掉而于彼平等安立，以此义故名为定。它在经中也说为无散乱、无流散、安住、住立。但寻等由于特别有助于它故也称为禅。如是首先寻使心不因昏沉睡眠而退缩，只令坚固向所缘。因为寻以现行于所缘为相，是昏沉睡眠盖的直接对治。又伺使它不因疑而游移，只令坚固随逐所缘。因为伺以随寻所缘为相，是慧性，是疑盖的直接对治。又喜使心不因嗔恚而不乐，使它只在所缘欢喜。因为喜以爱乐所缘为相，是嗔恚盖的直接对治。如是乐使它不因掉举恶作而不寂静，使它于所缘得喜增长。因为乐以乐为相，是掉举恶作盖的直接对治。


Upekkhāca santasabhāvattā sukheeva saṅgahitāti. Evaṃ karontāca te dhammā tasmiṃ ārammaṇe tassa cittassa suṭṭhu ekaggabhāvatthāyaca honti. Ekaggabhāvotica ekaggatāyeva. Sāca ekaggatā tehi dhammehi tathā anuggahitā suṭṭhu balavatī hutvā sayaṃ kāmacchandavasena nānārammaṇesu cittavidhāvanaṃ nīvāretvā kasiṇanimittādike tasmiṃ ārammaṇe niccalaṃ ṭhatvā taṃārammaṇaṃ upagantvā nijjhāyati oloketi. Tasmā te sabbepi dhammā upanijjhāyanaṭṭhenapi jhānanti vuttāti. Tesuca tathā pavattamānesu tappaccanīkā nīvaraṇadhammā okāsaṃ alabhitvā manasmiṃpi pariyuṭṭhituṃ nasakkonti. Jhāpitānāma honti. Tasmā te paccanīkajjhāpanaṭṭhenapi jhānanti vuttāti. Evaṃ santepi yasmā jhāna magga sambodhisaṅkhātesu tīsu ṭhānesu dhammasāmaggī padhānaṃ hoti. Aṅgānaṃ samaggabhāveeva appanāpattivasena upanijjhāya nādi kiccasaṃsiddhito. Yasmāca ete dhammā vuttanayena visuṃvisuṃ attano kiccaṃ karontāpi cittassa ārammaṇe niccalappavatti saṅkhātaṃ ekameva upanijjhānakiccaṃ sādhenti. Tasmā rathaṅgānaṃ samudāyeeva rathavohāroviya tesaṃ samudāyeeva jhāna vohāro siddhoti veditabbo. Aparepana pañcannaṃpi tesaṃ ārammaṇābhiniropanādīni yathāsakaṃ kiccāniyeva visuṃ visuṃ upanijjhānakiccānināma hontīti paṭṭhāne jhānapaccayaṃ patvā sabbepete visuṃ visuṃ jhānapaccayaṃ sādhentiyeva. Tasmā te visuṃ visuṃpi jhānāniyeva hontīti sakkā vattuṃ. Yathāca pañcaṅgikaṃ sīlaṃ dasaṅgikaṃ sīlanti ettha pañcasamuditādīni tesaṃ sīlānaṃ pañcaṅgikā dināmalābhasseva kāraṇāni honti. Na sīlabhāvassa. Na hi pāṇātipātā veramaṇādikaṃ ekaṃpi samānaṃ sīlaṃnāma na hotīti. Evamevaṃ idhapi pañcasamuditādīni pañcaṅgikādi bhāvasseva pathamajjhānādi bhāvassevaca kāraṇāni. Napana jhānabhāvassāti nasakkā viññātuṃ. Itarathā jhānapaccaye jhānaṅgāni paccaniyāniyeva siyuntipi vadanti. Ettāvatā satipi imassa cittassa phassādīhipi sahitabhāve tesaṃ tathāvidhakiccavisesābhāvā idha aggahaṇantipi siddhaṃ nahotīti. Vicārapītisukhekaggatā saṅkhātena dutīyajjhānena sampayuttaṃ kusalacittaṃ dutīyajjhāna kusalacittaṃ, evaṃ sesesupi.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
舍因寂静性质摄于乐中。如是作时，这些法是为了心在那所缘中善得一境性。一境性即是一境性。那一境性为彼等法如是摄受而善得有力，自己遮止心因欲贪而奔驰于种种所缘，住立不动于遍相等彼所缘中，趣近彼所缘而观察、照见。因此说一切这些法也以观察义为禅。当它们如是转起时，彼等对治的盖法不得机会，在意中也不能现行，名为被烧尽。因此说它们也以烧尽对治义为禅。虽如是，因为在禅、道、觉三处中法的和合为主，由诸支和合才能得安止而成就观察等作用。又因这些法如说方式虽各自作自己的作用，却完成心于所缘不动转起即一观察作用。因此应知如车支和合才有车的名言，如是它们和合才有禅的名言成就。但另有人说这五种各自的现行于所缘等作用即是各自的观察作用，故在《发趣论》说到禅缘时它们各自都成就禅缘。因此可说它们各自也是禅。如"五支戒、十支戒"中，五等和合只是彼等戒得五支等名的因，不是戒性的因。因为离杀等即使是一个也都名为戒。如是此中也不能理解五等和合只是五支等性和初禅等性的因而非禅性的因。否则在禅缘中禅支将只是缘。虽然这心也与触等相应，由于它们无如是特殊作用，此中不摄也不成就。与名为伺、喜、乐、一境性的第二禅相应的善心为第二禅善心，其余也如是。

49. Ettha siyā. Kenapana imesaṃ jhānānaṃ aṅgabhedo katoti. Puggalajjhāsayena katoti. Yohi vitakkasahāyo hutvā pañcaṅgikaṃ pathamajjhānaṃ uppādetvā tattha vasībhāvaṃ katvā punavitakke nibbindati. Tassa vitakkaṃ samatikkamitvā avitakkaṃ caturaṅgikaṃ jhānaṃ adhigantuṃ ajjhāsayo saṇṭhāti. Tadā so tameva pathamajjhānaṃ pādakabhāvatthāya daḷhaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tena ajjhāsayena saheva punabhāvanaṃ anuyuñjanto avitakkaṃ caturaṅgikaṃ jhānaṃ adhigacchati. Tattha sā bhāvanāsayaṃ vitakkayuttāpi tena ajjhāsayena paribhāvitattā vitakkavirāga bhāvanānāma hoti. Tassā bhāvanāya. Balena taṃ jhānaṃ uppajja mānaṃ avitakkaṃ caturaṅgikaṃ uppajjati. Sesajjhānādhigamesupi esevanayoti. Evaṃ puggalajjhāsayena tesaṃ jhānānaṃ aṅgabhedo katoti veditabbo. Etthaca uttaruttarajjhānā dhigamane pādakabhāvatthāya purimapurimajjhānassa samāpajjanaṃ avassaṃ icchitabbaṃ. Heṭṭhimaṃ heṭṭhimaṃ paguṇajjhānaṃ uparimassa uparimassa padaṭṭhānaṃ hotīti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Ajjhāsayabalenapana uttarajjhānaṃ uppajjamānaṃ pādakajjhānasadisaṃ nahoti. Pādakajjhānatohi puggalajjhāsayova balavataro. Tenāha bhagavā ijjhati bhikkhave sīlavato cetopaṇidhi visuddhattāti. Ayañca attho upari lokuttaracittaṃ patvā āvi bhavissatīti.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
49. 此中可问:以何而作这些禅的支分差别？答：以人的意乐而作。因为有人与寻为伴而生起五支初禅，在彼得自在后又厌离寻。他超越寻而生起欲证得无寻四支禅的意乐。那时他为作基础而深入入定于彼初禅后出定，与彼意乐俱而再修习，证得无寻四支禅。此中彼修习虽自有寻，但因为被彼意乐所修练故名为离寻修习。由彼修习力，彼禅生起时成为无寻四支而生起。在证得其余诸禅时也是此理。如是应知以人的意乐而作彼等禅的支分差别。此中在证得更上更上禅时，为作基础而入定于前前禅是必须的。在义疏中说："下下熟练禅为上上的足处。"但由意乐力而生起上禅不同于基础禅。因为比基础禅人的意乐更有力。故世尊说："诸比丘，具戒者的心愿成就,因为清净。"此义到上面出世间心时将显明。

50. Ettha siyā. Kasmā idha saṅkhārabhedo navuttoti. Pāḷiyameva avuttattā. Kasmāca so pāḷiyaṃ avuttoti. Paṭipadā bhedavacaneneva siddhattāti. Tathāhi sabbesaṃpi lokiya lokuttarajjhānānaṃ sukhappaṭipadabhāve siddhe asaṅkhārikabhāvo siddhoyeva hoti. Dukkhappaṭipadabhāveca siddhe tesaṃ sasaṅkhārikabhāvo siddhoyeva hotīti. Kathaṃ viññāyatīti ce. Aṭṭhakathādassanato. Vuttañhetaṃ aṭṭhasāliniyaṃ -

Yo ādito kilese vikkhambhento dukkhena sasaṅkhārena sappayogena kilamanto vikkhambheti. Tassa dukkhā paṭipadā hoti. Yo kilese vikkhambhento sukhena akilamanto vikkhambheti. Tassa sukhāpaṭipadā hotīti.

Tathā sammohavinodanī visuddhimaggesupīti. Etthaca pubbavākye dukkhena sasaṅkhārena sappayogenāti diṭṭhattā paravākyepi sukhe na asaṅkhārena appayogenāti diṭṭhameva hoti. Tattha sasaṅkhārena sappayogenāti saṅkhārappayogasahitena kāmādīnavadassanādinā paccayagaṇenāti attho. Etena sabbesaṃ dukkhappaṭipadajjhānānaṃ sasaṅkhārikabhāvo vutto hoti. Asaṅkhārena appayogenāti saṅkhārappayogarahitena teneva paccayagaṇena. Etena sabbesaṃ sukhappaṭipadajjhānānaṃ asaṅkhārikabhāvo vutto hotīti. Khippābhiññajjhānānaṃpihi dukkhappaṭipadabhāve sati sasaṅkhārikatāva viññāyati. Dandhabhiññajjhānānaṃpi sukhappaṭipadabhāve sati asaṅkhārikatāva viññāyatīti. Yadievaṃ paṭipadārahitānaṃ magga siddhaupapattisiddhajjhānānaṃ kathaṃ saṅkhārabhedo siddhoti. Tesaṃpi vaḷañjanakāle samāpattippaṭibandhakānaṃ paccayānaṃ sannihitā sannihitavasena dukkhasukhappaṭipadabhāvasambhavo hotiyevāti. Tattha maggasiddhajjhānaṃnāma suddhavipassanāyānikānaṃ maggappaṭilābhena saheva siddhajjhānaṃ. Taṃ duvidhaṃ heṭṭhimamaggasiddhaṃ, arahattamaggasiddhanti. Tattha mahāsamayasutte āgatānaṃ pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ jhānaṃ heṭṭhima maggasiddhaṃ. Ānandattherassa jhānaṃ arahattamaggasiddhaṃ. Yaṃpi anāgāmīnaṃ ajānantānaññeva satthena hanitvā sahasā marantānaṃ uppannaṃ. Taṃpi maggasiddhagatikaṃ. Yopana aṭṭhasamāpattiyo bhāvetvā aññatarasmiṃ rūpi brahmaloke nibbatti. Tassa tā samāpatti yo tattha pākatikāeva honti. Idaṃ upapattisiddhanti. Ekasmiṃ bhavepi hi laddhajjhānāni vaḷañjanakāle sannihitapaccayavasena nānāpaṭipadāyuttāni hontīti. Jhānuppattippaṭipadā rahitattāvā asaṅkhārikajjhānesu tesaṃ saṅgaho yutto siyāti. Apica, nettipāḷiyaṃ sabbesaṃ lokiya lokuttarasamādhīnaṃ saṅkhārabhedo sarūpatova niddiṭṭho. Yathāha-dve samādhayo sasaṅkhāro samādhi asaṅkhāro samādhīti. Aṭṭhakathāyañca sukhappaṭipadā pubbakānaṃ dvinnaṃ dandhābhiññakhippābhiññasamādhīnaṃ asaṅkhārabhāvo dukkhappaṭipadā pubbakānaṃ dvinnaṃ sasaṅkhārabhāvoca vuttoti. Ettāvatā sabbesaṃ mahaggatalokuttarajjhānacittānaṃ asaṅkhārika sasaṅkhārikavasena visuṃ visuṃ duvidhabhāvo siddho hoti. Yasmāpana ayaṃ saṅkhāravohāro akusalānaṃpi sādhāraṇo. Paṭipadāvohāropana visesena paṭipattidhammesveva pākaṭo. Mahaggata lokuttaradhammāca ekantaṃ paṭipattidhammāeva. Tasmā tesaṃ bhedaṃ saṅkhāravasena avatvā paṭipadāvaseneva dhammasaṅgaṇi pāḷiyaṃpi vuttoti daṭṭhabbo. Ayamettha paramatthadīpanā.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
50. 此中可问：为何此处不说行差别？答：因为经中未说。为何经中未说？因为由说道差别已成就。如是一切世间出世间禅成就乐道性时，已成就无行性。成就苦道性时，已成就有行性。若问如何知道？由见注释。因为在《殊胜义注》中说：
"最初遮止烦恼时，谁以苦、有行、有加行而疲倦地遮止，他为苦道。谁遮止烦恼时以乐而不疲倦地遮止，他为乐道。"
如是在《断痴注》和《清净道论》中也说。此中由见前句"以苦、有行、有加行"，后句也见为"以乐、无行、无加行"。其中"有行有加行"即与行加行俱，以见欲过患等诸缘，此为义。由此说一切苦道禅的有行性。"无行无加行"即无行加行，以彼诸缘。由此说一切乐道禅的无行性。因为速通禅若有苦道性则了知为有行性，若迟通禅有乐道性则了知为无行性。若如是，无道的道得禅和生得禅如何成就行差别？它们在受用时也由现前不现前缘而有苦乐道性的可能。其中道得禅即纯观行者以得道而同时成就的禅。它有二种：下位道得和阿罗汉道得。其中《大会经》中所说五百比丘的禅是下位道得。阿难长老的禅是阿罗汉道得。又如不知的阿那含被刀杀而突然死时所生起的，也属道得类。但修习八等至而生于某色梵天界者，他的彼等等至在彼是自然的，这是生得。因为即使在一生中得禅，在受用时依现前诸缘而有种种道相应。或因无禅生起道故，摄入无行禅是合理的。又，在《导论》经中明确指出一切世间出世间定的行差别，如说："二定：有行定、无行定。"在注释中说乐道为先的两种迟通速通定为无行性，苦道为先的两种为有行性。由此成就一切广大和出世间禅心依无行有行各各二种。因为此行名言也通于不善，但道名言特别显著于修习法，而广大出世间法必定是修习法。因此应见它们的差别在《法集论》经中也不依行而只依道而说。这是此中的胜义灯。

51.[47] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Sabbassapi jhānassa parikammasaṅkhātapubbābhisaṅkhārena vinā kevalaṃ adhikāravasena anuppajjanato asaṅkhārikantipi. Adhikārenaca vinā kevalaṃ parikammābhisaṅkāravaseneva anuppajjanato sasaṅkhārikantipi nasakkā vattu’’nti vuttaṃ. Tattha parikammasaṅkhāta.La. Asaṅkhārikantipi nasakkā vattunti idaṃ tāva nayujjati.

Na hi parikammasaṅkhāta pubbābhisaṅkhāro imasmiṃ saṅkhārabhede saṅkhāro evanāma hoti. Kasmā, jhānuppattiyā pakatipaccaya bhūtattā, tathāhi loke sāsaneca sabbaṃpi kusalākusala kammaṃ attano anurūpena parikammasaṅkhāta pubbābhisaṅkhārena vinā uppannaṃnāma natthi. Antamaso ālopabhikkhādānamattaṃpīti. Yañca cittaṃ yena attano anurūpena parikammasaṅkhātapubbā bhisaṅkhārena vinā na uppajjati. So tassa cittassa pakatipaccayagaṇeevaanto gadho hoti. Jhānānica lokiya lokuttara bhūtāni sabbāni attano anurūpena parikammasaṅkhāta pubbabhāgabhāvanā bhisaṅkhārena vinā uppannānināma natthīti so tesaṃ pakatipaccayagaṇesueva antogadho hotīti. Itarathā sabbaṃpi kusalākusala kammaṃ asaṅkhārikaṃ nāmanatthīti āpajjatīti.

[48] Yañca tattha

Adhikārenaca vinā kevalaṃ.La. Sasaṅkhārikantipi nasakkā vattunti vuttaṃ. Taṃpi na yujjatiyeva.

Na hi lokiyajjhānānināma adhikārena vinā nuppajjantīti atthi. Kevalaṃpana pubbe samathakammesu katādhikārassa sukhappaṭipadajjhānaṃ uppajjati. Akatādhikārassapana dukkhappaṭipadajjhānanti evameva aṭṭhakathāsu āgataṃ. Vuttañhi tattha yoca samathe akatādhikāro. Tassa dukkhā paṭipadā hoti. Katādhikārassasukhāti. Apica, purimabhave siddhaṃ adhikāraṃ gahetvā idha saṅkhārabhedavicāraṇāpi nayuttāeva. Kusalakriyajjhānesu hi sanni hitapaccayavaseneva tabbicāraṇā yuttāti.

[49] Ettāvatā

Athavātiādiko pacchima vikappopi paṭikkhitto eva hotīti.

52. Ettha jhānaṃ anuyuñjantassa nimittuppādato pubbaṃ paṭipadāya khettaṃ, pacchā abhiññāya khettaṃ. Tattha pubbe viruddhapaccayānaṃ sannihitena kilamantassa sato paṭipajjantassa bhāvanā paṭipadā dukkhānāma hoti. Akilamantassa sukhā. Pacchāca dandhaṃ appanaṃ pattassa bhāvanābhiññā dandhābhiññānāma hoti. Khippaṃ pattassa khippābhiññānāma. Tattha pubbe dukkhā paṭipadā pacchā dandhaṃvā khippaṃvā uppannaṃ jhānaṃ dukkhappaṭipadaṃnāma karoti. Sukhāpana sukhappaṭipadaṃnāma karotīti. Dutīyajjhānādīsupana purimajjhāne nikanti vikkhambhanassa dukkhasukhatāvasena paṭipadābhedo veditabbo. Yopana etarahi gahaṭṭhovā pabbajitovā pubbabhave akatādhikāropi antarāyikadhammamutto kalyāṇapaṭipattiyaṃ ṭhito chinnapalibodho pahitatto jhānaṃ bhāveti. Tassa jhānabhāvanā nasampajjatīti natthīti niṭṭhamettha gantabbanti. [Kusalajjhānaṃ]



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
51.[47] 但在《明晰疏》中说：
"一切禅无名为预备的前行而仅依增上力不生起，故不能说为无行。无增上力而仅依预备前行不生起，故也不能说为有行。"其中"预备...不能说为无行"这首先不合适。
因为名为预备的前行在此行差别中不名为行。为什么？因为是禅生起的自然缘。如是在世间和教法中，一切善不善业无不依适合自己的名为预备的前行而生起，乃至施一团食物也是如此。凡心不依适合自己的名为预备的前行不生起者，那属于彼心的自然诸缘中。一切世间出世间禅无不依适合自己的名为预备的前分修习行而生起，故那属于它们的自然诸缘中。否则将成一切善不善业都无名为无行。
[48] 又其中说：
"无增上力而仅...也不能说为有行。"这也不合适。
因为没有世间禅无增上力而不生起。只是先前于止业有增上力者生起乐道禅，无增上力者生起苦道禅，如是在注释中说。因为其中说："谁于止无增上力，他为苦道；有增上力者为乐。"又，取前生成就的增上力而在此考察行差别也不合适。因为在善唯作禅中只应依现前缘而考察。
[49] 由此：
"或者"等后分别也被否定。
52. 此中修习禅者在相生起前是道的地，后是通的地。其中先前有违逆缘现前而疲倦修习者，修习为苦道；不疲倦者为乐道。后来迟得安止者，修习通为迟通；速得者为速通。其中先前苦道后来或迟或速生起的禅名为苦道禅，但乐道者名为乐道禅。但在第二禅等中，应知依前禅欲乐的遮止苦乐性而有道差别。但现今在家或出家，虽前生无增上力，若离障碍法而住善行，断诸牵绊，发心修禅者，无有禅修习不成就。此中应如是结论。[善禅]

53. Vipākajjhāne kāmakusalaṃ appanaṃ apattaṃ mudubhūtaṃ dubbalaṃ hoti. Parittesu nānākiccaṭṭhānesuca hīnesupi attabhāvesuca vipaccati. Tasmā taṃ attanā asadisaṃpi vipākaṃ janeti. Mahaggatakusalaṃpana appanāpattaṃ tikkhaṃ balavaṃ hoti. Uḷāre brahmattabhāve bhavaṅgaṭṭhānesuyeva vipaccati. Tasmā taṃ sadāpi attanā sadisameva vipākaṃ janeti. Teneva vitakkavicārapīti sukhekaggatā sahitantiādinā vipākaṃpi sabbaso kusala sadisameva dasseti.

[50] Anantarabhaveyeva phaladānattā taṃ attanā sadisameva vipākaṃ janetītica vadanti, taṃ na sundaraṃ.

Evañhi sati kāmakusalaṃpi sattamajavanaṃ attanā sadisavipāka meva janeyyāti. Yasmāca kusalameva niranusayasantāne pavattaṃ kriyajjhānaṃ nāma hoti. Tasmā kriyacittaṃpi kusala sadisameva dasseti.

54.Pañcadhātiādisaṅgahagāthā. Tattha jhānabhedenāti pathamajjhānādīhi pañcahi jhānehi sampayogabhedena. Rūpāvacaramānasaṃ jhānabhedena pañcadhā hoti. Pathamajjhānikaṃ, dutīyajjhānikaṃ, tatīyajjhānikaṃ, catutthajjhānikaṃ, pañcamajjhānikanti evaṃ pañcavidhaṃ hotīti attho. Tameva puññapākakriyābhedena pañcadasadhā bhaveti yojanā.

[51] Vibhāvaniyaṃ pana

Jhānabhedenāti jhānaṅgehi sampayogabhedenāti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Añño hi jhānabhedo. Añño jhānaṅgabhedo. Tattha pathamaṃ jhānaṃ dutīyaṃ jhānantiādijhānabhedo. Pathamajjhāne pañca aṅgāni. Dutīyajjhāne cattārītiādi jhānaṅgabhedo. Tesu idha jhānabhedova adhippeto. Na jhānaṅgabhedo. Cittañhi jhānabhede neva pañcavidhaṃ hoti. Najhānaṅgabhedena. Jhānameva pana jhānaṅgabhedena pañcavidhanti.

[52] Yañca tattha

‘‘Pañcadhāti pañcaṅgikaṃ caturaṅgikaṃ tivaṅgikaṃ duvaṅgikaṃ puna duvaṅgikanti pañcavidhaṃ hotī’’ti vuttaṃ. Taṃpi na sundaraṃ.

Jhānameva hi pañcaṅgikādi hoti. Na cittanti.

Rūpāvacara cittassa paramatthadhīpanā.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
53. 在异熟禅中，欲界善未达安止而成柔软微弱，在有限的种种作用处和低劣的自体中成熟。因此它生起与自己不同的异熟。但广大善达到安止而锐利有力，在殊胜的梵天自体中只在有分处成熟。因此它永远只生起与自己相同的异熟。所以以"与寻、伺、喜、乐、一境性俱"等方式显示异熟也完全与善相同。
[50] 他们说因为在无间生中给果故生起与自己相同的异熟，这不好。
因为如是则欲界善的第七速行也应生起与自己相同的异熟。又因为善在无随眠相续中转起即名为唯作禅。因此也显示唯作心与善相同。
54. "五种"等是摄颂。其中"依禅差别"即依初禅等五禅的相应差别。色界意依禅差别为五种。即初禅、第二禅、第三禅、第四禅、第五禅，如是为五种，此为义。它依福、异熟、唯作差别成为十五种，此为结合。
[51] 但在《明晰疏》中说：
"依禅差别即依禅支相应差别。"这不好。
因为禅差别是一回事，禅支差别是另一回事。其中初禅、第二禅等是禅差别。初禅五支，第二禅四支等是禅支差别。在这些中此处只意指禅差别，不是禅支差别。因为心依禅差别成为五种，不依禅支差别。而禅依禅支差别为五种。
[52] 又其中说：
"五种即五支、四支、三支、二支、又二支为五种。"这也不好。
因为只是禅为五支等，不是心。
色界心的胜义灯。

55. Idāni yathānuppattaṃ arūpacittaṃ niddisanto ākāsānañcā yatanakusalacittantiādi māha. Tattha bhuso kāsati dibbatīti ākāso. So hi sayaṃ sarūpato anupalabbhamānopi candasūriyobhāsādīnaṃ vasena ativijjotamānoviya khāyatīti. Nakassati chedana bhedana vasena na vilekhīyatīti akāso. Akāsoeva ākāso tipi vadanti. So pana ajaṭākāso paricchinnākāso kasiṇugghāṭimākāso rūpakalāpaparicchedākāsoti catubbidho hoti. Tattha idha kasiṇugghāṭimākāso adhippeto. So hi anantena ajaṭākāsena saha ekībhūtoviya hoti. Yogināca anantabhāvena pharīyati. Tasmā ananto ākāsoti ākāsānanto. Nāssa uppādantovā vayantovā paññāyatīti anantotipi vuttaṃ. Soyeva ākāsānañcaṃ. Sakatthe yakārena saha siddhattā. Yathā pana devānaṃ adhiṭṭhānavatthu devāyatananti vuccati. Tathā idhapi tasmiṃ appanāpattassa sasampayuttassa jhānassa adhiṭṭhānaṭṭhena tadeva āyatanantipi vuccati. Iti ākāsānañcaṃ āyatanamassāti ākāsānañcāyatanaṃ. Cittacetasikarāsi.

Ākāsānañcā yatananti ākāsānañcā yatanaṃ samāpannassavā upapannassavā diṭṭhadhammasukhavihārissavā citta ceta sikādhammāti hi vibhaṅge vuttaṃ.

Ākāsānañcāyatane pavattaṃ kusalacittanti ākāsānañcāyatanakusalacittaṃ. Viññāṇañcāyatananti ettha viññāṇaṃnāma ākāsānañcāyatanacittameva. Taṃpana sayaṃ uppādādi antavantaṃpi anantasaññite ākāse pavattanato anantanti vuccati. Koṭṭhāsatthovā antasaddo. Attano uppādādīsu koṭṭhāsesu ekadese aṭṭhatvā sakalassa pharaṇavasena tadārammaṇāya bhāvanāya pavattanato anantanti vuccati. Anantasaññitevā ākāse pavattanato anantanti evaṃ tadārammaṇāya bhāvanāya pavattattā anantanti vuccati. Anantasaññitevā ākāse attano pharaṇākāra vasenapi anantanti vattuṃ yujjatiyeva. Anantaṃ viññāṇanti viññāṇānantaṃ. Tameva viññāṇañcaṃ niruttinayena, viññāṇañcaṃ āyatanaṃ assāti viññāṇañcāyatanaṃ. Viññāṇañcāyatana saṅkhāte cittacetasikarāsimhi pavattaṃ kusalacittantisamāso.

Viññāṇañcāyatananti viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassavā upapannassavādiṭṭhadhammasukhavihārissavācittacetasikādhammātihi vibhaṅge vuttaṃ.

[53] Vibhāvaniyaṃ pana mahāṭīkāyañca

‘‘Dutīyā ruppa viññāṇena añcitabbaṃ pāpuṇitabbanti viññāṇañca’’ntipi vuttaṃ. Taṃ pāḷiyā na sameti.


我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
55. 现今为显示如次第的无色心而说"空无边处善心"等。其中遍照故为虚空。因为它虽自体不可得，但因日月光明等而显得极为明亮。不被切断破坏故为无空，无空即虚空，如是也说。它有四种：自然空、限定空、遍除空、色聚分限空。其中此处意指遍除空。因为它与无边自然空似成一体，瑜伽者以无边性遍满。因此无边虚空为虚空无边。因为不见它的生边或灭边，也说为无边。它即虚空无边，因与雅字俱而成就自义。如诸天的住处称为天处，如是此中也因它是得安止的与相应禅的住处义而称为处。如是虚空无边是它的处故为空无边处，即心心所蕴。
因为在《分别论》中说："空无边处即已入、已生或现法乐住空无边处者的心心所法。"
在空无边处转起的善心为空无边处善心。在识无边处中，识即空无边处心。它虽自己有生等边际，但因转起于名为无边的虚空故说为无边。或边是分的义。因不住于自己生等诸分中的一分，由遍满一切而转起缘彼的修习故说为无边。或因转起于名为无边的虚空故说为无边，如是因缘彼的修习转起故说为无边。或因在名为无边的虚空中以自己遍满行相故说为无边也是合适的。无边识为识无边,它即识无边，依词源法则,识无边是它的处故为识无边处。在名为识无边处的心心所蕴中转起的善心为复合词。
因为在《分别论》中说："识无边处即已入、已生或现法乐住识无边处者的心心所法。"
[53] 但在《明晰疏》和《大复注》中说："应为第二无色识所到达故为识无边。"这与经文不符。


Anantaṃ viññāṇanti tadeva viññāṇaṃ ñāṇena phuṭṭhaṃ manasikaroti, anantaṃ pharati. Tena vuccati anantaṃ viññāṇantītihi vuttaṃ. Etena ca taṃviññāṇaṃ ekantena anantavisesanayuttaṃ hotīti viññāyatīti. Tameva ākāsantipi pāṭho. Ākiñcaññāyatananti ettha kiñci kiñcananti atthato ekaṃ appamattakassa nāmaṃ. Natthi kiñcanaṃ appamattakaṃ antamaso bhaṅgamattaṃpi avasiṭṭhaṃ assa pathamā ruppaviññāṇassāti akiñcanaṃ. Akiñcanassa bhāvo ākiñcaññaṃ. Pathamāruppaviññāṇābhāvo. So hi natthi kiñcīti manasikāra vasena taṃnāmaṃ labhatīti. Ākiñcaññaṃ āyatanamassātiādi vuttanayameva. Nevasaññā nāsaññāyatananti ettha oḷārika saññaṃ sandhāya nevatthi saññā assāti nevasaññaṃ. Sukhumasaññaṃ sandhāya naca natthi saññā assāti nāsaññaṃ, nevasaññañca taṃ nāsaññañcāti nevasaññā nāsaññaṃ majjhe dīghaṃ katvā, citta cetasikarāsieva. Tameva yogino sukhavisesānaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena āyatananti nevasaññā nāsaññāyatanaṃ. Tasmiṃ pavattaṃ kusala cittanti samāso. Athavā. Saññāyeva paṭusaññākiccassa abhāvato nevasaññāca hoti. Saṅkhārāvasesa sukhumabhāvena vijjamānattā asaññāca nahotīti katvā nevasaññānā saññānāma, sāyeva āyatanaṃ, tenaca sampayuttaṃ kusala cittanti samāso. Etthaca yasmā ādito paṭṭhāya oḷārike nīvaraṇadhamme vitakkādikeca pajahitvā sesadhammeca bhāvanā balena uparupari sukhumabhāvaṃ pāpetvā anukkamena paṭipajjantā sukhumaṭṭhena lokiyadhammesu muddhabhūtaṃ imaṃ samāpattiṃ pāpuṇanti. Tasmā idha cittaṃpi nevacittanācittameva hoti. Phassopi neva phassanāphassoeva hoti, tathā vedanādayopīti. Tasmā idhasaññāggahaṇaṃ desanāsīsamattanti daṭṭhabbaṃ. Vipākesu viññāṇañcāyatananti ettha viññāṇanti pathamāruppakusala viññāṇameva. Tañca atītānantarabhave pavattaṃ daṭṭhabbaṃ. Akiñcana bhāvoca tasseva natthi bhāvoti. Kriyacittesu pana viññāṇaṃ nāma kusalabhūtaṃ kriyabhūtañca duvidhaṃ pathamāruppaviññāṇaṃ veditabbaṃ. Akiñcanabhāvoca tasseva duvidhassa viññāṇassa abhāvo yevāti.

56. Saṅgahagāthāyaṃ ārammaṇappabhedenāti ālambi tabbānaṃ kasiṇugghāṭimākāsādīnaṃ catunnaṃ ārammaṇānaṃ pabhedena. Duvidhaṃhi idha ārammaṇacatukkaṃ, atimikkatabba catukkaṃ, ālambi tabba catukkañca. Tattha pathamāruppe rūpapañcamajjhānassa ārammaṇa bhūtaṃ. Kasiṇanimittaṃ atikkami tabbaṃnāma. Taṃ ugghāṭetvā laddhaṃ ākāsaṃ ālambitabbaṃ nāma. Dutīyāruppe pathamāruppassa ārammaṇabhūtaṃ ākāsaṃ atikkamitabbaṃnāma. Pathamāruppaviññāṇaṃ ālambi tabbaṃnāma. Tatīyāruppe taṃpathamāruppaviññāṇaṃ atikkamitabbaṃnāma. Tassa natthibhāvo ālambitabbaṃnāma. Catutthāruppe so natthi bhāvo atikkamitabbaṃ nāma. Tatīyāruppaviññāṇaṃ ālambi tabbaṃ nāmāti. Tattha kiñcāpi imaṃ āruppamānasaṃ catunnaṃ atikkami tabbānaṃpi bhedena catubbidhaṃ hoti, tathāpi ākāsānañcāya tanantiādinā idha ālambitabbānaññeva sarūpato gahitattā tesaṃ bhedena imassa bhedo pākaṭoti daṭṭhabbaṃ. Āruppamānasaṃ ālambaṇappabhedena catudhā ṭhitaṃ. Tadeva puññapāka kriyabhedena dvādasadhā ṭhitanti yojanā.

Arūpacittassa paramatthadīpanā.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
"无边识"即彼识被智触而作意，遍满无边。因此说为"无边识"。由此了知彼识必定与无边限定相应。也有"彼虚空"的读法。在无所有处中，"某物所有"义即微量的名称。彼第一无色识无所有,连毁坏量也无余,故为无所有。无所有的状态为无所有性，即第一无色识的无有。因为依"无所有"作意而得此名。"无所有是它的处"等如前说法。在非想非非想处中，关于粗想说"它无想"故为非想，关于细想说"它非无想"故为非非想，非想且非非想为非想非非想，作中间长音，即心心所蕴。它因为是瑜伽者殊胜乐的住处义故为处，为非想非非想处。在彼转起的善心为复合词。或者，因无粗想作用故是非想，因有行余的细性存在故非无想，如是名为非想非非想，它即是处，与彼相应的善心为复合词。此中因为从开始断除粗的盖法和寻等，其余诸法也以修习力使之渐次成为细性，次第修习而得此在世间法中以细性为顶的等至。因此此处心也即是非心非非心，触也即是非触非非触，如是受等也是。因此此处取想只应视为说法的主要。在异熟中"识无边处"的识即第一无色善识，应见它转起于过去无间生。无所有性即是彼的无有。但在唯作心中，识名应知为善的和唯作的两种第一无色识。无所有性即是彼两种识的无有。
56. 在摄颂中"依所缘差别"即依所缘的遍除空等四种所缘的差别。此中所缘四法有二种：应超越四法和应所缘四法。其中在第一无色中色第五禅的所缘成为遍相名为应超越，遍除它而得的虚空名为应所缘。在第二无色中第一无色的所缘成为虚空名为应超越，第一无色识名为应所缘。在第三无色中彼第一无色识名为应超越，它的无有名为应所缘。在第四无色中彼无有名为应超越，第三无色识名为应所缘。此中虽然此无色意也依四种应超越而成四种，但因此处以"空无边处"等只取应所缘的自性，应见依它们的差别而显明此差别。无色意依所缘差别住立四种，它依福、异熟、唯作差别住立十二种，此为结合。
无色心的胜义灯。

57. Idāni yathānuppattaṃ lokuttara cittaṃ dassento sotāpattimaggacittantiādimāha. Tattha savati sandati anivattagamanavasena pavattatīti soto, gaṅgādīsu jalappavāho. Sohi pabhavato paṭṭhāya yāvamahāsamuddā antarā anivatta māno savati sandati pavattatīti. Sotoviyāti soto. Aṭṭhaṅgiko ariyamaggo, yathāha-yokho āvuso ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi. La. Sammāsamādhi. Ayaṃ vuccatāvuso sototi. Ayaṃpihi yadā uppajjati. Tato paṭṭhāya ānubhāvapharaṇavasena yāvaanupādisesanibbānadhātuyā antarā anivattamānoyeva hutvā savati sandati pavattatīti. Yathāha -

Seyyathāpi bhikkhave yākāci mahānadiyo. Seyyathidaṃ. Gaṅgā, yamunā, aciravatī, sarabhū, mahī. Sabbā tā samuddaninnā honti samuddapoṇā samuddapabbhārā. Evameva kho bhikkhave bhikkhu ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvento bahulikaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbāna pabbhāroti.

Etthaca tena tena maggena pahīnānaṃ kilesānaṃ puna anupagamana vasena saddhādīnaṃ indriyānaṃ anukkamena paripākagamanavasenaca anivattagamanaṃ daṭṭhabbaṃ. Yathāha -

Seyyathāpi bhikkhave ghaṭo nikkujjo vamateva udakaṃ. Nopaccāvamati. Evamevakho bhikkhave ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvento bahulikaronto vamateva pāpake akusale dhamme. Nopaccāvamatīti. Yathācāha-sotāpatti maggaññāṇena ye kilesā pahīnā, te kilese napuneti napacceti napaccāgacchatītiādi.

Yathāca puthujjanā pahīnepi kilese puna upagacchanti. Tihe tukabhūtāpi puna dvihetukāhetukabhāvaṃ gacchanti. Yato te uparibhavagge nibbattāpi puna apāyesu sandissanti. Sīlavantāpi puna dussīlā honti. Samāhitāpi puna ummattakāvā khittacittāvā honti. Paññavāpi puna duppaññā eḷamūgā honti. Natathā ariyā. Tepana tena tena maggena pahīne kilese puna naupagacchanti. Puthujjanabhāvaṃvā heṭṭhimāriya bhāvaṃvā na gacchanti. Anukkamena saddhādīnaṃ indriyānaṃ paripakkabhāvameva upagacchantīti. Sabbañcetaṃ ariyamaggasseva ānubhāvena siddhanti sototināmaṃ mūlappabhavabhūte tasmiṃ maggeeva niruḷhanti daṭṭhabbaṃ. Tassa sotassa ādito pajjanaṃ pāpuṇanaṃ sotāpatti. Sotāpattiyā adhigamamāno maggo sotāpattimaggo. Athavā, dhammasota samāpanno ariyoti pavuccatīti vuttattā sabbe ariyasantānagatā lokiya lokuttarabhūtā bodhipakkhiyadhammā upari sambodhiparā yanatāvasena anupādisesanibbāna parāyanatāvasenaca anivatta gatiyā pavattamānā yathāvuttena atthena sototi vuccanti. Taṃ sotaṃ ādito pajjanti pāpuṇanti etāya paṭipadāyāti sotāpatti. Sotāpattica sā maggocāti sotāpattimaggo, pathamamaggasaṅkhātāya sotāpattiyā aṅganti sotāpatti yaṅgantihi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, maggotica patho upāyo. Nibbānaṃ maggeti, nibbānatthikehi maggīyati, kilese mārento gacchatīti maggotica vadanti.

[54] Vibhāvaniyaṃ pana

Ariyamaggasotassa ādito pajjanaṃ etassāti sotāpatti. Puggaloti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi puggale pavatto sotāpattisaddo katthaci diṭṭhoti.

[55] Etena tassa maggo sotāpattimaggoti idaṃpi paṭikkhittaṃ hoti.

Sotāpattimaggena sampayuttaṃ cittaṃ sotāpattimaggacittaṃ.

[56] Ṭīkāsu pana

Sotāpattiyā laddhaṃ maggacittaṃ sotāpatti maggacittanti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.


我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
57. 现今为显示如次第的出世间心而说"须陀洹道心"等。其中流动、流向、以不退转行相转起故为流,如恒河等水流。因为它从源头直到大海中间不退转而流动、流向、转起。如流故为流。八支圣道，如说："诸友，何为圣八支道?即正见乃至正定。诸友,此名为流。"因为这也当生起时,从此以遍满威力而直到无余涅槃界中间必定不退转而流动、流向、转起。如说：
"诸比丘，譬如任何大河，如恒河、阎牟那河、阿夷罗跋提河、舍牟河、摩希河，一切皆向海倾、赴海、临海。如是诸比丘，比丘修习多作八支圣道，向涅槃倾、赴涅槃、临涅槃。"
此中应见以各道所断诸烦恼不再生起，以信等诸根次第成熟而不退转。如说：
"诸比丘，譬如倒瓶只出水，不再入。如是诸比丘，修习多作八支圣道，只出恶不善法，不再入。"又如说："以须陀洹道智所断烦恼，彼等烦恼不再来、不再返、不再回。"
如凡夫断烦恼后再生起，三因者再成二因无因，故生于有顶天后再见于恶趣。持戒者再成破戒，得定者再成狂乱心，有慧者再成愚痴哑者。圣者不如是，以各道所断烦恼不再生起，不再成凡夫或下位圣者，次第至信等诸根成熟。一切此等由圣道威力成就，应见流之名建立于彼作为根本源头的道。初得彼流为须陀洹。为证得须陀洹而行道为须陀洹道。或者，因说"入法流者名为圣"，故一切圣相续中的世间出世间觉支法，以趣向正觉和趣向无余涅槃而不退转行相转起，如所说义称为流。初得此流之行道为须陀洹。须陀洹且是道为须陀洹道。在注释中说："是名为须陀洹的第一道的支分"，道即路、方便。寻求涅槃，被求涅槃者寻求，杀烦恼而行故说为道。
[54] 但在《明晰疏》中说：
"初得圣道流者为须陀洹补特伽罗。"这不好。
因为未见须陀洹语用于补特伽罗。
[55] 由此"彼之道为须陀洹道"这也被否定。
与须陀洹道相应的心为须陀洹道心。
[56] 但在诸复注中说：
"由须陀洹得的道心为须陀洹道心。"这不好。


Na hi cittasaddasambandho sotāpattisaddo katthaci pāḷiyaṃ diṭṭhoti.


以下是巴利文的完整中文直译：
确实在圣典中从未见过'心'与'入流'这两个词的词义关联。

58. Paṭisandhivasena sakiṃ imaṃlokaṃ āgacchati sīlenāti sakadāgāmī. Dutīyaphalaṭṭho. So hi asamucchinnakāma rāgānusayattā kāmalokāgamana kilesasabbhāvena taṃ sabhāvānāti vattanato upari bhavagge ṭhitopi paṭisandhivasena puna imaṃ kāmadhātuṃ āgamanappakatikoeva hotīti. Vuttañhetaṃ catukkanipāte -

Idha sāriputta ekaccassa puggalassa orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnāni honti, so diṭṭhevadhamme nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. So aparihīno kālaṃ kurumāno nesaññānāsaññā yatanupagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. So tato cuto āgāmī hoti āgantvā itthattaṃ. Idha pana sāriputta ekaccassa puggalassa orambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni honti, so diṭṭheva.La. So tato cuto anāgāmī hoti anāgantvā itthattanti.

Aṭṭhakathāyañca itthattanti imaṃ kāmāvacara pañcakkhandha bhāvanti vuttaṃ. Ayañca attho kilesagativasena vutto. Na puggala gativasena. Na hi brahmabhūtā sotāpanna sakadā gāmino paṭipaṭisandhivasena heṭṭhimaṃpi brahmalokaṃ āgacchanti. Kuto kāma lokaṃ. Kathaṃ viññāyatīti ce. Anusayayamake –

Kāmadhātuyā cutassa rūpadhātuṃ arūpadhātuṃ upapajjantassa kassaci sattaanusayā anusenti, kassaci pañcaanusayā anusenti, kassaci tayo anusayā anusentīti vatvā rūpa dhātuyā arūpadhātuyā cutassa kāmadhātuṃ upapajjantassa satteva anusayā anusentīti.

Vuttattā viññāyati. Tattha purimavākye puthujjanassa vasena satta. Dvinnaṃ sotāpannasakadāgāmīnaṃ vasena pañca. Anāgāmissa vasena kayoti vuttaṃ, pacchimavākyepana brahmabhūtānaṃ sotā pannasakadāgāmianāgāmīnaṃ paṭisandhivasena kāmalokaṃ gamanassa natthitāya kevalaṃ puthujjanasseva vasena sattevāti vuttaṃ. Dhammahadaya vibhaṅgaṭṭhakathāyañca –

‘‘Rūpāvacare nibbattā sotāpannasakadāgāmino napuna idhā gacchanti, tattheva parinibbāyanti. Etehi jhānaanāgāmino nāmā’’ti ca. ‘‘Navasu brahmalokesu nibbattaariya sāvakānaṃ tatrupa pattipi hoti uparūpapattipi. Naheṭṭhu papatti. Puthujjanānaṃpana tatrupapattipi hoti uparūpapatti heṭṭhupapattipī’’ti ca.

Vuttaṃ. Tañcakho anāgamanaṃ maggasahāyena jhānānubhāveneva siddhaṃ. Namaggānubhāvenāti. Etthaca imaṃ lokanti padassa imaṃ manussalokanti vā imaṃ kāmāvacaralokantivā dvidhāpi attho aṭṭhakathāsu vutto. Tattha purimasmiṃ atthe sati āgacchatīti etassa devalokato āgacchatīti attho. Pacchimasmiṃ pana brahmalokatopi ca āgacchatīti. Pāḷiyaṃpana pacchimatthova vuttoviya dissati. Vuttañhetaṃ puggalapaññattiyaṃ anāgantvā itthattaṃ anāgāmī tena daṭṭhabbo. Āgantvā itthattaṃ sotāpannasakadā gāmino tena daṭṭhabbāti. Etthaca anāgantvā itthattanti iminā imaṃ kāmāvacaralokaṃ na āgacchatīti anāgāmīti atthaṃ dasseti. Āgantvā itthattanti imināpana dvepi sotāpannasakadāgāmino sakiṃ puna imaṃ kāmāvacaralokaṃ āgacchantīti sakadāgāminoti atthaṃ dasseti. Kasmā, nirantaravākyesu ṭhitānaṃ dvinnaṃitthatta saddānaṃ nānātthā sambhavato. Majjhimapaṇṇāseca kaṇṇakattha sutte -

Yo so mahārāja brahmā sabyāpajjho, so brahmā āgantā itthattaṃ. Yoso brahmā abyāpajjho, so brahmā anāgantā itthattanti.


这是巴利文的完整中文直译：
以结生之力一次来到此世间之人，称为一来者。这是第二果位。因为他尚未完全断除欲贪随眠，由于趣向欲界的烦恼依然存在，即使住于有顶，也仍具有以结生之力再次来到欲界的本性。正如四集中所说：
"舍利弗，在此，某些人尚未断除五下分结，他在现法中成就非想非非想处而住。他在未退失的情况下命终，投生到非想非非想处天。从那里死后成为还来者，返回此处。舍利弗，在此，某些人已断除五下分结，他在现法中等等...从那里死后成为不还者，不再返回此处。"
注释书中说"此处"即是欲界五蕴的状态。这个意思是就烦恼之趣而说，不是就人之趣而说。因为已成为梵天的须陀洹和斯陀含，不会以结生之力来到下层梵天界，更不用说欲界了。如何得知呢？在《随眠双论》中：
"从欲界死而投生色界、无色界者，有的具七随眠，有的具五随眠，有的具三随眠"，之后说"从色界、无色界死而投生欲界者，只具七随眠。"
由此可知。其中前句是就凡夫说七随眠，就两种须陀洹和斯陀含说五随眠，就阿那含说三随眠。而后句中，由于已成为梵天的须陀洹、斯陀含、阿那含不会以结生之力来到欲界，所以只就凡夫而说七随眠。在《法心分别注释》中也说：
"投生色界的须陀洹、斯陀含不再来此，即在彼处般涅槃。这些称为禅那不还者。""投生九梵天界的圣弟子可以往生同层或上层，但不会往生下层。而凡夫则可以往生同层、上层或下层。"
这种不再来是通过禅那力与道力共同成就的，不是单靠道力。此处"此世间"一词，注释书中解释为"此人间"或"此欲界"两种含义。若依前义，则"来"指从天界而来；若依后义，则也包括从梵天界而来。但在经典中似乎主要是后一种含义。如在《人施设论》中说："不来此处者应知为不还者，来此处者应知为须陀洹和一来者。"此处"不来此处"说明不还者不再来到此欲界，而"来此处"说明两种须陀洹和一来者还会再一次来到此欲界，这是因为在相邻句子中的两个"此处"不能有不同含义。在《中分五十经》的《耳环经》中也说：
"大王，那个有瞋恚的梵天会来此处，那个无瞋恚的梵天不来此处。"


Bhagavatā vuttaṃ. Tattha sabyāpajjhoti etena puthujjanena saha sotāpannasakadāgāmibhūtā brahmāno gahitā honti. Tehi paṭighānusayassa appahīnattā cetasikadukkhasaṅkhātaṃ byāpajjhaṃpi apahīnamevāti sabyāpajjhānāma. Āgantā itthattanti imaṃ kāmalokaṃ paṭisandhivasena puna āgamanasīlo āgamanappakatikoti attho. Tabbiparītena pacchimassa vākyassa attho veditabbo. Tesupana dvīsu sakadāgāmīsu purimassa anaññasā dhāraṇeneva sabbapathamaṃ ariya magga sotādhi gamana guṇena sotāpanno tveva nāmaṃ siddhanti daṭṭhabbaṃ. Puggalagativasena panettha brahmaloke ṭhitānaṃ sattakkhattuparamatādibhāvoviya sakadāgāmibhāvopi natthi. Pathamadutīyaphalaṭṭhāpihi tattha anāgāmisaṅkhyameva gacchanti. Tasmā sakadāgāmīti idaṃ kāmajātikā naṃeva dutīyaphalaṭṭhānaṃ siddhaṃ nāmanti katvā tesaṃ kāmaloke eva heṭṭhuparupapatti vasena sakiṃ āgamanaṃ aṭṭhakathāsu vuttanti daṭṭhabbaṃ. Evañca katvā pāḷiyaṃpi pañcannaṃ idha niṭṭhā sattakkhattuparamassa kolaṃkolassa ekabījissa sakadāgāmissa yoca diṭṭheva dhamme arahāti vuttanti. Sopana chabbidho hoti. Idhapatvā idhaparinibbāyī, tattha patvā tattha parinibbāyī, idhapatvā tattha parinibbāyī, tattha patvā idha parinibbāyī, idhapatvā tatthanibbattitvā idha parinibbāyī. Tatthapatvā idhanibbattitvā tatthaparinibbāyīti. Tattha idha patvā idha parinibbāyīti idha manussabhave sakadāgāmimaggaṃ patvā idhamanussa bhaveyeva arahattamaggaṃ labhitvā parinibbāyanadhammo. Tattha patvā tattha parinibbāyīti tasmiṃdevaloke sakadāgāmimaggaṃ patvā tasmiṃ devalokeyeva arahattamaggaṃ labhitvā parinibbāyanadhammo. Nibbattitvāti paṭisandhiggahaṇavasena uppajjitvā. Yesaṃ pana imaṃ lokanti padassa imaṃ manussalokanti attho. Tesaṃ so pañcavidhoyeva vutto, na chaṭṭho puggalo.

Vibhāvaniyañca

‘‘Pañcasu sakadāgāmīsu pañcamakova idhādhippeto, so hi ito gantvā puna sakiṃ idha āgacchatī’’ti vuttaṃ.

Mahāparinibbāna suttaṭṭhakathāyaṃ pana mahāvagga saṃyuttaṭṭhakathā yañca sopi chaṭṭho puggalo sakiṃ āgamanaṭṭhena āgatoyeva. Yasmāca sabbaññubuddhāpi yāva uparimaggo nāgacchati. Tāva pathamaphalaṭṭhabhūtā sattakkhattu paramatāyaṃviya dutīyaphalaṭṭhabhūtā sakiṃ āgamanappakatiyaṃ saṇṭhitāyeva honti. Tasmā idha koci dutīyaphalaṭṭho sakiṃ āgamanaṭṭhena nippariyāyena sakadā gāmīnāma na nahotīti sabbopi so chabbidho puggalo idha nippariyāyena sakadāgāmiyevanāma hotīti daṭṭhabbo. Sakadā gāmissa maggo sakadāgāmimaggo. So hi sayaṃ janakabhūto sakadāgāmīnaṃ janetabbaṃ janetīti idha janetabba janakasambandhena visesana visesitabbatā ñāyāgatā eva hoti. Yathā tissamātā phussamātāti.

[57] Vibhāvaniyaṃ pana

Sāñāyāgatāeva nahoti. Payojanaṃ pana kiñci atthi. Payojanavasena aviruddhā hotīti iminā adhippāyenayaṃ vuttaṃ ‘‘kiñcāpi maggasamaṅgino tathāgamanāsambhavato phalaṭṭhoyeva sakadāgāmīnāma. Tassapana kāraṇabhūto purimuppanno maggo maggantarāvacchedanatthaṃ phalaṭṭhena visesetvā vuccati sakadāgāmimaggoti. Evaṃ anāgāmimaggo’’ti. Taṃ na yujjati.

Sakadāgāmimaggena sampayuttaṃ cittanti samāso.



这是巴利文的完整中文直译：
这是世尊所说。其中"有瞋恚"是指凡夫及已成为须陀洹、斯陀含的梵天。因为他们尚未断除嗔恚随眠，所以称为有瞋恚，即心中的苦也未断除。"来此处"是指以结生之力再次来到此欲界的性质和本性。与此相反的含义则见于后句。在这两种斯陀含中，前者因为无其他特征，仅以最初证得圣道流的功德而得须陀洹之名，应当如是理解。
就人之趣而言，住在梵天界者如同不超过七次往返一样，也不具有一来的性质。即使是初果和二果圣者在那里也被列入不还者之数。因此"一来者"这名称是专属于欲界生的二果圣者，注释书中说他们只在欲界中有一次上下往返。这样理解之后，经典中所说"五种人在此处证得究竟：极七返者、家家者、一种子者、一来者和现法阿罗汉"也就明白了。
这其中又有六种：在此证得在此般涅槃者，在彼证得在彼般涅槃者，在此证得在彼般涅槃者，在彼证得在此般涅槃者，在此证得生彼再来此般涅槃者，在彼证得生此再往彼般涅槃者。其中"在此证得在此般涅槃"是指在此人间证得一来道，也在此人间证得阿罗汉道而般涅槃。"在彼证得在彼般涅槃"是指在彼天界证得一来道，也在彼天界证得阿罗汉道而般涅槃。"生"是指以结生之力投生。对于那些将"此世间"理解为"此人间"的人来说，只说五种，不包括第六种补特伽罗。
在《显明论》中说：
"五种一来者中只有第五种是这里所指的，因为他从这里去后还会再一次来此。"
但在《大般涅槃经注》和《相应部·大品注》中说那第六补特伽罗也因一次来的意义而被包括在内。又因为即使是正等觉者，在未证得上位道之前，作为初果者时也如同极七返那样，作为二果者时也具有一次来的本性。因此这里没有哪个二果者不是名副其实的一来者，所以应当理解那六种补特伽罗都是名副其实的一来者。
一来者之道称为一来道。因为它作为能生者，能生出应当生出的一来者，所以这里遵循所生与能生的关系，有能限定与所限定的规律，如同"提沙之母"、"弗沙之母"。
[57] 但在《显明论》中说：
"这规律并不适用。但有某种目的。依目的而言是不相违的。"以此意趣说："虽然具道者因不可能如此往来，所以只有果位者才称为一来者，但作为其因的先前所生之道为了区别于其他道，用果位者来限定而称为一来道。不还道也是如此。"这是不恰当的。
"与一来道相应的心"，这是复合词。

59. Orabbhāgiyasaṃyojanānaṃ sabbaso samucchinnattā paṭisandhivasena puna imaṃ kāmalokaṃ na āgacchatīti anāgāmī. Ekantena brahmalokaparāyanoeva hotīti attho. Idañca kevalaṃ imassa maggassa ānubhāvavaseneva vuttaṃ. Uparimagga vipassanāya pana āgatāya so tasmiṃ ṭhāneyeva arahatta maggaparāyanopi hotiyeva. Anāgāmissa tatīyaphalaṭṭhassamaggo. Tena sampayuttaṃ cittanti viggaho.

60. Mahapphalakāritāguṇayogena pūjāvisesaṃ arahatīti arahā. Khīṇāsavo catutthaphalaṭṭho. Arahato bhāvo arahattaṃ, catutthaphalaṃ. Tassa maggo. Tena sampayuttacittanti nibbacanaṃ. Pisaddena pāḷiyaṃ vibhatte maggacittappabhede sampiṇḍeti. Tattha dhammasaṅgaṇiyaṃ tāva pathamamagge jhānanāmena vuttesu pañcasu vāresu pathame suddhikapaṭipadāvāredvinnaṃ catukkapañcakanayānaṃ vasena navacittāni honti. Tathā suddhikasuññatāya suññatappaṭipadāya suddhikappaṇihite appaṇihitappaṭipadāyacāti pañcasu vāresu dasannaṃ nayānaṃ vasena pañcacattālīsacittāni honti. Tathā maggasatipaṭṭhānādīhi ekūnavīsatiyā nāmehi vuttesu paccekaṃ pañcasu vāresūti vīsatiyā nāmehi vutte vārasate dvinnaṃ nayasatānaṃ vasena navacittasatāni honti. Puna catūhi adhipatīhi yojetvā vuttesu catūsu vārasatesu aṭṭhannaṃ nayasatānaṃ vasena tīṇi sahassāni chasatānica hontīti. Evaṃ pathamamagge naya sahassavasena cattāricittasahassāni pañcacitta satānica honti. Tathā sesamaggesupīti evaṃ catūsu maggesu catunnaṃ naya sahassānaṃ vasena aṭṭhārasa magga citta sahassāni honti. Saccasatipaṭṭhāna vibhaṅgesu pana vīsatinaya sahassānaṃ vasena navutimaggacittasahassāni. Maggavibhaṅge aṭṭhavīsatiyā naya sahassānaṃ vasena satasahassaṃ chabbīsatisahassāni ca maggacittāni hontīti. Aṭṭhakathāsupana nayabhedāeva vuttā. Nacitta bhedāti.

[58] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

Pisaddena saccavibhaṅge āgataṃ saṭṭhisahassabhedaṃ nayaṃ saṅgaṇhātīti vuttaṃ. Taṃ imasmiṃ kusalanigame na vattabbaṃ.

Sohi saṭṭhisahassabhedo nayo vipākaṭṭhāneeva aṭṭhakathāyaṃ āgatoti.

[59] Yañca tattha

Paṭipadābhedaṃ anāmasitvā kevalaṃ suññato appaṇihi toti dvidhā vibhattoti vuttaṃ. Taṃ nayujjati.

Pāḷiyañhi paṭipadābhedo ādimhiyeva āgatoti. Naca ādimhi suññato appaṇihitoti dvidhā vibhatto nirantaravāro atthīti.

[60] Yañca tattha

Suññato eko nayo, appaṇihito eko, paṭipadā visiṭṭhā suññatā cattāro, appaṇihitā cattāroti katvā dasanayā hontīti adhippāyena evaṃ jhāna nāmena dasadhā vibhattoti vuttaṃ. Taṃpi na yujjatiyeva.

Na hi suññatādayo idha nayānāma honti. Tesu pana eke kasmiṃ dve dve catukkapañcakanayāeva idha nayānāmāti. Etena tathā maggasatipaṭṭhāniccādikaṃpi sabbaṃ paṭikkhittaṃ hotīti. [Maggacittaṃ]

61. Phalacitte phalanti vipākabhūto aṭṭhaṅgika maggo. Sampayuttadhammasamūhovā. Sotāpattiyā adhigataṃ phalaṃ. Tena sampayuttaṃ, tatthavā pariyāpannaṃ cittanti sotāpatti phala cittaṃ. Esanayo dutīyatatīyesupi. Arahattañca taṃ phalañcāti arahattaphalaṃ. Tena sampayuttaṃ, tasmiṃvā pariyāpannaṃ cittanti nirutti.



以下是巴利文的完整中文直译：
59. 因为完全断除五下分结，不会以结生之力再来此欲界，所以称为不还者。这意味着他必定往生梵天界。这仅是就此道的威力而说。但当修习上位道观时，他也可能在那处直接趣向阿罗汉道。不还者即第三果位者之道，与之相应的心，这是语词分析。
60. 因为具有能产生大果的功德，所以值得特别供养，称为阿罗汉。漏尽者是第四果位者。阿罗汉的状态是阿罗汉性，即第四果。其道与之相应的心，这是词源解释。"以及"这个词把经典中所分别的道心种类都包括在内。其中在《法集论》中，首先在初道的五个章节中以禅那之名所说的第一纯修行章节中，依二种四法、五法之理有九种心。同样在纯空性、空性修行、纯无愿、无愿修行等五个章节中，依十种理趣有四十五种心。同样在以念处等十九种名称所说的每个五章节中，即以二十种名称所说的一百个章节中，依二百种理趣有九百种心。再加上以四种增上缘结合所说的四百章节中，依八百种理趣有三千六百种，如是在初道中依千种理趣有四千五百种心。其他诸道也是如此，这样在四道中依四千种理趣有一万八千种道心。而在《谛分别》和《念处分别》中依二万种理趣有九万种道心。在《道分别》中依二万八千种理趣有十二万六千种道心。但在注释书中只说理趣的差别，不说心的差别。
[58] 但在《显明论》中说：
"以及"字包含《谛分别》中所说的六万种理趣。这在此善法总结中不应说。
因为那六万种理趣只在注释书的异熟处出现。
[59] 又在彼处说：
"不涉及修行的差别，仅分为空性和无愿两种。"这是不恰当的。
因为在经典中修行的差别在开始就出现了。而且开始处没有只分为空性和无愿两种的连续章节。
[60] 又在彼处说：
"空性为一理趣，无愿为一理趣，具修行的空性为四理趣，无愿为四理趣，总成十理趣。"以此意趣说以禅那之名分为十种。这也是不恰当的。
因为空性等在这里不是理趣。在它们中的任一个都有四法、五法两种理趣才是这里所说的理趣。由此，关于道念处等的一切也都被否定了。[道心]
61. 在果心中，果是指作为异熟的八支圣道，或相应诸法的集合。须陀洹所证得之果，与之相应的，或者包含在其中的心称为须陀洹果心。对第二、第三果也是如此分析。阿罗汉性即是果，与之相应的，或者包含在其中的心，这是词源解释。

62. Saṅgahagāthāyaṃ catumaggappabhedenāti catukkhattuṃ pattabbattā catubbidhānaṃ aṭṭhaṅgikamaggānaṃ pabhedena. Kasmāpana te catukkhattuṃ pattabbāti. Vuccate. Sotāpattimagge tāva saddhādīni indriyāni mudūni honti, tasmā so diṭṭhivicikicchāeva samucchindituṃ sakkoti. Aññepana kāmarāgabyāpādepi tanubhūtepi kātuṃ nasakkoti. Dutīyamagge tāni thokaṃ paṭūni honti. Tasmā so kāmarāgabyāpāde tanubhūte kātuṃ sakkoti. Samucchindituṃ pana nasakkohiyeva. Tatīyamagge tāni paṭutarāni honti. Tasmā so kāmarāgabyāpāde samucchindituṃ sakkoti. Rūpārūpa rāgamānuddhaccāvijjāyopana samucchindituṃ nasakkotiyeva. Catuttha maggepana tāni indriyāni paṭutamāni honti. Tasmā so tāca aññeca sabbepi pāpadhamme samucchindituṃ sakkoti. Evaṃ catukkhattuṃ pavattamānāeva pariniṭṭhitakiccattā te maggā catukkhattuṃ pattabbā hontīti. Kusalaṃ cittaṃ catumaggappabhedena catudhā mataṃ. Pākaṃpi tassa catubbidhassa kusalassa phalattā tathā catudhāmataṃ. Iti anuttaraṃ cittaṃ aṭṭhadhā matanti yojanā. Natthi attano uttaraṃ adhikaṃ etassāti anuttaraṃ.

63. Kasmā panettha kriyacittaṃnāmana gahitanti, kriyānuttarassa abhāvāti, kasmā panassa abhāvoti. Maggacittassa ekacittakkhaṇikattāti. Yadi hi taṃ lokiyakusalaṃviya nānākkhaṇesu pavatteyya. Tadā niranusayasantānepi pavattitvā kriyā nuttaraṃnāma siyāti. Kasmāpana taṃ ekacittakkhaṇikameva hotīti. Maggassa mahānubhāvattāti. Kathañca mahānubhāvoti. Vuccate. Ariyamaggohi nāma sakiṃ pavattamānoyeva attanā pahātabbe kilese puna anuppādadhammataṃ āpādetvā pajahati. Ayamassa eko ānubhāvo. Vipākañca kusalakriyajavanaṃviya javanakicca yuttaṃ yadā kadāci samāpajjanakkhamañca katvā attano anantarato paṭṭhāya janeti. Ayamassa dutīyo ānubhāvo. Tasmā tassa kilesappahānatthāyapi puna uppādetabbakiccaṃnāma natthi. Tathā samāpatti atthāyapīti. Sacepi hi koci ahaṃ phalaṃ samāpajjituṃ na icchāmi. Pubbe laddhaṃ maggameva samāpajjissāmīti parikammaṃ kareyya. Tadā pubbe sakiṃ uppajjitvā niruddhamaggacetanānubhāvena phalacittameva pavatteyya. Na maggacittaṃ. Kasmā, appaṭibāhi yānubhāvattā maggassa. Ayañhi maggānubhāvonāma kenaci chandena vā vasenavā ajjhāsayenavā parikammenavā paṭibāhituṃ asakkuṇeyyoyeva hotīti.



这是巴利文的完整中文直译：
62. 在摄颂中"依四道差别"是指因为要四次证得而有四种八支圣道的差别。为什么要四次证得呢？解释如下：首先在须陀洹道中，信等诸根较弱，所以它只能断除见和疑。对于其他的欲贪、嗔恚虽能减弱但不能断除。在第二道中，这些根稍强，所以它能使欲贪、嗔恚变弱，但仍然不能完全断除。在第三道中，这些根更强，所以它能断除欲贪、嗔恚，但对色贪、无色贪、慢、掉举、无明却不能断除。在第四道中，这些根最强，所以它能断除这些以及其他一切恶法。如此四次运作才完成其任务，所以这些道要证得四次。善心依四种道的差别分为四种。果报心也因为是那四种善的果报而同样分为四种。如是无上心分为八种，这是解释。无上即是没有比它更高的。
63. 为什么这里没有包括唯作心呢？因为没有无上唯作。为什么没有无上唯作呢？因为道心只存在于一个心识剎那。如果它像世间善心那样在不同的剎那中生起，那么在无随眠的相续中也会生起所谓的无上唯作。为什么它只存在于一个心识剎那呢？因为道的威力巨大。如何巨大呢？解释如下：所谓圣道一旦生起，就使其所应断的烦恼达到永不再生的状态而断除，这是它的第一种威力。又像善和唯作速行那样，从其后无间生起具有速行作用且随时可以入定的果报，这是它的第二种威力。因此它不需要再生起来断除烦恼，同样也不需要为了入定而再生起。即使有人想："我不想入果定，我要入以前所证得的道定"而作准备，那时也会由于先前一次生起后灭去的道思的威力而只生起果心，不会生起道心。为什么？因为道的威力不可阻挡。这种道的威力确实不能被任何欲求、势力、意向或准备所阻挡。

64.Dvādasākusalānevantiādi sabbesaṃ catubbhūmaka cittānaṃ jātivasena saṅgaho. Evaṃ iminā vuttappakārena akusa lāni dvādasevahonti. Kusalāni ekavīsatieva. Vipākānichattiṃ seva. Kriyacittāni vīsatievāti ṭīkāyaṃ yojīyati. Kecipana kusalānaṃ vipākānañca uparivaḍḍhamānattāevasaddaṃ ādiantapadesveva yojesuṃ. Catupaññāsadhātiādi bhūmivasena saṅgaho. Kāmepariyā pannāni cittāni catupaññāsadhā īraye katheyya. Rūpe pannarasa. Arūpe dvādasa. Tathā anuttare pariyāpannāni cittāni aṭṭhadhā īrayeti yojanā. Etthaca anuttareti lokuttara bhūmiyaṃ. Sā pana duvidhā saṅkhatabhūmi, asaṅkhatabhūmīti. Saṅkhatāpi catubbidhā. Yathāha –

Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti pathamāya bhūmiyā pattiyā.La. Dutīyāya.La. Tatīyāya.La. Catutthāya bhūmiyā pattiyāti.

Tattha bhūmīti sāmaññaphalaṃ adhippetanti vuttaṃ. Pathamamaggaphalayu gaḷaṃvā pathamabhūmi.La. Catuttha maggaphala yugaḷaṃ catutthabhūmīti evaṃpi yujjatiyeva. Atthatopana rāgattayapariggahavimuttiyā tebhūmakadhammesu apariyāpannatā saṅkhātena avatthā visesena yutto dhammaviseso. Soca kilesappahāna visesena catubbidho jātoti.

[61] Vibhāvaniyaṃ pana

Itarabhūmiyoviya lokuttarabhūmināma visuṃ natthi. Nava vidhadhammasamūhoeva tesaṃ bhūmipariyāyoti katvā yaṃ vuttaṃ. ‘‘Katthaci apariyāpannāni navavidhalokuttara dhammasamūhekadesabhūtāni rukkhe sākhā tyādīsu viya anuttare cittānīti vuttānī’’ti. Taṃ nayujjati.

Duvidhāhi bhūmi avatthābhūmi, okāsabhūmīti. Tattha avatthā bhūmieva nippariyāyabhūmi. Na itarā. Sā hi okāsabhūmināma dhammānaṃ taṃ taṃ avatthāvisesavaseneva siddhāti. Taṃ taṃ avatthā visesotica heṭṭhā vuttanayena kāmāvacaratādi avatthā viseso daṭṭhabbo. Apica ekattiṃsabhūmiyopi kusalākusaladhammānaṃ hīnapaṇītaoḷārikasukhumatā saṅkhātehi avatthāvisesehieva sijjhantīti.



以下是巴利文的完整中文直译：
64. "十二不善等"是依种类对四地的所有心的摄集。如此，按所说的方式，不善心只有十二个，善心只有二十一个，异熟心只有三十六个，唯作心只有二十个，注释书中如是解说。但有些人因为善心和异熟心在上面递增，所以只在开头和结尾的词上加"只"字。"五十四种等"是依地的摄集。应当说欲界所摄心有五十四种，色界有十五种，无色界有十二种，同样应当说无上界所摄心有八种。这里"无上"是指出世间地。这又分两种：有为地和无为地。有为地也有四种。如所说：
"在什么时候修习出世间禅那以证得第一地...第二地...第三地...第四地。"
其中"地"是指沙门果，这是所要表达的意思。或者第一道果双为第一地...第四道果双为第四地，这样理解也可以。但实际上，是指由于超脱三种贪欲而不摄属于三地诸法的特殊状态所具有的特殊法。这又因断除烦恼的差别而有四种。
[61] 但在《显明论》中说：
"没有像其他诸地那样分开的出世间地。九种法的集合才是他们的地的异名。"因此说："在某些地方不摄属的心，是作为九种出世间法集合的一部分，如树上的枝条等，所以说是在无上界。"这是不恰当的。
因为地有两种：状态地和处所地。其中只有状态地才是真正的地，不是其他的。因为所谓处所地只是依诸法的各种特殊状态而成立的。这些特殊状态就如前所说，应当理解为欲界性等特殊状态。而且三十一地也都是依善不善法的低劣、殊胜、粗、细等特殊状态而成就的。

65. Evaṃ catubbhūmaka cittāni saṅkhepato niddisitvā idāni puna vitthārato niddisanto itthantiādigāthamāha. Tatrāyaṃ yojanā. Athavāpana itthaṃ yathāvuttappakārena ekunanavutippabhedaṃ mānasaṃ cittaṃ ekavīsasataṃ katvā vicakkhaṇā paṇḍitā vibhajantīti.

[62] Ṭīkāsu pana

Gāthāya pubbaddhaṃ purimagāthānaṃ nigamanaṃ katvā aparaddhameva ārabbhantaraṃ katvā yojenti. Taṃ kathamekūna navutividhaṃ cittaṃ ekavīsasataṃ hotīti iminā nasametīti.

Idāni taṃ ekavīsasatavibhāgaṃ dassento kathaṃ.La. Hotīti pucchitvā vitakkavicārapīti sukhekaggatā sahitantiādimāha. Tattha pathamajjhāna sotāpattimaggacittanti ettha pañcaṅgikena pathamajjhānena yutto sotāpattimaggo pathamajjhānasotāpattimaggo. Tena sampayuttaṃ cittanti samāso.

[63] Ṭīkāsu pana

‘‘Pathamajjhānañca taṃ sotāpattimaggacittañcā’’ti yojenti. Taṃ na yuttaṃ.

Na hi jhānaṃ cittaṃ hoti. Naca cittaṃ jhānaṃ. Aññañhi jhānaṃ, aññaṃ cittanti.

[64] Yañca vibhāvaniyaṃ

‘‘Jhānaṅgavasena pathamajjhāna sadisattā pathamajjhānañcā’’ti vuttaṃ. Tampi na yuttaṃ.

Na hi pañcaṅgikaṃ lokuttarajjhānaṃ pathamajjhānasadisaṭṭhena pathamajjhānasaññaṃ labhatīti sakkā vattuṃ. Tañhi sayameva attano pañcaṅgikabhāvena nippariyāyato pathamajjhānaṃnāma hotīti. Idañhi jhānaṃnāma lokiyaṃvā hotu lokuttaraṃvā. Yaṃ pañcaṅgikaṃ hoti. Taṃ sayameva pathamajjhānanti siddhaṃ. Yaṃ caturaṅgikaṃ. Tiyaṅgikaṃ. Duvaṅgikaṃ. Puna duvaṅgikaṃ. Taṃ sayameva pañcamajjhānanti siddhanti. Lokuttarevā dutīyādibhāvassa uppattikkamavasena asiddhattā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ.

[65] Yañca tattha

Sadisabhāveneva lokuttare tesaṃ pañcaṅgikādīnaṃ jhāna vohārasiddhatādīpanatthaṃ. ‘‘Pādakajjhāna sammasitajjhāna puggalajjhāsayesu hi aññataravasena taṃ taṃ jhānasadisattā vitakkādiaṅgapātubhāvena cattāropi maggā pathamajjhānādi vohāraṃ labhantā paccekaṃ pañcadhā vibhajantī’’ti vuttaṃ. Tampi nayujjatiyeva.


这是巴利文的完整中文直译：
65. 如此简要地说明四地心之后，现在为了再详细说明而说"如是"等偈颂。其中解释如下：或者说，如前所述方式，具慧的智者将八十九种心分别为一百二十一种。
[62] 但在注释书中：
把偈颂的前半部分作为前面诸偈的总结，只把后半部分作为新的开始来解释。这与"如何八十九种心成为一百二十一种"这个问题不相符。
现在为了显示那一百二十一种的分类，问"如何"等，而说"与寻、伺、喜、乐、一境性相应"等。其中"初禅须陀洹道心"是指与具五支的初禅相应的须陀洹道称为初禅须陀洹道，与之相应的心，这是复合词。
[63] 但在注释书中：
解释为"初禅和须陀洹道心"。这是不恰当的。
因为禅那不是心，心也不是禅那。禅那是一回事，心是另一回事。
[64] 又在《显明论》中说：
"因为依禅支而与初禅相似，所以称为初禅。"这也是不恰当的。
因为不能说出世间五支禅那是因为与初禅相似而得初禅之名。它是以自身的五支性而无差别地称为初禅。因为这所谓的禅那，无论是世间的还是出世间的，凡是具五支的，自然就成立为初禅；具四支的、三支的、两支的、再两支的，自然就成立为第五禅。应当理解，在出世间中因为没有依生起次第而成就第二禅等的情况，所以这样说。
[65] 又在彼处说：
为了显示在出世间中那些五支等的禅那名称仅依相似性而成立，所说："因为依根本禅、所观察禅、人的意乐三者之一，由于与各种禅那相似，以寻等支的显现，四道各得初禅等的名称而分为五种。"这也完全不恰当。


Na hi maggā pathamajjhānādi vohāraṃ labhanti. Añño hi maggo, aññaṃ jhānanti. Apica, yadi upanijjhāyanaṭṭhena paccanīkajjhāpanaṭṭhenaca jhānaṃnāma siyā. Tadā lokuttarajjhānānieva sātisayato jhānānināma siyuṃ. Na itarāni. Tāni hi kasiṇādinimittamattaṃ upecca nijjhāyanti. Paccanīkadhammeca vikkhambhanamattena jhāpenti. Lokuttarāniyevapana atigambhīraṃ abhiduddasaṃ nibbānaṃ upecca nijjhāyanti. Paccanīkadhammeca samūle sānusaye sabbaso samucchindanavasena jhāpentīti. Etthaca appanājhānānaṃ pañcaṅgikabhāvonāma pakatiyā eva siddho hotīti na pathamajjhānikesu maggaphalesu pādakajjhā nādinā paccayavisesena kiccaṃ atthi. Caturaṅgikādi bhāvo pana tena paccayavisesena vinā na sijjhati. Asatihi tasmiṃ sabbaṃpi jhānaṃ pañcaṅgikameva bhavissatīti. Tattha yathā lokiyajjhānesu ādikammikakāle tassa tassa dutīyādikassa jhānassa upacārabhūtā bhāvanā sayaṃ vitakkādiyuttā samānāpi vitakkādīsu ādīnavadassanaññāṇenaceva idāni avitakkaṃ jhānaṃ uppādessāmi, idāni avicāraṃ jhānaṃ uppādessāmīti evamādinā pavattena ajjhāsaya visesenaca yuttattā kāci vitakkavirāgabhāvanānāma hoti. Kāci vicāra virāgabhāvanā nāma. Kāci pītivirāgabhāvanā nāma. Kāci sukhavirāgabhāvanānāma. Kācī rūpavirāgabhāvanānāma. Asaññigāmīnaṃ pana saññāvirāgabhāvanānāma hoti. Sā attano attano jhānaṃ avitakkaṃvā avicāraṃvā appītikaṃvā upekkhāsaha gataṃvā kātuṃ sakkoti. Jhānesu vasībhūtakālepana ādīnavadassanaññāṇena vinā kevalaṃ ajjhāsayamattena yaṃyaṃ jhānaṃ icchati. Taṃ taṃ jhānaṃ samāpajjatiyeva. Evamevaṃ idhapi tassa tassa maggassa upacārabhūtā vuṭṭhānagāmini vipassanāsaṅkhātā bhāvanā sayaṃ vitakkādiyuttā samānāpi nānāsattiyuttā hoti. Kāci vitakkavirāgabhāvanānāma. Kāci vitakkavicāravirāgabhāvanā nāma. Kāci vitakkavicārapīti virāgabhāvanānāma. Kāci vitakkavi cārapītisukhavirāgabhāvanānāma. Tattha yā vitakkaṃ virājetuṃ atikkāmetuṃ sakkoti. Sā vitakkavirāgabhāvanānāma. Esa nayo sesāsupīti.



这是巴利文的完整中文直译：
因为诸道并不获得初禅等的名称。道是一回事，禅那是另一回事。而且，如果说禅那是因为近于思惟义和烧尽对治义而得名，那么只有出世间禅那才最殊胜地称为禅那，而不是其他的。因为其他禅那只是靠近遍处等相而思惟，只是以镇伏的方式烧尽对治法。只有出世间禅那才靠近极其深奥难见的涅槃而思惟，以连根带随眠完全断除的方式烧尽对治法。
此中，安止禅那的五支性是自然成就的，所以在具初禅的道果中不需要依靠根本禅等特殊缘。但四支性等若无那特殊缘就不能成就。因为若无此缘，一切禅那都将只是五支。其中，如同在世间禅那中，在初学时，作为各个第二禅等的近行的修习，虽然自身具有寻等，但因为见到寻等过患的智，以及"现在我要生起无寻禅那"、"现在我要生起无伺禅那"等这样运作的特殊意乐相应，有的称为离寻修习，有的称为离伺修习，有的称为离喜修习，有的称为离乐修习，有的称为离色修习。而对于往无想的人则称为离想修习。它能使自己的禅那成为无寻的、或无伺的、或无喜的、或俱舍的。在熟练禅那时，即使没有见到过患的智，仅依意乐就能入任何所欲的禅那。
同样在这里，作为各个道的近行的、称为出起观的修习，虽然自身具有寻等，但具有不同的功能，有的称为离寻修习，有的称为离寻伺修习，有的称为离寻伺喜修习，有的称为离寻伺喜乐修习。其中，能使寻离染、超越的，称为离寻修习。对其余的也是这样理解。

66. Kassapana balena sā vipassanā nānāsatti yuttā hotīti. Vuccate, pādakajjhānabalenāti eko theravādo. Sammasitajjhāna balenāti eko. Puggalajjhāsaya balenāti eko. Tattha yaṃ yaṃ jhānaṃ tassā vipassanāya pādakatthāya āsanne samāpajjīyati. Taṃtaṃ pādakajjhānaṃnāma. Taṃce pathamajjhānaṃ hoti. Vipassanā pākatikāeva. Sace dutīyajjhānaṃ hoti. Vipassanā vitakkavirāgasattiyuttā hoti. Magge avitakkaṃ jhānaṃ niyāmetuṃ sakkoti. Esanayo sesesupi pādakajjhānesūti ayaṃ pādakavādo. Pādakajjhāne sati taṃsadisameva magge jhānaṃ hoti. Asatipana magge pathamajjhānameva hoti. Sammasi tajjhānaṃvā puggalajjhāsayovā magge jhānaṅgaṃ niyametuṃ nasakkotīti adhippāyoti. Pādakajjhāne sati taṃvā aññaṃvā yaṃyaṃ jhānaṃ sammasīyati. Taṃce pathamajjhānaṃ hoti. Vipassanā pākati kāeva. Sace dutīyajjhānaṃ hoti. Vipassanā vitakkavirāgasatti yuttā hoti. Magge avitakkaṃ jhānaṃ niyāmetuṃ sakkoti. Esanayo sesesupi sammasitajjhānesūti ayaṃ sammasitavādo. Vipassanāya ārammaṇabhāvena saha caritattā sammasitajjhānameva pādakajjhānato ajjhāsayatoca balavataranti adhippāyoti.

Vibhāvaniyaṃ pana

Vipassanāpādakaṃ kiñcijhānaṃ natthīti imasmiṃ vāde vuttaṃ. Taṃ aṭṭhakathāya na sameti.

Pādakajjhāne sati taṃvā aññaṃvā magge yaṃyaṃjhānaṃ icchati. Taṃtaṃ jhānaṃ ijjhati. Vipassanāpi icchānurūpaṃ vitakkavirāgādibhāvaṃ pattā hotīti puggalajjhāsayavādo. Yathā lokiyajjhānesu āsanne vuṭṭhitajjhānaṃ uparijjhānupacāra bhāvanāya upatthambhakamattaṃ hoti. Na pana uparijjhāne jhānaṃ attasadisaṃ kātuṃ sakkoti. Ajjhāsayoeva uparijjhāne jhānaṅgaṃ niyāmeti. Evamevaṃ idhapi pādakajjhānaṃ vipassanāya tikkha visadabhāvatthāya balavupanissa yo hoti. Ajjhāsayoeva vipassanaṃ vitakkavirāgādibhāvaṃ pāpetvā magge jhānaṅgaṃ niyāmetīti adhippāyoti. Yo panettha vuṭṭhānagāminivipassanāeva magge jhānaṅgaṃ niyāmetīti mahāṭṭhakathā vādo. Tatthapi puggalajjhāsayavisesabalena vitakkavirāgādisatti visesayuttā vuṭṭhānagāmini vipassanāevāti attho veditabbo. Kāmañcettha aṭṭhasāliniyaṃ imesaṃ tiṇṇaṃ theravādānaṃ aññamaññaṃ avirodho vuttoviya dissati. Imepana vādā aññamaññaṃ saṃsanditvā pavattā nahonti. Paccekaṃ sabbaṃ lokuttarajjhānaṃ paripuṇṇaṃ katvā pavattā. Tasmā nasakkā tesaṃ aññamaññaṃ virodho pariharitunti. Etthaca jhānalābhīnaṃ vipassanākamme pādakajjhānasamā pajjanaṃnāma bhagavatāeva suṭṭhuvihitaṃ. Vuttañhetaṃ cūḷasuññatasutte –

Idhānanda bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi pathamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Dutīyaṃ jhānaṃ. Tatīyaṃ jhānaṃ. Catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So ajjhattaṃ suññataṃ manasikaroti. Tassaceajjhattaṃsuññatāya cittaṃ napakkhandati. Napasīdati. Tena bhikkhunā tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte ajjhattameva cittaṃ santhape tabbaṃ, sannisādetabbaṃ, ekodi kātabbaṃ, samādahātabbantiādi.

Tattha suññataṃ manasikarotīti vipassanākammaṃ vuttaṃ. Tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitteti pādakajjhānasamādhi nimitte. Navanipāteca –

Pathamaṃ pāhaṃ bhikkhavejhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi.La. Nevasaññānāsaññāyatanaṃ pāhaṃ bhikkhave jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmīti vuttaṃ.



这是巴利文的完整中文直译：
66. 那么，这观智是依什么力量而具有各种功能呢？解释如下：依根本禅的力量，这是一种长老的主张。依所观察禅的力量，这是一种。依人的意乐的力量，这是一种。其中，为了作观智的基础而在临近时所入的任何禅那，称为根本禅。如果它是初禅，观智就是正常的。如果是第二禅，观智就具有离寻的功能，能确定道中的无寻禅那。对其他根本禅也是这样理解，这是根本禅论。有根本禅时，道中的禅那与之相同。没有时，在道中就只有初禅。所观察禅或人的意乐不能确定道中的禅支，这是其意趣。
有根本禅时，所观察的是那个或其他任何禅那。如果它是初禅，观智就是正常的。如果是第二禅，观智就具有离寻的功能，能确定道中的无寻禅那。对其他所观察禅也是这样理解，这是所观察论。因为作为观智的所缘而俱行，所观察禅比根本禅和意乐更有力，这是其意趣。
但在《显明论》中说：
"在这种说法中没有作为观智基础的任何禅那。"这与注释书不符。
有根本禅时，在道中随欲求任何禅那，那种禅那就能成就。观智也随愿望达到离寻等状态，这是人的意乐论。如同在世间禅那中，临近出起的禅那只是上位禅那近行修习的支持，但不能使上位禅那的禅支与自己相同。只有意乐才能确定上位禅那的禅支。同样在这里，根本禅对观智的锐利明净性是有力的助缘。意乐使观智达到离寻等状态而确定道中的禅支，这是其意趣。其中还有一种大注释书的说法：只有出起观能确定道中的禅支。在这种说法中也应理解为：依人的特殊意乐力而具有离寻等特殊功能的出起观。
虽然在这里《殊胜义注》似乎说这三种长老的主张互不相违，但这些说法并非互相调和而运作，而是各自对一切出世间禅那作完整的解释。因此不能说它们互不相违。此中，对于得禅者的观业，世尊已很好地规定了入根本禅。因为在《小空经》中说：
"阿难，在此比丘离欲、离不善法，具足初禅而住。第二禅、第三禅、第四禅具足而住。他作意内空。如果他的心对内空不倾向、不信解，那么该比丘应当就在那先前的定相中安立其心，使之寂静，专一，等持。"等。
其中"作意空"是说观业。"在那先前的定相中"是指根本禅定相。在《增支九集》中说：
"诸比丘，我说依第一禅而得漏尽...诸比丘，我说依非想非非想处而得漏尽。"

67. Imesupana tīsuvādesu puggalajjhāsayavādo balavataroviya khāyati. Lokiyajjhānesupi hi pādakajjhānaṃnāma icchitabbameva. Tañca uparijjhānassa upacārabhāvanāya tikkhavisada bhāvatthāyaeva hoti. Ajjhāsayoevapana upacāra bhāvanāya vitakkavirāgādibhāvaṃ sādheti. Upacārabhāvanāeva uparijjhāne jhānaṅgaṃ niyāmeti. Evamevaṃ idhapi pādakajjhānabalena tikkhavisada bhāvapattā vuṭṭhānagāmini vipassanāeva ajjhāsayavisesabalena vitakkavirāgādisattivisesayuttā hutvā magge nānājhānāni sādheti. Asati pana ajjhāsayavisese taṃtaṃ pādakajjhānānurūpaṃ ajjhāsayasāmaññaṃsaṇṭhāti. Tasmā ajjhāsayavisese asati pādakajjhānameva pamāṇaṃ hoti. Satipana tasmiṃ soeva pamāṇanti yuttaṃ. Icchi ticchita lokiyajjhāna samāpajjana sadisañhi sabbajjhānesu ciṇṇavasībhūtānaṃ maggesu icchitajjhāna nibbattananti. Yo panettha pādakajjhānādivasena pavatto viseso. So sabbopi vipassanā visesatthāya eva hoti. Vipassanā visesoeva magge jhānaṅgaṃ niyāmetīti katvā aṭṭhasāliniyaṃ visuddhi maggeca vipassanāva pamāṇaṃ katvāvuttā. So sabbopi viseso pādakajjhānena vinā nasijjhatīti katvā maggavibhaṅgamaggasaṃyuttaṭṭha kathāsu pādakajjhānaṃ eva pamāṇaṃ katvā vuttanti veditabbaṃ. Yasmā pana pāḷiyaṃ –

Idha gahapati bhikkhu vivicceva kāmehi. La. Pathamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So iti paṭisañcikkhati. Idaṃpi kho pathamajjhānaṃ abhisaṅkhataṃ abhisañcehayitaṃ yaṃkhopana kiñci abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ. Tadaniccaṃ. Taṃ nirodhadhammanti pajānāti so tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. La. Dutīyaṃ jhānaṃ, tatīyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ, mettā cetovimuttiṃ. Karuṇā, muditā, upekkhāceto vimuttiṃ, ākāsānañcā yatanaṃ.La. Ākiñcaññā yatanaṃ upasampajja viharati. So iti paṭisañcikkhati. Ayaṃpikho ākiñcaññā yatanasamāpatti abhisaṅkhatā abhisañcetayitā. Yaṃ khopana kiñci abhisaṅkhataṃ.La. Khayaṃ pāpuṇātīti.

Evaṃekādasanipāte –

Idhānanda bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ pathamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato anattato samanupassati. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. Teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā upapātiko hoti. Tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokāti.


这是巴利文的完整中文直译：
67. 在这三种说法中，人的意乐论似乎更有力。因为在世间禅那中，根本禅也是必须的。它只是为了使上位禅那的近行修习变得锐利明净。但正是意乐成就近行修习的离寻等状态。近行修习确定上位禅那的禅支。同样在这里，依根本禅力而达到锐利明净状态的出起观，由特殊意乐力而具有离寻等特殊功能，成就道中的各种禅那。若无特殊意乐，则依各个根本禅而形成普通意乐。因此在没有特殊意乐时，根本禅是准则。但有特殊意乐时，特殊意乐才是准则，这是合理的。因为对于在一切禅那中熟练的人来说，在诸道中生起所欲禅那，就像入所欲世间禅那一样。
这里依根本禅等而有的差别，都是为了观智的差别。正是观智的差别确定道中的禅支，因此在《殊胜义注》和《清净道论》中都以观智为准则而说。所有这些差别若无根本禅就不能成就，因此在《道分别》和《道相应注》中都以根本禅为准则而说，这应当理解。又因为在经典中说：
"在此，居士，比丘离欲...具足初禅而住。他如是思惟：'这初禅也是有为、思所造。凡是有为、思所造的都是无常、灭法。'他如是了知。他住于此而达到漏尽。...第二禅、第三禅、第四禅、慈心解脱、悲心、喜心、舍心解脱、空无边处...无所有处具足而住。他如是思惟：'这无所有处定也是有为、思所造。凡是有为的...达到漏尽。'"
如是在《增支十一集》中：
"阿难，在此比丘离欲、离不善法，有寻有伺，具足由离生喜乐的初禅而住。他观察其中的色、受、想、行、识诸法为无常、苦、无我。他住于此而达到漏尽。若不能达到漏尽，则以那法贪、法喜，因断五下分结而成为化生者，在那里般涅槃，不再从彼世间返回。"


Ādinā mālukyaputtasutta anupadasuttādīsuca anekesu suttantesu aṭṭhasu samāpattīsu ekekāya samāpattiyā vuṭṭhāya vuṭṭhitasamāpattidhammasammasanameva āgataṃ. Napana aññajjhāna sammasanaṃ. Tasmā satipi yogīnaṃ icchāvasena pādakajjhānato aññajjhānasammasane pādakajjhānameva pamāṇanti sakkā viññātunti. Ettāvatā sammasitavādo sabbadubbaloti siddho hotīti. Yepana aṭṭhasamāpattilābhinopi jhānaṃ pādakaṃ akatvāva maggaṃ uppādenti. Pathamajjhānamevavā pādakaṃ katvā ajjhāsayavisesaṃ akatvā maggaṃ uppādenti. Pathamajjhānamattalābhinovā hutvā tameva pādakaṃ katvā maggaṃ uppādenti. Yeca sukkhavipassakā hutvā maggaṃ uppādenti. Tesaṃ pathamajjhānikova maggo hotīti veditabbo. Apica ye pakatiyāva aṭṭhasu samāpattīsu ciṇṇavasībhūtā honti. Te vināpi āsannapādakena yaṃyaṃjhānaṃ icchanti. Taṃtaṃ jhānaṃ tesaṃ maggesu nasamijjhatīti navattabbaṃ.



这是巴利文的完整中文直译：
如在《摩罗迦子经》、《渐次经》等许多经典中，对于八种定，都只提到从每一种定出起后观察其出定之法，而没有观察其他禅那。因此，即使瑜伽行者依自己的意愿观察根本禅以外的其他禅那，也可以理解根本禅才是准则。由此可知所观察论是最弱的。
那些虽得八定但不以禅那为根本而生起道的人，或只以初禅为根本而不作特殊意乐而生起道的人，或只得初禅而以之为根本而生起道的人，以及那些成为纯观行者而生起道的人，应当知道他们的道只是初禅相应的。而且，那些本来就在八定中熟练自在的人，即使没有临近的根本禅，也不能说他们在诸道中不能成就任何所欲的禅那。

66.[66] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Sacepana puggalassa tathāvidho ajjhāsayo natthi. Heṭṭhimaheṭṭhimajjhānato vuṭṭhāya uparuparijjhānadhamme sammasitvā uppāditamaggo pādakajjhānaṃ anapekkhitvā sammasitajjhānasadiso hotīti vuttaṃ. Taṃ vicāretabbaṃ.

Na hi ārammaṇamattabhūtaṃ sammasitajjhānaṃ uparimaṃpi samānaṃ āsanne vuṭṭhitajjhānato balavataraṃ bhavituṃ arahati. Āsanne vuṭṭhitasseva cittasantānaṃ visesetuṃ samatthabhāvato. Tato yevahi so sammasitavādo sabbaaṭṭhakathāsu kecivādapakkhe eva thapitoti. Nanu puggalajjhāsayavādopi tathāthapitoevāti. Saccaṃ, sopana lokiyajjhānānaṃ uppattividhānena saha saṃsandikattā yuttataroeva hotīti.

[67] Etena yaṃ tattha vuttaṃ.

‘‘Uparuparijjhānato pana vuṭṭhāya heṭṭhima heṭṭhimajjhāna dhamme sammasitvā uppāditamaggo sammasitajjhānaṃ anapekkhitvā pāda kajjhānasadiso hoti. Heṭṭhimaheṭṭhimajjhānatohi uparu parijjhānaṃ balavatara’’nti. Taṃpi paṭikkhittaṃ hoti.

Na hi pādakajjhānaṃ uparima bhūtattāyeva balavataraṃ hoti. Pādakabhūtattāyeva pana balavataraṃ hotīti.

[68] Yañca tattha

Magge vedanāniyamopana pādakajjhānādīnaṃ vasena nasiddho. Aññathā vipassanā yāyakāyacivedanāya yuttā hutvā tehi niyamitāya ekekāya maggavedanāya saddhiṃ ghaṭi yeyyāti iminā adhippāyena ‘‘vedanāniyamopana sabbatthapi vuṭṭhānagāmini vipassanāniyamena hotī’’ti vuttaṃ. Tampi na yujjati.

Pādakajjhānādīnaṃ vaseneva vipassanāya saha vedanāniyamassa siddhattā. Tathāhi taṃtaṃ pādakajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa vipassanā ādito kadāci somanassasahagatāvā hoti. Kadāci upekkhāsahagatāvā. Maggavuṭṭhānakālepana yadipādakajjhānaṃ somanassajjhānaṃ hoti. Vipassanā ekantena somassasaha gatāva hutvā maggena saddhiṃ ghaṭiyatīti. Vuttañhetaṃ saḷāyatana vibhaṅgasutte –

Tatra bhikkhave yā cha nekkhammassitā upekkhā. Tā nissāya tā āgamma yāni cha nekkhammassitāni somanassāni. Tāni pajahatha. Tāni samatikkamatha. Evametesaṃ pahānaṃ hoti. Evametesaṃ samatikkamo hotīti.

Aṭṭhakathāyañca aṭṭhasu samāpattīsu pathamādinica tīṇijhānāni suddhasaṅkhāreca pādake katvā vipassanaṃ āraddhānaṃ catunnaṃ bhikkhūnaṃ pubbabhāga vipassanā somanassasahagatā vā hoti. Upekkhāsaha gatāvāvuṭṭhānagāminīpana somanassasahagatāva hoti. Catutthajjhānādīni pādakānikatvā vipassanaṃ āraddhānaṃ pañcannaṃ bhikkhūnaṃ pubbabhāgavipassanā purima sadisāva. Vuṭṭhānagāminīpana upekkhāsahagatāva hoti. Idaṃ sandhāyayā chanekkhammassitā.La. Pajahathāti vuttaṃ. Ajjhāsayavisesena saha maggavuṭṭhānepi esevanayo. Balavavipassanākāle hi vipassanāratināma suṭṭhu paṇītatarā hoti. Sakalasarīraṃ pharamānā ajjhottharamānā pavattati. Yathāha –

Suññāgāre paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno;

Amānusī rati hoti, sammadhammaṃ vipassatoti.


这是巴利文的完整中文直译：
66.[66] 但在《显明论》中说：
"如果此人没有那样的意乐，从较低禅那出起后观察较高禅那法而生起的道，不依赖根本禅，会与所观察禅那相同。"这需要考察。
因为仅作为所缘的所观察禅那，即使是较高的，也不应该比临近出起的禅那更有力，因为只有临近出起的才能使心相续特殊。正因为如此，这所观察论在所有注释书中都只放在某些人的主张中。难道人的意乐论不也是这样放置的吗？是的，但它因为与世间禅那的生起方式相符合而更为合理。
[67] 由此，那里所说：
"从较高禅那出起后观察较低禅那法而生起的道，不依赖所观察禅那，会与根本禅那相同。因为比较低禅那，较高禅那更有力。"这也被否定。
因为根本禅那不是因为是较高的就更有力，而是因为作为根本才更有力。
[68] 又那里说：
"在道中受的确定不依根本禅等而成就。否则观智与任何受相应后，就会与被它们确定的每一个道受结合。"以此意趣而说："受的确定在一切处都依出起观的确定。"这也不合理。
因为受的确定正是依根本禅等与观智而成就。即如此，从各个根本禅出起后观察时，观智最初有时与喜受相应，有时与舍受相应。但在道出起时，如果根本禅是喜禅，观智必定只与喜相应而与道结合。因为这在《六处分别经》中说：
"诸比丘，在此依止、缘于那六种依出离的舍，你们应当断除、超越那六种依出离的喜。如是有这些的断除，如是有这些的超越。"
在注释书中说：在八定中，以初禅等三禅和纯行作为根本而开始观察的四位比丘，前分观或与喜受相应，或与舍受相应，但出起观必定与喜受相应。以第四禅等作为根本而开始观察的五位比丘，前分观如前相同，但出起观必定与舍受相应。关于这个说："依止六种出离舍...应当断除。"在有特殊意乐的道出起时也是这样。因为在有力观智时，所谓观智之喜变得极其殊胜，遍满全身而生起。如说：
"比丘入于空闲处，心意寂静时；
获得非人之喜，正观诸法时。"


Tasmā tadā pādakajjhānavisesenavā ajjhāsayavisesena vā vinā vipassanā upekkhāsahagatā na hoti. Ekantena somanassasahagatāva hotīti. Etthapana sabbajjhānesu vasībhūtassa yaṃkiñci ekaṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā taṃ pā aññaṃvā maggeyaṃyaṃ jhānaṃ icchati. Maggavuṭṭhānakāle ajjhāsayabalena taṃtaṃjhānānurūpaṃ vipassanāyaca maggeca vedanā pariṇāmo veditabbo. Napana vedanāniyāmonāma visuṃ vattabboti.

67.Saṅgahagāthāyaṃ anuttaraṃ aṭṭhavidhaṃ cittaṃ jhānaṅgayogabhedena ekekaṃ pañcadhā katvā cattālīsavidhanti ca vuccatīti yojanā. Idāni sabbāni mahaggatā nuttaracittāni pañcavidhe jhāna koṭṭhāse saṅgahetvā dassetuṃ yathāca rūpāvacarantiādimāha. Yathā rūpāvacaraṃ cittaṃ pathamādijjhānabhede gayhati. Jhāna bhedasiddhe pathamajjhānikacittādike pañcavidhe cittabhede saṅgayhati, tathā anuttarañca cittaṃ pathamādijjhānabhede saṅgayhati. Āruppañcacittaṃ upakkhekaggatā saṅkhātena pañcamajjhānena yuttattā pañcame jhāne pañcamajjhānikacittabhede saṅgayhati. Tasmā ekekaṃ patamādikaṃ pathamajjhānikacittādikaṃ jhānaṃ jhānacittaṃ ekādasa vidhaṃ hoti. Antetu antimabhūte pañcamajjhānikacittabhedepana jhānaṃ cittaṃ tevīsatividhaṃ bhaveti yojanā. Etthaca jhānasaddena taṃsampayuttaṃ cittameva vuccati. Na hi jhānaṃ ekādasavidhaṃvā tevīsatividhaṃvā hotīti.

[69] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Rūpāvacaracittaṃ pathamajjhānantiādinā vuccatītica āruppañcāpi pañcamajjhānavohāraṃ labhatī’’ti ca vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Na hi cittaṃ pathamajjhānaṃ hoti. Naca pañcamajjhānavohāraṃ labhatīti.

[70] Yāca imissāgāthāyaṃ aparāpi yojanā vuttā. Sāpi na yuttāeva.

Tathā saddassa pathamādijjhānabhedeti padassa purato paṭhitattāti. Evaṃ yathā vibhajitabbe ekadese vibhatte sabbaṃ ekūnanavutividhaṃ cittaṃ ekavīsasataṃ katvā vibhattaṃnāma hoti. Tathā vibhajitvā idāni taṃsaṅgahaṃ dassento antimagāthamāha. Puññaṃ sattatiṃsavidhaṃ hoti. Tathā pākaṃ dvipaññāsavidhaṃ hoti. Iti ekūnanavutividhāni cittāni ekavīsasataṃ katvā budhā paṇḍitā āhu kathesuṃ. Kathentivā vibhajanti vicakkhaṇāti vuttaṃ hotīti.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya cittasaṅgahassa

Paramatthadīpanā niṭṭhitā.

Cetasikasaṅgaha paramatthadīpanī



这是巴利文的完整中文直译：
因此，那时若无根本禅的特殊性或意乐的特殊性，观智不会与舍受相应，必定只与喜受相应。此中，对于在一切禅那中熟练的人，以任何一个禅那为根本，在道中随意乐力而希求那个或其他禅那时，应当知道在道出起时，依意乐力，观智和道中的受会随各个禅那而转变。而不应另外说有所谓受的确定。
67. 在摄颂中，解释为：无上八种心依禅支相应的差别，每一种分为五种，称为四十种。现在为了显示一切广大和无上心摄入五种禅那类别中而说"如色界"等。如色界心摄入初禅等的差别中，摄入依禅那差别而成就的初禅心等五种心的差别中，如是无上心也摄入初禅等的差别中。无色界心因与舍和一境性所称的第五禅相应，摄入第五禅、第五禅心的差别中。因此，每一个初禅等、初禅心等的禅那心成为十一种。但在最后的第五禅心的差别中，禅那心成为二十三种，这是解释。此中，以禅那之词只说与之相应的心，因为禅那不是十一种或二十三种。
[69] 但在《显明论》中说：
"说色界心为初禅等，因此无色界也获得第五禅的名称。"这不合理。
因为心不是初禅，也不获得第五禅的名称。
[70] 对这偈颂所说的其他解释也不恰当。
因为"如是"一词在"初禅等差别"之词之前诵读。如是，当应分别的一部分被分别时，所有八十九种心称为分别为一百二十一种。如是分别后，现在为显示其摄类而说最后偈颂。善有三十七种，如是异熟有五十二种。如是智者、贤人说、或正在说八十九种心分别为一百二十一种。
如是名为《胜义灯》的《阿毗达摩概要》
第四章心摄类的
胜义灯释完成。
心所摄类胜义灯释

68. Evaṃ cittaṅgahaṃ dassetvā idāni anupattaṃ cetasika saṅgahaṃ dassento catūhi sampayogalakkhaṇehi saha vacanatthañca sarūpatthañca tāva dassetuṃ ādi gāthamāha. Tattha ekuppādanirodhācaekālambaṇavatthukāti catussampayogalakkhaṇadassanaṃ. Ceto yuttāti vacanatthadassanaṃ. Cetasiyuttā cetasāvā yuttā cetasikāti dassanato. Dvipaññāsadhammāti sarūpadassanaṃ. Cetasikāti pana siddhapada dassanaṃ. Tattha dhammānaṃ anāgatabhāvasaṅkhātā pubbantato uddhaṃ pajjanaṃ gamanaṃ sarūpato pātubhavanaṃ uppādo. Jātīti vuttaṃ hoti. Sabbepihi saṅkhata dhammā anāgatabhāvapubbā eva honti. Tato paccayasāmaggiṃ labhitvā paccuppannabhāvaṃ gacchanti. Tato nirujjhitvā atītabhāvaṃ gacchantīti. Nirujjhanaṃ nirodho. Sarūpavināso bhaṅgo aniccatā maraṇanti vuttaṃ hoti. Yā cittassa jāti, sāyeva phassādīnaṃ. Yā cittassa jarā, yaṃ cittassa maraṇaṃ, yaṃ cittassa ārammaṇaṃ vatthu. Tadeva phassādīnantiādinā heṭṭhā vuttanayena eko uppādo etesanti ekuppādā. Eko nirodho etesanti ekanirodhā. Ekuppādāca te ekanirodhācāti ekuppādanirodhā. Uttarapade ekasaddassa lopo. Evaṃ paratthapi. Ekaṃ ālambaṇaṃ etesanti ekālambaṇā. Ekaṃ vatthu etesanti ekavatthukā. Ekālambaṇāca te ekavatthukācāti ekālambaṇavatthukā. Ālambaṇaṃ panettha ekacittassapi bahudeva hoti. Ekattaṃpana upanetvā ekaṃ ālambaṇanti vuttanti daṭṭhabbaṃ.

[71] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Ekato uppādoca nirodhoca yesaṃ, te ekuppādanirodhā’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi ekakkhaṇe ekato uppādamattena ekuppādatā idha adhippetā. Athakho vuttanayeneva adhippetā. Vuttañhetaṃ mūlaṭīkāyaṃ –

Ekakalāpapariyāpannānaṃ rūpānaṃsahevauppādādippavattito

Ekassakalāpassauppādādayo ekekāva hontīti.


这是巴利文的完整中文直译：
68. 如是显示了心摄类之后，现在为显示接着的心所摄类，首先显示四种相应特相及语义和自性，而说最初偈颂。其中"一生灭及一所缘所依"是显示四种相应特相。"与心相应"是显示语义，因为显示"与心相应"或"与心结合"为心所。"五十二法"是显示自性。"心所"则是显示已成就词。
其中，诸法的未来状态所称的从前际向上进行、前进、从自性显现称为生起。即所谓生。因为一切有为法都是先有未来状态，然后获得因缘和合而进入现在状态，然后灭去而进入过去状态。灭去称为灭。即所谓自性消失、坏灭、无常、死。如前所说："什么是心的生，那就是触等的生。什么是心的老，什么是心的死，什么是心的所缘、所依，那也是触等的。"依此方式，有同一生起故为"一生"，有同一灭故为"一灭"。"一生"和"一灭"即"一生灭"，后分省略"一"字。对后面也是如此。有同一所缘故为"一所缘"，有同一所依故为"一所依"。"一所缘"和"一所依"即"一所缘所依"。但此中所缘，即使对一心也有许多，但应当知道是就统一而说"一所缘"。
[71] 但在《显明论》中说：
"有一同生起和灭，它们为一生灭。"这不好。
因为这里所要表达的一生性不仅是在一刹那一同生起，而是如前所说的方式。因为这在根本复注中说：
"因为属于一聚的诸色法同时有生起等运作，
一聚的生起等都是单一的。"


Tatrāyaṃ yojanā. Ekuppādanirodhāca ekālambaṇavatthukā ca hutvā yedhammā cetoyuttā. Te dvipaññāsadhammā cetasikā matāti. Bhāvapadhānaṃpivā ettha yuttaṃ. Visesaneca nissakkavacanaṃ. Ekuppādanirodhabhāvena ekālambaṇa vatthuka bhāvenaca yedhammā cetoyuttā. Te dvipaññāsadhammā cetasikānāma matā ñātāti. Etthaca ye cetoyuttā. Te cetasikāti vutte cittassa sahajātapaccayuppannarūpānipi tadāyattavuttitāya ekantena cittasambandhīni hutvā cetoyuttāni cetasikāni nāma siyuṃ. Tasmā tesaṃ nivattanatthaṃ ekuppādanirodhāca, ekā lambaṇavatthukāti vuttaṃ. Tānihi cittena khaṇato sahuppannānipi bhinnasantānattā yā cittassa jāti, sāeva tesanti imaṃ lakkhaṇaṃpi nānubhonti. Aññaṃhi rūpasantānaṃ. Aññaṃ arūpasantānanti. Phassādīnaṃpana uppādamattameva cittena saha ekaṃ nahoti. Athakho nirodhopi ālambaṇaṃpi vatthupi sabbaṃ ekamevāti ñāpanatthaṃ eka nirodhādiggahaṇaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Na hi evaṃ avutte sakkā tathā jānitunti. Yasmāpana yathā bahujanasantako eko goṇo tissassa goṇo dattassa goṇoti evaṃ visuṃ visuṃpi vattabboyeva hoti. Evamevaṃ uppādo nirodhoca ekasmiṃ rūpārūpakalāpe ekovasamānopi phassassa uppādo vedanāya uppādo pathavidhātuyā uppādo āpodhātuyā uppādoti evamādinā nayena visuṃ visuṃpi vattabboyeva. Tasmā suttantesu –

Vedanāya uppādo paññāyati. Vayo paññāyati. Ṭhikāya aññatthaṃ paññāyati. Saññāya. Saṅkhārānaṃ. Viññāṇassa. La. Paññāyatīti vuttaṃ. Tathā yo bhikkhave pathavidhātuyā uppādo ṭhitiabhinibbatti pātubhāvo. Dukkhasseso uppādo rogānaṃ ṭhiti jarā maraṇassa pātubhāvo. Yo bhikkhave āpodhātuyā. Yo bhikkhave tejo dhātuyā. Yo bhikkhave vāyodhātuyā. Yo bhikkhave cakkhussa.La. Manassa uppādo.La. Jarāmaraṇassa pātubhāvoti.

Vuttanti daṭṭhabbaṃ. Itarathā jīvitindriyādīnapi ekasmiṃ kalāpe bahubhāvo vattabbo siyā. Yo arūpīnaṃ dhammānaṃ āyu ṭhiti avaṭṭhitīti hi vuttaṃ. Tathā vikārarūpānaṃ. Sabbesaṃpivā cakkhādīnaṃ upādārūpānaṃ. Catunnaṃ cahābhūtānaṃ upādāyarūpantica catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādotica vuttanti. Kāyalahutā cittalahutādayopana atthavisesadīpanatthaṃ dvidhā bhinditvā vuttā. Soca atthavisesoupari āvi bhavissatīti. Ayametthaparamatthadīpanā.

[72] Vibhāvaniyaṃ pana

Imamatthaṃ asallakkhetvā yaṃ vuttaṃ ‘‘yadi ekuppādamatteneva cetoyuttāti adhippetā. Tadā cittena saha uppajjamānānaṃ rūpadhammānampi cetoyuttatā āpajjeyyāti eka nirodhaggahaṇaṃ. Evampi cittānuparivattino viññattidvayassa pasaṅgo nasakkā nīvāretuṃ. Tathā ekato uppādo vā nirodhovā etesanti ekuppādanirodhāti parikappentassa puretaramuppajjitvā cittassa bhaṅgakkhaṇe nirujjhamānānampi rūpadhammānanti ekālambaṇaggahaṇaṃ. Ye evaṃ tividhalakkhaṇā. Te niyāmato ekavatthukā yevāti dassanatthaṃ. Ekavatthukaggahaṇanti. Alamatipapañcenā’’ti. Sabbaṃ taṃ niratthakameva.



这是巴利文的完整中文直译：
其中解释如下：凡是一生灭及一所缘所依而与心相应的法，那些五十二法被认为是心所。或者此中也适合以状态为主。在修饰语中用离格。以一生灭性及一所缘所依性而与心相应的法，那些五十二法被称为、被知为心所。
此中若说"凡与心相应的即是心所"，则与心俱生缘所生的色法，因为其活动依心而定，成为完全与心相关而相应，就会成为心所。因此为了排除它们而说"一生灭及一所缘所依"。因为这些色法虽与心同时生起，但因为是不同相续，所以不具有"什么是心的生，那就是它们的生"这样的特相。因为色相续是一个，无色相续是另一个。
但触等不仅是生起与心相同，而且灭、所缘、所依一切都是相同的，为了说明这点而说一灭等，应当如是理解。因为若不这样说就不能如此了知。又因为就如属于多人的一头牛可以说是"提舍的牛"、"达塔的牛"，如是虽然在一个色无色聚中生灭只有一个，但也可以分别说"触的生起"、"受的生起"、"地界的生起"、"水界的生起"等。因此在诸经中说：
"受的生起显现，衰败显现，住位的变异显现。想的、诸行的、识的...显现。"同样："诸比丘，凡是地界的生起、住位、显现、出现，这是苦的生起、病的住位、老死的出现。诸比丘，凡是水界的...火界的...风界的...眼的...乃至意的生起...乃至老死的出现。"
应当知道如是说。否则就应该说命根等在一聚中有多个。因为说："凡是无色法的寿、住、安住。"同样对于变化色，或者对一切眼等所造色。又说："依四大种而有所造色"和"依四大种而有净色"。但身轻安、心轻安等为了显示特殊意义而分为二种。那特殊意义将在后面显明。这是此中的胜义灯释。
[72] 但在《显明论》中说：
不察知这个意义而说："若仅以一生而意指与心相应，则与心俱生的色法也会成为与心相应，故说一灭。如此也不能避免二表业随心转的过失。如是设想'有一同生起或灭的为一生灭'，则对先生起而在心的坏灭刹那灭去的色法也是，故说一所缘。为了显示如是具三相者必定是一所依，故说一所依。不要过分戏论。"这一切都是无意义的。

69. Kathañca dvipaññāsa hontīti pucchitvā pathamaṃ dvipaññāsa sarūpaṃ tīhi rāsīhi vibhajitvā dassento kathantiādimāha. Tattha phusatīti phasso. Phusanti sampayuttakā dhammā etenāti phasso. Phusanamattamevavā etanti phasso. Phusanañcettha ārammaṇassa iṭṭhāniṭṭharasaṃ āhacca upahacca gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Yato tadanubhavanti vedanā pātubhavati. Phassapaccayā vedanāti hi vuttaṃ. Svāyaṃ phusanalakkhaṇo. Nanucāyaṃ arūpadhammo. Naca arūpadhammā appaṭighasabhāvā kiñci phusantīti. Saccaṃ, ayaṃpana phusanā kārenaca pavattati. Yañca phusantehi sādhetabbaṃ. Tañca kiccaṃ sādheti. Tasmā ayaṃ phassotica phusanalakkhaṇotica vutto. Kiṃpana sādhetīti. Ārammaṇarasānurūpaṃ cittassa vikārapatti. Vedanāvisesuppattiṃvā. Ayañca attho ambilakhādādike disvā aparassa kheḷuppādādīsu pākaṭoti.

[73] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Kheḷuppādādiviya daṭṭhabbo’’ti vuttaṃ. Evañcasati idaṃ upamā mattaṃ siyā. Atipākaṭāyapana phassappavattiyā dassana midanti daṭṭhabbaṃ.

70. Vedayatīti vedanā. Ārammaṇarasaṃ anubhavati. Aviditaṃvā ārammaṇarasaṃ sampayuttānaṃ taṃsamaṅgipuggalānaṃ vā viditaṃpākaṭaṃ karotīti attho. Vindantiva etāya sattā sātaṃvā asātaṃvā labhantīti vedanā. Vedayitamattamevavā etanti vedanā. Pāḷiyaṃpana –

Vedayati vedayatīti kho bhikkhave tasmā vedanāti vuccati. Kiñca vedayati, sukhaṃpi vedayati. Dukkhaṃpi vedayati. Adukkhamasukhaṃpi vedayatīti vuttaṃ.

Nanu sabbepi cittacetasikā dhammā ārammaṇarasānubhavanappa katikāevāti tepi vedanānāma siyunti. Nasiyuṃ. Tehi kiccantarabyāvaṭā honti. Ārammaṇarasaṃ ujuṃ anubhavituṃ nasakkonti. Attano attano kiccaṃ karontāva ekadesamattena anubhavanti. Vedanāyevapana anaññakiccatāya anubhavanakicce ādhipaccayogatāyaca issarabhāvena anubhavatīti sāeva vedanānāma bhavituṃ arahatīti. Evañcakatvā rājaggabhojana rasānubhavane tesaṃ sūdasadisatā vedanāyaevaca rājasadisatā vuttāti.

71. Sañjānātīti saññā. Puna jānanatthaṃ saññāṇaṃ karotīti attho. Ayañhi pubbe gahitasaññānena sañjānanakālepi puna jānanatthaṃ saññāṇaṃ karotiyevāti. Sāhi evaṃ punappunaṃ saññāṇaṃ katvā uppajjamānā thirasaññābhāvaṃ patvā yāvatāyukaṃpi bhavantaraṃ patvāpi sattānaṃ appamuṭṭhabhāvaṃ sādheti. Micchā bhinivesasaññābhāvaṃ patvāca ime satte sabbaññu buddhehipi bodhetuṃ asakkuṇeyye karotīti. Tathāhi sā puna sañjānanatthaṃ nimittakaraṇe dārutacchakasadisātica. Yathāgahita nimittavasena abhinivesakaraṇe hatthidassaka andhasadisātica. Upaṭṭhitavisayaggahaṇe tiṇapurisakesu migapotakasadisātica vuttāti. Pāḷiyaṃpana –

Sañjānāti sañjānātītikho bhikkhave tasmā saññāti vuccati. Kiñca sañjānāti. Nīlaṃpi sañjānāti. Pītakaṃpi sañjānātītiādi vuttanti.



这是巴利文的完整中文直译：
69. 问："如何是五十二"后，首先以三组显示五十二的自性而说"如何"等。其中，触是触碰。诸相应法由此触碰为触。或仅是触碰性为触。此中触碰应当理解为撞击、接触所缘的可意不可意味。由此生起受来体验。因为说："缘触有受"。这触以触碰为相。难道这不是无色法吗？而无色法因无对碰性质不能触碰任何东西。是的，但这是以触碰的方式运作。而且它完成应由触碰者完成的作用。因此说这是触及以触碰为相。但完成什么？使心获得随顺所缘味的变化，或使特殊受生起。这意义在见到酸食等使他人生唾液等时很明显。
[73] 但在《显明论》中说：
"应当如生唾液等来理解。"如此这只是譬喻而已。但应当理解这是显示极为明显的触的运作。
70. 感受为受。体验所缘味。或使相应法及具有它的补特伽罗知道、明了未知的所缘味的意思。有情由此得到乐或不乐为受。或仅是感受性为受。但在圣典中说：
"诸比丘，因为感受感受，所以称为受。感受什么？感受乐，感受苦，感受不苦不乐。"
难道一切心心所法不都是以体验所缘味为自性吗？那样它们也应成为受。不是的。它们忙于其他作用，不能直接体验所缘味。它们做各自的作用时只能部分体验。只有受因为无其他作用，在体验作用中具有主导性和自在性而体验，所以只有它适合成为受。如此说在享受王的饮食味时，它们如厨师，只有受如王。
71. 认知为想。造作再认知的标记的意思。因为这个在以前所取标记认知时也造作再认知的标记。它如此一再造作标记而生起，到达坚固想的状态，使有情即使尽形寿乃至到达他世也不忘失。到达邪执著想的状态时，使这些有情即使正等觉佛也不能觉悟。因此说它在为再认知而作标记时如木匠，依所取标记而执著时如盲人摸象，在取现前境时如小鹿对草人。但在圣典中说：
"诸比丘，因为认知认知，所以称为想。认知什么？认知青，认知黄"等。

72. Cetayatīti cetanā. Sampayuttadhamme tasmiṃ tasmiṃ ārammaṇevā kiccevā abhisandahati punappunaṃ ghaṭeti, tattha pabandhavasena nirantaraṃ pavattamāne karotīti attho. Pakappeti vā te. Saṃvidahati ārammaṇapaṭilābhāyavā kammasiddhiyā abhisaṅkharoti. Āyūhativā te. Ārammaṇe sampiṇḍeti ekato samo sarante karotīti attho. Tathāhi sā āyūhanarasāhica saṃvidhānapaccupaṭṭhānātica vuttā. Tāyahi tasmiṃ nirantaraṃ ussukkana byāpāravasena pavattamānāya taṃ sampayuttāpi attano attano kiccaṃ kurumānā tasmiṃ tatheva pavattantīti. Teneva sā sakicca parakicca sādhaka jeṭṭhasissa mahāvaḍḍhaki ādisadisāti vuttāti.

[74] Vibhāvaniyaṃ pana

Ceteti saṅkhatābhisaṅkharaṇe byāpāramāpajjatīti vatvā tadatthasādhanatthaṃ yaṃ vuttaṃ ‘‘vibhaṅge suttantabhājaniye saṅkhā rakkhandhaṃ vibhajantena saṅkhatamatisaṅkharontīti saṅkhārāti vatvā’’ti. Taṃ na yujjati.

Na hi vibhaṅge suttantabhājaniye saṅkhatama bhisaṅkharontīti saṅkhārāti vuttaṃ atthi. Khandhasaṃyuttake panetaṃ vuttanti.

73. Ekattārammaṇasaṅkhāto aggo koṭṭhāso koṭi vā etassāti ekaggaṃ. Cittaṃ, tassa bhāvo ekaggatā. Ārammaṇañhi nāma ekaṃpi nānāsabhāvaṃ hoti. Tasmā tassa ekassapi nānāsabhāvesu vikkhepaṃ apatvā ekasmiṃ sabhāve khaṇamattaṃpi pavattassa cittassa yoniccalākāro atthi ayaṃ tasmiṃ ekaggābhidhānassa ekaggabuddhiyāca pavattihetubhāvena gayhatīti. Te neva hi sā nivāte dīpaccīnaṃ ṭhitiviya cetaso ṭhitīti daṭṭhabbāti vuttā.

[75] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Ekaṃ ārammaṇaṃ aggaṃ imassāti ekagga’’nti vuttaṃ. Tatthapi aggasaddo koṭṭhāsevā koṭiyaṃvā pavattoti yutto. Kecipana ārammaṇe pavattoti vadanti. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi aggasaddo ārammaṇapariyāyo katthaci diṭṭhoti.

74. Jīvanti sampayuttādhammā etenāti jīvitaṃ. Indoti issaro. Idha pana issarabhāvo vuccati. Indaṃ issarabhāvaṃ kāretīti indriyaṃ. Jīvitañca taṃ indriyañcāti jīvitindriyaṃ. Tañhi mayā vinā tumhākaṃ jīvitaṃ natthi. Tasmā tumhākaṃ jīvanakicce maṃ issaraṃ karothāti vadantamiva sahajātadhamme abhibhavitvā pavattatīti. Tathā hi taṃ pavattasantatādhipateyyanti ca padumuppa lānupālakamudakaṃ viyātica vuttaṃ. Tattha yāva khandhaparinibbānā anuppabandhavasena pavattamānā cittasantati pavattasantatināma. Adhipatibhāvo ādhipateyyaṃ. Pavattasantatiyaṃ ādhipateyyaṃ assāti samāso. Punappunaṃ niruddhaṃpi hi cittasantānaṃ tassa balena punappunaṃ jīvantaṃ hutvā yāva khandhaparinibbānā punappunaṃ pavattatiyeva.

Na hi jīvitarahitesu anindriyabaddhadhammesu tādiso pavattasantati visesonāma atthīti.



这是巴利文的完整中文直译：
72. 思考为思。将相应法在各个所缘或作用中结合，反复连结，使它们在那里相续不断地运作的意思。或者规划它们。为获得所缘或成就业而安排、造作。或推动它们。在所缘中集合，使它们一起和合运作的意思。因此说它以推动为味，以安排为现起。因为由它以不断努力活动的方式运作时，那些相应法也做各自的作用而如此运作。因此说它像完成自己和他人作用的长兄、大木匠等。
[74] 但在《显明论》中说：
说"思考即从事有为的造作"后，为成就其义而说："在《分别论》的经分别中分别行蕴时说'造作有为故为行'"。这不合理。
因为在《分别论》的经分别中没有说"造作有为故为行"。这是在《蕴相应》中说的。
73. 所谓一境性的最高部分或边际为其所有为一境。心，其状态为一境性。因为所缘即使是一个也有不同性质。因此对其一个虽有不同性质也不散乱，心在一个性质中即使一刹那的运作也有不动的状态，这被理解为在其中一境名称和一境觉生起的原因。因此说它应当被视为如无风中灯焰的心的安住。
[75] 但在《显明论》中说：
"一个所缘是其最高为一境。"其中边际之词适合用于部分或边际。但有些人说用于所缘。这不好。
因为边际之词未曾见用作所缘的同义词。
74. 相应法由此活命为命。主为自在。此中说自在性。使主即自在性为根。命且是根为命根。因为它好像在说"没有我你们就没有生命。所以你们要在活命作用中以我为主"而超越俱生法而运作。因此说它是相续运作的主宰，如莲花等的维持水。其中直到蕴般涅槃以相续方式运作的心相续称为相续运作。主性为主宰。在相续运作中有主宰为复合词。因为虽然一再灭去的心相续，以它的力量一再活命而运作，直到蕴般涅槃都一再运作。
因为在没有命根的非根所系法中没有这样的相续运作的特性。

75. Manasmiṃ ārammaṇaṃ asuññaṃ manaṃvā ārammaṇe niccaninnaṃ karotīti manasikāro. So pana tividho vīthipaṭipādako javanapaṭipādakoārammaṇapaṭipādakoti. Tattha pañcadvārāvajjanaṃ vīthi paṭipādako nāma. Tañhi pañcadvārika cittasantatiṃ ārammaṇe paṭipādeti yojetīti. Manodvārāvajjanaṃ javanapaṭipādako nāma. Taṃpi javana santatiṃ ārammaṇe paṭipādeti yojetīti. Idameva dvayaṃ tattha tattha yoniso manasikārotica ayoniso manasikāro tica vuttaṃ. Tañhi pakatiyā samudāciṇṇaninnaniyāmitādīhi paccaye hi upatthambhitaṃ hutvā cittasantānaṃ yoniso ayonisovā ārammaṇe ninnaṃ karotīti. Paṭisandhicittato pana paṭṭhāya pavattamānā cittasantati ārammaṇaṃ muñcitvā nirujjhitvāpi puna uppajjamānā yassa dhammassa vasena tasmiṃyeva ārammaṇe uppajjati asati kāraṇavisese. So ārammaṇapaṭipādakonāma. Ayamidhā dhippeto. Ayañhi ārammaṇaṃ citte cittaṃvā ārammaṇe paṭipādeti yojetīti. Tathā hi ayaṃ sāraṇa lakkhaṇoti ca sampayuttānaṃ ārammaṇena saṃpayojanarasotica ārammaṇapaṭipādakaṭṭhena sampayuttānaṃ sārathīviya daṭṭhabbotica vutto. Tattha sāraṇalakkhaṇoti sārathīviya assānaṃ sampayuttadhammānaṃ ujuṃ ārammaṇābhimukhaṃ pavattayanalakkhaṇoti attho. Samaṃ dhārentiti sādhāraṇā. Sabbesaṃ cittānaṃ sādhāraṇā sabbacittasādhāraṇā.

76. Vitakketīti vitakko. Tathā tathā saṅkappetvā ārammaṇaṃ ārohatīti attho. Tasmiṃ pana taṃ kathā ārohante sampayuttadhammāpi taṃ ārohanti. Tadā soyeva te ārammaṇaṃ abhiniropentonāma hotīti katvā ārammaṇā bhiniropanalakkhaṇo vitakkoti vutto. Rājavallabhaṃ nissāya janapadagāsino rājagehārohanañcettha nidassanaṃ. Avitakkaṃpi hi cittaṃ savitakkadhammasantāne vitakkena saha pavattaparicaya balena ārohanato vitakkena atinirovitamevanāma hotīti. Apica, avitakkaṃpi pañcaviññāṇaṃ vatthārammaṇa saṅghaṭṭanavasena ārohati. Dutīyajjhānādīnica upacārabhāvanāvasena ārohanti. Majjhimaṭṭhakathāyaṃ pana kiṃvā etāya yuttiyāti vatvā imamatthaṃ dasseti. Cittaṃpi hi ārammaṇaṃ āruhatiyeva. Tassa pana niccaṃ sahāyo manasikāro. Tasmiñhi asati taṃ niyāmakarahi tā nāvāviya yaṃvātaṃvā ārammaṇaṃ gahetvā pavatteyyāti. Iti pañcaviññāṇaṃ manasikārasahāyaṃ hutvā attano ārammaṇavijānanasattivaseneva ārammaṇaṃ ārohati. Akusalaṃ patvā pana cittaṃpi lobhādayopi ārammaṇāruhane thāmavatā eva honti. Pāpasmiṃ ramate manoti hi vuttaṃ. Dutīyajjhāna cittādīnica manasikāra vīriyassatīnaṃpi vasena ārohanti. Vitakko pana tathā tathā saṅkappetvā attasahite dhamme ārammaṇāruhane suṭṭhutaraṃ balavante karoti. Iti tasmiṃ kicce aññesaṃ sābhisayabyāpāratāyaeva ayaṃ vitakkoti vuttoti. Evaṃ pana vattabbaṃ. Nanu aññepi arūpadhammā sārammaṇasabhāvā ārammaṇaṃ ārohanti. Atha ca pana kasmā ayameva vitakkoti vuttoti. Aññesaṃ pana āruhanaṃ kiccantarayogavaseneva siddhaṃ. Imassa pana ito aññaṃ kiccaṃ nāma natthi. Tasmā ayameva tathā vuttoti.



这是巴利文的完整中文直译：
75. 使意中不离所缘或使意常倾向所缘为作意。它有三种：引导路、引导速行、引导所缘。其中五门转向称为引导路，因为它引导、结合五门心相续于所缘。意门转向称为引导速行，因为它也引导、结合速行相续于所缘。这两者在各处被称为如理作意和不如理作意。因为它被自然习惯倾向所决定等诸缘支持，使心相续如理或不如理倾向所缘。但从结生心开始运作的心相续，即使离开所缘而灭去，再生起时若无特殊原因，依某法而在同一所缘中生起，这称为引导所缘。这是此处所要表达的。因为它引导、结合所缘于心或心于所缘。因此说它以忆念为相，以将相应法与所缘结合为味，应当视为如引导所缘义上的相应法之车夫。其中"以忆念为相"意为如车夫对马，有引导相应法直接面向所缘之相。平等维持为共通。对一切心共通为一切心共通。
76. 寻求为寻。意思是如此这般思考而上升到所缘。但当它上升到那里时，相应法也上升到那里。那时它就成为使它们安置于所缘，因此说寻以安置所缘为相。这里以依靠王的宠臣而登上王宫的国民为比喻。因为无寻的心在有寻法相续中，由于与寻一起运作的习惯力而上升，称为被寻很好地安置。而且，无寻的五识也依所依和所缘的撞击而上升。第二禅等也依近行修习而上升。但在《中部注》中说"这理由有什么用"后显示此义：心也确实上升到所缘。但它永远的同伴是作意。若无作意，它会像无舵的船一样取任何风或所缘而运作。如是五识与作意为伴，只依自己了知所缘的能力而上升到所缘。但到达不善时，心和贪等在上升所缘时都很有力。因为说："意乐于恶。"第二禅心等也依作意、精进、念而上升。但寻如此这般思考后使俱有法在上升所缘时更加有力。如是因为在那作用中其他法有特别的活动，所以这被称为寻。应当这样说。难道其他无色法不也以有所缘为自性而上升到所缘吗？那么为什么只有这个称为寻呢？其他的上升是依其他作用而成就的。但这个除此之外没有其他作用。所以只有这个如此说。

77. Vicaratīti vicāro. Vicāretivā sampayuttakedhamme, te vā dhammā vicaranti etenāti vicāro. Vicaraṇañcettha vitakkā ruḷhe tasmiṃyeva ārammaṇe sabhāvākārapātubhāvatthaṃ punappunaṃ anumajjanavasena pavattanaṃ daṭṭhabbaṃ. Etthaca vitakko oḷāriko pubbaṅgamo ārammaṇe cittassa pathamābhinipātabhūtoca hotīti ghaṇḍābhighāto viya daṭṭhabbo. Vicāro sukhumo anucaro tasmiṃyeva ārammaṇe cittassa anubandhanabhūto ca hotīti ghaṇḍānuravoviya daṭṭhabboti.

78. Adhimuccanaṃ adhimokkho. Ārammaṇe evaṃ nukho no nukhoti evaṃ pavattaṃ saṃsappanaṃ adhibhavitvā vicchinditvā pakkhako muccanavasena cittassa pavattīti vuttaṃ hoti. Evañca katvā so ārammaṇe sanniṭṭhānalakkhaṇoti ca ārammaṇe niccalabhāvena indakhīlasadisotica vutto.

79. Vīrassa kammasūrassa bhāvo kammavā vīriyaṃ. Taṃsamaṅgī puggalo hi kammasūro hoti. Mahantaṃpi kammaṃ appakato gaṇhāti. Dukkaraṃpi sukarato, bhāriyaṃpi abhāriyato gaṇhāti. Attakilamathaṃ nagaṇeti. Kammasiddhiyā niccaṃ paggahita kāya cittova hoti. Tasmā taṃ tassa puggalassa tathāpavattiyā hetubhāvoceva tathāpavattassa ca tassa puggalassa kāya cittakriyābhūtaṃ hotīti. Vidhināvā nayena upāyena vīriyavato kiṃ nāmakammaṃ na sijjhatītiādikena pubbābhisaṅkhārena īrayitabbaṃ pavattayitabbanti vīriyaṃ. Visesenavā sakaparahitahetu īranti kampanti taṃ samaṅgino etenāti vīriyaṃ. Etthaca vīriyu patthambhitā sampayuttadhammā sadā anikkhittadhurā paggahitasīsāviya hutvā attano attano kiccasampattiyā niccaṃ ussāhajātāva honti, tesuca tathāhontesu taṃsamaṅgino puggalāpi attanovā paresaṃvā hitahetu niccaṃ byāvaṭakāyacittā honti. Tasmā īranti kampantīti vuccantīti. Tathā hi taṃ upatthambhanalakkhaṇanti ca paggahalakkhaṇanti ca ussāhalakkhaṇanti ca gehassa thūṇūpatthambhana sadisanti ca sammā āraddhaṃ sabbasampattīnaṃ mūlanti ca vuttanti.

80. Vinayati kāyacittaṃ tappeti, tuṭṭhaṃ suhitaṃ janeti, supupphitapadumaṃviyavā vaḍḍhetīti pīti, vinantivā etāya taṃ samaṅgino puṇṇacandoviya virocamāna kāyacittā hontīti pīti. Sā pañcavidhā khuddikā pīti, khaṇikāpīti, okkantikā pīti, ubbegā pīti, pharaṇāpītīti.



这是巴利文的完整中文直译：
77. 伺察为伺。或伺察相应诸法，或诸法由此伺察为伺。此中伺察应当理解为在寻已上升的同一所缘中，为了显现自性行相而以一再抚触的方式运作。此中寻是粗显的、先导的、成为心在所缘中最初撞击的，应当视如敲钟。伺是微细的、随行的、成为心在同一所缘中相续的，应当视如钟声的余响。
78. 决定为胜解。意思是超越、切断"所缘是这样吗不是这样吗"如此运作的犹豫，以倾向解脱的方式而使心运作。如此说它以对所缘确定为相，以对所缘不动而如门柱。
79. 勇者即作业勇者的状态或作业为精进。因为具有它的人成为作业勇者。把大事当小事看，把难事当易事看，把重担当轻担看。不顾身体疲劳。为成就作业而常提升身心。因此它成为那个人如此运作的因，也成为如此运作的那个人的身心活动。或依方法、方式、方便应当以"精进者有什么事业不成就"等前行准备而激发、运作为精进。或特别由此使具有它者为自他利益而激动、震动为精进。此中被精进支持的相应法常如不舍重担、抬起头般，为完成各自作用而常生勇猛，当它们如此时，具有它的诸人也为自己或他人的利益而常使身心活动。因此说它们被激动、震动。因此说它以支持为相，以提举为相，以勇猛为相，如支撑房屋的柱子，正精进是一切成就的根本。
80. 令身心满足，生喜足饱满，或如盛开莲花般增长为喜，或由此使具有它者如满月般身心光耀为喜。它有五种：小喜、刹那喜、继起喜、踊跃喜、遍满喜。

81. Chandanaṃ chando. Icchā patthanā abhisandhīti vuttaṃ hoti. Sopana duvidho taṇhāchando, kattukamyatā chandoti. Idha kattukamyatā chando adhippeto. Etthaca kattuṃ kāmeti icchatīti kattukāmo. Chandasamaṅgipuggalo. Tassa bhāvo kattukamyaṃ. Tadeva kattukamyatā, yathā devoyeva devatāti. Etthaca kattusaddo sabbesaṃ dhātusaddānaṃ atthe saṅgahetvā pavatto. Tasmā kattukamyatāti etena kathetukamyatā cintetukamyatā daṭṭhukamyatā sotukamyatāti evamādīni sabba kriyāpadāni saṅgahitāni hontīti daṭṭhabbaṃ. So pana ārammaṇaṃ icchantopi taṇhā viya assādana rajjana laggana vasena naicchati. Yena yena pana atthiko hoti. Taṃ taṃ atthaṃ ārādhetu kāmatāvaseneva icchati. Yathā rañño issāsā dhanenavā yasenavā atthikā rājaverīnaṃ vijjhanavasena chaḍḍitabbayuttakepi sare bahū icchantiyeva. Evamevaṃ ayaṃpi parassa vissajjitabbayutta kānipi dānavatthūni aladdhānipi laddhuṃ icchati. Laddhānipi rakkhituṃ icchatīti. Ayañca attho vibhāvaniyaṃpi vuttoyeva.

Vuttañhi tattha

Dānavatthuvissajjanavasena pavattakālepi cesa vissajji tabbena tena atthikoyeva. Khipitabbausūnaṃ gahaṇe atthiko issāsoviyāti.

Tattha yadaggena dānaṃ dassāmīti dānavatthupariyesanādivasena pavattā pubbabhāgacetanā dānavatthuvissajjana saṅkāte dāne saṅgahitā hoti. Tadaggena tassā pubbabhāgacetanāya pavattikālo idha dānavatthu vissajjanavasena pavatta kāloti veditabbo. Vissajjitabbenāti vissajjitabba yuttakena. Tena atthikoyeva parassa vissajjanatthāyāti adhippāyo. Khipitabbausūnaṃ gahaṇeti tesaṃ akatānaṃ karaṇavasena aladdhānaṃ pariyesanavasena gahaṇe. Ettha pana keci issāso usūnikhipitvāpi labhamāno tehi usūhi atthikoyevāti eva matthaṃ vadanti. So nayujjati. Evañhi sati khipitausūnanti vuttaṃ siyā. Yathā kathitaṃ lapitaṃ tathāgatenāti. Tathā vissajjitabbe nāti etthapīti. Keci issāso usūhi anatthiko khipanto nahoti. Atthikoyeva samāno aññaṃ ānisaṃsaṃ icchanto khipatīti evaṃ atthaṃ vadanti. Sopi nayujjati. Evañhi sati usūhi atthikoyeva tāni khipanto issāsoviyātivuttaṃ siyāti. Atthato pana tadubhayaṃpi avahasitabbameva hotīti. Yasmāca chandasampayuttaṃ cittaṃ ārammaṇaṃ gaṇhantaṃ chandavasena ati icchamānaṃ viya viluppamānaṃ viya gaṇhāti. Tasmā ayaṃ ārammaṇaggahaṇe cetaso hatthappasāraṇaṃviyāti vutto. Etthaca hatthappasāraṇaṃviyāti idaṃ abhūtaparikappavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Na hi cittassa hatthonāma atthi. Atthavisesapākaṭatthaṃ pana abhūtaṃpi bhūtaṃ viya kappetvā vuttanti daṭṭhabbaṃ. Apica, ayaṃ chandonāma thāmapatto taṇhāya balavataro hoti. Tathā hesa adhipatibhūto iddhipādabhūtoca hotīti. Yadi hi so taṇhāya samānabalo siyā. Ime sattā taṇhāya hatthe ṭhitā taṇhā pariggahitāni dhanabhogarajjasukhānivā dibbabrahmasampattiyovā chaḍḍetvā vaṭṭadukkhato niyyātuṃ nasakkhissanti yevāti.

82. Sobhaṇā sobhaṇesu cittesu pakirantīti pakiṇṇā. Keeva pakiṇṇakā. Aññehi aññesaṃvā samānā aññasamānā. Yadā sobhaṇacittesu yuttā, tadā tehi asobhaṇato aññehi samānā. Yadā asobhaṇacittesu yuttā, tadā tehi sobhaṇato aññehi samānā sadisāti vuttaṃ hoti.

Aññasamānarāsimhi paramatthadīpanā.



这是巴利文的完整中文直译：
81. 欲求为欲。意思是欲望、希求、意向。它有二种：渴爱欲和想作欲。此处意指想作欲。此中欲作即欲望、希求为欲作者。具欲的人。其状态为想作性。那就是想作性，如天即天神。此中作者之词包含一切动词词根的意义而运用。因此应当理解以"想作性"包含想说性、想思性、想见性、想闻性等一切动作语词。但它欲求所缘时不像渴爱那样以享受、贪着、执著的方式欲求。而是以欲成就所需要的任何利益的方式欲求。如国王的弓箭手虽需要财富或名誉，也欲求许多应当射出的箭。同样，这个也欲求获得尚未得到的应当施舍给他人的施物，得到后也欲求保护。这个意义在《显明论》中也说了。
因为在那里说：
"即使在施舍施物时，这个也需要那应当施舍的，如弓箭手需要应当射出的箭。"
其中正如"我要布施"的前分思以寻求施物等方式运作包含在称为施舍施物的布施中，如是那前分思的运作时此处应当理解为以施舍施物方式运作时。"应当施舍的"即应当适合施舍的，意指为了施舍给他人。"取应当射出的箭"即以制作未制作的方式、以寻求未得到的方式取。此中有些人说弓箭手即使射出箭也仍需要那些箭，仅此意思。这不合理。因为如此应说"已射箭"，如说"如来所说、所语"。对"应当施舍的"也是如此。有些人说弓箭手不是不需要箭而射，而是需要而欲求其他利益而射。这也不合理。因为如此应说"如需要箭而射的弓箭手"。但实际上这两种都只应当嗤笑。因为与欲相应的心取所缘时，如以欲的方式过分欲求般，如掠夺般而取。因此说这个在取所缘时如心的伸手。此中"如伸手"这应当理解为非实假设语。因为心没有所谓的手。但为了使特殊意义明显，即使非实也假设如实而说，应当如是理解。而且，这个所谓欲到达力量时比渴爱更强。因此它成为增上和神足。因为如果它与渴爱同力，这些众生处于渴爱手中，被渴爱所执取的财富、享受、王位之乐或天梵成就，就不能舍弃而出离轮回苦了。
82. 美在美心中散布为杂。如何为杂？与他不同或与其他相同为异同。当与美心相应时，则与那些不美的不同。当与不美心相应时，则与那些美的不同、相似，是这样说的。
这是异同组的胜义灯释。

83. Idāni akusalarāsiṃ dassento mohotiādimāha. Tattha muyhatīti moho. Muyhanti sattā etenātivā moho. Muyhanamattaṃvā moho, caturaṅgatamassa viya cakkhussa sabbaso kalyāṇapakkhaṃ paṭicchādetvā cittassa andhabhāvakaraṇanti vuttaṃ hoti. Pāpapakkhaṃ pana patvā so ñāṇagatiko hotīti daṭṭhabbo. Tathā hesa pāḷiyaṃ micchāñāṇanti vutto. Aṭṭhakathāsuca micchāñāṇanti pāpakriyāsu upāyacintāvasenapavatto mohoti vuttaṃ. Avijjāyaca appaṭipatti micchāpaṭipattivasena duvidhabhāvo vutto. Etthaca appaṭipattīti kalyāṇapakkhe aññāṇameva vuccati. Micchāpaṭipattīti pāpapakkhe micchāñāṇameva vuccatīti, tathā hi pāpapakkhaṃ patvā pañcadhammā ñāṇagatikā honti moho, lobho, diṭṭhi, vitakko, vicāroti. Cittena pana saddhiṃ chabbidhā honti. Tehi pakatiyā viññujātikesu sutapariyattisampannesuca uppannā pāpakriyāsu taṃ taṃ upāyadassanavasena tesaṃ tattha chekabhāvaṃ paṭibalabhāvañca sādhentīti.

84. Nahiriyati kāyaduccaritādīhi nalajjati najigucchatīti ahirī. Hirippaṭipakkhāvā ahirī, sāeva ahirikaṃ. Tañhi pāpa kriyāsu paccupaṭṭhitāsu hiriyā okāsaṃ adatvā tāsu ruciṃ uppādetvā pavattatīti. Tathā hi taṃ kāyaduccaritādīhi ajigucchanalakkhaṇantica alajjālakkhaṇantica vuttaṃ.

85. Naottappatīti anottappaṃ. Kāyaduccaritādīhi nabhāyati nautrasatīti attho. Ottappappaṭipakkhaṃvā anottappaṃ. Taṃpi hi tāsu paccupaṭṭhitāsu ottappassa okāsaṃ adatvā cittaṃ tāsu asārajjamānaṃ katvā pavattatīti. Tathā hetaṃ kāyaduccari tādīhi asārajjalakkhaṇanti ca anuttāsalakkhaṇanti ca vuttaṃ. Vuccati ca –

Ajegucchī ahiriko, pāpāgūthāva sūkaro;

Abhīruca anottappī, salabho viya pāvakāti.

86. Uddharatīti uddhaṭaṃ. Pāsāṇapiṭṭhe vaṭṭetvā vissaṭṭha geṇḍuko viya nānārammaṇesu vikkhittaṃ cittaṃ, uddhaṭassa pana cittassa uddharaṇākārappavattiyā paccayabhūto dhammo uddhaccaṃ. Taṃ pana vāteritaṃ jalaṃ viya dhajapaṭākā viyaca daṭṭhabbaṃ.

87. Lubbhatīti lobho, lubbhanti sampayuttā dhammā ete nāti lobho, lubbhanamattamevavā etanti lobho. Etthaca lubbhanaṃnāma ārammaṇābhisajjanaṃ daṭṭhabbaṃ. Sopana ārammaṇe lagga naṭṭhena makkaṭālepoviya abhikaṅkhaṭṭhena tattakapāle khittamaṃsa pesi viya aparicāgaṭṭhena telañjana rāgoviya taṇhānadibhāvena vaḍḍhitvā sattānaṃ apāyāvahaṭṭhena sabbāni sukkhakaṭṭha sākhāpalāsa tiṇakasaṭāni mahāsamuddaṃ vahantī sīghatotā nadī viya daṭṭhabbo.

88. Dassanaṃ diṭṭhi. Dhammānaṃ yāthāvasabhāvesu ñāṇadassanaṃ viya tesameva ayāthāvasabhāvesu micchādassananti vuttaṃ hoti. Sāhi ekaccānaṃ paṇḍitamānīnaṃ micchāvitakkabahulānaṃ uppannā thāmagatā ayāthāvapakkhe paṭivedhaññāṇagatikā hotīti. Sāpana micchābhinivesalakkhaṇā paramaṃvajjanti daṭṭhabbā.

89. Maññatīti māno. Ahaṃ loke eko puggalo asmi. Na kaṭṭhakaliṅgaroviya avamaññanārahoti evaṃ attānaṃ daḷhaṃ paggahetvā samanupassatīti attho. Sopana jāti kuladhana bhoga yasa issariyādīhi ceva sīla suta lābhasakkārā dīhica guṇehi upatthambhito atirekataraṃ vaddhitvā attānaṃ janamajjhe ketuṃviya accuggataṃ maññati. Tasmā so unnatilakkhaṇotica ummādoviyātica vutto.



这是巴利文的完整中文直译：
83. 现在为显示不善组而说"痴"等。其中迷惑为痴。或由此众生迷惑为痴。或仅是迷惑性为痴，意思是如四支军队对眼睛般，完全遮蔽善分而使心成为盲目。但到达恶分时，它应当视为具有智的性质。因此在圣典中说它为邪智。在注释书中说："邪智是在恶行中以思维方便而运作的痴。"说无明有不行和邪行两种。此中不行只是说在善分中的无知。邪行只是说在恶分中的邪智。因此到达恶分时五法成为具智性质：痴、贪、见、寻、伺。但与心一起成为六种。它们在本性聪明和具足所闻学习的人中生起时，以见到各种恶行的方便而成就他们在其中的熟练性和能力。
84. 对身恶行等不惭愧不厌恶为无惭。或与惭相对为无惭，那就是无惭性。因为它在恶行现前时不给惭机会，而生起对它们的喜好而运作。因此说它以不厌恶身恶行等为相，以不惭为相。
85. 不畏惧为无愧。对身恶行等不怕不惊的意思。或与愧相对为无愧。因为它在这些现前时不给愧机会，使心对它们不恐惧而运作。因此说它以对身恶行等不恐惧为相，以不畏惧为相。又说：
"不厌恶无惭者，如猪贪食粪秽；
不怕不畏惧者，如飞蛾扑火焰。"
86. 举起为掉举。如在石板上转动后放开的球，心在各种所缘中散乱，掉举是成为心举起时举起行相运作的缘的法。它应当视如被风吹动的水，如旗幡。
87. 贪着为贪。相应法由此贪着为贪。或仅是贪着性为贪。此中贪着应当理解为执着所缘。它以执着所缘义如猴胶，以希求义如投在热锅上的肉片，以不舍义如油污染，以渴爱河的方式增长而导致众生堕恶趣义如载着所有干柴枝叶草屑的急流河流入大海。
88. 见为见。如对诸法真实自性的智见，对它们非真实自性的邪见，是这样说的。因为它在某些自认为智者多邪思惟者中生起得力时，在非真实分中成为通达智的性质。它应当视为以邪执取为相，为最大过失。
89. 慢为慢。意思是"我在世间是独一补特伽罗，不像木块般应受轻视"，如此坚固执取而观察自己。它被出生、种姓、财富、享受、权力等以及戒、闻、获得、恭敬等功德支持后，更加增长，认为自己在人群中如旗帜般高举。因此说它以高举为相，如狂乱。

90. Dussatīti doso. Sopana caṇḍikkaṭṭhena pahatā sivisoviya visappanaṭṭhena asanipātoviya attano nissaya dahanaṭṭhena dāvaggiviya dussanaṭṭhena laddhokāso sapattoviya sabbaso ahitarāsi bhāvaṭṭhena visa saṃsaṭṭha pūtimuttaṃ viya daṭṭhabbo.

91. Issatīti issā. Parasampattiṃ ussūyatīti attho. Sāhi paresaṃ pakatiyā laddhasampattiṃ disvā vā sutvāvā nasahati. Tassā sampattiyā vipattiṃ icchati ākaṅkhati. Asuko idaṃnāma labhissatīti sutvāpi nasahati. Tassa alābhaṃ icchati ākaṅkhati. Tasmā sā parasampattīnaṃ ussūyanalakkhaṇāti vuttā.

92. Mama eva idaṃ guṇajātaṃvā vatthuvā hotu. Mā aññassāti evaṃ attano sampattihetu avipphārikatāvasena carati pavattatīti maccharaṃ, tathā pavattaṃ cittaṃ. Maccharassa bhāvo macchariyaṃ. Idaṃca issā viya duvidhaṃ attanā laddhasampatti labhitabbasampatti vasena. Tattha pakatiyā laddhasampattiyaṃ tāva taṃ parehi sā dhāraṇaṃvā yena kenacivā kāraṇena attasantakabhāvato muccitvā paresaṃ santakabhāvaṃ gamissamānaṃ disvā vā sutvāvā cintetvā dukkhī dummano hoti, labhitabbasampattiyaṃpi asukasmiṃ dese vākālevā idaṃnāma bhavissatīti sutvāvā cintetvāvā taṃ attanāva laddhuṃ icchati. Aññesaṃ lābhaṃ naicchati. Aññe labhissantīti sutvāvā cintetvāvā dukkhī dummano hotīti. Tathā hetaṃ laddhānaṃvā labhitabbānaṃvā attano sampattīnaṃ nigguhanalakkhaṇanti vuttaṃ. Etthaca labhitabbasampattiyaṃ yassa lābhaṃ naicchati. Solabhatītivā labhissatītivā sutvāvā cintetvāvā cittavighāto issānāma. Yaṃ yaṃ attanā laddhuṃ icchati. Taṃ taṃ attanā alabbhamānakaṃ cintetvā cittavighāto macchariyaṃnāma. Na hi ete dve ekato uppajjantīti.



这是巴利文的完整中文直译：
90. 嗔恨为嗔。它以凶暴义应当视如被打的毒蛇，以扩散义如落雷，以烧毁自依处义如林火，以嗔恨义如得机会的敌人，以完全不利积聚义如混合毒的腐尿。
91. 嫉妒为嫉。意思是妒忌他人的成就。因为它见到或听到他人自然获得的成就时不能容忍。欲望、期望那成就的损失。即使听到"某人将得到这个"也不能容忍。欲望、期望他不得到。因此说它以妒忌他人成就为相。
92. "愿这功德或物品只属于我，不要属于他人"，如此因自己的成就而以不开放的方式运作、进行为悭，如此进行的心。悭的状态为悭吝。这和嫉一样有两种：依已得成就和应得成就。其中首先对自然获得的成就，见到、听到或思考它被他人保持或因任何原因脱离自己所有而将成为他人所有时，就痛苦、忧恼，对应得成就也是，听到或思考"在某地或某时将有这个"时，只欲望自己得到。不欲望他人获得。听到或思考"他人将得到"时就痛苦、忧恼。因此说它以隐藏已得或应得的自己成就为相。此中对应得成就，不欲望某人获得，听到或思考"他得到"或"他将得到"时心的恼害称为嫉。凡是自己欲望得到的，思考自己不能得到时心的恼害称为悭吝。因为这两者不会同时生起。

93.Kukkuccanti ettha kiriyā kataṃ. Kucchitaṃ katanti kukataṃ. Kucchitakiriyāti attho. Paṇḍitehi ekantena ninditabbo cittappavattivisesoti vuttaṃ hoti. Atthato pana akataṃ vata me kalyāṇaṃ kataṃ pāpanti evaṃ anusocanavasena pavatto kukkucca sampayuttacittuppādoyeva, so hi tathā pavattamānopi pubbe akataṃvā kalyāṇaṃ puna kataṃ kātuṃ na sakkoti. Pubbe kataṃ vā pāpaṃ puna akataṃ kātuṃ nasakkoti. Athakho kusaladhammesu cittapariyādānāyaeva saṃvattati. Tasmā kucchitakiriyā mattattā kukatanti vuccatīti. Vuttañhetaṃ aṭṭha kathāyaṃ katākatassa sāvajjānavajjassa abhimukhagamanaṃ paṭisāronāma. Yasmā paneso kataṃvā pāpaṃ akataṃ nakaroti. Akataṃvā kalyāṇaṃ kataṃ nakaroti. Tasmā virūpo kucchito vā paṭisāroti vippaṭisāroti. Etthaca vippaṭisāroti kukkucca meva. Kukkucceca kucchite sati taṃ sampayuttacittuppādopi kucchitoyeva. Yenaca kāraṇena kukkuccaṃ kucchitaṃnāma hoti. Teneva kāraṇena so cittuppādopi kucchitonāma hotīti katvā so cittuppādova kukatapade gahetuṃ yuttoti veditabbo. Sudinnakaṇḍaṭṭhakathāyaṃ pana ayamattho ujukatova vutto. Yathāha-viññūhi akattabbatāya kucchitakiriyābhāvato kukkuccanti.

[76] Vibhāvaniyaṃ pana

Imamatthaṃ asallakkhetvā yaṃ vuttaṃ ‘‘kucchitaṃ katanti kukataṃ. Katākata duccaritasucarita’’nti. Taṃ na yujjatiyeva. Etena yañca tattha vuttaṃ ‘‘akataṃpi hi kukatanti voharanti. Yaṃ mayā akathaṃ. Taṃ kukatantica. Idha pana katā kataṃ ārabbha uppanno vippaṭisāracittuppādo kukata’’ntica. Taṃpi sabbaṃ paṭikkhittameva hotīti.


这是巴利文的完整中文直译：
93. 此中恶作为已作。恶已作为恶作。意思是恶行。是说智者一定会谴责的心运作特性。但就义理而言，只是与"我未作善，已作恶"如此追悔方式运作的恶作相应心生起，因为它虽如此运作，既不能使以前未作的善成为已作，也不能使以前已作的恶成为未作。反而只导致在善法中心的耗尽。因此因为只是恶行性而称为恶作。因为在注释中说：对已作未作、有罪无罪的趋向称为追悔。因为这个既不能使已作的恶成为未作，也不能使未作的善成为已作，所以不正、恶的追悔为追悔。此中追悔就是恶作。在恶作中有恶时，与它相应的心生起也是恶。由于恶作称为恶的原因，由同样原因那心生起也称为恶，因此应当理解那心生起适合在恶作一词中把握。但在善生品注释中直接说此义。如说："因为是智者不应作的恶行性而为恶作。"
[76] 但在《显明论》中
未察觉此义而说："恶已作为恶作。已作未作恶行善行。"这完全不合理。由此，那里说："未作也称为恶作。'我未说的，那是恶作'。但此中恶作是关于已作未作而生起的追悔心生起。"这一切也都被否定了。


Kukatassa yathāvuttacittuppādassa tathāpavatti hetubhāvo kukkuccaṃ. Apica, dhātupāṭhesu kucasaddaṃ saṅkocana mano vilekhanatthesu paṭhantiyeva. Tasmā kucchitena ākārena kocati saṅkocati na pāpajigucchanākārenāti kukkuco. Kucchitenavā ākārena kocati vilikhati nakilesasallīkhanā kārenāti kukkuco. Tathā pavattadhammasamūho. Sohi kucchitena akataṃ vata me kalyāṇaṃ kataṃ pāpanti evaṃ pavattena anutthunanākārena saṅkocati. Kusaladhammasamādāne cittaṃ namituṃpi nadeti. Manaṃvā vilekhati. Saddhādīnaṃ sāradhammānaṃ tanukaraṇena cittaṃ kusaladhammasamādāne pariyādinnathāmabalaṃ karoti. Tasmā kukkucoti vuccati. Yena pana dhammena yuttattā so tathā pavatto hoti. So kukkuccaṃnāma kukkucassa bhāvoti katvā. Taṃ pana yasmā pubbe akatañca kalyāṇaṃ katañca pāpaṃ ārabbha pacchā anutāpanavasena anusocanavasenaca pavattati. Tasmātaṃ pacchānutāpalakkhaṇaṃ katākatānuyocana rasanti ca vuttaṃ. Etthaca pacchānutāpalakkhaṇanti pubbe kalyāṇañca akatvā pāpañca katvā āgatattā pacchime kāle anutāpalakkhaṇanti attho. Tena kukkuccassa ekantena atītārammaṇatā siddhā hoti. Paccuppannānāgatārammaṇatāca paṭisiddhāti. Katākatā nusocanarasanti ettha katañca pāpaṃ akatañca kalyāṇanti yo jetabbaṃ. Vuttañhetaṃ mahāniddese –

Dvīhākārehi kukkuccaṃ uppajjati katattā ca akatattā ca. Kathañca dvīhā.La. Akatattāca. Akataṃ me kāyasu caritaṃ. Kataṃ kāyaduccaritanti uppajjati kukkuccaṃ. Akataṃ me vacīsucaritaṃ.La. Kataṃ manoduccaritanti uppajjati kukkuccaṃ. Akatāme pāṇātipātā veramaṇī. Kato pāṇāti pātoti uppajjati kukkuccaṃ.La. Akatā me sammādiṭṭhi. Katā micchāmiṭṭhīti uppajjati kukkuccanti.


这是巴利文的完整中文直译：
恶作即如上所说心生起如此运作的因。而且，在语根篇中确实读到kuca词有收缩和心忧义。因此以恶方式收缩，不是以厌恶罪的方式为恶作。或以恶方式忧心，不是以削减烦恼的方式为恶作。如此运作的法集合。因为它以恶的"我未作善，已作恶"如此运作的叹息方式收缩。不让心倾向于受持善法。或使意忧虑。以减弱信等坚实法而使心在受持善法时力量衰竭。因此称为恶作。由于具有某法而如此运作，那称为恶作，因为是恶作的状态。但因为它关于先前未作的善和已作的恶而后以后悔方式和追悔方式运作，所以说它以后悔为相，以省察已作未作为味。此中"以后悔为相"意思是因为先前未作善而作恶而来，在后时以后悔为相。由此成立恶作一定是缘过去所缘，否定缘现在未来所缘。"以省察已作未作为味"中应当结合"已作的恶和未作的善"。因为在《大义疏》中说：
"恶作以两方面生起：因已作和未作。如何两方面。乃至。和因未作。'我未行身善行，已行身恶行'而生起恶作。'我未行语善行。乃至。已行意恶行'而生起恶作。'我未作离杀生，已作杀生'而生起恶作。乃至。'我未修正见，已修邪见'而生起恶作。"


Etena pana akatasucaritā rammaṇatāya kataduccaritā rammaṇatāyaca vasena kukkuccassa dvidhābhāvoyeva siddho hoti. Dvīhākārehīti hi vuttaṃ. Soca kho pubbe pāpaṃ katvā pacchā apāyabhayatajjitānañceva apāyesu patitvā pubbe attanā katakammaṃ anussarantānañca hoti. Naaññesaṃ, akataṃ me kāyasucaritaṃ. Kataṃ kāyaduccaritanti hi vuttaṃ. Yathā pana māno duvidho hoti yāthāvamāno ayāthāvamānoti. Tathā kukkuccaṃpi, yāthāvakukkuccaṃ, ayāthāva kukkuccanti duvidhaṃ hoti. Tattha ayāthāva kukkuccaṃpi uppajjamānaṃ dvīhākāreho uppajjati akataṃ vata me kalyāṇaṃ kataṃ pāpanti. Katamaṃ pana tanti. Yañca pubbe kalyāṇakammepi pāpasaññī pāpadiṭṭhi akatvā pāpakammepi kalyāṇasaññī kalyāṇadiṭṭhi katvā pacchā anusocanavasena uppajjati. Yañca pubbe kalyāṇe kalyāṇasaññī katvā pacchā pāpasaññino pāpeca pāsaññī akatvā pacchā kalyāṇasaññino uppajjati. Idaṃ ayāthāvakukkuccaṃnāma. Anavajje sāvajjasaññī, kappiye akappiyasaññī, anāpattiyaṃ āpattisaññītiādināpi yojetabbaṃ. Idañca sabbaṃ uppajjamānaṃ dvīhā kāreheva uppajjati. Tasmā dvīsueva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Yaṃ pana mahāniddeseyeva hatthakukkuccakaṃpi kukkuccaṃ. Pādakukkuccakaṃpi kukkuccaṃ. Hatthapādakukkuccakaṃpi kukkuccanti niddiṭṭhaṃ. Taṃ asaṃyata kukkuccaṃnāma. Yaṃ pana taṃ bhikkhu kukkuccāyantā napaṭiggaṇhiṃsūti vinaye āgataṃ. Yañca kathaṃ kukkuccappakatatāya āpajjati kappiye akappiyasaññitā akappiye kappiyasaññitāti āgataṃ. Taṃ vinayakukkuccaṃnāma. Taṃpana vinayasaṃsayoeva. Soca kho attano avisaye kappati nukho nonukhoti saṃsappanākārena pavatto kusala kriya cittuppādo. Sopana yesaṃ uppajjati. Tesu ye sikkhākāmā, te taṃkammaṃ nakaronti. Te sandhāya kukkuccāyantā napaṭiggaṇhiṃsūti vuttaṃ. Ye pana karontiyeva. Te kappiyavatthusmiṃpi āpattiṃ āpajjanti. Te sandhāya kukkuccappakatatāya āpattiṃ āpajjatīti vuttaṃ.

94. Thiyaticittaṃ mandamandaṃ katvā ajjhottharatīti thinaṃ. Thiyiyanā thiyitattanti hi pāḷiyaṃ niddiṭṭhaṃ.

95. Medhati cetasike dhamme akammaññabhūte katvā vihiṃ satīti middhaṃ. Tathā hi ārammaṇe vipphāravasena taṃ taṃ iriyā pathaṃ sandhāretvā pavattamānesu sampayuttadhammesu muggarena pothetvā viya te ārammaṇato oliyāpetvā iriyāpathaṃpi sandhāretuṃ asamatthe katvā thinaṃ cittaṃ abhibhavati. Middhaṃ cetasiketi.

96.Vicikicchāti ettha. Cikicchanaṃ cikicchā. Ñāṇappaṭikā roti attho. Tikicchituṃ dukkaratāya vigatā cikicchā etāyāti vicikicchā. Sabhāvaṃ vicinantā kicchanti kilamanti etāyātivā vicikicchā. Vicikicchativā dveḷhakabhāvena pavattatīti vicikicchā. Sā nīvaraṇabhūtā, paṭirūpakāti duvidhā. Tattha buddhādīsu aṭṭhasu vatthūsu vimativasena pavattamānā nīvaraṇabhūtā. Tato aññāpana asabbaññūnaṃ tesu tesu ārammaṇesu kathaṃ nukho evaṃ nukho idaṃnukhoti vematikabhāvena pavattā sabbā vicikicchā paṭirūpakānāma. Sā pana kusalāpi hoti, akusalāpi khīṇā savānaṃ uppanna kriyābyākatāpīti. Idha pana ekantākusalabhūtā nīvaraṇavicikicchāva adhippekāti.

Akusalarāsimhi paramatthadīpanā.



这是巴利文的完整中文直译：
由此成立恶作只有两种:以未作善行为所缘和以已作恶行为所缘。因为说"以两方面"。而且这只发生在先作恶后为恶道怖所惊吓者，以及堕入恶道后忆念先前自作业者中，不在其他人中。因为说"我未行身善行，已行身恶行"。如慢有二种：如实慢和非如实慢。如是恶作也有二种：如实恶作和非如实恶作。其中非如实恶作生起时也以两方面生起："我未作善，已作恶"。但什么是那个？即先前对善业有恶想恶见而未作，对恶业有善想善见而作，后以追悔方式生起；以及先前对善有善想而作，后成恶想者，对恶有恶想而未作，后成善想者生起。这称为非如实恶作。也应当结合"对无罪有罪想，对许可不许可想，对无犯有犯想"等。这一切生起时都以两方面生起。因此应当理解包含在两者中。但在《大义疏》中说明的"手恶作也是恶作，足恶作也是恶作，手足恶作也是恶作"，那称为不摄护恶作。但在律中说"比丘们因恶作而不接受"，以及说"如何因恶作性而犯戒？对许可起不许可想，对不许可起许可想"，那称为律恶作。但那只是律疑。而且那是在自己非境界中"是否许可"以犹豫方式运作的善作业心生起。它在那些生起者中，喜学者不作那业。关于他们说"因恶作而不接受"。但那些作的人即使在许可事物中也犯戒。关于他们说"因恶作性而犯戒"。
94. 使心迟钝缓慢而覆盖为昏沉。因为在圣典中说明为"昏昧，昏昧性"。
95. 打击使心所法成为不适业性为睡眠。因此当相应法以扩散方式执持各种威仪而运作时，如以杵捣般使它们从所缘萎缩，使不能执持威仪，昏沉胜过心，睡眠胜过心所。
96. 关于疑。医治为治。意思是智的对治。因难以医治而离治为疑。或由此寻求自性而疲劳为疑。或以犹豫性运作为疑。它有两种：盖性的和相似的。其中以犹豫方式在佛等八事运作的是盖性的。但除此之外，非一切知者在各种所缘中"怎么呢？是这样吗？是这个吗？"以犹豫性运作的一切疑都称为相似的。但它可以是善的，也可以是不善的，也可以是漏尽者生起的唯作无记。但此处只是指一向不善的盖疑。
这是不善组的胜义灯释。

97. Saddahatīti saddhā. Yathā acchaṃ pasannaṃ nisinnaṃ udakaṃ canda sūriyādīni rūpanimittāni suṭṭhu attani dahati. Evaṃ ayaṃ buddhaguṇā dīni suṭṭhu attani dahati dhāreti thapetivāti attho. Saddahantivā etāyāti saddhā. Saddahanamattamevavā etanti saddhā. Sāpi buddhā dīsu saddheyyavatthūsu akālussiyabhāvena pavattamānāeva idha adhippetā. Tato aññāpana titthiyesuvā titthiyadhammesu vā evarūpesu asaddheyyavatthūsu saddahanavasena pavattā okappanā saddhā paṭirūpakānāma hoti. Sā pana atthato micchādhimokkho yevāti. Yathā pana manussā hatthe asati ratanāni disvā pi-gahetuṃ na sakkonti. Vitte asati tesaṃ sabbabhogā na sampajjanti. Bīje asati sassādīni nasampajjanti. Evaṃ saddhāya asati puññakriyāvatthūni nasampajjanti. Tasmā esā hatthavittabīja sadisāti vuttā.

98. Saratīti sati. Attanā katāni kattabbāni ca kalyāṇakammāvā buddhaguṇādīnivā appamajjanavasena upagacchatīti attho. Sāpi sammāsati micchāsati duvidhā hoti. Tattha sammāsati idha adhippetā. Itarā pana satiyeva na hoti. Katassa kattabbassaca pāpakammassa appamajjanavasena pavatto satipaṭirūpako akusalacittuppādoyeva. Yasmā panesā cittaṃ sabbehi akusaladhammehica rakkhituṃ kusaladhammehica yojetuṃ sakkoti. Tasmā sā rañño sabbakammika mahāamacco viya daṭṭhabbāti. Satiṃkhvāhaṃ bhikkhave sabbatthikaṃ vadāmīti hi vuttaṃ.

99. Hiriyatīti hiri. Kāyaduccaritādīhi lajjati jigucchati ukkaṇṭhatīti attho.

100. Tehiyeva ottappatīti ottappaṃ. Ubbijjatīti attho. Etthapi hiriottappappaṭirūpakānāma atthi, vuttañhi –

Lajjitabbe nalajjanti, alajjiyesu lajjareti ca;

Bhāyitabbe nabhāyanti, abhaye bhayadassinoti ca.

Yasmā pana sappurisā hiriyā attani ottappenaca paresu ārakkhadevatādīsu gāravaṃ uppādetvā pāpato vajjetvā suddhaṃ attānaṃ pariharanti. Tasmā ime dve lokapāladhammāti vuttā.

101. Lobhappaṭipakkho alobho. So hi yesu attano hitasaññitesu ārammaṇesu lobho lagganavasena pavattati, tesveva taṃ lobhaṃ vidhamitvā lobhavatthubhūtā bhavabhogasampattiyo gūtharāsiṃviya hīḷetvā jigucchitvā ekānekkhamma dhātunāma hutvā pavattatīti.

102. Dosappaṭipakkho adoso. Sopi hi yesu attano ahitasaññitesu ārammaṇesu doso dussanavasena pavattati. Tesveva taṃdosaṃ vidhamitvā diṭṭhadiṭṭhesu sattesu puṇṇacandasadisaṃ sommahadayaṃ uppādetvā ekā abyāpādadhātu nāma hutvā pavattatīti. Ayamevaca brahmavihāresu mettāti vuttā. Amohopi idha vattabbo. Mohappaṭipakkho amoho. Sopi hi yesu dhammesuvā atthesuvā catūsu ariyasaccesuvā moho andhakāraṃ katvā pavattati. Tesveva taṃ mohaṃ vidhamitvā candasūriyasahassaṃ uṭṭhāpentoviya vijjānāma hutvā pavattatīti.



这是巴利文的完整中文直译：
97. 信为信。如清净澄清静止的水很好地容纳月亮太阳等色相，如此这个很好地容纳、保持、安置佛功德等的意思。或由此而信为信。或仅是信性为信。这里指的只是对佛等可信事物以无混浊性运作的信。但除此之外，对外道或外道法等如此不可信事物以信方式运作的确信称为相似信。但就义理而言那只是邪胜解。如人无手虽见宝物也不能取，无财虽有一切受用也不成就，无种子稻谷等也不成就。如是无信则福业事也不成就。因此说它如手财种子。
98. 念为念。以不放逸方式趣向自己已作和应作的善业或佛功德等的意思。它也有正念和邪念两种。其中此处指正念。但另一个则不是念。以不放逸方式对已作和应作的恶业运作的念相似相只是不善心生起。因为这个能保护心离一切不善法，能使结合善法，所以它应当视如国王的总管大臣。因为说："诸比丘，我说念于一切处皆有用。"
99. 惭为惭。对身恶行等惭愧、厌恶、不安的意思。
100. 对它们畏惧为愧。惊惧的意思。此中也有惭愧相似相，因为说：
"应惭不惭愧，不应惭反惭；
应怕不怕畏，无怕见怖畏。"
但因为善人以惭对自己，以愧对他人生起对护法天等的尊重，避离恶而保持自己清净，所以说这两个是世间护法。
101. 贪的对治为无贪。因为在那些被认为是自己利益的所缘中贪以执著方式运作，在那些中破除那贪，轻蔑厌恶成为贪事物的有和享受成就如粪堆，成为一出离界而运作。
102. 嗔的对治为无嗔。因为在那些被认为是自己不利的所缘中嗔以嗔恨方式运作，在那些中破除那嗔，对所见众生生起如满月般的柔和心，成为一无恚界而运作。这在梵住中说为慈。此处也应说无痴。痴的对治为无痴。因为在那些法或义或四圣谛中痴作黑暗而运作，在那些中破除那痴，如升起千个日月般成为明而运作。

103.Tatramajjhattatāti ettha attā vuccati sabhāvo. Līnuddhaccādīnaṃ ubhinnaṃ visamapakkhānaṃ majjhe pavatto attā etassāti majjhattā. Samappavatto sampayuttadhammasamūho. Tassa bhāvo majjhakkatā. Tesu tesu sampayuttadhammesu dissamānā majjhattatā tatramajjhattatā tesu tesuvā hitakammesu cittacetasikānaṃ majjhattatā tatramajjhattatā. Tathā hi sā samappavattānaṃ sampayutta dhammānaṃ ajjhupekkhanavasena samappavattānaṃ ājāneyyānaṃ ajjhupekkhanasārathīviya daṭṭhabbāti vuttā. Ayamevaca brahmavihāresu upekkhāti vuttā.

104. Kāyappassaddhādīsu kāyoti vedanādikkhandhattaya saṅkhāto cetasikasamūho vuccati. Cittanti sobhaṇacittaṃ. Kāyassa passaddhi kāyappassaddhi. Cittassa passaddhi cittappassaddhītiādinā samāso. Passambhanaṃ passaddhi. Santasītalabhāvoti attho. Yesaṃ idaṃ dvayaṃ dubbalaṃ hoti. Te puññakammesu cittasukhaṃ napindanti. Bahiddhāeva nesaṃ cittaṃ pakkhandati. Santatte pāsāṇapiṭṭhe thapitamacchoviya hoti. Yesaṃ pana balavaṃ hoti. Teyeva tattha taṃ vindanti. Tesaṃ cittaṃ sītale udake pakkhitta maccho viya hoti.

105. Lahubhāvo lahutā. Agarutā adandhatāti attho. Yesaṃ idaṃ dubbalaṃ. Tesaṃ cittaṃ puññakammesu napasāreti saṅkocati. Tattapāsāṇe pakkhittapadumapupphaṃ viya hoti. Yesaṃ pana balavaṃ. Tesaṃ cittaṃ tattha pasāreti. Sītale udake pakkhitta padumapupphaṃ viya hoti.

106. Mudubhāvo mudutā. Yesaṃ idaṃ dubbalaṃ. Tesaṃ cittaṃ puññakammesu thaddhaṃ hoti. Verīnaṃ majjhe gatamahāyodhoviya hoti. Yesaṃ pana balavaṃ. Tesaṃ cittaṃ tattha mudu hoti. Viyaññātīnaṃ majjhe gatamahāyodho viya hoti.

107. Kammani sādhu kammaññaṃ. Tadeva kammaññatā. Yesaṃ idaṃ dubbalaṃ. Tesaṃ cittaṃ puññakammesu yathicchitaṃ thapetuṃ nalabbhati, vikkirati. Paṭivāte khittathusamuṭṭhiviya hoti. Yesaṃ pana balavaṃ. Tesaṃyeva taṃ tattha yathicchitaṃ thapetuṃ labbhati navikkirati. Paṭivāte khittasuvaṇṇakkhandhoviya hoti.

108. Paguṇassa bhāvo pāguññaṃ. Tadeva pāguññatā. Yesaṃ idaṃ dubbalaṃ. Tesaṃ cittaṃ puññakammesu vikampati vihaññati. Gambhīre udake khittavānaroviya hoti. Yesaṃ pana balavaṃ, te saṃ taṃ tattha navikampati navihaññati. Gambhīre udake khitta kumbhilo viya hoti.

109. Ujueva ujukaṃ, ujukassa bhāvo ujukatā. Yesaṃ idaṃ dubbalaṃ. Tesaṃ cittaṃ puññakammesu visamagahikaṃ hoti. Kadāci līnaṃ. Kadāci uddhaṭaṃ. Kadāci onataṃ. Kadāci unnataṃ. Surāmadamattassa maggagamanaṃ viya hoti. Yesaṃ pana balavaṃ, tesaṃ taṃ vuttavipariya yena veditabbanti.



这是巴利文的完整中文直译：
103. 关于舍，此中自性称为我。在沉掉等两种不平等分的中间运作的我为舍。平等运作的相应法集合。它的状态为舍性。在那些相应法中显现的舍为舍，或在那些善业中心心所的舍为舍。因此它应当视如以平等方式观察平等运作的相应法，如调马师平等观察良马。这在梵住中也说为舍。
104. 在身轻安等中，身是指受等三蕴所称的心所集合。心是指善心。身的轻安为身轻安。心的轻安为心轻安，如此组合。平静为轻安。寂静清凉性的意思。这两种在某些人中软弱，他们在福业中不得心乐。他们的心只向外奔驰。如放在热石板上的鱼。但在某些人中强力，只有他们在其中得到它。他们的心如投入冷水中的鱼。
105. 轻性为轻。不重不迟钝的意思。这在某些人中软弱，他们的心在福业中不舒展而收缩。如投在热石上的莲花。但在某些人中强力，他们的心在其中舒展。如投在冷水中的莲花。
106. 柔性为柔。这在某些人中软弱，他们的心在福业中僵硬。如入敌阵的大勇士。但在某些人中强力，他们的心在其中柔软。如入亲友阵的大勇士。
107. 适业为适业。那就是适业性。这在某些人中软弱，他们的心在福业中不能如意安置，散乱。如逆风扬撒的稻糠把。但在某些人中强力，只有他们在其中能如意安置而不散乱。如逆风投掷的金块。
108. 练达性为练达。那就是练达性。这在某些人中软弱，他们的心在福业中动摇困扰。如投入深水的猴子。但在某些人中强力，他们在其中不动摇不困扰。如投入深水的鳄鱼。
109. 正直即正直，正直性为正直性。这在某些人中软弱，他们的心在福业中不平执取。有时沉没。有时举起。有时低下。有时高起。如醉酒者的行路。但在某些人中强力，应当了知他们与所说相反。

110. Etthaca siddhesupi cittappassaddhādikesu vuttesu visuṃ kāyappassaddhādīnaṃ vacanaṃ tesaṃ vasena rūpakāyassapi passaddhādi dīpanatthanti veditabbaṃ. Tattha taṃ taṃ suttantaṃ sutvā gelaññavuṭṭhā nādīsu rūpakāyassa passaddhabhāvo pākaṭo iddhimantānaṃ iddhiyā ākāsagamanādīsu lahu bhāvo. Kāyaṃ khuddakaṃ vā mahantaṃ vā katvā nimminanesu mudubhāvo. Antopathaviyaṃvā antopabbate suvā asajjamānaṃ katvā gamanādīsu kammaññabhāvo. Nāgavaṇṇaṃvā garuḷavaṇṇaṃvā katvā nimminanādīsu paguṇabhāvo tesveva sabbesu yathānimmitavasena cirappavattibhāvesu ujukabhāvo pākaṭo hotīti veditabbo. Samaṃ dhārentīti sādhāraṇā, sabbehi sobhaṇacittehi, tesaṃvā sādhāraṇā sobhaṇa sādhāraṇā.

111.Sammāvācāti ettha tividhā sammāvācā kathā, cetanā, virativasena, tattha atthadhammappaṭisaṃyuttā subhāsitā vācā kathā sammāvācānāma. Taṃsamuṭṭhāpikā kusalakriyacetanā cetanāsammāvācānāma. Yā pana musāvādā veramaṇādīni sikkhāpadāni samādiyantassavā adhiṭṭhahantassavā sampattaṃ vatthuṃ avītikkamantassavā pāpaviramaṇākārena cittassa pavatti. Ayaṃ virati sammāvācānāma. Sā idha adhippetā. Sammā vadanti etā yāti sammāvācā. Etāyāti cettha karaṇatthe hetuatthe vā karaṇavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Tattha vācāya sikkhāpadāni samādiyantassa samādānavacanāni sandhāya karaṇattho hetuattho ca yujjati. Tato yathāsamādinnānivā yathādhiṭṭhitānivā sikkhāpadāni suṭṭhurakkhāmāti yāni anavajjānieva vacanāni vadantā vicaranti. Tāni sandhāya karaṇatthānukūlo hetu atthoyeva yujjatīti. Athavā, tathā vadantuvā māvā. Ayaṃpana vadamānesu sati tesaṃ sammā vattuṃeva deti. Namicchā vattunti katvā sammā vācātveva vuccati. Apica, ayaṃ vacīduccaritānaṃ pajahanavasena pavattamānā vacīdvārasuddhiyā eva hotīti sammāvācāti vuccatīti.

112.Sammākammantopi tividho kriyā, cetanā, virati vasena. Tattha yaṃkiñci anavajjaṃ kammaṃ karontassa kāyikakriyā kriyākammantonāma. Taṃsamuṭṭhāpikā cetanā cetanākammanto nāma. Yā pana pāṇātipātā veramaṇādīni sikkhāpadāni samādi yantassavā adhiṭṭhahantassavā sampattaṃ vatthuṃ avītikkamantassavā pāpaviramaṇākārena cittassa pavatti. Ayaṃ virati sammākammanto nāma. Sammā karonti etenāti sammākammaṃ, tadeva sammā kammanto suttanto vanantoviya. Sesamettha vuttanayameva.

113.Sammāājīvopi vīriya, virativasena duvidho. Tattha pakatiyā anavajjāni kasikammādīnivā bhikkhācariyādīnivā katvā jīvitaṃ kappentānaṃ uṭṭhānabalasaṅkhāto vāyāmo vīriyasammāājīvonāma. Yā pana ājīvasuddhiṃ apekkhitvā attano ājīvasīlavipattikāraṇāni kāyavacīduccaritāni pajahantānaṃ pāpaviramaṇākārena cittassa pavatti. Ayaṃ virati ājīvonāma. Ayamidhādhippeto. Sammā ājīvanti jīvitaṃ pavattenti etenāti sammāājīvo. Sesamettha vuttanayamevāti.



这是巴利文的完整中文直译：
110. 此中即使已成就的心轻安等已说，应当了知别说身轻安等是为了显示它们对色身的轻安等。其中听了某些经后从病愈等中色身的轻安性明显，神通者以神通在空中行走等中的轻性，造作身体小或大的变化中的柔性，在地中或山中不执著而行走等中的适业性，变化为龙形或金翅鸟形等中的练达性，在这一切依所变化而长时运作中的正直性应当了知明显。平等持为共，为一切善心所共，或为它们所共的善共。
111. 关于正语，此中正语有三种：依言语、思和离。其中与义法相应的善说语言称为言语正语。引生它的善作业思称为思正语。但对受持或决意或不违犯所遇事物的妄语等学处者，以离恶方式心的运作，这称为离正语。这是此处所指。由此们正说为正语。此中"由此"应当视为具格词表示工具义或因义。其中对以语受持学处者，关于受持语，工具义和因义相应。此后关于"我们善护如所受持或如所决意的学处"而说无罪语言而行者，相应顺工具义的只是因义。或者，无论他们如此说或不说。但这在说者中使他们只能正说，不能邪说，因此只称为正语。而且，这以舍断语恶行方式运作只是语门清净，因此称为正语。
112. 正业也有三种：依作业、思和离。其中作任何无罪业者的身作业称为作业正业。引生它的思称为思正业。但对受持或决意或不违犯所遇事物的离杀生等学处者，以离恶方式心的运作，这称为离正业。由此正作为正业，那就是正业，如经林。此中其余如说。
113. 正命也有二种：依精进和离。其中自然作无罪的农业等或乞食等而维持生命者的称为奋起力的努力称为精进正命。但期望活命清净而舍断自己活命戒缺失因的身语恶行者，以离恶方式心的运作，这称为离命。这是此处所指。由此正命为正命，维持生命。此中其余如说。

114. Ekekāpi cettha sampatta virati, samādāna virati, samucchedavirativasena tividhā. Tattha yā sikkhāpadāni asamā diyitvāvā samādinnānipivā tāni anapekkhitvā kevalaṃ hiri ottappabaleneva sampattaṃ vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppannā virati. Ayaṃ sampattaviratināma. Sā paccuppannārammaṇāyeva. Pañcasikkhā padā paccuppannārammaṇāti hi vuttaṃ. Yā pana sikkhāpadāni samādi yantassavā adhiṭṭhahantassavā yathāsamādinnānivā yathādhiṭṭhitāni vā suṭṭhurakkhāmīti sampatta vatthuṃ apītikkamantassavā uppannā. Ayaṃ samādānaviratināma. Sā pana paccuppannārammaṇāvā hoti anāgatārammaṇāvā. Tathā hi pañcasikkhāpadā paccuppannārammaṇāti idaṃ sampattavirativasena vuttanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Maggakkhaṇe pana sabbaduccaritānaṃ paccayasamucchedavasena uppannā samucchedaviratināma. Sā pana nibbānārammaṇāeva. Phalaviratipi ettheva saṅgahitāti. Tattha lokiyaviratiyo jīvitindriyādīni vītikkamitabbavatthūni ārammaṇaṃ katvā pāṇātipātādīni viramitabbavatthūni pajahanti. Lokuttaraviratiyo pana nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā tāniyeva viramitabbavatthūni pajahantīti daṭṭhabbaṃ.

115. Paradukkhe sati kāruṇikānaṃ hadayakhedaṃ karotīti karuṇā. Kirativā paradukkhaṃ vikkhipati, kiṇātivā paradukkhaṃ hiṃsatīti karuṇā. Kirīyati dukkhitesu pasārīyatītivā karuṇā. Apica kali uṇāti chedo. Kalīti dukkhaṃ vuccati, yathā-kali sambhave bhaveti. Kalītivā pāpapi parājayopi vuccati. Pāpe kali parājayeti hi vuttaṃ. Sabbañcetaṃ kāruṇikā naṃ kāruññahetubhūtameva hoti. Iti kaliṃ dukkhaṃvā pāpaṃvā sabbasampattito parājayaṃvā sattehi avanti rakkhanti, sattevā tato vidhakalito avanti rakkhanti kāruṇikā janā etāyāti karuṇā.

116. Parasampattiṃ disvā modanti etāyāti muditā. Natthi pamāṇaṃ etesanti appamāṇā, sattā. Appamāṇesu bhavāti appamaññā. Etāhi ettakesuyeva sattesu pavattetabbā. Na ito aññesūti evaṃ paricchedappamāṇassa abhāvā ekasmiṃ satte pavattāpi appamaññāevanāma hontīti.

[77] Ṭīkāsu pana

Appamāṇasattā rammaṇattā appamāṇā. Tāeva appamaññāti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

117. Paññindriyanti heṭṭhā vutto amohoeva. So hi pajānanaṭṭhena paññā, adhipatiyaṭṭhena indriyañcāti katvā paññindriyanti vuccatīti.

Sobhaṇarāsimhi paramatthadīpanā.



这是巴利文的完整中文直译：
114. 此中每一个也依所遇离、受持离、断绝离有三种。其中不受持或已受持学处而不顾及它们，只是以惭愧力对所遇事物不违犯者生起的离，这称为所遇离。它只缘现在。因为说"五学处缘现在"。但对受持或决意学处者，或"我们善护如所受持或如所决意的"而不违犯所遇事物者生起的，这称为受持离。它可以缘现在或缘未来。因为在注释中说"五学处缘现在"这是依所遇离而说。但在道剎那以断绝一切恶行的缘而生起的称为断绝离。它只缘涅槃。果离也包含在此中。其中世间诸离以生命等应越度事物为所缘而舍断杀生等应离事物。但出世间诸离以涅槃为所缘而舍断那些应离事物，应当如此了知。
115. 当有他人苦时使悲愍者心忧恼为悲。或散除他人苦，或损害他人苦为悲。或对苦者扩展为悲。而且kali为切断。苦称为kali，如"kali在有中生"。恶和失败也称为kali。因为说"恶在失败中"。这一切都只是悲愍者的悲愍因。如此由此悲愍者保护众生离苦或恶或一切成就的失败，或由此保护众生离种种苦为悲。
116. 由此见他人成就而随喜为喜。这些无量为无量，众生。生于无量中为无量。由这些只对如此众生运作，不对其他的，如此由于没有范围量，即使对一个众生运作也称为无量。
[77] 但在复注中
由无量众生所缘故为无量。那些就是无量，如此说。那不好。
117. 慧根是前面所说的无痴。因为它以了知义为慧，以增上义为根，因此称为慧根。
这是善组的胜义灯释。

118.Ettāvatātiādi tiṇṇaṃ rāsīnaṃ saṅgaho. Evaṃ dvipaññāsa sarūpaṃ dassetvā idāni cetoyuttappakāraṃ dassento tesantiādimāha. Ito cetasikānaṃ sarūpadassanato paraṃ tesaṃ cittāviyuttānaṃ cittena aviyuttānaṃ cetasikānaṃ cittuppādesu paccekaṃ sampayogo tathāyogaṃ vuccateti yojanā. Cittuppādesūti cittesu icceva attho. Uppajjanti cetasikā etesūti uppādā. Cittānieva uppādā cittuppādāti katvā. Dvipañcaviññāṇānaṃ sabbadubbalattā tesu cha pakiṇṇakā nuppajjanti. Bhāvanābalena pahīnattā vitakko dutīyajjhānikādīsu, vicāro tatīyajjhānikādīsu, pīti catutthajjhānikādīsu nuppajjati. Sanniṭṭhānasabhāvattā adhimokkho asanniṭṭhānasabhāve vicikicchā citte nuppajjati. Vīriyaṃ balanāyakattā dubbalesu pañcadvārāvajjanā dīsu soḷasacittesu nuppajjati. Pīti sampiyāyanasabhāvattā domanassupekkhā sahagatesu nuppajjati. Chando icchāsabhāvattā icchārahitesu ahetukesu momūhacittesuca nuppajjatīti āha pakiṇṇakesupana vitakko.La. Momūhavajjitacittesūti. Te pana cittuppādā pakiṇṇakavivajjitā sapakiṇṇakāti sambandho.



这是巴利文的完整中文直译：
118. "至此"等是三组的摄集。如此显示了五十二自性后，现在为显示心相应方式而说"它们"等。从这显示心所自性之后，说那些心不相离、与心不离的心所在心生起中各别相应如是结合，这是结合。"在心生起"即在心的意思。心所在这些中生起为生起。心即是生起为心生起。由于二五识最为软弱，六个遍行在其中不生起。由于以修习力断除，寻在第二禅等中，伺在第三禅等中，喜在第四禅等中不生起。由于是决定自性，胜解在非决定自性的疑心中不生起。由于精进是力的领导，在软弱的五门转向等十六心中不生起。由于喜是欢喜自性，在忧舍俱中不生起。由于欲是欲求自性，在无欲求的无因和极痴心中不生起，因此说"在遍行中但寻。乃至。除极痴心"。但那些心生起或离遍行或有遍行，这是关联。

119.Akusalesūti akusalacetasikesu. Sabbākusala sādhāraṇānāma. Tasmā sabbesupi dvādasākusalacittesu labbhantīti yojanā.

[78] Vibhāvaniyaṃ pana

Pacchimaṃ purimassa samatthanavacananti adhippetaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Idañhi ṭhānaṃ cittesu labbhamānatādassanapadhānanti. Yasmā pana sabbāni akusalacittāni imehi catūhi vinā nuppajjanti. Na hi tāni pāpesu ādīnavaṃ passitvā ṭhitānaṃ uppajjanti. Naca tehi lajjāyavā bhayenavā ukkaṇṭhitānaṃ. Nāpi kusalesu dhammesu samāhitānanti. Tasmā te sabbesu tesu labbhantīti. Yasmāca diṭṭhimānā khandhesu assādaṃ amuñcitvāva tesu tathā tathā āmasitvā pavattanti. Tasmā te lobhamūlacittesveva uppajjanti. Tattha uppajjantesu pana tesu diṭṭhi khandhesu attaggāhaṃ daḷhaṃ gahetvā taṃ attaṃ niccatādīhi micchāsabhāvehieva parāmasantī pavattati. Māno pana khandhe ahanti daḷhaṃ gahetvā taṃ gahitākāraṃ seyya tādīhieva āmasanto pavattati. Tasmā te āmasanākārato asadisavuttinoeva hontīti āha. Diṭṭhicatūsu.La. Vippayuttesūti. Ye pana diṭṭhigatikā diṭṭhiyā yathāgahitaṃ attānameva ahanti gaṇhanti. Tesaṃpi diṭṭhimānā āmasanākāraṃ patvā asadisavuttikāeva honti. Na hi mānassa viya diṭṭhiyā atta saṃpaggahaṇe byāpāro atthi. Na ca diṭṭhiyā viya mānassa dhammānaṃ ayāthāvapakkhaparikappaneti. Teneva hi ahaṃgāho māno anāgāmīnaṃpi pavattati. Attaggāhabhūtā pana diṭṭhi puthujjanāna mevāti.

[79] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Mānopi ahaṃmānavasena pavattanato diṭṭhisadisova pavattatīti diṭṭhiyā saha ekacittuppāde napavattatī’’ti vatvā kesara sīho pamāya taṃ atthaṃ sādheti. Taṃ na sundaraṃ.

Sadisappavatti hi nāma sahapavattiyā eva kāraṇanti. Macchariyaṃ pana attasampattīsu lagganalobhasamuṭṭhitaṃpi tāsaṃ parehi sādhāraṇabhāvaṃ asahanākārena pavattattā ekantena paṭighasampa yuttameva hotīti vuttaṃ doso.La. Cittesūti. Akammañña lakkhaṇaṃ thinamiddhaṃ kammaññasabhāvesu asaṅkhārikesu nasambhavatīti vuttaṃ thinamiddhaṃ pañcasu sasaṅkhārika cittesūti. Cattāro sabbā kusalasādhāraṇā. Tayo lobha diṭṭhimānā. Cattāro dosādayo. Dvayaṃ thinamiddhaṃ. Vicikicchā cittecāti casaddo avadhāraṇe. Vicikicchācitteevāti attho. Catuddasa akusala cetasikā.



这是巴利文的完整中文直译：
119. "在不善中"是在不善心所中。称为一切不善共。因此在一切十二不善心中得，这是结合。
[78] 但在《清净解》中
意为后面是前面的证成语。那不好。
因为此处是以显示在诸心中可得为主。但因为一切不善心离这四个不生起。因为它们不生起在见到诸恶过患后住立者中。也不在因惭或因怕而厌离者中。也不在诸善法中等持者中。因此它们在一切那些中得。又因为见和慢不舍诸蕴的爱味，如此如此触摸它们而运作。因此它们只在贪根心中生起。但在其中生起时，见在诸蕴中坚固执取我执，以常等邪自性触摸那我而运作。但慢坚固执取蕴为我，以胜等触摸那所执方式而运作。因此它们由触摸方式是不同运作，因此说"见在四。乃至。相离"。但那些持见者以见如所执取的我执为我。他们的见慢到达触摸方式也是不同运作。因为见没有像慢那样在我执持中的作用。慢也没有像见那样对诸法的非如实分想像。因此我执慢也在不还者中运作。但我执见只在凡夫中。
[79] 但在《清净解》中
说"慢也因以我慢方式运作而与见相似运作，因此不与见在一心生起中运作"，以狮子喻证成那义。那不好。
因为相似运作即是俱起的原因。但悭虽从执着自己成就的贪生起，因以不堪他人共有方式运作，故一定是嗔相应，因此说"嗔。乃至。心"。昏沉睡眠是不适业相，在适业自性的无行中不可能，因此说"昏沉睡眠在五有行心"。四个一切不善共，三个贪见慢，四个嗔等，二个昏沉睡眠，及疑心，此中"及"字表限定。意思是只在疑心。十四不善心所。;

120.Sobhaṇesūti sobhaṇacetasikesu. Lokuttare aṭṭhaṅgikamagge tīsu khandhesu paññākkhandhe sammāsaṅkappo nāma sammādiṭṭhipacchimakova hoti. Tasmā pādakajjhānādivasena tasmiṃ asatipi paññākkhandho naparihāyati. Sīlasamādhikkhandhadhammesu pana eko ekassa kiccaṃ nasādheti. Tasmā lokuttara maggo sattaṅgikato heṭṭhā napavattatīti āha viratiyo pana tissopi.La. Labbhantīti. Niyatāva ekatova sabbathāpi labbhantīti yojanā. Tattha niyatāvāti na lokiyesuviya kadācieva labbhanti. Athakho sabbadāpi niyatā hutvāva labbhanti. Kasmā, lokuttaradhammānaṃ niccaṃ sīlesu paripūrakāritāvasena pavattattā. Na hi te lokiyā viya kadāci dānavasena kadāci sutapariyattivasena kadāci kasiṇabhāvanādivasena pavattantīti. Ekato vāti nalokiyesu viya visuṃ visuṃ labbhanti. Athakho tissopi ekato hutvāva labbhanti. Kasmā, abhinnārammaṇattā. Na hi te lokiyā viya vītikkamitabbavatthusaṅkhātāni jīvitindriyādīni nānārammaṇāni ārabbha pavattanti. Ekaṃpana nibbānameva ārabbhapavattantīti. Sabbathāpīti na lokiyesu viya ekade sappahānavasena labbhanti. Athakho tissopi anavasesa duccarita durājīvappahānākārena labbhanti. Lokiyesuhi sakiṃ uppannā sammāvācā catubbidhāni vacīduccaritāni sabbāni ekato pajahituṃ nasakkoti. Musāvādavirati musāvādameva pajahituṃ sakkoti. Na itarāni. Musāvādaṃpi samūlaṃ sānusayaṃ pajahituṃ nasakkoti. Tathā pisuṇavācā virati pisuṇavācameva pajahituṃ sakkoti. Na itarāni. Pisuṇavācaṃpi samūlaṃ sānusayaṃ pajahituṃ na sakkoti. Sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Lokuttaresu pana sakiṃ uppannā sammāvācā sabbāni vacīduccaritāni samūlāni sānusayāni pajahati. Sakiṃ uppanno sammākammanto sabbāni kāyaduccaritāni samūlāni sānusayāni pajahati. Sakiṃ uppanno sammāājīvo sabbāni ājīvahetukāni kāyavacīduccaritāni samūlāni sānusayāni pajahati. Iti tisso lokuttaresueva sabbathāpi labbhantīti. Visaddo avayavasampiṇḍanattho. Sakiṃ uppannā ekā sammāvācā musāvādappahānavasenāpi labbhati. Nakevalañca tappahānavaseneva. Athakho pisuṇavācāpahānavasenapi labbhatīti sabbaṃ vattabbaṃ. Etthaca duccaritāni samūlāni sānusayānīti ettha kāyavacīcopana bhāgiyāni kāmarāgānusayādīni uparimaggavajjhāni kilesajātāni arūpasekkhānaṃpi santiyeva. Kāmarūpasekkhānaṃ pana vattabbameva natthi. Tasmā tesaṃ pajahanavasena uparimagga phalaviratīnaṃ duccaritappahānaṃ daṭṭhabbaṃ. Kāmāvacarakusalesveva, napana kāmāvacaravipākakriyacittesu, nāpimahaggatacittesūti adhippāyo. Kāmāvacarakusalesupi kāmabhūmiyaṃ uppannesueva, narūpārūpabhūmiyaṃ uppannesu. Na hi brahmānaṃ viramitabbavatthu saṅkhātāni kāyavacīduccaritānināma atthi. Naca lokiyaviratiyo viramitabba vatthurahitesu puggalesu pavattantīti. Upari chakāmāvacaradeve supi napavattantīti vadanti. Taṃ kathāvatthumhi vicāritameva. Yadi evaṃ manussalokepi tīsu heṭṭhimaphalaṭṭhesu tāsaṃ appavatti āpajjati. Na hi tesaṃpi pāṇātipātādīni viramitabbavatthūnināma atthīti. Saccaṃ, idha pana sattavidhaāpattikkhandhāpi viramitabbavatthuṭṭhāne ṭhitā. Tathā tividhakuhanavatthūnica. Tānica kānici tesaṃ phalaṭṭhānaṃpi sādhāraṇānieva.

这是巴利文的完整中文直译：
120. "在善中"是在善心所中。在出世间八支道中的三蕴，在慧蕴中正思惟即是正见的最后。因此即使在无有定基等时慧蕴也不减少。但在戒定蕴法中一一的作用不成就。因此出世间道不低于七支而运作，因此说"但三离。乃至。得"。决定唯一切方式得，这是结合。此中"决定"是不像世间只是有时得。而是一切时决定而得。为何？因为出世间法以常圆满戒而运作。因为它们不像世间有时以布施方式，有时以闻学方式，有时以遍禅等方式运作。"唯一"是不像世间各别得。而是三者唯一而得。为何？因为所缘无别。因为它们不像世间缘生命等称为应越度事物的种种所缘而运作。而是唯缘一个涅槃而运作。"一切方式"是不像世间以部分断方式得。而是三者以无余恶行邪命断方式得。因为在世间一次生起的正语不能同时断一切四种语恶行。离妄语只能断妄语。不能断其他。也不能连根带随眠断妄语。如此离离间语只能断离间语。不能断其他。也不能连根带随眠断离间语。一切应详说。但在出世间一次生起的正语断一切语恶行连根带随眠。一次生起的正业断一切身恶行连根带随眠。一次生起的正命断一切因活命的身语恶行连根带随眠。如是三离只在出世间一切方式得。"也"字义为部分积集。一次生起一个正语也以断妄语方式得。不仅以断它方式。而且也以断离间语方式得，应说一切。此中"恶行连根带随眠"中身语分的欲贪随眠等上道所断的烦恼种类在无色有学也有。但对欲色有学则无须说。因此应当视上道果离以断它们方式断恶行。只在欲界善中，不在欲界异熟作心中，也不在广大心中的意思。在欲界善中也只在欲地生起中，不在色无色地生起中。因为诸梵天没有称为应离事物的身语恶行。世间诸离不在无应离事物的补特伽罗中运作。说在上六欲界天也不运作。那在《论事》中已考察。如果如此，在人间的三下果者中它们不运作也成。因为他们也没有称为杀生等应离事物。是的，但此中七种罪聚也住于应离事物处。如是三种诡诈事也。那些某些是彼等果者的共同。

 Manussānañca yāni kānici tassa tassa samādinnassa sikkhāpadassa vatthūnipi viramitabbavatthūnieva. Yānipi kāmasekkhānaṃ kāyavācā vipphandanakarāni kilesajātāni samucchedaviratīnaṃ vatthubhūtāni santi. Tāni tesaṃ tadaṅga viratīnaṃpi vatthūnievāti. Kadāci sandissantīti samādānasampattaviratīnaṃ aññataravasena pavattakāleeva sandissanti. Evaṃ sandissa mānāpi bhinnārammaṇattā naekato hutvā sandissantīti vuttaṃ visuṃ visunti. Visuṃvisuṃ sandissamānāpi ekekaduccaritappahānavaseneva sandissanti. Na lokuttaresu viya sabbathāpīti daṭṭhabbaṃ.



这是巴利文的完整中文直译：
人们任何已受持学处的事物也是应离事物。欲有学任何能使身语动摇的烦恼种类是断绝离的所依事物。它们也是他们暂时离的事物。"有时显现"是只在依受持或所遇离任一方式运作时显现。如此显现时也因所缘不同而不是一起显现，因此说"各别"。即使各别显现也只以断一一恶行方式显现。应当了知不像出世间那样一切方式。
provided by EasyChat

121. Appanāpattānaṃ appamaññānaṃ somanassasahagatabhāvova vibhaṅge vuttoti vuttaṃ pañcamajjhānavajjitamahaggatacittesūti. Etāhi parasattānaṃ hetu adhimattabyāpārā honti, tasmā atisantāya nibyāpārāya pañcamajjhānupekkhāya saha napavattantīti. Appanāpubbabhāgabhūtānaṃ pana tāsaṃ upekkhāvedanāyapi sampayogo aṭṭhakathāyaṃ anuññātoyevāti vuttaṃ kāmāvacara.La. Cittesucāti. Kadācīti kāruññappakatikassa anissukinoca paresaṃ vipattisampattidassanakāle. Nānāhutvā jāyantīti tesaṃ vipattidassanakāle anukampanavasena karuṇā eva jāyati, namuditā. Sampattidassanakāle pana modanavasena muditāva jāyati, nakaruṇāti evaṃ visuṃ visuṃ hutvā jāyantīti attho. Yasmā panetā dosasamuṭṭhitānaṃ vihiṃsā aratīnaṃ nissaraṇabhūtāti suttantesu vuttā. Domanassapaṭipakkhañcaso manassameva hoti. Tasmā tāsaṃ appanāpubbabhāgabhūtānaṃpi niccaṃ somanassayogameva keci icchantīti vuttaṃ upekkhāsahagatesu.La. Keci vadantīti. So pana tesaṃ vādo aṭṭhakathāyapi saha viruddho. Tasmā taṃ bahū viññuno na sampaṭicchantīti katvā sovādo therena kecivādonāma kato. Yasmāca sabbesaṃpi lokiya lokuttarajjhānānaṃ pubbabhāga bhāvanā nāma appanāsannakāleeva somanassajjhānānaṃ pubbabhāgā somanassasahagatā honti. Upekkhājhānānaṃ pubbabhāgā upekkhāsahagatā honti. Anāsannakāle pana sabbesaṃpi tesaṃ pubbabhāgā kadāci somanassasahagatā, kadāci upekkhāsahagatāhonti. Tasmā so vādo kecivādova kātuṃ yuttoti. Etthaca sabbānipi samathavipassanābhāvanācittānināma ādimhi yebhuyyena upekkhāsahagatānieva bhaveyyuṃ, yadiyi tāni āditoyeva paṭṭhāya somanassasahajātāni siyuṃ. Tadā ime sattā so manassajātesu kammesu anabhiratānāma natthīti aññaṃ kammaṃ chaḍḍetvā bhāvanākammameva anuyuñjeyyunti. Pacchā pana attano bhāvanāya pubbāpariyavisesadassanakāleeva somanassa sahajātāni bhavanti. Paṭikūlā rammaṇesu pana asubhabhāvanācittesu dukkhitasattārammaṇesuca karuṇābhāvanācittesu vattabbameva natthi. Apica imā karuṇāmuditānāma pakatikālepi uppajjantiyeva. Tāsu pana muditā tāva iṭṭhasampattivisayāti sāyebhuyyena somanassa sahajātāti yuttametaṃ. Karuṇā pana aniṭṭhavipattivisayāti sā yebhuyyena upekkhāsahajātā eva siyā. Naca etā parasattahetu adhimatta byāpārāti katvā upekkhāvedanāya saha viruddhāevāti sakkā vattuṃ. Sā hi appanaṃ apattā vedanupekkhānāma ārammaṇarasānubhavaneeva nibyāpārāhoti. Na aññakiccesu. Tathā hi sattā upekkhāsahagata cittehi adinnaṃpi ādiyanti, dānaṃpi denti, aññānipi mahantāni puññāpuññakammāni karontiyevāti. Tasmā appanā pattānaññeva tāsaṃ vedanupekkhāya saha viruddhabhāvo vattuṃ yuttoti.

[80] Ettāvatā yaṃ vuttaṃ vibhāvaniyaṃ

‘‘Karuṇāmuditā bhāvanākāle appanāvīthito pubbe paricayavasena upekkhāsahagatacittehipi parikammaṃ hoti. Yathātaṃ paguṇaganthaṃ sajjhāyantassa kadāci aññavihi tassāpi sajjhāyanaṃ, yathāca paguṇavipassanāya saṅkhāre sammasantassakadāci paricayabalena ñāṇavippayuttacittehipi sammasananti upekkhā sahagatakāmāvacaresu karuṇā muditānaṃ asambhavavādo kecivādo kato’’ti. Taṃ paṭikkhittaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
121. 在《分别》中说已达安止的无量只是喜俱，因此说"在除第五禅的广大心中"。由此对他众生的因有殊胜作用，因此不与极寂静无作用的第五禅舍俱行。但那些是安止前分的与舍受相应在注释中是允许的，因此说"欲界。乃至。诸心中"。"有时"是对悲愍性和无嫉者在见他人衰败成就时。"不一起生"意思是在见他们衰败时以随愍方式只生悲，不生喜。但在见成就时以随喜方式只生喜，不生悲，如此各别而生。但因为这些在经中说是从嗔生起的害与不乐的出离。而喜只是忧的对治。因此有些人认为它们即使是安止前分也一定是喜俱，因此说"在舍俱。乃至。有些人说"。但他们的说法与注释相违。因此许多智者不接受，所以长老称那说法为某些说。又因为一切世间出世间禅的前分修习在接近安止时，喜禅的前分是喜俱，舍禅的前分是舍俱。但在不接近时，它们一切的前分有时喜俱，有时舍俱。因此那说法适合作为某些说。此中一切止观修习心在开始多数应是舍俱，如果它们从开始就是喜俱，那时这些众生在喜生诸业中无不喜，则舍其他业只从事修习业。但后来在见自己修习的前后差别时才成为喜俱。但在不净修习心的不净所缘中和悲修习心的苦众生所缘中则无须说。而且这悲喜在平常也生起。其中喜以可意成就为境，因此多数是喜俱是适当的。但悲以不可意衰败为境，因此多数应是舍俱。不能说因为这些对他众生的因有殊胜作用就与舍受相违。因为那未达安止的受舍只在经验所缘味时无作用，不在其他作用中。如是众生以舍俱心也取未给予，也布施，也作其他大福非福业。因此只适合说已达安止的与受舍相违。
[80] 至此在《清净解》中所说
"悲喜在修习时在安止路之前以熟习力也以舍俱心作准备。如诵熟练书时有时也以其他路诵，如以熟练观察行时有时以熟习力也以无智相应心观察，因此说舍俱欲界中悲喜不可能是某些说"。应当了知那被否定。


Kiñcāpi kasiṇanimittādīni ārammaṇāni agambhīrānieva honti. Tathāpi yogakammabalena cittasamādhānabalena kilesa dūrībhāvenaca tadārammaṇesu jhānacittesu ñāṇaṃ ekantena pavatta tiyevāti āha sabbesupi pañca.La. Cittesucāti.

122. Tayo viratidhammā. Dvayaṃ appamaññāyugaḷaṃ. Evaṃ so bhaṇacetasikā sobhaṇesveva cittesu catudhā catūhi pakārehi sampayuttāti yojanā. Idāni sabbesaṃpi ceto yuttānaṃ niyatā niyatayogivibhāgaṃ dassetuṃ issātiādimāha. Karuṇā ādi yassāti karuṇādi. Appamaññā dvayaṃ. Issāmaccherakukkuccānica viratiyoca karuṇādica issāmacche rakukkuccaviratikaruṇādayo. Te nānāca jāyanti, kadācica jāyanti. Mānoca kadācieva jāyati. Thinamiddhañca tathā kadāci eva jāyati. Jāyamānaṃ pana aññamaññaṃ saheva jāyati. Nanānāti yojanā. Etthaca appamaññāviratīnaṃ nānā kadāci yogo heṭṭhāca vutto. Uparica vakkhati. Issādīnaṃca upari vakkhati. Mānathinamiddhānaṃ pana idha vattabboti. Tattha māno catūsu diṭṭhivippayuttesu labbhamānopi kadāci tesaṃ seyyo hamasmītiādinā pavattakāleeva labbhati, naaññadā. Thinamiddhaṃ pañcasu sasaṅkhārikesu labbhamānaṃpi kadāci tesaṃ niddātibhūtavasena akammaññatāya pavattikāleeva labbhati. Na aññadā. Tadā labbhamānaṃpana dvayaṃ saheva labbhati. Na nānāti.

[81] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Thinamiddhaṃ kadāci issāmaccherakukkuccehiceva mānenaca saha jāyati. Kadāci tehi tenaca nānā jāyatī’’ti yojanā vuttā. Sā sārato na paccetabbā.

Na hi tehi tenaca tassa sahabhāvo nānābhāvoca kiccārammaṇavirodhāvirodhabhāvena siddhoti.

Yāca ṭīkāyaṃ

Mānoca thinamiddhañca kadāci nānā jāyati. Kāraṇaṃ vuttameva. Yojanā vuttā. Sāpi na sundarā. Kadāci sahajāyatīti.

Yathāvuttānusārenāti sattasabbatthayujjantītiādinā vuttappakāraṃ anusārena sesāti ekādasahi aniyata yogīhi avasesā ekacattālīsadhammā. Te yathāvuttānusārena attanā labbhamāna cittuppādesu aniyatayogino veditabbāti yojanā.

123. Evaṃ cetasikānaṃ yogaṭṭhānaparicchindanavasena sampayoganayaṃ dassetvā idāni yuttadhammarāsiparicchindanavasena saṅgaha nayaṃ dassento saṅgahañcātiādimāha. Idāni tesaṃ saṅgahañca yathārahaṃ pavakkhāmīti yojanā. Chattiṃsātiādi saṅgahanayassa uddesagāthā. Sattapaññattārammaṇā appamaññā nibbānā rammaṇesu nalabbhantiti vuttaṃ appamaññāvajjitāti tathā aṭṭhasu dutīyajjhānikacittesu vitakkavajjā aññasamānā dvādasaceta sikā appamaññāvajjitā tevīsati sobhaṇacetasikāceti pañcattiṃsa dhammā saṅgahaṃ gacchantītiādinayaṃ tathāsaddena niddisati. Teevāti vitakka vicāra pītisukhavajjā upekkhāsahagatā te eva tettiṃsadhammā. Aṭṭhasūti ettha aṭṭhaca aṭṭhaca aṭṭhāti ekasesaniddeso, vicchālopaniddesovā daṭṭhabbo. Pañcakajjhāna vasenāti pāḷiyaṃ pañcakanayena vuttassa jhānabhedassa vasena, catukkanayena vuttassa jhānabhedassa vasena pana catudhāva saṅgaho hotīti adhippāyo. Dvīsu rūpapathamajjhānalābhīsu dutīyajjhānaṃ uppādentesu mando vitakkamo atikkamituṃ sakkoti. Tassa caturaṅgikaṃ dutīyajjhānaṃ uppajjati. Tikkhapañño pana vitakka vicāre ekato atikkamituṃ sakkoti. Tassa tiyaṅgikaṃ dutīyajjhānaṃ uppajjatīti ayaṃ tesaṃ nayānaṃ viseso.



这是巴利文的完整中文直译：
虽然遍相等所缘是不深的。但由于瑜伽业力、心等持力和烦恼远离，在那些所缘的禅心中智一定运作，因此说"在一切五。乃至。心中"。
122. 三个离法。二个无量双。如此所说心所在善心中以四种方式相应，这是结合。现在为显示一切心相应的决定、不决定相应分别而说"嫉"等。以悲为首为悲等。二无量。嫉、悭、恶作和诸离和悲等为嫉悭恶作离悲等。它们各别生起，有时生起。慢也只是有时生起。昏沉睡眠也如此只是有时生起。但生起时与其他俱生，不各别，这是结合。此中无量离的各别有时相应在前已说，在后也将说。嫉等也将在后说。但慢昏沉睡眠应在此说。其中慢虽在四离见中得，但只在以"我胜"等方式运作时得，不在其他时。昏沉睡眠虽在五有行中得，但只在以昏睡性无堪能性运作时得。不在其他时。但那时得时二者俱得，不各别。
[81] 但在《清净解》中
说"昏沉睡眠有时与嫉悭恶作和慢俱生。有时与它们和它各别生"的结合。那不应视为真实。
因为它与它们和它的俱有和各别不是由作用所缘的相违不相违而成立。
在复注中说
"慢和昏沉睡眠有时各别生。原因已说。"结合已说。那也不好。"有时俱生。"
"如所说随顺"是以"七遍一切相应"等所说方式随顺，余者是由十一不定相应余下的四十一法。它们应当了知如所说随顺在自己可得心生起中是不定相应，这是结合。
123. 如此以限定心所相应处方式显示相应理趣后，现在以限定相应法组方式显示摄理趣而说"摄"等。现在我将如理说它们的摄，这是结合。"三十六"等是摄理趣的总说偈。说"除无量"是因为七假想所缘无量不在涅槃所缘中得。如是在八第二禅心中除寻的十二通一切心所、除无量的二十三善心所为三十五法去摄，以"如是"字指示这样的理趣。"它们"是除寻伺喜乐的舍俱那三十三法。"在八"中应当视为"八和八和八"的单数说，或应当视为省略分别说。"以五禅"是以圣典中说五分方式的禅差别，但以说四分方式的禅差别则只有四种摄，这是意趣。在二个得色初禅而生第二禅者中，钝者能超越寻，他生起四支第二禅。但利慧者能同时超越寻伺，他生起三支第二禅，这是那些理趣的差别。

124. Kiccārammaṇaviruddhattā viratiyo mahaggatesu nuppajjantīti āha viratittayavajjitāti. Viratiyo hi kāyavacī visodhanakiccā honti. Mahaggatajjhānāni pana suvisuddhakāyavacī payogasseva cittavisodhanakiccāni. Viratiyoca vītikkamitabba vatthuṃvā nibbānaṃvā ārabbha pavattanti. Mahaggatajjhānāni pana paññatti yovā mahaggatadhammevāti.

125. Kiccārammaṇavi ruddhattāyeva viratiappamaññāyo ekasmiṃ citte dve nalabbhantīti vuttaṃ. Appamaññā viratiyo panettha.La. Yojetabbāti. Viratiyo ekantena dussilyappahāna kiccattā tappahāna kiccarahitesu lokiyābyākatesu nalabbhantīti vuttaṃ virativajjitāti. Pañcasikkhāpadā kusalāyevāti hi pāḷiyaṃ vuttaṃ. Idañca lokiyasikkhāpadāni sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Appamaññānaṃ sattapaññattārammaṇattā mahāvipākānañca ekanta parittārammaṇattā tāsaṃ tesu sambhavo natthīti vuttaṃ appamaññā virativajjitāti. Nanu kāmakusalaṃ sattapaññattādi ārammaṇaṃpi hotīti tabbipākenapi tena sadisā rammaṇena bhavitabbanti. Na. Vikapparahitattā. Paññattiyo hi avijjamānattā mahaggatānuttaradhammāca saṇhasukhumadhammattā tathā tathā vikappetvāvā paṭivijjhitvāvā gaṇhantānaṃ kusalādīnaṃ eva ārammaṇabhūtā honti. Kāmavipākāni pana sayaṃ atidubbalatāya ārammaṇaṃ vikappetvā vigahetuṃ nasakkonti, kuto paṭivijjhitvā gahetuṃ. Tasmā tāni paññattiyovā mahaggatānuttaradhammevā ālambituṃ na sakkontīti daṭṭhabbaṃ. Mahaggatavipākāni pana vikapparahitānipi appanāpattakammavise sanibbattattā bhāvanābalanimmitāni paññattivisesāni ālambituṃ sakkontīti.

[82] Vibhāvaniyaṃ pana

Kāmataṇhādhinakammajanitattā kāmavipākāni kāmataṇhāya ārammaṇabhūte kāmadhammeeva ālambituṃ labhantīti adhippāyena ‘‘kāmataṇhādhinassa phalabhūtattā’’ti vatvā dāsiputtopamāya tadatthaṃ vibhāveti. Taṃ vicāretabbaṃ.

Evañhi sati mahaggatavipākānipi rūpārūpataṇhādhina kammajanitāni eva hontīti tānipi rūpārūpataṇhānaṃ ārammaṇabhūte mahaggata dhammeeva ālambeyyunti. Apica, kāmataṇhāpi kāmadhammeeva ārammaṇaṃ karoti. Na paññattidhammeti natthi. Naca itthipurisādi hattha pādādi paññattīsu assādavasena pavattā taṇhā kāmataṇhā nāma nahotīti atthi. Subheti kusale. Maneti niddhāraṇe bhummaṃ. Subhe kriye pāketi niddhāraṇīyaṃ daṭṭhabbaṃ. Sahetu. La. Mane dvādasadhāva saṅgahotivā yojetabbaṃ. Navijjantetthāti vajjitānaṃ saṅgaho. Etthāti sobhaṇacittesu. Dvayanti viratiappamaññādukaṃ. Anuttareti visesakānaṃ saṅgaho. Jhāna dhammāti vitakkādayo. Majjhime mahaggate appamaññāca jhānadhammā ca. Parittesu kāmasobhaṇesu appamaññāca virati ñāṇapīti yoca visesakā, saṅgahanaya bhedakārakāti attho.



这是巴利文的完整中文直译：
124. 由于作用所缘相违，诸离在广大中不生起，因此说"除三离"。因为诸离有净化身语的作用。但广大禅只对已极净身语行者有净化心的作用。诸离缘应离事物或涅槃而运作。但广大禅只缘假想或广大法。
125. 正是由于作用所缘相违，离和无量二者不在一心中得，因此说"无量离在此。乃至。应结合"。因为诸离一定有断恶戒的作用，在无断恶戒作用的世间无记中不得，因此说"除离"。因为在圣典中说"五学处只是善"。应当了知这是就世间学处而说。由于无量以有情假想为所缘，而大异熟一定以欲界为所缘，它们在其中无有可能，因此说"除无量离"。难道欲界善不也以有情假想等为所缘吗？那它的异熟也应当有相似所缘。不是。因为无分别。因为假想由于非实有，广大无上法由于细微法性，只是善等通过如此如此分别或通达而取者的所缘。但欲界异熟由于自身极软弱不能分别深入所缘，何况通达而取。因此应当了知它们不能缘假想或广大无上法。但广大异熟虽无分别，由于从达安止业特殊生起，能缘修习力所造的特殊假想。
[82] 但在《清净解》中
以"因为是欲爱主导业所生，欲界异熟只能缘欲爱的所缘欲法"的意趣而说"因为是欲爱主导的果"，以婢子喻说明那义。那应当考察。
如果这样，广大异熟也是色无色爱主导业所生，那它们也应当只缘色无色爱的所缘广大法。而且，欲爱也只缘欲法为所缘，不是假想法，这不对。也没有说在女人男人等手足等假想中以味着方式运作的爱不是欲爱。"善"是在善。"意"是限定位格。"善作异熟"应视为被限定。"有因。乃至。意"应结合为十二种摄。"此中无"是除外的摄。"此中"是在善心中。"二"是离无量二。"无上"是特殊的摄。"禅法"是寻等。在中间广大中无量和禅法。在欲善中无量和离、智、喜是特殊，是摄理趣差别的作者的意思。

126. Sattarasadhammā lobhadiṭṭhīhi saddhiṃ ekūnavīsati hutvā saṅgahaṃ gacchantīti yojanā. Pītivajjitā aññasamānā dvādasa cetasikā akusalasādhāraṇā cattārocāti soḷasadhammā lobhadiṭṭhīhi saha aṭṭhārasa hutvā saṅgahaṃ gacchantīti yojanā. Issāmacchariya kukkuccāni kiccato ārammaṇato ca bhinnāni hontīti vuttaṃ issā.La. Yojetabbānīti. Sabbesupi akusalacittuppādesu sampayuttadhammā dhammato asadisāeva honti. Gaṇanato pana ekacce ekaccehi sadisā eva hontīti vuttaṃ dvādasa.La. Saṅgahitābhavantīti. Etthaca pañcasu asaṅkhārikesu pathamadutīyesu ekūnavīsati. Tatīyacatutthesu aṭṭhārasa. Pañcame vīsati. Pañcasu sasaṅkhārikesu pathamadutīyesu ekavīsati. Tatīyacatutthesu vīsati. Pañcame dvāvīsati. Momūhadvaye pannarasāti evaṃ akusalesu satta saṅgahā bhavanti. Tenāha ekūnavīsātiādiṃ. Sādhāraṇāti sabbā kusalasādhāraṇā. Samānāti aññasamānā. Apareti chandapītiadhimokkhe thapetvā ekacce.

127.Hasanacitteti hasituppādacitte. Voṭṭhabbaneti manodvārāvajjane. Sukhasantīraṇeti somanassa santīraṇe. Mano dhātuttikā hetuka paṭisandhi yugaḷeti pañcadvārāvajjana sampaṭicchanadvayasaṅkhāte manodhātuttikeceva upekkhā santīraṇa dvayasaṅkhāte ahetuka paṭisandhiyugaḷeca. Sabbattha sabbesu ahetukesu satta, tato sesā pakiṇṇakā pana yathārahaṃ yujjanti, iti tettiṃsa vidhasaṅgaho mayā vuttoti yojanā.

128. Idāni ayaṃ cetasikaniddesoti katvā cittassa viya ekassapi cetasikassa bhūmijāti sampayogādi bhedena vibhāgo kathetabboti taṃ dassetuṃ antimagāthamāha. Itthaṃ iminā yathāvuttappakārena cittāviyuttānaṃ cetasikānaṃ soḷasavidhaṃ sampayogañca tettiṃsavidhaṃ saṅgahañca ñatvā tesaṃ yathā yogaṃ cittena samaṃ bhedaṃ uddiseti yojanā. Phasso tāva ekūnanavutiyā ekavīsasatesuvā cittesu yuttattā ekūnanavuti ekavīsasatavidhevāti evaṃ dvipaññāsacetasike visuṃ visuṃ uddharitvā yathāyogaṃ bhūmijātisampayogādibhedehi tesaṃ vibhāgaṃ katheyyāti attho.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya cetasika saṅgahassa

Paramatthadīpanā niṭṭhitā.

Pakiṇṇaka saṅgaha paramatthadīpanī



这是巴利文的完整中文直译：
126. 十七法与贪见成为十九而去摄，这是结合。除喜的十二通一切心所和四遍不善为十六法与贪见成为十八而去摄，这是结合。嫉悭恶作由作用和所缘而有差别，因此说"嫉。乃至。应结合"。在一切不善心生起中相应法在法上是不相似的。但在数上有些与有些是相似的，因此说"十二。乃至。被摄"。此中在五无行的第一第二有十九。第三第四有十八。第五有二十。在五有行的第一第二有二十一。第三第四有二十。第五有二十二。但在二痴根有十五，如是在不善中有七种摄。因此说"十九"等。"共"是一切善共。"相同"是通一切心。"其他"是除欲喜胜解的某些。
127. "笑心"是笑生心。"确定"是意门转向。"乐推度"是喜推度。"三意界及无因结生双"是名为五门转向和二领受的三意界及名为舍推度二的无因结生双。在一切无因中都有七，从彼余的杂心所随宜相应，如是我说三十三种摄，这是结合。
128. 现在因为这是心所的说明，就像说心那样，即使一个心所也应该说以地、种类、相应等差别的分别，为显示那而说最后偈。如是以这如所说方式知道不离于心的心所十六种相应和三十三种摄后，说示它们随相应与心同等的差别，这是结合。意思是首先触由于在八十九或一百二十一心中相应故为八十九或一百二十一种，如是各别举出五十二心所，以地、种类、相应等差别随相应说它们的分别。
如是名为《究竟义灯》的《摄阿毗达摩义》
第四注释心所摄的
究竟义灯完。
杂摄究竟义灯

129. Evaṃ visuṃ visuṃ cittacetasikānaṃ niddesaṃ dassetvā idāni puna ubhinnaṃ niddesaṃ dassento sampayuttāyathāyogantiādimāha. Yathāyogaṃ sampayuttā sabhāvato tepaññāsa cittacetasikā ye dhammā mayā visuṃ visuṃ niddiṭṭhā. Idāni yathā rahaṃ tesaṃ ubhinnaṃ saṅgahonāma niyyateti yojanā. Tattha attano attano bhāvo sabhāvo. Dhammānaṃ āvenikalakkhaṇanti vuttaṃ hoti. Cittaṃ tāva bhūmijātisampayogādibhedena ekūna navutividhaṃpi attano ārammaṇa vijānanasaṅkhātena āvenikalakkhaṇena ekameva hoti. Phassopi bhūmijātisampayo gādibhedena ekūnanavutividhopi phusanalakkhaṇena ekova hoti tathā vedanāsaññādayoti evaṃ sabhāvato tepaññāsa eva hontīti. Vedanāhetuto kiccadvārālambaṇavatthuto pavatto saṅgahoti sambandho. Tattha vedanāhetutoti vedanābheda hetubhedato. Evaṃ kiccadvārālambaṇa vatthutoti etthapi. Cittuppādavasenevāti cittavaseneva niyyateti sambandho. Evasaddena cetasike nivatteti. Ettāvatā channaṃ pakiṇṇakasaṅgahānaṃ vacanattho idheva tāva therena dassito hoti vedanābhedena cittacetasikānaṃ saṅgaho vedanāsaṅgaho, hetubhedena cittacetasikānaṃ saṅgaho hetusaṅgahotiādinā.

[83] Vibhāvaniyaṃ pana

Cittuppādasaddena cetasikadhammepi gahetvā aññaṃ nivatte tabbaṃ apassanto ‘‘na katthaci taṃvirahenā’’ti vadati. Taṃ nayujjatiyeva.

Na hi idha ettakā cetasikā sukhasahagatā, ettakā dukkha sahagatātiādinā ekopi saṅgaho cetasikehi nīto nāma atthi. Sukhasahagataṃ kusalavipākaṃ kāyaviññāṇamekamevātiādinā pana cittenaeva nīhoti. Citte pana siddhe ceta sikāpi siddhāevāti katvā cittuppādavasenevāti idaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ.



这是巴利文的完整中文直译：
129. 如此显示各别的心心所的说明后，现在为再显示两者的说明而说"相应随宜"等。随宜相应自性五十三心心所法我已各别说明。现在随宜那两者之摄名为引导，这是结合。此中自己的状态为自性。说是诸法的特相。首先心虽以地、种类、相应等差别为八十九种，以自己的了知所缘称为特相而唯一。触虽以地、种类、相应等差别为八十九种，以触相而唯一，如是受想等，如此由自性只是五十三。受、因、作用、门、所缘、依处的运行摄，这是关联。此中"由受"是由受差别因差别。如是在"由作用、门、所缘、依处"中也是。"只依心生起"是只依心引导，这是关联。"只"字排除心所。至此长老在此已显示六种杂摄的语义："以受差别的心心所摄为受摄，以因差别的心心所摄为因摄"等。
[83] 但在《清净解》中
以心生起字也摄心所法而不见应排除其他而说"不在任何处无彼"。那完全不适合。
因为此中没有称为"这些心所是乐俱，这些是苦俱"等任何一种由心所引导的摄。但"乐俱善异熟身识只一个"等只由心引导。但在心成就时心所也已成就，因此应当了知说这"只依心生起"。;

130.Tatthāti tesu chasu saṅgahesu. Vedanābhedena taṃsampayuttānaṃ cittacetasikānaṃ saṅgaho vedanāsaṅgaho.

[84] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Sukhādivedanānaṃ taṃsahagatacittuppādānañca vibhāgavasena saṅgaho vedanāsaṅgaho’’ti vuttaṃ. Tattha casaddena vedanāsaṅgahoca vedanāsahagata cittuppāda saṅgahocāti imasmiṃ atthe vedanāsaṅgahoti ekasesaniddeso hotīti dasseti. Taṃ na sundaraṃ.

Idha hi vedanābhedo imassa saṅgahassa nissayadhammapariggahatthaṃeva vutto. Na vedanānaṃca visuṃ saṅgahadassanatthanti. Tatthatividhā vedanāti kasmā vuttaṃ. Nanu saṃyuttake dvepi tissopi pañcapi chapi aṭṭhārasapi chattiṃsapi aṭṭhasataṃpi vedanā vuttāti. Saccaṃ. Anubhavanalakkhaṇena pana vedanā tividhāeva hoti. Ye hi keci yaṃkiñci ārammaṇaṃ anubhavanti. Te taṃ sātatovā anubhavanti asātatovā majjhattatovā. Tato añño pakāro natthīti. Aññe pana pabhedā tena tena pariyāyena vuttā. Tattha hi dve kāyikacetasikavasena vuttā. Yathāha-katamāca bhikkhave dve vedanā kāyikāca cetasikācāti. Sukhadukkha vasenavā upekkhaṃ sukhe saṅgahetvā. Yathāha-dve vedanā vuttā bhagavatā sukhāvedanā dukkhāvedanā. Yāyaṃ bhante adukkha masukhā vedanā. Santasmiṃ esāpaṇīte sukhe vuttā bhagavatāti.

Vibhāvaniyaṃ pana

Anavajjapakkhikaṃ upekkhaṃ sukhe sāvajjapakkhikañca dukkhe saṅgahetvā dve vuttāti vuttaṃ. Taṃ pāḷiyaṃ anāgataṃpi yujjatiyeva.

Indriyabhedavasena pañca. Phassabhedavasena cha. Upavicārabheda vasena aṭṭhārasa. Cha gehassitāni cha nekkhammassitānīti evaṃ paccekaṃ dvādasannaṃ somanassa domanassaupekkhānaṃ vasena chattiṃsa. Tāyeva kālattayavasena aṭṭhasataṃ vedanā vuttāti. Yañca katthaci sutte yaṃkiñci vedayitaṃ sabbaṃ taṃ dukkhasminti vuttaṃ. Taṃ saṅkhāradukkhatāvasena vuttanti. Heṭṭhā pana cittaniddese cittāni indriyabhedavasena niddiṭṭhānīti katvā idhapi indriyabhedavaseneva cittāni saṅgahetuṃ puna sukhaṃ.La. Pañcadhā hotīti vuttaṃ. Ettha ca yesu dhammesu ādhi paccavasena sukhadukkhāni indriyāni nāma honti. Tesaṃ kāyika mānasikavasena duvidhattā tānipi sukhindriyaṃ somanassindriyaṃ dukkhindriyaṃ domanassindriyanti dvidhā vuttāni. Upekkhāya pana ādhipaccaṭṭhānabhūtā dhammā mānasikāeva hontītisā upekkhindriyanti ekadhāva vuttāti. Apica, tepi pariyāyena duvidhā honti. Cakkhādipasādakāya nissitānaṃpi sabbhāvato. Vedanāpana ekarasattā ekadhāva vuttāti.

Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Kāyika mānasika sātabhedato sukhadukkhāni dvidhā vuttānī’’ti vuttaṃ.

Tattha sabhāvato iṭṭhāniṭṭhaphoṭṭhabbā nubhavanalakkhaṇāni sukha dukkhāni. Sabhāvatovā parikappanatovā iṭṭhāniṭṭhamajjhattānubhavana lakkhaṇāni itarānīti. Sesānīti yathāvutta sukhadukkhato manassa domanassayuttehi sesāni bāttiṃsa kāmāvacaracittāni tevīsati pañcamajjhānikacittānicāti sabbāni pañcapaññāsacittāni. Ekatthāti ekasmiṃ citte. Itarā hi upekkhāvedanā.



这是巴利文的完整中文直译：
130. "此中"是在那六种摄中。以受差别而摄与之相应的心心所为受摄。
[84] 但在《清净解》中
说"以乐等受及其俱生心生起的分别而摄为受摄"。其中以"和"字显示"受摄和受俱心生起摄"在这义中"受摄"是单数说。那不好。
因为此处说受差别只是为了摄持这摄的所依法。不是为了显示受的各别摄。为何说"此中受三种"？难道在《相应部》不是说二或三或五或六或十八或三十六或一百零八受吗？是的。但以经验相受只是三种。因为任何人经验任何所缘，他们经验它为可意或不可意或中性。没有此外的方式。但其他差别是以那种方式说的。因为其中说二种依身心。如说："比丘们，什么是二受？身受和心受。"或依乐苦把舍摄入乐。如说："世尊说二受：乐受、苦受。大德，这无苦无乐受，世尊说在寂静殊胜乐中。"
但在《清净解》中
说"把无过分舍摄入乐，有过分摄入苦而说二"。那虽未出现在圣典中但也适合。
依根差别为五。依触差别为六。依近伺差别为十八。六依家六依出离，如是各别依十二喜忧舍为三十六。它们依三时为一百零八受而说。在某经中说"凡所感受一切皆苦"，那是依行苦性而说。但在下面心说明中心是依根差别说明，因此这里也为依根差别摄心而又说"乐。乃至。为五种"。此中在那些法中以增上力为乐苦根，由于它们依身心为二种，所以也说它们为乐根、喜根、苦根、忧根二种。但舍的增上处的法只是心的，因此它说为舍根一种。而且，它们也方便说为二种，因为也有依眼等净色身的。但受由于一味故说为一种。
但在《清净解》中
说"依身心乐差别说乐苦为二种"。
其中以自性经验可意不可意触相为乐苦。以自性或分别经验可意不可意中性相为其他，这是。"余"是如所说乐苦，与喜忧相应余三十二欲界心和二十三第五禅心为一切五十五心。"一处"是在一心中。因为其他是舍受。

131. Hetūnaṃ bhedena taṃsampayuttānaṃ cittacetasikāna saṅgaho hetusaṅgaho.

[85] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Lobhādihetūnaṃ vibhāgavasena taṃsampayuttadhammavasenaca saṅgaho hetusaṅgaho’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Kāraṇaṃ vuttameva. Hetūnāma chabbidhā bhavantīti sambandho. Tattha hetukiccaṃnāma ārammaṇe sampayuttadhammānaṃ suppatiṭṭhitabhāva sādhanaṃ. Yathā hi rukkhassa mūlāni sayaṃ anto pathaviyaṃ vaddhitvā pathaviraseca āporaseca gahetvā rukkhaṃ yāva aggā abhiharanti. Vātevā mahoghevā āgate rukkhaṃ suṭṭhu ākaḍḍhitvā tiṭṭhanti, evaṃ rukkho vuddho viruḷho vipulo ciraṭṭhitikoca hoti. Evamevaṃ imepi dhammā sayaṃ ārammaṇesu thirapattā hutvā sampayuttadhamme tattha vuddhe viruḷhe vipule ciraṭṭhitikeca sādhentīti. Ahetukacittānipana jalatale amūlakasevā lāni viya ārammaṇe suṭṭhu patiṭṭhitāni na hontīti daṭṭhabbaṃ. Apare pana dhammānaṃ kusalādibhāvasādhanaṃ hetukiccanti vadanti. Evaṃsante yesaṃ sahajātahetu natthi. Tesaṃ akusalabhāvo abyākatabhāvoca nasampajjeyya. Yānica laddhahetupaccayāni rūpāni. Tesañca kusalādibhāvo āpajjeyyāti vatvā taṃvādaṃ paṭipakkhipanti. Yathā pana loke andhakāronāma kenaci paccaya visesena sādhetabbo na hoti. Yattha āloko natthi. Tattha so attano dhammatāya siddho hoti. Evamevaṃ dhammesu muyhanakriyābhūto mohandhakāropi attano dhammatāya eva akusalo bhavituṃ arahati. Tathā hi icchānāma atthi. Sāmuyhanakriyāya yuttā lagganabhāvaṃ patvā lobho akusalo nāma hoti. Saddhāya yuttā pana dhammacchandabhāvaṃ patvā kusalacchandonāma hoti. Tathā akkhantināma atthi. Sāpi muyhana kriyāya yuttā paṭighabhāvaṃ patvā doso akusalonāma hoti. Saddhāya yuttā pana uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetītiādinā nayena pāpadhamma pāpārammaṇa virodhabhāvaṃ patvā alobho kusalonāma hoti. Muyhanakriyā pana asukena yuttā akusalonāma. Asukena yuttā kusalonāmāti natthi. Ambilatthāya aññena saṃyogakiccarahito jātiambilaraso viya ekantaakusalajātikāeva hotīti. Yoca dhammo kusalo akusaloca na hoti. So abyākatoti ettakameva dhammānaṃ abyākatabhāvasiddhiyā kāraṇaṃ. Tasmā ahetukacittānaṃ rūpanibbānānañca abyākatabhāvopi attano dhamma tāyaeva siddho. Tattha moho sesamūlānaṃpi mūlaṃ hoti. Rajjanadussanānipi hi muyhananisandānieva honti. Alobhādīnañca kusalabhāvo avijjānusayena saheva siddhoti. Tāni pana lobhādīni lobhasahagatādīnaṃ visesamūlāni honti. Rajjanādi nisandāni hi diṭṭhimānādīni. Arajjanādinisandāni ca saddhādīnīti. Yasmā pana hetuyonāma sampayuttesu padhānadhammā honti. Tasmā sahetukavipākakriyānaṃ abyākatabhāvo pana hetu mukhenapi vattuṃ yutto.


这是巴利文的完整中文直译：
131. 以因差别而摄与之相应的心心所为因摄。
[85] 但在《清净解》中
说"依贪等因的分别及与之相应法而摄为因摄"。那不好。
原因已说。因称为六种，这是关联。此中因的作用即是成就相应法在所缘中善住立性。如树根自己生长在地中，取地味和水味，运送到树的顶端，当风或大水来时很好地固持着树，如是树成长、增长、广大和长久住立。如是这些法自己在所缘中得坚固，使相应法在其中成长、增长、广大和长久住立。但应当了知无因心如水面无根的植物般不能很好地住立在所缘中。但其他人说因的作用是成就法的善等性。如果这样，那些没有俱生因的不善性和无记性就不能成就。而得因缘的色也会成为善等性，说了这些而排斥那说法。但如在世间黑暗不是由某些特殊缘成就，在哪里没有光明，那里它以自己法性成就。如是在诸法中迷惑作用的痴暗也适合以自己法性成为不善。如是有欲，它与迷惑作用相应达到执著性成为贪不善。但与信相应达到法欲性成为善欲。如是有不忍，它也与迷惑作用相应达到瞋性成为瞋不善。但与信相应如"不忍受已生的欲寻"等方式达到恶法恶所缘对治性成为无贪善。但迷惑作用与某某相应成为不善，与某某相应成为善是没有的。如酸味不需要与其他相合作用的本性酸味一样只是不善种类。那法不是善也不是不善的，它是无记，只此为法无记性成就的原因。因此无因心和色涅槃的无记性也以自己法性成就。此中痴也是其他根的根。因为贪瞋也是迷惑的等流。而无贪等的善性与无明随眠一起成就。但那些贪等是贪俱等的特殊根。因为贪等流是见慢等。无贪等流是信等。但因为因称为在相应中是主要法，因此有因异熟和唯作的无记性也适合依因而说。


[86] Ettāvatā yaṃ vuttaṃ vibhāvaniyaṃ

‘‘Apare pana kusalādīnaṃ kusalādibhāvasādhanaṃ hetu bhāvo’’ti vadanti. Evaṃ sati hetūnaṃ attano kusalā dibhāvasādhano añño hetu maggitabbo siyā. Atha sesasampayuttahetupaṭibaddho tesaṃ kusalādibhāvo, evampi momūha cittasampayuttassa hetuno akusala bhāvo appaṭibaddho siyā. Atha tassa sabhāvato akusalabhāvopi siyā. Evaṃsati sesahetūnampi sabhāvato kusalādibhāvoti tesaṃ viya sampayutta dhammānampi so hetupaṭibaddho nasiyā, yadica hetupaṭibaddho kusalādibhāvo. Tadā ahetukānaṃ abyākatabhāvo nasiyāti alamatinippīḷanenāti taṃ paṭikkhittaṃ hoti.

Yathāca laddhajjhānapaccayesu rūpārūpadhammesu jhānaṅgāni arūpadhammesueva upanijjhānaṭṭhaṃ pharanti, na rūpadhammesu. Te pana jhānadhamma samuṭṭhi tattāeva jhānapaccayuppannesu vuttā. Evameva hetuyopi arūpa dhammesueva kusalādibhāvaṃ pharanti. Na rūpadhammesu. Te pana hetu samuṭṭhitattāeva hetupaccayuppannesu vuttāti na tesaṃ rūpadhammānaṃ kusalādibhāvāpatti codetabbāti.

[87] Yañca vibhāvaniyaṃ

‘‘Kusalādibhāvo pana kusalākusalānaṃ yoniso ayoniso manasikārapaṭibaddho’’ti vuttaṃ. Taṃpi vicāre tabbaṃ.

Tathā hi sūriyāloke āgate divā balānaṃ haṃsādīnaṃ okāso hoti. Rattandhakāle āgate rattibalānaṃ ulūkādīnaṃ okāso hoti. Naca te ālokandhakārā tesaṃ vaṇṇādivisesaṃ sāmenti. Taṃ pana tesaṃ yoniyoeva sādhenti. Tattha āloko viya yonisomanasikāro daṭṭhabbo. Andhakāro viya itaro. Te sattā viya kusalākusalā. Vaṇṇādiviseso viya kusalādibhāvo. Yoniyo viya hetuyo daṭṭhabbāti. Abyākatānaṃ panāti sabbaṃ yo dhammo kusalo akusaloca na hoti. So abyākatoti vuttapakkhe patatiyevāti. Tatthāti hetusaṅgahe. Sahetukānaṃ pariggahasukhatthaṃ idha vajjetabbānipi ahetukāni pathamaṃ uddhaṭāni. Tenāha sesāni pana. La. Sahetukā nevāti. Tesaṃvā ahetukanāmaṃpi hetūnaṃ vaseneva visuṃ siddhanti tesaṃpi idha saṅgahaṇaṃ aviruddhaṃ hoti. Tenāha ahetu kāṭṭhārasekātiādi. Sabhāva bhedena chabbidhāpi hetuyo kusalā kusalā byākatajātibhedena navadhā hontīti vuttaṃ lobho dosocātiādi.



这是巴利文的完整中文直译：
[86] 至此在《清净解》中所说
"其他人说因性是善等的善等性成就"。如果这样，应当寻求因的自己善等性成就的另一个因。如果善等性依余相应因，如此痴根心相应因的不善性也会无所依。如果它自性是不善性，如此其余诸因也自性是善等性，如它们那样相应法的也不会是因所依。如果善等性是因所依，那时无因的无记性就不会有，这样过分逼迫而被排斥。
如在得禅缘的色无色法中，禅支只在无色法中遍满近禅义，不在色法中。但它们由于是禅法等起而说在禅缘生中。如是因也只在无色法中遍满善等性，不在色法中。但它们由于是因等起而说在因缘生中，因此不应指责它们的色法成为善等性。
[87] 在《清净解》中说
"但善等性依善不善的如理作意不如理作意"。那也应当考察。
如是当太阳光来时是昼行的天鹅等的机会。当夜暗来时是夜行的猫头鹰等的机会。光暗不成就它们的色等殊胜。但它们的种性成就那个。此中应当了知如理作意如光明。另一个如黑暗。那些众生如善不善。色等殊胜如善等性。种性应当了知如因。但无记的一切，那法不是善不善的，它是无记，落在已说的一边。"此中"是在因摄中。为摄有因的容易故，这里虽应除外但首先举出无因。因此说"但余。乃至。只是有因"。或者它们的无因名也只依因而别别成就，因此它们的摄入这里也不相违。因此说"无因十八一"等。自性差别六种因依善不善无记种类差别为九种，因此说"贪瞋"等。

132. Cuddasannaṃ kiccānaṃ bhedena taṃkiccavantānaṃ cittacetasikānaṃ saṅgaho kiccasaṅgaho.

[88] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Paṭisandhādīnaṃ kiccānaṃ vibhāgavasena taṃkiccavantānañca paricchedavasena saṅgaho kiccasaṅgaho’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Yena ekakammena eko upapattibhavonibbattati. Tasmiṃ sarasenavā laddhavibādhanenavā parikkhīṇe so bhavo nirujjhati. Ekassa kammassa okāso hoti. Tasmā tato nibbatta bhavato cutassa antarā khaṇamattaṃpi aṭṭhatvā laddhokāsena ekena kammena puna bhavantarādi paṭisandhāna vasena abhinibbatti paṭisandhikiccaṃ. Tathā nibbattassa upapattibhavasantānassa yāva taṃ kammaṃ nakhiyyati. Tāva aviccheda pavattipaccayaṅgabhāvena pavatti bhavaṅgakiccaṃ. Tassa hi tathā pavattiyā sati āyupabandhāca usmā pabandhāca pavattantiyevāti ete tayo dhammā imaṃ kāyaṃ abhijjamānaṃ rakkhantīti. Yathāha –

Āyu usmāca viññāṇaṃ, yadā kāyaṃ jahanti maṃ;

Apaviddho tadā seti, niratthaṃva kaliṅgaranti.

Āvajjanaṃ cittasantānassa āvaṭṭanaṃ, taṃvā āvajjeti āvaṭṭeti, āvaṭṭativā taṃ ettha etenātivā āvajjanaṃ. Bhavaṅga vīthito okkamitvā ārammaṇantarābhimukhaṃ pavattatīti attho. Āvajjetivā ārammaṇantare ābhogaṃ karotīti āvajjanaṃ. Dassanādīni pākaṭāni. Voṭṭhabbananti visuṃ avacchinditvā thapanaṃ idaṃ nīlantivā pītakantivā subhantivāasubhantivā asaṅkaratothapanaṃ niyamananti vuttaṃ hoti. Javanantivā javotivā vegotivā atthato ekaṃ. Asaninipāto viya vegasahitassa ekekassa pittassa pavatti javanakiccaṃ.

[89] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Ārammaṇe taṃtaṃkiccasādhanavasena anekakkhattuṃ ekakkhattuṃvā javamānassa viya pavatti javanakicca’’nti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi javamānassa cittassa ekavāramattena nivattināma atthi. Maggātiññājavanānipi hi ekāvajjanaparikammacittato paṭṭhāya ekavegena pavattajavamānacittasantānapatitāni eva honti. Na pana tāni visuṃ siddhena javena javantīti.

[90] Tattha ca

Javamānassa viya pavattīti etena visuṃ visuṃ uppajjitvā niruddhā naṃ khaṇikadhammānaṃ sīghagamanasaṅkhāto javonāma visuṃ natthi. Bahukkhattuṃ pavattivasena pana sīghagacchantapurisa sadisattā eva javananti vuccatīti dassitaṃ hoti. Taṃpi na sundaraṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
132. 以十四作用差别而摄有作用的心心所为作用摄。
[88] 但在《清净解》中
说"依结生等作用的分别及有作用者的限定而摄为作用摄"。那不好。
由一业生起一生有。当它以自性或得障碍而尽时那有灭。一业得机会。因此从那所生有死后不住片刻，由得机会一业依再接续有等结生方式生起为结生作用。如是已生者的生有相续，只要那业未尽，就以不断转起缘分性而转起为有分作用。因为它如是转起时，寿相续和暖相续也转起，所以这三法守护此身不坏。如说：
"寿暖及识，当舍此身时；
弃置则卧，如无用木段。"
转向是心相续的转变，或它转向即转变，或在此由此转变为转向。从有分路转入趣向别所缘而转起的意思。或转向即对别所缘作意为转向。见等明显。"确定"即别别分开而立定"这是青"或"是黄"或"是净"或"是不净"，不混杂而立定为决定的意思。"速行"或"疾"或"速"义一。如雷击般带速度的每一心的转起为速行作用。
[89] 但在《清净解》中
说"在所缘中依完成彼彼作用多次或一次如奔跑般转起为速行作用"。那不好。
因为奔跑的心没有只一次转的名字。因为道超智速行也从一转向遍作心开始只是落入一速度转起奔跑的心相续。但它们不是以别成就的速而速行。
[90] 此中也
以"如奔跑般转起"这句显示别别生灭的刹那法没有称为速的快行。但依多次转起而如快行人相似性故说为速行。那也不好。


Asaninipāto viya vegasahitassa ekekassa cittassa pavattijavanakiccanti hi heṭṭhā vuttaṃ. Bhavaṅgacittañhi dīghaṃ addhānaṃ pūretvā pavattaṃpi nadisote vuyhamānaṃ sukkhapaṇṇaṃ viya vegarahitaṃ hoti. Javanacittaṃ pana ekamekaṃpi samānaṃ indena vissaṭṭha vajiraṃ viya vegasahitameva pavattatīti daṭṭhabbaṃ. Taṃ ārammaṇaṃ etassāti tadārammaṇaṃ. Yaṃ javanena gahitaṃ, tadevassa ārammaṇanti vuttaṃ hoti. Yaṃ javanena gahitārammaṇaṃ, tasseva gahitattā tadārammaṇaṃ nāmāti hi vuttaṃ. Tassavā javanassa ārammaṇaṃ assa ārammaṇanti tadārammaṇaṃ. Idha pana tadārammaṇabhāvo adhippeto. Nibbattamānabhavato vacanaṃ muccanaṃ parigaḷanaṃ cuti. Idāni tāni kiccāni aniyamato na pavattanti. Ṭhānaniyameneva pavattantīti dassetuṃ ṭhānabhedo vutto. Tiṭṭhati pavattati taṃtaṃ kiccavantaṃ cittaṃ etthāti ṭhānaṃ. Okāso. Taṃtaṃ antarākāloti vuttaṃ hoti. Kālopi hi kālavantānaṃ pavattivisayattā ṭhānanti vuccati. Paṭisandhiyā ṭhānaṃ paṭisandhiṭṭhānaṃ. Paṭisandhakālo paṭisandhikkhaṇoti vuttaṃ hoti. Evaṃ sesesupi.

[91] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Paṭisandhiyā ṭhānaṃ paṭisandhiṭṭhānanti vatvā kāmaṃ paṭisandhivini muttaṃ ṭhānaṃnāma natthi. Sukhaggahaṇatthaṃ pana silā puttakassa sarīrantiādīsu viya abhedepi bhedaparikappanāti daṭṭhabba’’nti vuttaṃ. Taṃ na gahetabbaṃ.

Kālo hi nāma sabhāvato avijjamānopi cittassa visuṃ ārammaṇabhūto eko paññattidhammo. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ imesaṃ aṭṭhannaṃ mahāvipākacittānaṃ vipaccanaṭṭhānaṃ veditabbaṃ. Etāni hi catūsu ṭhānesu vipaccanti. Paṭisandhiyaṃ bhavaṅge cutiyaṃ tadārammaṇeti vatvā taṃ vitthārentena paṭisandhiggahaṇakāle paṭisandhihutvā vipaccanti. Asaṅkhyeyyaṃpi āyu kālaṃ bhavaṅgaṃ hutvā maraṇa kāle cuti hutvāti kālova vuttoti. Itarathā kiccāni viya ṭhānānipi cuddasavidhānieva vattabbāni siyunti. Ṭhānānaṃ vitthārabhedo pana upari dvīsu pavattisaṅgahesu cittapavattividhānānusārena veditabboti. Yasmā omakaṃ dvihetukakusalaṃ sayaṃ so manassayuttaṃpi samānaṃ atidubbalattā somanassa paṭisandhiṃ dātuṃ nasakkoti. Tasmā somanassasantīraṇaṃ paṭisandhiṭṭhānaṃ nagacchatīti vuttaṃ dveupekkhāsahagatasantīraṇānicevāti. Tathā hi paṭṭhāne pītisahagatattike paṭiccavāre hetupaccanike taṃ paṭi sandhiṭṭhānena uddhaṭanti. Manodvārāvajjanaṃ parittārammaṇevā avibhūtā rammaṇevā dvattikkhattuṃ pavattamānaṃpi vipāka santānato laddhapaccayabhāvena dubbalattā javanavegarahitameva hotīti vuttaṃ āvajjana dvaya vajjitānīti.

[92] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Ārammaṇarasānubhavanā bhāvato’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ a kāraṇaṃ.

Na hi ārammaṇa rasānubhavanaṃ javanakicca siddhiyā javananāma lābhassaca kāraṇaṃ hoti. Taṃ pana javanakiccasiddhiyā phalame vahotīti. Yasmā pana phalacittaṃ āsevanabhāvarahitaṃpi magga cetanāya mahānubhāvattā parikammabhāvanābalena ca pavattattā ārammaṇe vegasahitameva patatīti tassajavanesu gahaṇaṃkataṃ.

[93] Vibhāvaniyaṃ pana

Maggābhiññājavanānaṃ ekavārameva pavattattā javanakiccaṃ na sampajjatīti adhippāyena ‘‘ekacittakkhaṇikaṃpi lokuttara maggāditaṃ taṃsabhāvavantatāya javanakiccaṃ nāmā’’ti vatvā sabbaññutaññāṇopamāya tamatthaṃ vibhāveti. Taṃ na yujjatiyeva.


这是巴利文的完整中文直译：
因为前面说"如雷击般带速度的每一心的转起为速行作用"。因为有分心虽长时充满转起，也如河流中漂流的干叶般无速度。但速行心即使是一一也如因陀罗所掷金刚般带速度而转起，应当如是了知。"彼所缘"是它有那所缘。说是速行所取的那个是它的所缘。因为说"名为彼所缘是因为取速行所取的所缘"。或者那速行的所缘是它的所缘为彼所缘。但这里意指彼所缘性。死是从正生起的有解脱、滑落。现在那些作用不是无定而转起。为显示只依处所而转起而说处所差别。彼彼有作用的心住立、转起于此为处所。机会。说是彼彼中间时。因为时间由于是有时者的转起境也说为处所。结生的处所为结生处所。说是结生时、结生刹那。其他也如是。
[91] 但在《清净解》中
说"说'结生的处所为结生处所'后，虽然没有离结生的处所，但为容易理解，如'石子的身体'等虽无差别而假立差别，应当如是了知"。那不应取。
因为时间虽自性不存在但是心的别所缘的一种施设法。如是在义释中说"应当了知这八大异熟心的成熟处所。因为它们在四处所成熟。在结生、有分、死、彼所缘"后，详说它说"在结生领受时作为结生而成熟。在无数寿时作为有分，在死时作为死"，只是说时间。否则像作用那样处所也应该说为十四种。但处所的详细差别应当随心转起方式了知在上面二转起摄中。因为下劣二因善虽自己相应喜，但因为极弱不能给与喜结生。因此说"只二舍俱推度"说喜推度不到结生处所。如是在《发趣论》喜俱三法缘起分因缘中不以结生处所举出它。意门转向在小所缘或不明显所缘即使转起二三次也因为从异熟相续得缘性而弱故无速行速度，因此说"除二转向"。
[92] 但在《清净解》中
说原因为"因为无经验所缘味"。那不是原因。
因为经验所缘味不是速行作用成就和得速行名的原因。但那只是速行作用成就的果。但因为果心虽无习行性，但因为道思有大威力及依准备修习力转起故带速度落在所缘中，因此摄它在速行中。
[93] 但在《清净解》中
以"因为道神通速行只一次转起故不成就速行作用"的意趣而说"即使一心刹那的出世间道等因为有那自性故名为速行作用"后，以一切知智譬喻说明那义。那完全不适合。


Idāni samānakiccagaṇanāni cittāni saṅgahetvā dassetuṃ tesu panātiādimāha. Paṭisandhādayo nāma cittuppādāti sambandho.

[94] Vibhāvaniyaṃ pana

Nāmakiccabhedenātipi yojeti. Taṃ na sundaraṃ.

Nāmabhedassa visuṃ vattabbābhāvatoti. Ekakiccaṭṭhāna dvikiccaṭṭhāna tikiccaṭṭhāna catukiccaṭṭhāna pañcakiccaṭṭhānāni cittāni yathākkamaṃ aṭṭhasaṭṭhica tathā dveca navaca aṭṭhaca dveca niddiseti yojanā.



这是巴利文的完整中文直译：
现在为显示摄集同作用数的心而说"在它们中"等。结生等名为心生起，这是关联。
[94] 但在《清净解》中
也结合为"依名和作用差别"。那不好。
因为名差别没有别说的必要。一作用处、二作用处、三作用处、四作用处、五作用处的心如次序说明六十八、二、九、八、二，这是结合。
provided by EasyChat

133. Cakkhādīnaṃ dvārānaṃ bhedena cittacetasikānaṃ saṅgaho dvārasaṅgaho.

[95] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Dvārānañca dvārapavattacittānañca paricchedavasena saṅgaho dvārasaṅgaho’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Dve janā aranti gacchanti etenāti dvāraṃ. Nagarassa anto janā bahijanāca yena chiddamaggena nikkhamanti pavisantica, tassetaṃ nāmaṃ. Dve janā aranti gacchanti etthāti dvārantipī vadanti. Apica, duvidhaṃ dvāraṃ ākāsadvāraṃ maṇḍadvāranti. Tattha ākāsadvāraṃnāma yathāvutto chiddamaggo. Maṇḍadvāraṃnāma ādāsa paṭṭamayo ālokamaggo. Taṃ pana puññavantānaṃ gehesu yojīyati. Yathā ca tesu, tathā sattānaṃ sarīresupi dveeva honti. Navadvāro mahāvaṇoti hi chiddadvāraṃ vuttaṃ. Navanavutilomakūpasahassā nipi chiddadvārānieva. Idha pana ādāsapaṭṭasadisaṃ maṇḍadvāraṃ adhippetaṃ. Taṃpi hi ārammaṇikadhammānaṃ ārammaṇadhammānañca niggamana pavisana mukhapathabhāvato dvārasadisattā dvāranti vuccatīti. Taṃ pana rūpamaṇḍa dvāraṃ arūpamaṇḍadvāranti duvidhaṃ. Rūpamaṇḍadvāraṃpi kammavisesamahābhūta visesasiddhena maṇḍabhāvavisesena pañcavidhanti dassetuṃ cakkhudvārantiādimāha. Tattha cakkhumevacakkhudvāranti yasmiṃ cakkhumhi canda maṇḍalādīni rūpa nimittāni paññāyanti. Āvajjanādīnica yamhi paññātāni tāni nimittāni gaṇhanti. Tasmā tadeva cakkhu tesaṃ dvinnaṃ visayavisa yibhāvupagamanassa mukhapathabhūtattā cakkhudvāraṃnāmāti attho. Athavā, yena cakkhumaṇḍena bahiddhā candamaṇḍalādīni rūpāni anto āvajjanādīnaṃ visayabhāvaṃ upagacchanti. Yenaca anto āvajjanādīni bahiddhā tesaṃ rūpānaṃ visayibhāvaṃ upagacchanti. Tameva yathāvutta kāraṇena cakkhudvāraṃ nāmāti attho. Evaṃ sesesupi.

[96] Ṭīkāsu pana

‘‘Āvajjanādīnaṃ arūpadhammānaṃ pavattimukhabhāvato dvārasadisattā dvārānī’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Rūpādīnaṃ ārammaṇānaṃpi pavattimukhabhūtattā. Vakkhati hi chabbidhā visayapavattiyoti. Etthaca visayānaṃ rūpādīnaṃ ārammaṇānaṃ dvāresu āpātā gamana saṅkhātā pavattiyo visayapavattiyoti vuccantīti. Tattha cakkhumeva cakkhudvāranti etena cakkhussa dvāraṃ cakkhudvāranti atthaṃ nivatteti. Tathā sotādayo sota dvārādīnīti etena sota meva sotadvāraṃ.La. Manoeva manodvāraṃ. Na manānaṃ dvāraṃ manodvāranti imamatthaṃ atidissati. Tassa pana manassa bahuvidhattā idha adhippetaṃ manaṃ dassento manodvāraṃ pana bhavaṅganti pavuccatīti vuttaṃ.

[97] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Āvajjanādīnaṃ manānaṃ dvāranti manodvāra’’ntipi vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Kāraṇaṃ vuttameva. Tattha sabbaṃ ekūnanavutividhaṃpi cittaṃ manodvāra mevanāma hoti. Idha pana upapattidvārameva adhippetanti katvā bhavaṅganti pavuccatīti vuttaṃ. Paṭisandhito paṭṭhāya yāvatāyukaṃ nadisotamiva pavattamānaṃ ekūnavīsatividhaṃ bhavaṅgacittameva idha manodvāranti vuccati, kathīyatīti attho.

[98] Vibhāvaniyaṃ pana

Yathā gāmassa dvāraṃnāma gāmānantarameva hoti. Evaṃ āvajjanādīnaṃ manānaṃ pavattimukhaṭṭhena dvāraṃnāma āvajjanānantaraṃ bhavaṅgameva siyā. Na tato purimāni bhavaṅgānīti adhippāyena yaṃ vuttaṃ ‘‘bhavaṅganti āvajjānānantaraṃ bhavaṅga’’nti. Taṃ na gahetabbaṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
133. 以眼等门差别而摄心心所为门摄。
[95] 但在《清净解》中
说"依门和门转起心的限定而摄为门摄"。那不好。
两种人由此行走为门。城中人和外人由那孔道出入，这是它的名字。两种人在此行走也说为门。又，门二种:空隙门和圆盘门。此中空隙门即如所说的孔道。圆盘门即镜面的光道。那在有福者的家中设置。如在那些，如是在众生身中也只二种。因为说"九门大疮"是说孔门。九万九千毛孔也是孔门。但这里意指如镜面的圆盘门。因为它对有所缘法和所缘法是出入道路性故，因相似门而说为门。那又二种:色圆盘门和非色圆盘门。为显示色圆盘门也依业差别大种差别成就的圆盘性差别为五种而说"眼门"等。此中"眼即眼门"意思是在那眼中现起月轮等色相，而转向等在那里了知取那些相，因此正是那眼作为彼二(所缘和能缘)的境和境者性得达的道路性故名为眼门。或者，由那眼圆盘外在月轮等色到内转向等的境性，由那内转向等到外那些色的境者性，正是那以如所说原因名为眼门的意思。其他也如是。
[96] 但在疏中
说"因为是转向等非色法的转起道路性故相似门而为门"。那不好。
因为也是色等所缘的转起道路。因为将说"六种境转起"。此中说境即色等所缘在门中称为得达的转起为境转起。此中"眼即眼门"以此遮止"眼的门为眼门"的义。如是耳等为耳门等，以此显示"耳即耳门。乃至。意即意门。不是意的门为意门"这义。但因为那意多种，为显示这里所意指的意而说"但意门说为有分"。
[97] 但在《清净解》中
也说"转向等意的门为意门"。那不好。
原因已说。此中一切八十九种心都名为意门。但这里意指只是生起门而说"说为有分"。从结生开始尽寿如河流般转起的十九种有分心在这里说为意门，这是说的意思。
[98] 但在《清净解》中
以"如村的门即在村边，如是转向等意的转起道路义的门即是转向无间的有分，不是那之前的诸有分"的意趣而说"有分即转向无间有分"。那不应取。


Evañhi sati yesu cakkhupasādādīsu rūpādīni āpātaṃ nāgacchanti. Tānipi āvajjanādīnaṃ vīthicittānaṃ pavattimukhāni eva na hontīti katvā dvārānināma nasiyuṃ. Na ca tathā sakkā vattuṃ. Pāḷiyameva tesaṃ dvārarūpabhāvassa vuttattā. Idhaca vakkhati pasādaviññattisaṅkhātaṃ sattavidhaṃpi dvārarūpaṃnāmāti.

[99] Yañca tattha

Sāvajjanaṃ bhavaṅgantu, manodvāranti vuccatīti –

Sādhakavacanaṃ āhaṭaṃ; Taṃpi idha nayujjatiyeva.

Tañhi āvajjanaṃpi manodvārapakkhikaṃ katvā dīpetīti. Yattha pana cakkhuñca paṭicca rūpeca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Sotañca. La. Manañca paṭicca dhammeca uppajjati manoviññāṇanti vuttaṃ. Tattheva taṃ yuttaṃ. Tattha hi cakkhuviññāṇuppattiyā catūsu paccayesu cakkhurūpāni eva sarūpato vuttānīti itare āvajjanañca sampayuttakkhandhā cāti dve paccayā casaddena gahitā, evaṃ sotaviññāṇādīsupi. Manoviññāṇe pana manañcāti ettha bhavaṅgacittena saha āvajjanaṃ gahetvā casaddena sampayuttakkhandhā gahitā. Evañhi sati cattā ropaccayā hontīti. Vuttañhetaṃ dhātuvibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ paṭiccāti nāma āgataṭṭhāne āvajjanaṃ visuṃ nakātabbaṃ. Bhavaṅganissitakameva kātabbanti. Tasmā idha manoti sahāvajjanakaṃ bhavaṅgaṃ. Mano viññāṇanti javanamanoviññāṇanti. Etthaca paṭiccātināma āgataṭṭhāneti etena aññattha pana āvajjanaṃ dvārapakkhikaṃ nakātabbanti siddhaṃ hoti. Paṭiccāti āgatattāyevaca bhavaṅgaṃpi āvajjanā nantaraṃ bhavaṅgadvayameva imissaṃ pāḷiyaṃ gahetabbaṃ. Sannihitapaccayānaṃ eva tattha adhippetattāti. Idha pana dvārabhāvā rahassa sabbassa upapattidhammassa pariggahitattā sabbaṃ bhavaṅgaṃ adhippetaṃ. Na hi kiñci bhavaṅgaṃ nāma atthi. Yaṃ manodvārabhāvārahaṃ na siyāti niṭṭhamettha gantabbanti. Tatthāti niddhāraṇe bhummaṃ, tesu chasu dvāresu cakkhu dvāreti sambandho. Yathārahanti ārammaṇabhūmipuggalamanasikārā dīnaṃ anurūpavasena. Sabbathāpīti visuṃ visuṃ chacattālīsa bhedasaṅkhātena sabbapakārenapi agahita gahaṇa vasena, catupaññā sāti sambandho. Sabbathāpītivā āvajjanādi tadārammaṇa pariyo sānavasena anekakiccabhedayuttena sabbapakārenapi, kāmāvacarānevāti sambandho. Yāni āvajjanādīni kiccāni dvāravikāraṃ paṭicca pavattanti, taṃ kiccavantānieva dvāre niyuttānīti atthena dvārikānināma honti. Paṭisandhi bhavaṅga cuti kiccānipana dvāravikārena vinā kevalaṃ kammavaseneva sijjhanti. Tasmā taṃkiccavantāni dvārikānināma nahontīti vuttaṃ ekūna.La. Dvāravimuttānīti ettha ca dvāravikāronāma attani ārammaṇānaṃ āpātāgamanavasena bhavaṅgassa calanaṃ, cakkhādīnañca attani viññāṇuppādana sattivisesa yogo daṭṭhabbo.

[100] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Cakkhādidvāresu apavattanato manodvārasaṅkhāta bhavaṅgato ārammaṇantaragahaṇavasena apavattitoca dvāravimuttānī’’ti vuttaṃ, taṃ aṭṭhakathāyapi saha nasameti.


这是巴利文的完整中文直译：
因为如此，在那些眼净等色等不得达的情况，它们也不是转向等路心的转起道路，这样就不会名为门。但不能如是说，因为在圣典中已说它们是门色性。这里也将说"称为净和表色的七种为门色"。
[99] 在那里引用
"有转向的有分，说为意门"
作为证明语;那在这里完全不适合。
因为那也显示转向是意门一分。但在"缘眼和色生起眼识。缘耳。乃至。缘意和法生起意识"所说处，那才适合。因为此中眼识生起的四缘中只说眼和色为自相，其他转向和相应蕴二缘以"和"字摄取，耳识等也如是。但在意识中"和意"这里取有分心和转向，以"和"字摄取相应蕴。因为如此才有四缘。因为在界分别义释中说"在'缘'字出现处不应别作转向，应作依有分"。因此这里"意"是有转向的有分。"意识"是速行意识。此中"在'缘'字出现处"以此成立在其他处不应作转向为门分。也因为"缘"字出现故，在这圣典中应取有分也只是转向无间二有分。因为那里只意指现前缘。但这里因为摄取一切适合门性的生起法，意指一切有分。因为没有任何有分不适合意门性，这里应如是决定。"此中"是处所分别的地格，在那六门中眼门，这是关联。"如适宜"是依所缘、地、人、作意等的随顺。"以一切方式"是依别别四十六种差别称为一切方式不取而取，"五十四"这是关联。或"以一切方式"是依转向等到彼所缘结束具多作用差别称为一切方式，"只是欲界"这是关联。那些转向等作用依门变异而转起，有那作用者依门所用义名为门者。但结生、有分、死作用不依门变异只依业而成就，因此有那作用者不名为门者，所以说"八十五。乃至。离门"。此中应当了知门变异即在自己所缘得达方式的有分动摇，和眼等结合在自己生起识的特殊能力。
[100] 但在《清净解》中
说"因为不在眼等门转起及从称为意门的有分依取别所缘方式不转起故为离门"，那与义释不符合。


Paṭisandhi bhavaṅga cuti vasenāti hi vuttaṃ. Etena hi kiccasīseneva cittānaṃ dvārika dvāravimuttabhāgo therena dassito. Teneva hi heṭṭhāpi pañcadvārāvajjana.La. Tadārammaṇavasenātiādinā kiccasīseneva cittānaṃ cakkhudvārikādibhāvo vuttoti. Nanu cakkhādidvāresu apavattanatoti iminā etadatthova vuttoti ce. Na. Adhippetatthavirahassa apasaṅga nivattakassaca saṃvaṇṇanā vākyassa payojanābhāvatoti. Chadvārikāniceva santīraṇa tadārammaṇakiccānaṃ vasena dvāravimuttānica paṭisandhādikiccānaṃ vasenāti adhippāyo. Pañcadvārikānica chadvārikānica pañcachadvārikāni. Kadāci chadvārikāniceva tāni kadāci dvāravimuttānicāti chadvārikavimuttāni. Dvārasaddo cetthaadhikāravasena yojīyati.

[101] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Chadvārikānica chadvārikavimuttānicā’’tipi vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Heṭṭhā cuṇṇiyavākye tathā asutattāti. Ekadvārikacittāni. La. Sabbathā dvāravimuttānica yathākkamaṃ chattiṃsati.La. Navadhā ceti pañcadhā paridīpayeti yojanā.



这是巴利文的完整中文直译：
因为说"依结生、有分、死"。因为以此长老只以作用为首显示诸心的门者和离门分。因为正是以此在下面也以"五门转向。乃至。彼所缘"等以作用为首说诸心的眼门者等性。若说"岂不是以'因为不在眼等门转起'此句说此义"?不是。因为缺乏所意指义和遮止邪解的注释语句无用。意思是"六门者"依推度、彼所缘作用，及"离门者"依结生等作用。五门者和六门者为五六门者。有时是六门者有时是离门者为六门离门者。此中门字依主要义结合。
[101] 但在《清净解》中
也说"六门者和六门离门者"。那不好。
因为在下面散句中未如是听闻。结合是"一门心。乃至。一切方式离门者,如次第显示三十六。乃至。九种"为五种。

134. Rūpādīnaṃ ārammaṇānaṃ bhedena cittacetasikānaṃ saṅgaho ārammaṇasaṅgaho.

[102] Ṭīkāsu pana

‘‘Ārammaṇānaṃ sarūpato vibhāgato taṃvisayacittato ca saṅgaho ārammaṇasaṅgaho’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Ayañhi cittacetasikānaṃ eva saṅgaho. Na ārammaṇānanti. Rūpādīnaṃ vacanattho upari āgamissati. Dubbalapurisena daṇḍādiviya cittacetasikehi ālambīyati amuñcamānehi gaṇhīyatīti ālambaṇaṃ. Ārammaṇasadde pana sati cittacetasikāni āgantvā ettha ramantīti ārammaṇaṃ.

[103] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Dubbalapurisena daṇḍādiviya cittacetasikehi ālambīyati. Tānivā āgantvā ettha ramantīti ālambaṇa’’nti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Visuṃ siddhāni hi etāni padānīti. Rūpamevāti vaṇṇāyatanameva. Pañcārammaṇavimuttaṃ yaṃkiñci dhammajātaṃ vijjamānaṃpiavijjamānaṃpi bhūtaṃpi abhūtaṃpi dhammārammaṇameva. Taṃ pana sabhāga koṭṭhāsato saṅgayhamānaṃ chabbidhaṃ hotīti vuttaṃ dhammārammaṇaṃ pana.La. Chadhā saṅgayhatīti. Tatthāti tesu rūpādīsu chasu. Cakkhudvāre ghaṭṭayamāna rūpānusāreneva uppannāni cakkhudvārikacittāni aññāni ārammaṇāni ālambituṃ nalabhanti. Rūpānipi ghaṭṭanarahitāni atītānāgatāni ālambituṃ nalabhantīti vuttaṃ cakkhudvārikacittānaṃ sabbesaṃpi rūpameva ārammaṇaṃ. Tañha paccuppannanti. Sotadvārikā dīsupi esevanayo. Tattha taṃ taṃ kāraṇaṃ paṭicca uppannaṃ paccuppannaṃ. Vattamānanti attho. Chabbidhaṃpīti rūpādivasena chabbidhaṃpi. Atikkantabhāvaṃ itaṃ gataṃ pavattanti atītaṃ. Āgacchati āgacchitthāti āgataṃ. Paccuppannaṃ, atītañca. Na āgatanti anāgataṃ. Uppādajātikā saṅkhatadhammāeva tīsu kālesu anupatanti. Tasmā uppādarahitā asaṅkhatabhūtā nibbānapaññattiyo kālavimuttaṃnāmāti veditabbā.

[104] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Vināsābhāvato atītādikālavasena navattabbattā nibbānaṃ paññattica kālavimuttaṃnāmā’’ti vuttaṃ. Taṃ vicāretabbaṃ.

Sabbepi hi saṅkhatadhammā anāgatabhāva pubbakāeva honti. Tasmā te yadā paccayasāmaggiṃ labhitvā uppajjissantīti vattabbapakkhe tiṭṭhanti, tadā anāgatānāma. Yadā paccayasāmaggiṃ labhitvā uppannā, yadā paccuppannānāma. Yadā niruddhā, tadā atītānāma. Evaṃ uppādajātikānaññeva uppādamūlikā tekālikatā siddhā. Uppādarahitānaṃ pana anāgatāvatthāpi natthi. Kuto paccuppannātītā vatthāti. Tasmā nibbānapaññattīnaṃ kālattaya vimuttatā hotīti. Vināsābhāvatoti idaṃ pana atītakālavimuttiyāeva kāraṇanti na tena tāsaṃ itarakālavimuttiṃ sādhetīti daṭṭhabbaṃ. Yathārahavibhāgo pana idheva tesūtiādinā pacchā āgamissati. Dvāravimuttānañca chabbidhaṃpi ārammaṇaṃ hotīti sambandho. Yathā pana āvajjanādīnaṃ chadvārikacittānaṃ ārammaṇaṃ bhavantarepi imasmiṃ bhavepi purimabhāge kenaci dvārena gahitaṃpi agahitaṃpi hoti. Na tathā imesanti dassetuṃ bhavantare chadvāragahitanti vuttaṃ. Bhavavisesañhi patthetvā kammaṃ katvā tattha nibbattānaṃ ārammaṇaṃ bhavantarepi kenaci dvārena gahitaṃpi hoti yevāti.

[105] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Taṃ pana nesaṃ ārammaṇaṃ na āvajjanassa viya kenaci agahitameva gocarabhāvaṃ gacchatīti dassetuṃ chadvāra gahitanti vutta’’nti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.


这是巴利文的完整中文直译：
134. 以色等所缘差别而摄心心所为所缘摄。
[102] 但在疏中
说"所缘的自相、分别和彼境心的摄为所缘摄"。那不好。
因为这只是心心所的摄，不是所缘的。色等的语义将在上面来。如弱人依杖等，被心心所不舍而取为所依。但在所缘字时，心心所来此中喜乐为所缘。
[103] 但在《清净解》中
说"如弱人依杖等被心心所依止。或它们来此中喜乐为所依"。那不好。
因为这些是别成就的语。"只是色"即只是色处。离五所缘的任何法类，不论存在或不存在、已有或未有，都只是法所缘。但那从相同部分摄取为六种，因此说"但法所缘。乃至。摄为六种"。"此中"即在那色等六种中。随眼门撞击的色而生起的眼门心不能缘取其他所缘。色也不能缘取无撞击的过去未来，因此说"一切眼门心只以色为所缘。而且它是现在"。在耳门等也是此理。此中依那那因缘生起为现在。意思是正在进行。"六种"即依色等六种。已超过性已去已转起为过去。来、已来为已来。现在和过去。未来为未来。只有生起性的有为法在三时中随顺。因此应知无生起的无为涅槃和概念名为离时。
[104] 但在《清净解》中
说"因为无灭故，依过去等时不可说故，涅槃和概念名为离时"。那应考察。
因为一切有为法都是以未来性为前的。因此它们当得缘和合而将生起时住于应说分，那时名为未来。当得缘和合而生起时，那时名为现在。当灭时，那时名为过去。如是只有生起性者依生起为基础而成就三时性。但无生起者连未来位也无，何况现在过去位。因此涅槃和概念是离三时的。但"因为无灭"这只是过去时离的原因，应知不能以此成就它们离其他时。但如适宜的分别将在这里以"在那些"等后来。关联是"离门者也以六种为所缘"。但为显示如转向等六门心的所缘在别有中也在此有前分被某门取或不取，不如是这些，而说"在别有为六门所取"。因为希望特定有而作业在那里生起者的所缘在别有中也必定为某门所取。
[105] 但在《清净解》中
说"为显示它们的所缘不如转向那样只是不为任何所取而成为境，故说'为六门所取'"。那不合适。


Pañcadvārā vajjanassapi hi ārammaṇaṃ pubbe kenaci dvārantarena gahitaṃpi agahitaṃpi hotiyeva. Tathā hi idaṃ nāma labhissāmi bhuñjissāmi passissāmīti pubbe gahitaṃ pacchā āvajjanassa ārammaṇaṃ na na hotīti. Naca ekāvajjanavīthiyaṃ pubbe kenaci cittena agahitabhāvo idha pamāṇanti. Yathā ca pañcadvārikacittānaṃ ārammaṇaṃ ekantapaccuppannameva hoti. Yathā ca manodvārikacittānaṃ ārammaṇaṃ tekālikaṃvā kālavimuttasā maññaṃvā hoti. Na tathā imesanti dassetuṃ paccuppannamatītaṃ paññattibhūtaṃvāti vuttaṃ. Yathā ca chadvārikacittānaṃ ārammaṇaṃ āgamasiddhavohārayuttaṃpi tabbohāravinimuttaṃpi hoti. Na tathā imesanti dassetuṃ kamma kamma nimitta gatinimitta sammatanti vuttaṃ.

[106] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Nāpi nesaṃ ārammaṇaṃ maraṇāsannato purimabhāgajavanānaṃ viya kammakammanimittādivasena āgamasiddhavohāravinimuttanti dassetuṃ kamma.La. Sammatanti āhā’’ti vuttaṃ. Taṃpi na sundaraṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
因为五门转向的所缘在前也是被某别门所取或不取的。如是"我将得这个、将吃、将看"在前取的后来也不是不成为转向的所缘。而且在一转向路中前面未被任何心取的性不是这里的准则。如五门心的所缘必定只是现在，如意门心的所缘是三时或离时相同，不如是这些，为显示这点而说"现在、过去或概念性"。如六门心的所缘是适合阿含成就的言说或离彼言说，不如是这些，为显示这点而说"称为业、业相、趣相"。
[106] 但在《清净解》中
说"说'业等所说'为显示它们的所缘不如死近前分速行那样依业、业相等离阿含成就言说"。那也不好。
provided by EasyChat


Maraṇā sannato purimabhāgepi hi sattā attanā katakammaṃvā cetiyādīni kamma, pakaraṇānivā ārammaṇaṃ karontiyeva. Tadāpi hi kammaṃ kammameva, kammupakaraṇānica kammanimittāniyeva. Kamma siddhiyānimittaṃ kāraṇaṃ kammanimittanti katvā. Kammassa nimittaṃ ārammaṇaṃ kammanimittantipi vadanti. Ajātasatturājā viyaca supinadassanādivasena gatinimittānipi ārammaṇaṃ karontiyeva. Rājā hi dvīsu bhavesu pitaraṃ māreti. Māritakālatoca paṭṭhāya tassa niddāyantassa gatinimittāni upaṭṭhahantīti. Tattha yathāsambhavanti taṃ taṃ paṭisandhādīnaṃ chadvāragahitādivasena sambhavantassa ārammaṇassa anurūpato. Yathāsambhavavibhāgo pana upari maraṇuppattiyaṃ āgamissati. Yebhuyyenāti bāhullena. Bhavantareti atītānantarabhave tatthaca maraṇāsannakāle. Chadvāra gahitanti chahi dvārehi maraṇāsannajavanehi gahitaṃ. Ettha ca yebhuyyenāti etena bhavantare chadvāragahitanti imassa vidhānassa anekaṃsabhāvaṃ viseseti. Kasmā. Agahitassapi sambhavato. Yañhi asaññibhavato cutānaṃ kamma kammanimitta gatinimitta sammataṃ arūpabhavato cutānañca gatinimittasammataṃ kāmapaṭisandhi bhavaṅgacutīnaṃ ārammaṇaṃ. Taṃ bhavantare kenaci dvārena agahita meva hotīti. Etthaca yasmā paṭṭhāne arūpabhave duvidhopi purejātapaccayo paṭisiddho. Aṭṭhakathāsuca tato cutānaṃ kāmapaṭisandhiyā paccuppannagatinimittārammaṇatāpi vuttā. Gatinimittañca nāma rūpārammaṇameva dīpenti. Tasmā tesaṃ kāmapaṭisandhiyāpi gatinimittasammataṃ bhavantare kenaci dvārena agahitameva hotīti veditabbaṃ. Apica, maraṇāsannakāle kammabalena kammādīnaṃ upaṭṭhānaṃnāma yebhuyyena saṃmuḷhamaraṇena marantānameva hoti. Itaresaṃ pana paresaṃ payogabalenapi attanā pakatiyā suṭṭhu āsevitānaṃ anussaraṇabalenapi dhammikaupāsakādīnaṃ viya devalokato āgantvā gaṇhantānaṃ devānaṃ ānubhāvenapi hotiyeva. Nirayapālāpi nirayato āgantvā gaṇhantiyeva. Revativimānañcettha vattabbaṃ. Tañhi dve nirayapālā gahetvā pathamaṃ tāvatiṃsābhavanaṃ netvā pacchā nirayaṃ nayiṃsu. Te hi yakkha jātikattā vessavaṇaparisāviya tāvatiṃsā bhavanaṃpi gantuṃ sakkontiyeva. Yamassa dūtā dve yakkhāti hi pāḷiyaṃ vuttaṃ. Vessavaṇadūtā idha yamassa dūtāti vuttātipi vadanti. Tasmā ye kasiṇāsubhādīni samathanimittāni suṭṭhu āsevitvā upacārajjhāne ṭhatvā tāneva nimittāni gahetvā maranti. Tesaṃpi kāmapaṭisandhiyā ārammaṇaṃ bhavantare kenaci dvārena agahitameva siyā. Upacārajjhānabaleneva brahmalokato idhauppajjantānaṃpi esevanayoti.

Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Kevalaṃ kammabaleneva tesaṃ asaññibhavato cutānaṃ paṭisandhiyā kammanimittādikaṃ ārammaṇaṃ upaṭṭhātī’’ti vuttaṃ.

Tattha kammanimittādikanti ettha ādisaddena kammaṃpi gahetabba meva. Na hi tassa agahaṇe kāraṇaṃ atthīti. Tāni pana sabbānipi kevalaṃ paṭisandhijanakassa kammassa ānubhāveneva paṭisandhiyaṃ upaṭṭhahantīti veditabbaṃ. Anāgataṃ pana nimittaṃ upaṭṭhahamānaṃ gatinimittameva siyā. Naca tassa visuṃ upaṭṭhātabbakiccaṃ atthi. Paccuppanna gatinimitte siddhe siddhameva hotīti vuttaṃ paccuppannamatītaṃ paññatti bhūtaṃvāti.


这是巴利文的完整中文直译：
因为在死亡临近前分时众生也确实以自己所作业或塔庙等或业的工具为所缘。因为那时业就是业,业的工具就是业相。因为业成就的相因为业相而作。也说业的相所缘为业相。如阿阇世王也确实依梦见等方式以趣相为所缘。因为王在两有中杀父。从杀时开始他睡时趣相现起。此中"如生起"是依那那结生等的六门所取等方式生起的所缘的随顺。但如生起的分别将在上面死亡生起中来。"多分"是大多数。"在别有"是过去无间有和在那死亡临近时。"六门所取"是被六门的死亡临近速行所取。此中以"多分"这词特别指出"在别有为六门所取"这说法的非决定性。为什么?因为不取也可能。因为从无想有死者的业、业相、趣相所称,和从无色有死者的趣相所称是欲界结生、有分、死的所缘。那在别有必定是不被任何门所取。此中因为在发趣论中否定无色有二种前生缘,在义释中也说从那死者的欲界结生以现在趣相为所缘,而说趣相只是色所缘,因此应知他们的欲界结生也以趣相所称在别有必定是不被任何门所取。又,在死亡临近时由业力业等的现起名为多分只对迷乱死而死者。但其他由他人的力量,或由自己平常善修的忆念力量如良善优婆塞等,或由从天界来取的天人威力也确实有。狱卒也从地狱来取。这里应说梨瓦蒂天宫的故事。因为两个狱卒取她先带到忉利天宫后带到地狱。因为他们是夜叉种性如毗沙门眷属确实能去忉利天宫。因为在圣典中说"阎魔的使者两个夜叉"。也说称为毗沙门的使者在此说为阎魔的使者。因此那些善修遍处、不净等止相住于近行定而取那些相而死者,他们的欲界结生的所缘在别有也可能不被任何门所取。由近行定力从梵界来生此处者也是此理。
但在《清净解》中说:
"只由业力,他们从无想有死者的结生的业相等所缘现起"。
此中"业相等"这里以"等"字必须也摄取业。因为没有不摄取它的理由。但应知那一切只由结生生起的业的威力在结生现起。但未来相现起时只可能是趣相。而且它没有别的现起作用。在现在趣相成就时已成就,因此说"现在、过去或概念性"。


[107] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Anāgataṃnāma atītaṃ viya anubhūtañca na hoti. Naca paccuppannagatinimittaṃ viya āpātamāgata’’nti kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ akāraṇaṃ.

Pasaṅgassa anivattitattā. Gatinimittañhi nāma paccuppannaṃpi anubhūtaṃ na hoti. Taṃpi kammabaleneva āpātamāgataṃ. Evaṃsante anāgataṃpi kammabalena āpātamāgatameva siyāti ayaṃ pasaṅgo pākatikoeva hotīti. Tesūti yathāvuttesu ārammaṇikacittesu. Rūpādīsu pañcasu ekekaṃ ārammaṇaṃ etesanti samāso. Rūpādīni pañca ārammaṇāni etassāti viggaho. Sesānīti pañcaviññāṇasampaṭicchana dvayato sesāni santīraṇa mahāvipākāni. Sabbathāpi kāmāvacarā lambaṇānevāti paṭisandhādīhi nānākiccehi rūpādīsu nānārammaṇesu pavattena sabba pakārenapi kāmāvacarālambaṇikāniyeva. Tāni hi sabbaññubuddhānaṃ uppannānipi vikappasattirahitattā avijjamāne paññattidhammeca sukhume mahaggatadhammeca gambhīre lokuttaradhammeca ālambituṃ na sakkontīti. Tattha santīraṇattayaṃ tāva santīraṇakiccavasena rūpādipañcālambaṇe pavattati. Tadārammaṇādivasena pana sabbānipi ekādasavipākāni chasu parittārammaṇesu pavattantīti.

[108] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Vipākāni tāva santīraṇādivasena rūpādipañcālambaṇe’’ti vuttaṃ. Tattha santīraṇādivasenāti navattabbaṃ. Santīraṇavasena icceva vattabbanti.


这是巴利文的完整中文直译：
[107] 但在《清净解》中
说理由是"未来不像过去那样是已经体验的,也不像现在趣相那样得达"。那不是理由。
因为不能遮止相应过失。因为所谓趣相即使是现在也不是已经体验的。它也只是由业力得达。如是则未来也会由业力得达,这个相应过失是自然的。"彼中"即在如所说的有所缘心中。"一一以色等五种为所缘者"是复合词。分析是"以色等五种为所缘"。"其余"即除五识和二领受外其余的推度和大异熟。"以一切方式也只缘欲界"即由结生等不同作用在色等不同所缘转起的一切方式也只缘欲界。因为它们即使是一切知佛的也因为无分别能力而不能缘取不存在的概念法、微细的广大法和深奥的出世间法。此中首先三推度依推度作用在色等五所缘转起。但依彼所缘等十一异熟都在六种有限所缘中转起。
[108] 但在《清净解》中
说"首先诸异熟依推度等在色等五所缘"。此中不应说"依推度等",应只说"依推度"。


Yo panettha cittānaṃ ārammaṇesu pavattivibhāgo vattabbo. So aṭṭhakathākaṇḍe gahetabbo. Lokuttaradhammā atigambhīrattā ñāṇasseva visayabhūtāti vuttaṃ. Akusala.La. Lokuttara vajjita sabbā rammaṇānīti. Tattha tāni laddhasamāpattīnaṃ uppannakāleeva mahaggatārammaṇāni. Tesuca dve dosamūlacittāni parihīnajjhānāni ārabbha uppannakāleti daṭṭhabbaṃ. Ñāṇaṃpi anadhigatāni lokuttarāni ālambituṃ na sakkotīti vuttaṃ ñāṇasampayutta.La. Vajjitasabbā rammaṇānīti. Tattha ñāṇasampayuttakāmakusalāni puthujjanānaṃ ajjhānalābhīnaṃ uppannakāle paññattiyā saha kāmāvacarārammaṇāni. Tāneva sotāpattimaggato pure gotrabhukkhaṇe puthujjanānaṃ nibbānārammaṇāni. Jhānalābhīnaṃ tāneva abhiññākusalañca mahaggatārammaṇānipi. Heṭṭhimaphalaṭṭhānaṃ attanā adhigata maggaphalanibbānā rammaṇānipīti veditabbāni. Yathā cettha ariyā attanā adhigata maggaphalāniyeva ālambituṃ sakkonti. Tathā jhānalābhinopi attanā adhigatajjhānānieva ālambituṃ sakkontīti veditabbaṃ. Ettha siyā-ye ca jhānāni patthenti. Jhānaparikammaṃpi karonti. Yeca jhānasuttāni saṃvaṇṇenti. Te alābhino mahaggatajjhānāni ālambituṃ sakkonti, nasakkontīti. Na sakkonti. Te hi jhānānināma evaṃ mahānubhāvāni evaṃ mahānisaṃsānīti sutvāvā sutapariyattibalena siddhe ākāra sallakkhaṇaññāṇe ṭhatvā vā anumānavaseneva tāni patthenti. Parikammaṃpi karonti. Suttānipi saṃvaṇṇentīti. Itarathā puthujjanāpi lokuttaradhamme patthenti, maggaparikammaṃpi karonti. Maggaphala nibbānavacanānivikathenti saṃvaṇṇentīti tesaṃpi te ārammaṇabhūtā eva siyunti. Tesaṃ pana cittāni jhānādīnaṃ paññattiguṇe eva anubhontīti veditabbāni. Paṇītadhammānañhi paññattiyopi paṇitarūpāeva hontīti. Mahiddhiko hi paracittavidū. Māro deva puttopi rūpajjhānacittaṃ vaṭṭanissitameva passati. Vivaṭṭanissitaṃ na passati. Arūpajjhānacittaṃ pana vaṭṭanissitaṃpi napassatīti aṅguttare navanipāte aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Ye pana aggamaggaphalāni paṭivijjhanti. Tesaṃ uppannāniññaṇasampayuttakāmakriyajavanāni kriyābhiññājavanañca puggalānurūpaṃ paññattiyā saha catubbhūmakadhammesu kiñci ārammaṇaṃ kātuṃ nasakkontīti natthi. Tathā tesaṃ purecāri kamanodvārāvajjanañcāti vuttaṃ ṭhāṇasampayutta.La. Sabbathāpisabbā rammaṇānīti. Tattha sabbathāpīti sabbakāmāvacara sabbamahaggata sabbalokuttara sabbapaññatti sabbapaccuppannādi pakārenapītiattho. Idañca sabbaññubuddhānaṃ uppannāni sandhāya vuttaṃ. Itarāni pana pacceka buddhānaṃ uppannānipi padesasabbārammaṇānieva honti. Tāni hi ekaṃ pathavidhātuṃpi sabbehi anavasesapakārehi jānituṃ nasakkontīti. Āruppesu dutīyacatutthāni pathamatatīyāruppa viññāṇā rammaṇattā mahaggatā rammaṇāni. Sesānīti abhiññā dvaya dutīyacatutthāruppehi avasesāni sabbānipi ekavīsatividhāni mahaggatacittāni kasiṇādi paññattārammaṇānīti attho. Pañcavīsāti pañcadvārāvajjana tevīsati kāmavipāka hasanacittāni sandhāya vuttaṃ. Parittamhīti kāmāvacarā lambaṇe evāti attho. Tañhi appānubhāvato paṭibandhakadhammehi parisamantato dīyati avakhaṇḍīyati nittejabhāvaṃ pāpīyatīti parittanti vuccati.



这是巴利文的完整中文直译：
但在此中应说诸心在所缘中的转起差别，那应从义释段取。说"出世间法因极深奥故只是智的境界"。"除不善。乃至。出世间的一切所缘"。此中那些是得定者生起时才有广大所缘。此中应知二瞋根心是缘已失禅时生起。因为智也不能缘未证得的出世间，故说"除智相应。乃至。一切所缘"。此中智相应欲界善对凡夫非得禅者生起时与概念一起是欲界所缘。那些在预流道前种姓剎那对凡夫是涅槃所缘。对得禅者那些和神通善也是广大所缘。应知对下果住者也是自己已证得的道果涅槃所缘。如此中圣者只能缘自己已证得的道果，应知得禅者也只能缘自己已证得的禅。
此处可能有问题：那些希求禅，也作禅的准备，及解释禅经的人，他们是未得者能不能缘广大禅？不能。因为他们只是听闻"禅有如是大威力、如是大功德"，或依闻教力在成就相考察智中住，或只是依推度而希求它们，也作准备，也解释诸经。否则，凡夫也希求出世间法，也作道的准备，也讨论解释道果涅槃的语句，如是它们也会成为他们的所缘。但应知他们的心只是经验禅等的概念功德。因为殊胜法的概念也是殊胜的形态。因为在增支部九集义释中说：有大神通知他心的魔天子只见依轮回的色禅心，不见依出离的；但连依轮回的无色禅心也不见。但那些证悟最上道果者，他们生起的智相应欲界唯作速行和唯作神通速行，及它们的先行意门转向，随人而与概念一起对四地法中任何所缘都没有不能作的，因此说"智相应。乃至。以一切方式一切所缘"。此中"以一切方式"意思是以一切欲界、一切广大、一切出世间、一切概念、一切现在等方式。这是就一切知佛生起而说。但其他辟支佛生起的也只是部分一切所缘。因为它们连一个地界也不能以一切无余方式知。无色中第二和第四因以第一和第三无色识为所缘故是广大所缘。"其余"意思是除二神通和第二第四无色外其余一切二十一种广大心是遍等概念所缘。说"二十五"是就五门转向、二十三欲界异熟、笑心而说。"在有限"即在欲界所缘的意思。因为那因威力小而被障碍法包围故,被砍断、被引至无力性，故说为有限。

135. Cakkhādīnaṃ vatthūnaṃ bhedena tabbatthukānaṃ cittacetasi kānaṃ saṅgaho vatthusaṅgaho.

[109] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Vatthuvibhāgato tabbatthukacittaparicchedavasenaca saṅgaho vatthusaṅgaho’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Vasantipatiṭṭhahanti cittacetasikāetesūtivatthūni, cakkhuvatthuca. La. Kāyavatthucahadayavatthucātiyojanā. Cakkhumeva cakkhuvatthu tathā sotādīniyeva sotavatthādīni. Vākyasaṅkhepo hesa pāṭho. Peyyālanayotipi antadīpakanayotipi vattuṃ yujjati. Keci pana dvandasamāsaṃ maññanti. Tesaṃ casaddo nayujjati. Parato vatthusaddo casaddoca pubbapadesu ānetabbotipi vadanti. Tesaṃ hadayavatthūti samāsapadaṃ nayujjati. Avibhattikaniddesotipi apare. Tāni kāmaloke sabbānipi labbhantīti kāmataṇhā dhina kammanibbattānaṃ attabhāvānaṃeva paripuṇṇindriyatā sambhavato sabbānipi tāni cha vatthūni kāmalokeeva labbhanti. Tathā hi cakkhādīsu vatthūsu santesu evarūpādīnaṃ paribhogo sampajjati. Tasmā rūpādīsu kāmavatthūsu abhiratā kāmataṇhā sadā cakkhādīnaṃ pañcannaṃ vatthūnaṃpi sampattiṃ patthetiyeva. Yathāca sabbakammiko amacco sadā rañño icchameva pūrayamāno sabbāni rājakammāni sampādeti. Evameva kāmāvacarakammaṃpi sadā kāmataṇhāya icchameva pūrayamānaṃ paripuṇṇindriyaṃ attabhāvaṃ nibbatteti. Tasmā kāmataṇhādhinakammanibbattā kāmasattāeva paripuṇṇindriyā hontīti. Yathā ca dassanasavanānuttariya dhammabhūtāni cakkhusotāni buddhadassana dhammassavanā divasena sattānaṃ visuddhiyāpi honti, na tathā ghānādittayaṃ. Taṃ pana kevalaṃ kāmaparibhogatthāyaeva hoti. Tasmā taṃ kāmavirāgabhāvanā kammanibbattesu brahmattabhāvesu naupalabbhatīti vuttaṃ rūpaloke pana ghānādittayaṃ natthīti. Idañca pasādarūpattayaṃ sandhāya vuttaṃ. Sasambhāraghāna jivhā kāya saṇṭhānānipana suṭṭhuparipuṇṇānieva hontīti. Arūpalokepana sabbānipi nasaṃvijjantīti rūpavirāga bhāvanā kammanibbatte tasmiṃ loke ajjhattabahiddhāsantānesupi sabbena sabbaṃ rūpapavattiyāeva abhāvato. Tattha nibbattā hi sattā suddhe ākāsataleeva cittapabandhamattā hutvā tiṭṭhantīti. Imasmiṃ saṅgahe pana cittāni sattaviññāṇa dhātuvasena gahetuṃ tattha pañcaviññāṇadhātuyotiādi vuttaṃ. Tatthāti tesu chasu vatthūsu. Pañcaviññāṇāni eva nisattanijīvaṭṭhena dhātuyoti viggaho. Evaṃ sesesupi. Vijānanakiccābhāvato mananamattā dhātūti manodhātu. Pañcadvāre āvajjanamatta sampaṭicchanamatta kiccāni hi visesajānana kiccāni nahontīti. Pañcaviññāṇāni pana paccakkhato dassanādivasena thokaṃ visesajānanakiccāni honti. Avasesā pana santīraṇādayo ārammaṇasabhāva vicāraṇā divasena atireka visiṭṭhajānanakiccayuttattā na manodhātuyo viya mananamattā honti. Nāpi pañcaviññāṇadhātuyoviya vijānana mattā. Athakho mananaṭṭhena manoca taṃ vijānanaṭṭhena viññāṇañcāti katvā manoviññāṇadhātuyonāma. Atisaya visesajānana dhātuyoti attho. Pariyāyapadānañhi visesana samāse atisayattho viññāyati. Yathā padaṭṭhānanti.

[110] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Manoyeva viññāṇaṃ manoviññāṇanti vā. Manaso viññāṇaṃ manoviññāṇa’’nti vā vuttaṃ. Tattha manoyeva viññāṇanti idaṃ tāva na yujjati.


这是巴利文的完整中文直译：
135. 依眼等诸依处的差别而摄彼依处的心心所为依处摄。
[109] 但在《清净解》中
说"依依处分别和彼依处心的确定而摄为依处摄"。那不好。
"心心所住立于这些"为诸依处，眼依处。乃至。身依处和心所依处是结合。眼即是眼依处，如是耳等即是耳依处等。这是语句略说文。也适合说为省略方式或末尾指示方式。但有些人认为是双复合词。他们的"和"字不合适。也说在后面依处字和"和"字应带到前面语句。他们的心所依处复合词不合适。其他人说是无语尾变化指示。那些在欲界都可得，因为欲爱主导业所生的自体才有可能具足诸根，那六依处都只在欲界可得。如是只有在眼等依处存在时,才成就色等的受用。因此乐著色等欲境的欲爱必定常希求眼等五依处的成就。如做一切事的大臣常满足国王的愿望而成就一切王事，如是欲界业也常满足欲爱的愿望而生起具足诸根的自体。因此欲爱主导业所生的欲界有情才具足诸根。如眼耳成为见闻最上法，依见佛闻法等方式也成为有情的清净，鼻等三不如是。那只是为欲受用。因此它在离欲修习业所生的梵体中不存在，因此说"但在色界没有鼻等三"。这是就净色三种而说。但有资具的鼻舌身形态是极其圆满的。但在无色界都不存在，因为在离色修习业所生的那界中内外相续中一切色转起都完全无。因为生在那里的有情只是成为纯粹的心相续而住在清净虚空中。但在这摄中为取心依七识界而说"此中五识界"等。"此中"即在那六依处中。"五识"即以无实性无命性义为界的分析。在其余中也如是。因为无了别作用故只有意的作用为意界。因为在五门只有转向作用和领受作用不是特别了知作用。但五识依现见等方式是少许特别了知作用。但其余推度等依所缘自性观察等方式有超越特殊了知作用结合，不如意界那样只是意的作用，也不如五识界那样只是了别作用。而是依意义为意和依了别义为识，因此名为意识界。意思是极其特别了知界。因为在方便词的限定复合词中理解超越义。如足处。
[110] 但在《清净解》中
说"意即是识为意识"或"意的识为意识"。此中"意即是识"这首先不合适。


Na hi aññamaññaṃ visesetvā abhirekaṭṭhadīpake padaṭṭhānantiādike visesanasamāse avadhāraṇa viggaho katthaci dissati yujjaticāti.

[111] Manaso viññāṇanti idaṃpi nayujjatiyeva.

Manasoti hi manodhātuttikasaṅkhātassa manassa. Tattha sampaṭicchanadvayaṃ santīraṇādikassa manoviññāṇapabandhassa paccayabhūtaṃ hoti. Pañcadvārāvajjanaṃ pana parato dvārantare pavattamānaṃ tasseva manoviññāṇapabandhassa paccayuppannabhūtaṃ hotītikatvā ādimhi paccayabhūtassa ceva ante dvārantare paccayuppannabhūtassa ca manassa sambandhiviññāṇanti attho. Athavā, pañcaviññāṇavajjitāni sabbāni viññāṇāni mananakiccattā manonāma. Ārammaṇe pana abhinipāta mattāni pañcaviññāṇāni mananakiccāni nahontīti dassanādīni eva nāma. Pañcadvārāvajjanañca manato jātaṃpi manassa paccayo nahoti. Dassanādīnaṃ eva paccayo. Sampaṭicchanadvayañca manassa paccayo hontaṃpi manato jātaṃ nahoti. Dassanādito eva jātaṃ. Santīraṇādīni pana attano pure pacchāpavattānaṃ dvinnaṃ dvinnaṃ manānaṃ eva majjhe jātānīti attano paccaya paccayuppannabhūtassa manassa sambandhiviññāṇanti attho. Evañca sati pañcaviññāṇaṃpi dvinnaṃ manodhātūnaṃ antare pavattattā manaso paccaya paccayuppannabhūtassa sambandhiviññāṇaṃ manoviññāṇanti vattabbameva siyāti.

[112] Ṭīkāyaṃ pana

Manato jātaṃ viññāṇantipi vuttaṃ. Taṃpi vuttanayena nayujjatiyeva.

Avasesā pana manoviññāṇadhātusaṅkhātāca santīraṇa.La. Pannarasarūpāvacaravasena tiṃsadhammā hadayaṃ nissāyeva pavattantīti yojanā. Casaddo panettha avasesānaṃ chasattati dhammānaṃ manoviññāṇadhātubhāvaṃ sambhāveti.

[113] Vibhāvaniyaṃ pana

Sampiṇḍanatthaṃ gahetvā ‘‘na kevalaṃ manodhātuyevā’’ti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Evañhi sati avasesāca manoviññāṇadhātusaṅkhātāti vuttaṃ siyāti.

[114] Yāca ṭīkāsu

Santīraṇa.La. Rūpāvacaravasena pavattā, avasesā manoviññāṇa dhātusaṅkhātāca tiṃsa dhammāti yojanā. Sāpi na sundarā.


这是巴利文的完整中文直译：
因为在显示超越义的足处等限定复合词中，不见有相互限定的确定分析，也不合适。
[111] "意的识"这也完全不合适。
因为"意的"即名为意界三的意。此中二领受是推度等意识相续的缘。但五门转向在后面别门转起时成为那意识相续的缘生，因此意思是在开始为缘和在末尾别门为缘生的意的关连识。或者，除五识外一切识因有意作用名为意。但在所缘中只是撞击的五识不是意作用，因此只名为见等。五门转向虽从意生但不是意的缘，只是见等的缘。二领受虽是意的缘但不是从意生，只是从见等生。但推度等生在自己前后转起的两两意中间，因此意思是自己缘和缘生意的关连识。如是则五识也因在两意界中间转起，应说是意的缘和缘生的关连识为意识。
[112] 但在疏中
也说"从意生的识"。那依所说方式也完全不合适。
但其余即名为意识界和推度。乃至。十五色界，依三十法只依心所转起的结合。此中"和"字表示其余七十六法是意识界性。
[113] 但在《清净解》中
取总括义而说"不只是意界"。那不合适。
因为如是则应说"其余和名为意识界"。
[114] 在诸疏中
"依推度。乃至。色界转起，其余名为意识界三十法"的结合。那也不好。;


Atthagatiyā avisadattāti. Tattha kasmā te nissāyeva pavattantīti. Āruppesu anuppajjanato, kasmāca tattha nuppajjantīti vuccate. Santīraṇamahāvipākāni tāva tattha nuppajjanti pañcannaṃ dvārānaṃ attano kiccānañca tattha abhāvato. Paṭighacittadvayaṃpi nuppajjati. Anīvaraṇāvatthassa paṭighassa abhāvato. Ekanta nīvaraṇānañca jhānabhūmīsu asambhavato. Ettha pana yadi anīvaraṇāvattho paṭigho natthi. Pāḷiyaṃ dutīyajjhāneeva domassindriyassa aparisesanirodhavacanaṃ aṭṭhakathāsuca dutīyajjhānūpacāre tassa uppattisambhavavacanaṃ viruddhaṃ siyā. Tasmā attano sahāyapaccaya bhūtassa oḷārikassa kāmarāgassa jhānabhūmīsu abhāvato paṭighacittadvayaṃ tattha nuppajjatīti yuttantipi vadanti. Ṭīkākārāpana dutīyajjhānūpacāre tassa uppattisambhava vacanaṃ parikappavacanamattanti katvā purimakāraṇameva icchanti. Yadi panetaṃ parikappavacanamattaṃ siyā pāḷivacanaṃpi parikappavacanamattameva siyā. Tasmā pacchimakā raṇameva yuttarūpanti amhākaṃ khanti. Hasanacittaṃpi nuppajjati arūpīnaṃ hasanakiccassa abhāvato. Kāyābhāvatotipi yujjati. Sotāpattimaggacittaṃpi nuppajjati. Paratoghosābhāvena tatthuppannassa puthujjanassa dhammābhisamayābhāvato buddhapaccekabuddhānañca tattha anuppajjanato. Teneva hi tatthuppanno puthujjano aṭṭhasu akkhaṇayuttesu vuttoti. Rūpāvacaracittānipi tattha nuppajjanti rūpavirāgabhāvanāya rūpanimittārammaṇānaṃ tesaṃ samatikkantattāti.

Avasesā manoviññāṇadhātusaṅkhātā kusalākusalakriyānuttaravasena dve cattālīsadhammā hadayaṃ nissāyavā anissāyavā pavattantīti yojanā. Nissāyavā pañcavokāre anissāyavā catuvokāreti adhippāyo. Kusalānica akusalānica kriyānica anuttarānicāti viggaho. Tattha kusalānīti pañcarūpa kusalato avasesāni dvādasalokiyakusalāni. Akusalānīti paṭighadvayato avasesāni dasaakusalāni. Kriyānīti pañcadvārāvajjana hasana pañcarūpakrito avasesāni terasakriyacittāni. Anuttarānīti pathamamaggato avasesāni sattaanuttaracittāni. Kāme chavatthuṃ nissitā sattadhātuyo matā. Rūpe tivatthuṃ nissitā catubbidhā dhātuyo matā. Āruppe kiñcivatthuṃ anissitā ekā dhātu matāti yojanā. Tecattālīsāti pañcaviññāṇa manodhātuttikehi saddhiṃ santīraṇādike tiṃsadhamme sandhāya vuttanti.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya pakiṇṇakasaṅgahassa

Paramatthadīpanā niṭṭhitā.

Vīthi saṅgaha paramatthadīpanī



这是巴利文的完整中文直译：
因为义趣不清晰。此中为什么它们只依彼转起？因为在无色界不生起。为什么在那里不生起？且说。首先推度大异熟在那里不生起因为五门和自己的作用在那里不存在。二瞋心也不生起，因为无障碍性的瞋不存在，因为决定障碍在禅地不可能。此中若无障碍性的瞋不存在，在圣典中在第二禅忧根完全灭尽的语句和在义释中在第二禅近行它可能生起的语句会相矛盾。因此也说因为自己的俱有缘粗的欲贪在禅地不存在故二瞋心在那里不生起是合理的。但疏师们认为在第二禅近行它可能生起的语句只是假设语句,而取前面的理由。若这只是假设语句则圣典语句也只会是假设语句。因此后面的理由才比较合理是我们的认可。笑心也不生起因为无色界无笑的作用。说因为无身也合适。预流道心也不生起，因为无他音声生在那里的凡夫无法现观，而佛和辟支佛也不在那里生起。因此说生在那里的凡夫在八非时中说。色界心在那里也不生起因为依离色修习已超越它们的色相所缘。
其余名为意识界依善不善唯作无上而有四十二法依或不依心所转起的结合。意思是在五蕴依,在四蕴不依。善和不善和唯作和无上的分析。此中"善"即除五色善外其余十二世间善。"不善"即除二瞋外其余十不善。"唯作"即除五门转向笑五色唯作外其余十三唯作心。"无上"即除初道外其余七出世间心。在欲界说依六依处七界。在色界说依三依处四种界。在无色界说不依任何依处一界的结合。"四十三"即就五识意界三连同推度等三十法而说。
如是名为殊胜义灯
第四注释杂集品的
殊胜义灯完成。
路摄殊胜义灯

136. Evaṃ cittappabheda saṅgaho, cetasikappabheda saṅgaho, ubhayappabheda saṅgahoti cittacetasikānaṃ kayopabheda saṅgahe dassetvā idāni vīthicittappavattisaṅgaho vīthimutta cittappavattisaṅgahoti te saññeva dve pavattisaṅgahe dassetuṃ cittuppādānamiccevantiādimāha. Tattha uppajjantīti uppādā. Tattha uppajjanti. Aññassa asu tattācitte icceva labbhati. Iti cittañca citteuppādācāti cittuppādā. Cittacetasikāti vuttaṃ hoti. Tesaṃ cittuppādānaṃ. Iccevantiādito paṭṭhāya vuttappakārena. Saṅgahamuttaranti jātiniddeso yaṃ. Uttare uttame tayo pabhedasaṅgahe katvāti sambandho. Bhūmipuggalabhedenāti sahatthe karaṇavacanaṃ. Kāmāvacarādibhūmibhedena duhetukādi puggalabhedena saddhinti attho. Pubbāparaniyāmitanti āvajjanādi cakkhuviññāṇādi pubba cittāparacittānukkamena niyāmitaṃ vavatthitaṃ. Pavattisaṅgahaṃnāmātipi jātiniddesoyeva. Evaṃ nāmake dve pavattisaṅgaheti attho. Paṭisandhipavattiyanti paṭisandhipavattīsu. Vacanavipallāso hesa. Paṭisandhikālepavattikālecāti attho. Paṭisandhikāle pavattisaṅgahañca pavattikāle pavattisaṅgahañcāti dve saṅgahepavatti pavakkhāmīti vuttaṃ hoti. Ayañca attho uparisaṅgahe ārabbha gāthāya pākaṭo. Keci pana niddhāraṇe bhummanti vadanti. Evaṃsati upari saṅgaho paṭisandhisaṅgahonāma siyā. Na pavatti saṅgaho nāma. Evañca sati upari vīthimuttasaṅgahe ārabbha gāthāyaṃ sandhiyaṃ pavattisaṅgahonāma idāni vuccatīti iminā na sameti.

[115] Ṭīkāsu pana

‘‘Uttaraṃ vedanāsaṅgahādivibhāgato uttama’’nti vuttaṃ. Taṃ vicāretabbaṃ.

Evañhi sati pakiṇṇakasaṅgahova idha saṅgahasaddena gahito siyāti. Yasmāpana tiṇṇaṃ dvinnañca pabhedasaṅgahānaṃ majjhe ṭhatvā ayaṃ anusandhigāthā pavattā. Tasmā pubbe tayopi pabhedasaṅgahā idha saṅgahasaddena gahetuṃ yuttāti daṭṭhabbā. Ayaṃ pana pavattisaṅgaho vatthudvārālambaṇehi saddhiṃ yojetvā vutto suvuttoti tāni tīṇi chakkānipi puna idha nikkhittāni.

[116] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Vatthudvārālambaṇa saṅgahā heṭṭhā kathitāpi paripuṇṇaṃ katvā pavattisaṅgahaṃ dassetuṃ puna nikkhittā’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi sakalā vatthudvārālambaṇasaṅgahā idha nikkhittāti. Visayānaṃ dvāresu pavatti visayapavatti. Etthaca pavattīti āpātāgamanameva vuccati. Vakkhati hi ekacittakkhaṇā tītānivātiādiṃ. Sā pana kāci sīghatamā, kāci sīghatarā, sīghā, dandhā, dandhatarā, dandhatamāti chadhā hotīti. Kammādīnaṃ visayānaṃ dvāresu pavatti paccupaṭṭhānaṃ āpātāgamanaṃ visayappavatti. Vakkhati hi kammaṃvā kammanimittaṃvā gatinimittaṃvā kammabalena channaṃ dvārānaṃ aññatarasmiṃ paccupaṭṭhātīti.

[117] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Visayesuca cittānaṃ pavatti visayappavattī’’tipi vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
136. 如是显示了心种类摄、心所种类摄、两者种类摄等心心所的任何种类摄后,现在为显示路心转起摄和离路心转起摄这两个转起摄而说"诸心生起"等。此中"生起"即生起。在此生起。在别的无自性中只得为心。如是心和心生起为心生起。说为心心所。"彼等心生起"。从"如是"等开始依所说方式。"上摄"是种类指示。在上、最上作三种类摄的关连。"依地人差别"是具有义的具格语。意思是与欲界等地差别、二因等人差别一起。"前后决定"是由转向等、眼识等前心后心次第而决定、确定。"名为转起摄"也只是种类指示。意思是如是名的两种转起摄。"结生转起"即在结生转起。这是语词变化。意思是在结生时和转起时。说"我将说结生时转起摄和转起时转起摄两摄"。这义在上面摄开始偈颂中明显。但有些人说是分别的处格。如是则上面摄应名为结生摄,不名为转起摄。如是则与上面离路摄开始偈颂中"在相续中名为转起摄现在说"这不符合。
[115] 但在诸疏中
说"上为从受摄等分别而最上"。那应考察。
因为如是则此处以摄字只取杂集摄。但因这承接偈颂是在三和二种类摄中间转起,因此应见前面三种类摄这里以摄字取为合适。但这转起摄与依处门所缘一起结合而说是善说,因此那三个六法也再此处安立。
[116] 但在《清净解》中
说"依处门所缘摄虽在下面已说,为显示完全转起摄而再安立"。那不好。
因为不是一切依处门所缘摄在此安立。境在诸门转起为境转起。此中说转起只是得达。因为将说"过去一心剎那"等。但那或最快,或较快,或快,或慢,或较慢,或最慢而有六种。业等境在诸门转起、现前、得达为境转起。因为将说"业或业相或趣相由业力在六门之一现前"。
[117] 但在《清净解》中
也说"诸心在诸境转起为境转起"。那不好。


Evañhi sati atiparittārammaṇe visayappavattināma anupapannā āpajjatīti. Tatthāti tesu chakkesu. Dhātubhedaṃ patvādhātunānattaṃ pamāṇanti mananaṃ vijānanato visuṃ katvā manodhātu visuṃ vuttā. Viññāṇabhedaṃ patvā pana yaṃkiñci mananaṃ vijānane anto gadhamevāti vuttaṃ cakkhuviññāṇaṃ.La. Chaviññāṇānīti chavīthiyo pana dvārappavattā cittapavattiyo yojetabbāti sambandho. Cakkhudvāre pavattā vīthi cakkhudvāravīthi. Cakkhudvāravikāraṃ paṭicca pavatto cittappabandhoti attho. Evaṃ sesesu. Asādhāraṇena cakkhuviññāṇena upalakkhitā vīthi cakkhuviññāṇavīthi. Suddho pana manoviññāṇapabandho manoviññāṇavīthi.

Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Cakkhuviññāṇasambandhinī vīthi tena saha ekārammaṇa eka dvārikatāya saha caraṇabhāvato cakkhuviññāṇa vīthī’’ti vuttaṃ.

Dvārappavattāti dvāre uppannā. Taṃ taṃ dvāravikāraṃ paṭicca uppannāti attho. Cittappavattiyoti cittapabandhā. Atimahantanti sāmi atthe paccattavacanaṃ. Atimahantassa pañcālambaṇassa pavatti.La. Atiparittassa pañcālambaṇassa pavatticāti pañcadvāre catudhā. Manodvāre pana vibhūtassa chaḷārammaṇassa pavatti avibhūtassa chaḷārammaṇassa pavatticāti dvidhāti chadhāvisayappavatti veditabbāti yojanā. Atimahantādibhāvo cettha ālokādi paccaya vasenavā vatthu atimahantādivasenavā veditabbo. Tattha saṇhasukhumaṃpi dūraṃpi rūpādīnaṃ adhiṭṭhānavatthunāma ālokādi paccaya sampattiyā sati atimahantameva. Tathā hi buddhassa bhagavato pathamāti nīhārakālādīsu loka vivaraṇa pāṭihāriyapavatti kāle avīcinirayepi akaniṭṭhepi paracakkavāḷesupi saṇhasukhumānica dūrānica rūpāni idha ṭhitāva passanti. Tadā hi uḷāro obhāso pāturahosi. Tassa vasena sabbepi pathavisineru cakkavāḷa siluccayādayo jātiphalikakkhandhā viya sampajjanti. Mahanto uḷāro obhāso pāturahosi atikammadevānaṃ devānubhāvanti hi vuttaṃ. Upapattidevabrahmādīnaṃ pana pasādanissayabhūtānaṃ obhāsajātatāyapi pathavipabbatādayo cakkhurūpādīnaṃ antaraṃ kātuṃ nasakkontīti. Tathā dūrepi pabbatādirūpāni vatthu atimahantatāya candasūriya tārakādi rūpāni visaya vatthu mahantatāya obhāsa jātatāya ca ati mahantāni nāma hontīti. Ālokādipaccayānaṃ pana adhiṭṭhānavatthūnañca dubbala dubbalatara dubbalatamānukkamena mahantādibhāvo vattabboti. Yāni pana pañcālambaṇāni ekacittakkhaṇaṃ atikkamma āpātaṃ āgacchanti, tāni atimahantārammaṇānināma. Yāni dvatticittakkhaṇāni atikkamma, tāni mahantārammaṇāni. Yāni catu pañca cha satta aṭṭha nava cittakkhaṇāni atikkamma, tāni parittārammaṇāni. Yānipana dasekādasadvādasa terasa cuddasa pannarasa cittakkhaṇāni atikkamma āpātaṃ āgacchanti. Tāni atiparittā rammaṇānīti. Pakkhatica ekacittakkhaṇātītānivātiādi. Vibhūtassāti pākaṭassa, avibhūtassāti apākaṭassa. Evaṃ chachakkāni sarūpato niddisitvā idāni tāni sabbāni ekato yojetvā vīthicittappavattiṃ vitthārento kathanti pucchitvā rūpārūpānaṃ tāva addhānaparicchedaṃ dassetuṃ uppādaṭṭhitītiādi māha. Tattha kathanti kena pakārena vīthicittappavatti hotīti attho.


这是巴利文的完整中文直译：
因为如是则在极小所缘中名为境转起成为不合理。"此中"即在那些六法中。"到达界差别界多样性为量",因为意和了别分开故意界分开说。但到达识差别时,任何意在了别中都包含在内,故说"眼识。乃至。六识"。但六路即应结合门转起的心转起的关连。在眼门转起的路为眼门路。意思是依眼门变化而转起的心相续。在其余中也如是。由不共的眼识标示的路为眼识路。但纯粹的意识相续为意识路。
但在《清净解》中
说"与眼识相关的路,因与彼一所缘一门性而共行故为眼识路"。
"门转起"即在门生起。意思是依彼彼门变化而生起。"心转起"即心相续。"极大"是主格语。应知"极大五所缘的转起。乃至。极小五所缘的转起"在五门四种。但在意门"明显六所缘的转起和不明显六所缘的转起"二种,如是六种境转起的结合。此中极大等性应依光等缘或依事极大等而知。此中虽细微也远的色等的住立事,当有光等缘具足时即是极大。如是在世尊初出家等时,在世间显现神变转起时,在无间地狱中、在色究竟天中、在他轮围中的细微和远的诸色也在此住立而见。因为那时殊胜光明显现。依彼一切地须弥轮围山等都如天然水晶聚。因为说"大殊胜光明显现超越诸天的天威力"。但化生天梵天等以清净为所依的光明生起性也不能在眼色等中作间隔。如是远的山等色因事极大性,月日星等色因境事大性和光明生起性而名为极大。但应说光等缘和住立事依弱、较弱、最弱次第而有大等性。但那些五所缘超过一心剎那而得达的名为极大所缘。那些超过二三心剎那的为大所缘。那些超过四五六七八九心剎那的为小所缘。但那些超过十、十一、十二、十三、十四、十五心剎那而得达的为极小所缘。将说"或过去一心剎那"等。"明显"即清楚,"不明显"即不清楚。如是以自相指示六个六法后,现在为广说将那一切结合的路心转起而问"如何",为显示色无色的时限而说"生住"等。此中"如何"意思是路心转起以何方式。


[118] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Kathanti kena pakārena atimahantādivasena visaya vavatthānaṃ hotīti pucchitvā cittakkhaṇavasena taṃ pakāsetuṃ uppādaṭṭhitītiādi āraddha’’nti vuttaṃ. Taṃ yuttaṃ viya na dissati.


这是巴利文的完整中文直译：
[118] 但在《清净解》中
说"问'如何'即'以极大等方式境界确立以何方式'而为以心剎那方式显示它而开始'生住'等"。那似乎不合理。
provided by EasyChat


Evañhi satiādito pañcannaṃ chakkānaṃ okāsonāma nasiyā. Naca uppādaṭṭhiti.La. Rūpadhammānamāyūti idaṃ visaya vavatthānatthameva vuttanti sakkā viññātunti. Uppajjanaṃ uppādo. Sabhāva paṭilābhoti attho. Ṭhānaṃ ṭhiti. Yathāladdhasabhāvassa anivattīti attho. Bhañjanaṃ bhaṅgo. Tassa parihāyitvā antaradhānanti attho. Ekacittakkhaṇaṃnāmāti ekassa cittassa khaṇonāma. So pana khaṇo accharāsaṅghāṭakkhaṇassa akkhinimmilanakkhaṇassaca anekakoṭi satasahassabhāgo daṭṭhabbo. Accharāsaṅghāṭakkhaṇe anekakoṭisatasahassasaṅkhā vedanā uppajjantīti hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Ācariyānandattheramatena panettha uppādabhaṅga vasenakhaṇadvayaṃ ekacittakkhaṇaṃnāmāti vattabbaṃ. Yathā hi loke vijjunāma vaddhanānantarameva bhijjati. Na panassā vaddhanassa bhijjanassaca antarā ṭhitināma visuṃ paññāyati. Yathā ca uddhaṃ ujuṃ khittaṃ leḍḍu uppatitvā patati. Na pana uppatanassa patanassa ca antarā ṭhitināma visuṃ dissati. Tathā cittaṃpi. Taṃpi hi udaya bhāgānantarameva vayabhāge patati. Na panassa rūpadhammānaṃ viya tesaṃ dvinnaṃ bhāgānaṃ majjhe visuṃ eko gaṇanūpago ṭhitibhāgonāma upalabbhati. Evañca katvā yamakesu cittassa uppādabhaṅgāva tattha tattha vuttā. Visesato pana cittayamake uppannaṃ uppajjamānanti. Bhaṅgakkhaṇe uppannaṃ. No ca uppajjamānaṃ. Uppādakkhaṇe uppannañceva uppajjamānañcātiādinā bhaṅguppādāva cittassa vuttā. Kathāvatthumhica ekaṃ cittaṃ divasaṃ tiṭṭhatīti āmantā. Upaddhadivaso uppādakkhaṇo. Upaddhadivaso vayakkhaṇoti. Na hevaṃ vattabbe. Ekaṃ cittaṃ dve divase tiṭṭhatīti āmantā. Eko divaso uppādakkhaṇo. Eko divaso vayakkhaṇoti nahevaṃ vattabbe. Ekaṃ cittaṃ cattāro divase tiṭṭhatīti āmantā. Dve divasā uppādakkhaṇo. Dve divasā vayakkhaṇoti na hevaṃ vattabbe.La. Māsaṃ. Dve māse. Cattāromāse.La. Saṃvaccharaṃ, dve saṃvaccharāni. Cattāri saṃvaccharāni.La. Kappaṃ. Dve kappe. Cattāro kappetiādinā dve uppādavayabhāgāva cittassa vuttā. Na ṭhitibhāgo. Yadi so visuṃ upalabbheyya. Ekaṃ cittaṃ divasaṃ tiṭṭhatīti āmantā. Divasassa pathamo bhāgo uppādakkhaṇo. Dutīyo ṭhitikkhaṇo. Tatīyo vayakkhaṇoti evaṃ mahātherena vicārito siyā. Tayo divase tayo māse tīṇi saṃvaccharāni tayo kappeti imānipi avajje tabbānieva siyunti. Ettha siyā, nanu suttantesu tīṇi māni bhikkhave saṅkhatassa saṅkhata lakkhaṇāni. Katamānitīṇi, uppādo paññāyati. Vayo paññāyati. Ṭhitassa aññathattaṃ paññāyatīti vuttaṃ. Tathā vedanāya uppādo paññāyati. Vayo paññāyati. Ṭhitāya aññathattaṃ paññāyati. Saññāya. Saṅkhārānaṃ. Viññāṇassa uppādo.La. Paññāyatīti vuttaṃ. Tasmā cittassa tatīyo ṭhitibhāgo visuṃ upalabbhati yevāti.Na. Pabandhaṭhitiyā eva tattha vuttattāti. Kathaṃ viññāyatīti ce, uppādavaye pathamaṃ vatvā pacchā puna visuṃ ṭhitassa aññathatthaṃ paññāyatīti imassa vuttattāti. Itarathā uppādo paññāyati. Ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati. Vayo paññāyatīti vuttaṃ siyāti. Nanu pabandhaṭhiti nāma paññatti hoti. Sāca asaṅkhatā, suttantānica saṅkhata lakkhaṇa visayāni. Tasmā sā pabandhaṭṭhiti tattha vuttāti nasakkā viññātunti ce. Na na sakkā.

这是巴利文的完整中文直译：
因为如是则最初五个六法就没有机会。也不能理解"生住。乃至。色法的寿命"这只是为境界确立而说。生起为生。意思是获得自性。住为住。意思是已得自性不退失。坏为灭。意思是那衰退而消失。"名为一心剎那"即名为一心的剎那。但那剎那应见为弹指剎那和眨眼剎那的多亿十万分之一。因为在义释中说"在弹指剎那生起多亿十万数的受"。但依阿阇梨阿难长老的意见,此中应说依生灭二剎那为名一心剎那。因为如世间闪电在增长后即坏灭,但它的增长和坏灭之间没有显现别的名为住。如向上直抛的土块跃起即落下,但跃起和落下之间不见别的名为住。如是心也。因为它也在生分后即落入灭分,但它不像色法那样在那两分中间别得一个可数的名为住分。如是作已在《双论》中在处处只说心的生灭。但特别在心双论中说"已生正生"。在灭剎那已生非正生。在生剎那已生也正生等,只说心的灭生。在《论事》中也说:"一心住一日吗？是。半日是生剎那,半日是灭剎那吗？不应如是说。一心住二日吗？是。一日是生剎那,一日是灭剎那吗？不应如是说。一心住四日吗？是。二日是生剎那,二日是灭剎那吗？不应如是说。乃至。一月。二月。四月。乃至。一年。二年。四年。乃至。一劫。二劫。四劫"等,只说心的两生灭分,不说住分。若它别得,大长老会考察"一心住一日吗？是。日的第一分是生剎那。第二是住剎那。第三是灭剎那"如是。三日三月三年三劫这些也应避说。此中或说,在经中不是说"诸比丘,这是有为的三有为相。什么是三？生显现。灭显现。住者的变异显现"。如是说"受的生显现。灭显现。住者的变异显现。想的。诸行的。识的生。乃至。显现"。因此心的第三住分确实别得。不。因为那里只说相续住。若问如何知道？因为先说生灭后又别说"住者的变异显现"这故。否则应说"生显现。住者的变异显现。灭显现"。若说相续住名为施设,它是无为,但诸经是有为相的境界,因此不能理解那里说相续住。不,能。

 Abhidhammepi saṅkhatadhammaniddesesu samūha saṇṭhāna santati paññattīhipi niddesassa diṭṭhattā. Tathā hi rūpāyatananiddesādīsu dīghaṃ rassaṃ saṇhaṃ thulaṃ vaṭṭaṃ parimaṇḍalaṃ caturassaṃ chaḷaṃsaṃ aṭṭhaṃsaṃ soḷasaṃsaṃ ninnaṃ thalantiādinā, vibhaṅge ca kesā lomā nakhā dantātiādinā paññattisisena saṅkhatadhammā niddiṭṭhāti. Suttantesu vattabbameva natthi. Īdisesu hi ṭhānesu paññattivasena pavattāpi desanā saṅkhatadhammameva āhacca tiṭṭhati. Tasmā yathā uppādabhaṅgānaṃ paccekaṃ ekeko khaṇo cittassa labbhati. Na tathā ṭhitiyāti. Ayaṃ ācariyānandatthe rassa adhippāyo. Ayañca vādo saṃyuttaṭṭhakathāyaṃ eva āgato. Soca saṅgahakārena paṭikkhitto. Vuttañhi tattha, apare pana vadanti. Arūpadhammānaṃ jarākhaṇonāma nasakkā paññapetuṃ. Sammā sambuddhoca vedanāya uppādo paññāyati. Vayo paññāyati. Ṭhitāya aññathatthaṃ paññāyatīti vadanto arūpadhammānaṃpi tīṇi lakkhaṇāni paññapeti. Bhāniatthikkhaṇaṃ upādāya labbhantīti vatvā –

Atthitā sabbadhammānaṃ, ṭhitināma pavuccati;

Tasseva bhedo maraṇaṃ; Sabbadā sabbapāṇinanti.

Imāya ācariyagāthāya tamatthaṃ sādhenti. Athavā, santativasena ṭhānaṃ veditabbantica vadanti. Imasmiṃ pana sutte ayaṃ viseso natthi. Tasmā ācariyagāthāya suttaṃ appaṭibāhetvā suttameva pamāṇaṃ kātabbanti. Tattha jarākhaṇonāma uppādakkhaṇabhaṅgakkhaṇānaṃ majjhe visuṃ jarāya khettabhūto ṭhītikkhaṇo vuccati. Aññathattanti jarāeva. Atthikkhaṇanti khaṇadvayameva. Paṭikkhittopi pana ayaṃ vādo kathāvatthu pāḷiyā saddhiṃ suṭṭhu sametiyeva. Apica, uddhaṃ uppatitassa leṭṭussa uppatananivatti viya yā cittassa udayasaṅkhātassa vaḍḍhanassa nivattināma atthi. Na hi udaye anivattante vayonāma sambhavatitī. Sā eva udaya pariyantamattabhūtā idha ṭhitipariyāyoti sakkā vattuṃ. So pana visuṃ gaṇanūpago eko khaṇonāma nahotīti katvā abhidhamme dveeva khaṇā cittassa vuttā. Udayabhāgassa pana ādi koṭiṃ vayabhāgassaantakoṭiñca thapetvā majjhebhāgadvayanissitā paripaccana lakkhaṇā jarānāma arūpadhammānaṃpi labbhatiyeva. Taṃ sandhāya dhātukathāyaṃ jarādvīhikhandhehisaṅgahitātivuttanti daṭṭhabbaṃ.

[119] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Uppādabhaṅgāvatthāhi bhinnā bhaṅgābhimukhāvatthāpi icchitabbā. Sā ṭhitināmā’’ti vuttaṃ. Taṃ kathāvatthupāḷiyā saha na sameti.

Upaddhadivaso uppādakkhaṇo. Upaddhadivaso vayakkhaṇo. Pathamo divaso uppādakkhaṇo. Dutīyo vayakkhaṇoti hi vicārentena uppādabhaṅgāvatthā hi bhinnā tatīyā avatthā tassaṃ pāḷiyaṃ paṭikkhittāyeva hotīti.

[120] Etena yañca tattha

‘‘Pāḷiyaṃ pana veneyyajjhāsayā nuromato nayadassanavasena sā na vuttā. Atidhammadesanāpi hi kadāci veneyyajjhāsayānurodhena pavattati. Yathā, rūpassa uppādo upacayo santatīti dvidhā bhinditvā desito’’ti vuttaṃ. Taṃpi paṭikkhittaṃ hoti. Vibhāgārahassa hi dhammassa vibhāgakaraṇaṃnāma veneyyavasenātipi dhammavasenātipi yujjati. Vijjamāne sati visuṃ katvā vattabbassa abhidhamme avacanaṃ pana veneyyavasenāti na yuttametanti.


这是巴利文的完整中文直译：
因为在阿毗达磨中在有为法指示中也见以聚、形状、相续等施设的指示。如是在色处等指示中以"长短细粗圆球四角六角八角十六角低高"等,在分别中以"发毛爪齿"等以施设为首指示有为法。在经中更不必说。因为在这样的地方虽依施设转起的教说也只依止有为法。因此如生灭各别得心的一一剎那,住不如是。这是阿阇梨阿难长老的意趣。这说法只在相应注释中来。但它被摄颂者否定。因为在那里说:"但其他人说,不能施设无色法的名为老剎那。但正等觉说'受的生显现。灭显现。住者的变异显现'时施设无色法也有三相。依有剎那而得"已说后以 -
"一切法的存在,名为说为住;
它的破坏为死,一切众生常如是。"
以这阿阇梨偈颂证明那义。或者说应依相续而知住。但在这经中没有这差别。因此不违反经的阿阇梨偈颂,应以经为量。此中名为老剎那说在生剎那灭剎那中间别的老的田地性住剎那。变异即是老。有剎那即只是二剎那。但这被否定的说法与论事圣典很相符。又如向上跃起的土块的跃止,有名为心的生增长的止,因为生不止则名为灭不可能。那只是生边际性在此可说为住异名。但它不成为别的一个可数剎那而在阿毗达磨中说心只有二剎那。但除去生分的初边和灭分的后边,依止中间二分的成熟相名为老,无色法也得。应见依那在界论中说"老摄于二蕴"。
[119] 但在《清净解》中
说"应欲求异于生灭位的趋向灭位。那名为住"。那与论事圣典不符。
因为以"半日是生剎那。半日是灭剎那。第一日是生剎那。第二日是灭剎那"考察时,异于生灭位的第三位在那圣典中已被否定。
[120] 由此在那里
说"但在圣典中依随顺所化意乐的方式显示故不说它。因为最上法教说有时也依随顺所化意乐而转起。如'色的生起、积集、相续'分为二而说"。那也被否定。因为应分别法的作分别名为依所化也依法也合适。但在阿毗达磨中不说现存应别说者,说依所化是不合适的。


[121] Yampi tattha

‘‘Sutteca tīṇi māni bhikkhave saṅkhatassa saṅkhatalakkhaṇāni. Katamāni tīṇi. Uppādo paññāyati. Vayo paññā yati. Ṭhitassa aññathattaṃ paññāyatīti evaṃ saṅkhatadhammasseva lakkhaṇadassanatthaṃ uppādādīnaṃ vuttattā nasakkā pabandhassa paññattisabhāvassa asaṅkhatassa ṭhiti tattha vuttāti viññātu’’nti vuttaṃ. Taṃpi na gahetabbaṃ.

Abhidhammepi heṭṭhā vuttanayena paññattisīsena saṅkhatadhammānaṃ niddesassa diṭṭhattāti.

[122] Yampi tattha

‘‘Upasaggassaca dhātvattheyeva pavattanato paññāyatīti etassa viññāyatīti attho’’ti vuttaṃ. Taṃpi na yuttaṃ.

Yathānulomasāsanañhi suttaṃ. Tasmā tattha vineyyānaṃ suṭṭhu paññāyanameva adhippetanti. Arūpaṃ arūpisabhāvattā lahupariṇāmaṃ. Rūpaṃ pana rūpidhammattāyeva dandhapariṇāmanti vuttaṃ tānipana.La. Rūpadhammāna māyūti.

[123] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Gāhakagahetabba bhāvassa taṃtaṃ khaṇavasena nippajjanato’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ akāraṇaṃ.

Na hi gāhakaṃ arūpaṃ gahetabbañca rūpaṃ gahaṇasampajjanatthaṃ lahuṃ pariṇamati garuṃ pariṇapatīti sakkā vattunti. Tāni tādisāni sattarasannaṃ cittānaṃ khaṇāni sattarasavā tāni cittakkhaṇāni rūpa dhammānamāyūti yojanā. Sattarasa cittakkhaṇasamapamāṇāni khaṇāni viññatti rūpalakkhaṇa rūpavajjānaṃ rūpadhammānaṃ āyunāmāti vuttaṃ hoti. Khaṇamattato pana aṭṭhakathānayena ekapaññāsakhaṇāni honti, mūlaṭīkānayena dvattiṃsakhaṇāni. Tatthaca ādimhi dve khaṇāni rūpadhammānaṃ ekaṃ uppādakkhaṇameva. Ante dve ekaṃ bhaṅgakkhaṇameva. Majjhe aṭṭhavīsa khaṇāni tesaṃ ekaṃ ṭhitikkhaṇamevāti daṭṭhabbaṃ. Na hi dandhapariṇatānaṃ rūpānaṃ uppādabhaṅgāpi cittassa viya lahukā bhavituṃ arahantīti. Tattha viññattidvayaṃ ekacittakkhaṇikaṃ. Upacayasantatiyo uppādamattā aniccatā bhaṅgamattā. Jaratā rūpa dhammānaṃ ṭhitikkhaṇamattāti daṭṭhabbā. Mūlaṭīkānayena panettha tāni pana soḷasacittakkhaṇāni rūpadhammānamāyūti vattabbaṃ. Ṭīkācariyo hi paṭiccasamuppādavibhaṅge āgataṃ mahāṭṭhakathāvacanaṃ patiṭṭhapento soḷasacittakkhaṇāyukabhāvaṃ sambhāveti, evaṃ santepi khandha vibhaṅgeyeva tāva rūpānaṃ uppādanirodhavidhānassa mahāaṭṭhakathā vādassa yamakapāḷivirodhaṃ dassetvā saṅgahakārena paṭisiddhattā na sakkā taṃ patiṭṭhapetunti. Tasmiṃ vāde hi paṭisiddhe tattha āgatā soḷasāyukatāvā atirekasoḷasāyukatāvā paṭisiddhāyeva hotīti.

[124] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

Taṃ ṭīkānayaṃ tayidamasāranti paṭikkhipitvā tadatthaṃ sā dhentena ‘‘paṭisandhicittena sahuppannaṃ rūpaṃ tato paṭṭhāya sattarasamena saddhiṃ nirujjhati. Paṭisandhicittassa ṭhitikkhaṇe uppannaṃ rūpaṃ aṭṭhārasamassa uppādakkhaṇe nirujjhatītiādinā aṭṭhakathāyameva sattarasacittakkhaṇassa āgatattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Yañhi saṅgahakārassa sattarasāyukavacanaṃ ṭīkākārena vicāritaṃ. Tadeva dassetvā ṭīkānayo paṭikkhittoti na yuttame tanti. Ekacittassa khaṇaṃ viya khaṇaṃ ekacittakkhaṇaṃ. Atthato abhinnaṃpi hi khaṇaṃ idaṃ cittassa idaṃ rūpānanti kappanāvasena bhinnaṃ viya katvā upacarīyatīti. Ekacittakkhaṇaṃ atītaṃ etesanti ekacittakkhaṇātītāni. Atimahantabhūtāni pañcārammaṇāni.


这是巴利文的完整中文直译：
[121] 在那里也说
"在经中'诸比丘,这是有为的三有为相。什么是三？生显现。灭显现。住者的变异显现'如是为显示有为法的相而说生等,不能理解那里说相续的施设自性的无为的住"。那也不应取。
因为在阿毗达磨中也见如前说方式以施设为首指示有为法故。
[122] 在那里也说
"又因前缀只在根本义转起,'显现'的意思是'了知'"。那也不合适。
因为经是如法教说。因此那里意趣只是所化的善显现。无色因无色自性故轻快变化。但色因色法性故迟钝变化,说"那些。乃至。色法的寿命"。
[123] 但在《清净解》中
说理由为"因能取所取性依彼彼剎那而成就"。那非理由。
因为不能说能取的无色和所取的色为成就取而轻快变化和缓慢变化。那些如是十七心的剎那或十七心剎那是色法的寿命的结合。说除去表色和相色外的色法的名为寿命是与十七心剎那等量的剎那。但从剎那量依注释方式是五十一剎那,依根本疏方式是三十二剎那。此中应见最初二剎那是色法的只一生剎那。最后二是只一灭剎那。中间二十八剎那是它们的只一住剎那。因为迟钝变化的色的生灭也不应像心那样轻快。此中二表色是一心剎那。积集相续只是生。无常只是灭。老是色法的只住剎那应见。但依根本疏方式此中应说"那些十六心剎那是色法的寿命"。因为疏师建立缘起分别中来的大注释语,考虑十六心剎那寿命性,即使如是,因为在蕴分别中色的生灭方式的大注释说被摄颂者显示与双论圣典相违而否定,不能建立它。因为在那说法被否定时,那里来的十六寿命性或过十六寿命性也被否定。
[124] 但在《清净解》中
否定"那疏方式那是无实质"而证明那义说理由为"与结生心俱生的色从那开始与第十七一起灭。在结生心住剎那生起的色在第十八的生剎那灭等,因为在注释中来有十七心剎那"。那不好。
因为显示摄颂者的十七寿命语被疏师考察,说疏方式被否定是不合适的。如一心的剎那一样,剎那为一心剎那。因为虽义不异的剎那,这是心的这是色的,依假设方式作如异而假说。超过一心剎那的它们为超过一心剎那。为极大的五所缘。


[125] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Etānivā taṃ atītānīti ekacittakkhaṇātī kānī’’tipi vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi niruddhadhammavisayo atītasaddo kiñci atikkamitvā uddhaṃ āgatāni paccuppannarūpāni dīpetīti sakkā vattunti. Bahūni cittakkhaṇāni atītāni etesanti bahucittakkhaṇātītāni. Mahantādi bhūtāni pañcārammaṇāni. Rūpadhammānaṃ pana rūpadhammesveva āpātāgamane thokaṃ balavantatā icchitabbā. Teca ṭhitikkhaṇeyeva paripuṇṇapaccayupaladdhā hutvā balavantā hontīti vuttaṃ ṭhitipattānevāti. Evasaddena ṭīkākārassa vādaṃ nīvāreti. So hi uppajjamānameva rūpaṃ pasāde ghaṭṭetīti icchatīti. Pañcālambaṇāni pañcadvāre āpātamāgacchantīti ettha rūpasaddārammaṇāni asampatta vasena itarānica sampattavasena gocarabhāvaṃ upagacchanti. Ayañca visesoghaṭṭanavisesena veditabbo. Purimānihi dve nimittavaseneva ghaṭṭenti. Na vatthuvasena. Pacchimāni pana tīṇivatthuvasena ghaṭṭenti. Na nimittamattavasena nimittaghaṭṭanañcanāma asampattānaññeva na sampattānaṃ. Vatthughaṭṭanaṃ pana sampattānaññeva. No asampattā hoti. Nanti. Yathā hi tīre gacchantānaṃsarīranimittāni pokkharaṇi yāudake dissanti. Tasmiṃ udake orohantānaṃ pana tāni tattha na dissanti. Evameva sampattāni rūpasaddārammaṇāni naghaṭṭenti. Kasmā, visayavisayīnaṃ majjhe ālokassa ākāsassaca abhāvena nimittokāsassa abhāvato. Asampattāniyeva pana attano nimittupaṭṭhāpanavasena ghaṭṭenti. Kasmā, nimittokāsassa laddhattā. Itarāni pana tīṇi yathājātavatthuvaseneva ghaṭṭenti. Tasmā tāni sampattāniyeva ghaṭṭenti. No asampattānīti. Tattha yāni asampattāniyeva hutvā ghaṭṭenti. Tāni sayaṃ dūre ṭhatvā nimitta appanāvasena ghaṭṭitattā ekekasmiṃ pasāde candamaṇḍala sūriya maṇḍalādivasena asanisaddamaṇḍala meṇḍasaddamaṇḍalādivasena ca mahantānipi bahūnipi āpātamāgacchantiyeva. Itarāni pana tīṇi sampattāniyeva ghaṭṭentīti ekekasmiṃ pasāde ekekameva āpātamāgacchantīti daṭṭhabbaṃ. Idañca pañcadvāravasena vuttaṃ. Mano dvāre pana sabbānipi ārammaṇāni asampattāniyeva āpātamāgacchantīti. Etthaca pañcadvāreti idaṃ asādhāraṇa dvāradassanavasena vuttaṃ. Tāni pana pañcālambaṇāni yadāsakasakadvāre ghaṭṭenti. Tadā manodvārepi apāta māgacchantiyeva. Ekekaṃ ārammaṇaṃ dvīsu dvīsu dvāresu apāta māgacchatīti hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tasmā yadā candaṃvā sūriyaṃvā pabbataṃvā rukkhaṃvā yaṃkiñcivā passanti. Tadā ekekasmiṃ cakkhupasāde ekekāni manodvāre ekanti anekāni candamaṇḍalādīni ekakkhaṇe upaṭṭhahanti, evaṃ sesārammaṇe sūti daṭṭhabbaṃ. Apātāgamanañcettha lañchakānaṃ tālapaṇṇe lañchanakhandhaṃ thapetvā muggarena paharaṇakāle lañchanakhandhassa tālapaṇṇe āpātetvā akkharupaṭṭhāpanaṃ viya daṭṭhabbaṃ. Yato dvārānaṃ vikārappatti hotīti.

[126] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Ābhogānurūpaṃ anekakalāpagatāni āpātaṃ āgacchantī’’ti vuttaṃ. Tattha ābhogānurūpanti idaṃ vicāretabbaṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
[125] 但在《清净解》中
也说"或这些超过它为超过一心剎那"。那不好。
因为不能说灭法境的过去语表示超越什么而上来的现在色。超过多心剎那的它们为超过多心剎那。成为大等的五所缘。但在色法中,在色法得达时应欲少许强力性。它们在住剎那成为具足缘获得而成强力,故说"只得住"。以"只"字遮止疏师的说法。因为他欲求正生起的色即击触净色。"五所缘在五门得达"此中色声所缘以不到达方式,其他以到达方式而成所行。这差别应以触击差别而知。因为前二只依相而触击,非依事。但后三依事触击,非只依相。相触击名为只是不到达,不是到达。但事触击只是到达,非不到达。如于岸行者的身相在莲池水中显现,但下入那水者它们在那里不显现。如是到达的色声所缘不触击。为什么?因为境和境者中间无光和空而无相处所故。但只不到达依自相现起方式而触击。为什么?因为得相处所故。但其他三只依已生事方式而触击。因此它们只到达而触击,非不到达。此中那些只不到达而触击的,它们自住远而依相确立方式触击故,在一一净色中以月轮日轮等方式、以雷声轮羊声轮等方式,虽大虽多也得达。但其他三只到达而触击,应见在一一净色中只一得达。这依五门方式说。但在意门中一切所缘只不到达而得达。此中"在五门"这依不共门显示方式说。但那些五所缘当在自己门触击时,那时在意门也得达。因为在注释中说"一一所缘在二二门得达"。因此当见月或日或山或树或任何时,那时在一一眼净色中一一在意门中一,如是多月轮等在一剎那现起,在其余所缘中也应如是见。此中得达应如印章在贝叶上安置印章柄以槌击时,印章柄在贝叶得达而现起文字。由此门得变化转起。
[126] 但在《清净解》中
说"随注意而属多聚得达"。此中"随注意"这应考察。


Yattakāni hi pañcālambaṇāni cakkhādipathe ālokādi sahitāni hutvā ṭhitāni honti. Tattakāni sabbāni niddāyantassapi visaññi bhūtassapi aññavihitassapi yaṃkiñci jhānaṃvā phalaṃvā nirodhaṃvā samāpajjantassapi ābhogena vinā attano dvāresu āpātamāgacchantiyeva. Nakevalaṃ attanodvāresu eva. Athakho manodvārepi. Nakevalaṃ bhavaṅgamanodvāreeva. Āvajjanādīsu pana catubbhūmaka vīthicittesupi āpātaṃ āgacchantiyeva. Ayaṃnāma mano manodvāraṃ nahotīti navattabboti hi dvārakathāyaṃ vuttaṃ. Ayañca attho pathamajjhānassa saddo kaṇṭakoti iminā pāṭhena dīpetabbo. Pathamajjhānaṃ samāpannassa hi saddo sotamhi ghaṭṭetvā jhānacittasaṅkhāte manodvāre āpātamāgacchati. Tadā jhānacitta santati calitvā vocchijjati. Jhānā vuṭṭhāti. Bhavaṅgapāto hoti. Taṃ saddārammaṇaṃ vīthicittaṃ pavattatīti. Dutīyajjhānādīni samāpajjanto pana appakena saddena navuṭṭhāti. Adhimattasaddena pana vuṭṭhātiyeva. Na hi tāni āneñjapattānināma honti. Arūpajjhānānieva pana āneñjapattānināma honti. Tasmā tāni samāpajjanto adhimattasaddenapi navuṭṭhātiyevāti. Tesu pana tathā āpātamāgatesu tadārammaṇāni vīthicittāni pavattantiyevāti navattabbaṃ. Bhavaṅga santatiyāvā javanasantatiyāvā vocchinnāya pavattanti. Avocchinnāya napavattanti. Pavattamānānipi ārammaṇā dhimattādivasena laddhapaccayavisese ekekasmiṃ ārammaṇeeva pavattanti. Na ekakkhaṇe pañcasūti daṭṭhabbaṃ. Etthaca atthavasā vibhatti pariṇāmoti katvā ekacittakkhaṇātītāni ṭhitipattāneva pañcā lambaṇāni ekacittakkhaṇātīte ṭhitippatte eva pañcadvāre bahu cittakkhaṇātītāni bahucittakkhaṇātīteti yojetabbaṃ.

[127] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Te pana pasādā bhavaṅgacalanassa anantarapaccayabhūtena bhavaṅgena saddhiṃ uppannā’’ti vuttaṃ.

Evaṃ pana sati bahucittakkhaṇātītānipi pañcālambaṇāni ekacittakkhaṇātīteeva pañcadvāre āpātamāgacchantīti āpajjati. Eta rahi pana ekakkhaṇe sahuppannānaññeva vatthārammaṇānaṃ ghaṭṭanaṃ icchanti. Sahuppannānivā pana hontu nānuppannānivā, balavabhāvoyeva pamaṇanti amhākaṃ khanti. Sabbaṃ vicāretvā gahetabbaṃ.

[128] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Āvajjanena saddhiṃ uppannāti apare’’ti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Evañhi sati aññadeva pañcārammaṇānaṃ āpātāgamanavatthu. Aññadeva pañcaviññāṇānaṃ nissayavatthūti evaṃ viruddhassa atthassa āpajjanatoti. Evaṃ pañcadvāre visayapavattiyā ādilakkhaṇaṃ dassetvā idāni sabbapāripūraṃ visayapavattivibhāgaṃ vīthicittapavattiñca dassento tasmātiādimāha. Tatoti tasmā cakkhussa āpātāgamanapaccayā. Cakkhussa āpātāgamanena saheva bhavaṅgassapi āpātaṃ āgacchatiyevāti vuttaṃ dvikkhattuṃbhavaṅgecaliteti. Calanañcettha yathā gahitaṃ kammādi ārammaṇaṃ muñcitvā idāni attani āpātaṃ āgacchantaṃ abhinavārammaṇaṃ gahetuṃ ussāhajātassa viya bhavaṅgasantānassa vikārappatti daṭṭhabbaṃ. Etthaca cakkhussa āpātāgamanaṃ cakkhuviññāṇuppattiyā eva kāraṇaṃ. Na āvajjanuppattiyā. Bhavaṅgassa āpātāgamanameva pana āvajjanuppattiyāpi kāraṇaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
因为多少五所缘在眼等路中与光等俱有而住立,那么多一切即使睡眠者、失去想者、作他事者、入任何禅或果或灭者,无需注意也在自己门中得达。不只在自己门中,也在意门中。不只在有分意门中,但在转向等四地路心中也得达。因为在门论中说"不应说这名为意非意门"。这义应以"声是初禅的刺"这经文显示。因为入初禅者声在耳中触击后在名为禅心的意门中得达。那时禅心相续动摇而断绝。从禅出。有分生起。那以声为所缘的路心转起。但入第二禅等者不因微声而出。但因大声则出。因为它们不名为不动。但只无色禅名为不动。因此入它们者即使因大声也不出。但在它们如是得达时不应说那以它为所缘的路心即转起。在有分相续或速行相续断绝时转起。不断绝时不转起。即使转起也依所缘增上等方式得缘差别在一一所缘中转起。不在一剎那中五所缘中应见。此中依义变格变化作"超过一心剎那只得住的五所缘在超过一心剎那只得住的五门中超过多心剎那为超过多心剎那"应结合。
[127] 但在《清净解》中
说"但那些净色与作有分动的无间缘的有分俱生"。
但如是则成为超过多心剎那的五所缘也只在超过一心剎那的五门中得达。但现在欲求只俱生事和所缘的触击。但无论是俱生或非俱生,只强力性为量是我们的忍可。一切应考察而取。
[128] 但在《清净解》中
说"其他说'与转向俱生'"。那不合适。
因为如是则成为五所缘的得达事是一个,五识的所依事是另一个,如是相违义的到达故。如是显示五门境转起的初相后,现在为显示一切圆满的境转起分别和路心转起而说"因此"等。"从那"即因为那眼的得达缘。因为随眼得达有分也得达,故说"有分动二次"。此中动应见如已取业等所缘而舍,现在如对在自己得达而来的新所缘生起努力的有分相续的变化得。此中应见眼的得达只是眼识生起的因。非转向生起的。但只有分的得达也是转向生起的因。


[129] Vibhāvaniyaṃ pana

Manodvārepi āpātāgamanaṃ visuṃ apatvā rūpādīnaṃ cakkhādisu ghaṭṭanaṃnāma yogyadesāvaṭṭhānaṃ eva. Tamevaca bhavaṅgu pacchedassapi kāraṇaṃ hotīti katvā ‘‘pañcasu hi pasādesu yogyadesāvaṭṭhāna vasena ārammaṇe ghaṭṭite pasādaghaṭṭanānubhāvena bhavaṅgasantati vocchijjamānātiādi’’ vuttaṃ. Taṃ tathā na daṭṭhabbaṃ.

Na hi yogyadesāvaṭṭhānameva ghaṭṭananti sakkā vattuṃ. Yogyadesepana ṭhatvā nimittaghaṭṭanavasena vatthughaṭṭanavasenaca asani nipātoviya pasādesu yujjhanaṃ manthanaṃ khobhakaraṇaṃ ghaṭṭananti ca āpātāgamananti ca vuccatīti daṭṭhabbaṃ. Ayañca attho heṭṭhā vuttoyeva. Etthaca ayaṃpi eko dhammaniyāmoyevāti katvā nānā ṭhāniyesu dvīsu dvīsu dvāresu saheva āpātāgamanaṃ paccetabbaṃ. Rūpādinā pasāde ghaṭṭite taṃ nissitasseva pañcaviññāṇassa calanaṃ siyā. Kathaṃ pana hadayavatthunissitassa bhavaṅgassāti na codetabbanti.

[130] Vibhāvaniyaṃ pana

Tameva codanaṃ samuṭṭhāpetvā taṃ pariharanto ‘‘santati vasena ekābaddhattā’’tiādimāha. Tattha santativasenāti navattabbaṃ. Saṇṭhānavasenāti pana vattabbaṃ. Sabbañcetaṃ sārato na paccetabbaṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
[129] 但在《清净解》中
说"在意门中也不别得达,名为色等在眼等中的触击只是住在适宜处。那也是有分断的因"而说"因为在五净色中依住在适宜处方式所缘触击时,依净色触击的威力有分相续断绝"等。那不应如是见。
因为不能说只住在适宜处为触击。但应见在适宜处住立,依相触击方式和依事触击方式,如雷电落下在净色中的冲击、搅动、作扰动名为触击和得达。这义已在前说。此中也这是一个法则性而应信受在不同处的二二门中一起得达。色等触击净色时,只依止它的五识的动摇应有。但如何是依止心所依的有分的,不应责难。
[130] 但在《清净解》中
生起那责难而解释说"依相续方式一系属"等。此中不应说"依相续方式"。但应说"依安立方式"。一切这些不应实质地信受。


Kasmā, tādisassa anukkamacalanassa aṭṭhakathāyameva daḷhaṃ paṭikkhittattā. Vuttañhi tattha ekekaṃ ārammaṇaṃ dvīsu dvīsu dvāresu āpātamāgacchatīti. Rūpārammaṇañhi cakkhupasādaṃ ghaṭṭetvā taṅkhaṇeyeva manodvāre āpātaṃ āgacchati. Bhavaṅgacalanassa paccayo hotīti attho. Sadda gandha rasa phoṭṭhabbesupi eseva nayo. Yathā hi sakuṇo ākāsenāgantvā rukkhagge nilīyamānova rukkhasākhañca ghaṭṭeti. Chāyācassa pathaviyaṃ paṭihaññati. Sākhāghaṭṭana chāyāpharaṇāni apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇeyeva bhavanti. Evaṃ paccuppannarūpādīnaṃ cakkhupasādādighaṭṭanañca bhavaṅgacālana samatthatāyamanodvāreāpātāgamanañcaapubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇeyeva hotīti. Evaṃ sakuṇopamāya sahataṅkhaṇeyevāti ca apubbaṃacarimaṃ ekakkhaṇe yevātica vatvā daḷhaṃ paṭibhiddhattā taṃ anukkamacalanaṃ acintetvā dhammaniyāmavasena ekappahāracalanameva paccetabbanti. Bhavaṅgasotaṃvocchinditvāti bhavaṅgapavāhaṃ sabbaso avacchinnaṃ katvā. Āvajjantanti adisvāva kiṃnāmetanti āvajja mānaṃ. Passantanti atta paccakkhaṃ kurumānaṃ. Sampaṭicchantanti muñcituṃ adatvā yathādiṭṭhaṃ rūpaṃ paṭi gaṇhantaṃ. Santīrayamānanti suṭṭhu tīrentaṃvicārentaṃ. Vavatthapentanti suṭṭhu asaṅkarato thapentaṃ sallakkhentanti attho. Yonisomanasikārādivasena laddhopaccayo yenāti laddhapaccayaṃ. Yaṃkiñci javanaṃ javatīti sambandho. Taṃ pana javanaṃ ārammaṇassa dubbalakālevā mucchā maraṇāsannakālesuvā chakkhattuṃ vā pañcakkhattumevavā javatīti vuttaṃ yebhuyyenāti. Javatīti asaninipātasadisena javena pavattati. Tattha pathamajavanaṃ aladdhā sevanattā sabbadubbalaṃ hoti. Tato dutīyaṃ balavaṃ. Tato tatīyaṃ. Tato catutthaṃ. Idaṃ pana sabbabalavaṃ muddhapattaṃ hoti. Ito paṭṭhāya anukkamena parihāyamānaṃ pavattati. Sattamavāre gate parikkhīṇajavaṃ hotīti veditabbaṃ. Javanā nubandhāniti yathā paṭisotaṃ gacchantiṃ nāvaṃ udakaṃ thokaṃ anubandhati anugacchati. Evaṃ javanaṃ anubandhāni. Dve tadārammaṇapākānīti dvikkhattuṃ tadārammaṇakiccāni vipākacittāni pavattanti. Yathārahanti ārammaṇajavana sattānurūpaṃ. Bhavaṅgapātoti imasmiṃ atihantārammaṇe āvajjanato pathamabhavaṅgacalanatoyevavā paṭṭhāya uṭṭhitaṃ samuṭṭhitaṃ cittasantānaṃ yāvacatutthajavanā samuṭṭhahitvā pañcamajavanato paṭṭhāya patitameva hoti. Evaṃ santepi samuṭṭhitavegassa sabbaso aparikkhīṇatāya patitanti navuccati. Dutīyatadārammaṇato paraṃ pana samuṭṭhitavegassa sabbaso parikkhīṇattā tadā eva taṃcittasantānaṃ patitaṃnāma hoti. Tasmā patanaṃ pāto. Bhavaṅgabhāvenacittasantānassa pāto bhavaṅgapāto, bhavaṅgaṃ hutvā pātoti attho daṭṭhabbo. Bhavaṅgakicce bhavaṅgaṭṭhāne bhavaṅgārammaṇeca pāto bhavaṅgapātotivā. Imasmiṃ ṭhāne dovārikopamā, gāmillopamā, ambopamāca vattabbā. Tāsabbāpi aṭṭhakathāyaṃ gahetabbā. Ettāvatā sattarassa cittakkhaṇāni paripūrepāti sambandho. Etthaca chachakkayojanā vattabbā. Yattha hi rūntī rammaṇaṃ ghaṭṭeti. Taṃ cakkhuvatthuṃ nissāya tattha ghaṭṭitaṃ rūpārammaṇaṃ ārabbha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati. Itarāni pana āvajjanādīni mano viññāṇāni attano attano atītānantaracittena sahuppannaṃ hadayavatthuṃ nissāya tamevārammaṇaṃ ārabbha uppajjanti.

这是巴利文的完整中文直译：
为什么?因为那样的次第动摇在注释中已被强烈否定。因为在那里说"一一所缘在二二门中得达"。因为色所缘触击眼净色后在那剎那即在意门中得达。成为有分动摇的缘,是其义。在声香味触等也是这方法。如鸟经空来即在树顶栖息时也触击树枝。它的影子于地反射。枝触击和影子遍满无先无后在一剎那中。如是现在色等在眼净色等触击和在有分动摇能力的意门中得达无先无后在一剎那中。如是以鸟譬喻说"在那一剎那"和"无先无后在一剎那中"而强烈破斥故,不思虑那次第动摇,应依法则方式信受一下子动摇。"断有分流"即完全断绝有分流。"转向"即未见而思虑"这是什么名"。"见"即作自己现见。"领受"即不让舍而领取如所见色。"推度"即善推度思惟。"确定"即善不混乱而立,了知是其义。"得缘"即依如理作意等方式得缘。任何速行速行,是结合。但那速行在所缘弱时或昏迷临死时或只六次或只五次速行,故说"大多"。"速行"即以如雷电落下的速度转起。此中初速行因未得习行故最弱。从此第二强。从此第三。从此第四。但这最强达顶。从此以后渐次衰退而转起。应知到第七转时成为尽速行。"随速行"即如逆流行船为水少许随行。如是随速行。"二彼所缘果"即二次作彼所缘作用的果心转起。"随宜"即随所缘速行有情。"有分落"即在这极大所缘中从转向或从初有分动摇开始,已起已等起的心相续直到第四速行等起后,从第五速行开始即已落。即使如是因等起的动力未完全尽故不说已落。但在第二彼所缘后因等起的动力完全尽故,那时那心相续即名为已落。因此落为堕。以有分性的心相续的堕为有分堕,应见其义为成为有分而堕。或在有分作用、有分处、有分所缘中的堕为有分堕。在这处应说门卫譬喻、村掠夺者譬喻、芒果譬喻。它们一切应在注释中取。"至此充满十七心剎那"是结合。此中应说六六结合。因为在哪里色所缘触击。依止那眼事后缘那里触击的色所缘而眼识生起。但其他转向等意识依止与自己的过去无间心俱生的心所依而缘那所缘生起。

 Cakkhudvāra manodvārāni sabbesaṃpi vīthicittānaṃ dvārakiccaṃ sādhenti. Ayañca vīthi cakkhudvāre uppannattā cakkhudvāravīthīti. Cakkhuviññāṇena upalakkhitattā cakkhuviññāṇavīthītica vuccati. Ekacittakkhaṇaṃ atikkamma ghaṭṭanasamatthe atibalavā rammaṇe uppannattā atimahantārammaṇa vīthītica vuccatīti. Etthaca yattakāni rūpārammaṇāni cakkhupathe uppajjitvā ṭhitippattāni honti. Tāni tattakāni ṭhitippattesu pubbāparabhūtesu ekūna paññāsaparimāṇesu cakkhupasādesu kismiṃci naghaṭṭentīti navattabbāni. Tesu pana yadeva ekaṃ cakkhu imissā vīthiyā yathārahaṃ vatthubhāvaṃ dvārabhāvañca sādheti. Yatthaca ghaṭṭitaṃ rūpaṃ ārabbha ayaṃ vīthi pavattati. Etadeva kicca sādhanaṃ nāma hoti. Yaṃ majjhimāyukanti vadanti, itarāni pana mogha vatthūnināma honti, yānimandāyukānītiamandāyukānītica vadanti. Tānipana yathāvutta kicca sādhanato purimāni pacchimānīti duvidhāni honti, tadubhayānipi cakkhuviññāṇassa uppādakkhaṇe ṭhitibhāvena labbhamānāni aṭṭhacattālīsamattāni veditabbānīti. Avasesāni pana tato purimatarāni pacchimakarānica laddhaghaṭṭanānipi vatthudvārakiccasiddhibhāve anāsaṅkitabbattā idha nagahitānīti. Ettha siyā imāya vīthiyā uppattisamaye so puggalo ahaṃ idaṃ nāma passāmīti jānāti, na jānātīti. Najānāti. Kadā pana jānātīti. Sallakkhaṇavīthiyā pavattamānāya. Tathā hi sabbapathamaṃ cakkhudvāravīthi pavattati. Tato tadanuvattikā manodvāravīthi. Tato samudāyagāhikā. Tato vaṇṇasallakkhaṇā. Tato vatthugāhitā. Tato vatthusallakkhaṇā tato nāmagāhikā. Tato nāmasallakkhaṇāti. Tattha vaṇṇasallakkhaṇāya pavattamānāya ahaṃ nīlavaṇṇaṃ passāmītiādinā vaṇṇaṃ sallakkheti. Vatthusallakkhaṇāya saṇṭhānaṃ sallakkheti. Nāma sallakkhaṇāya nāmaṃ sallakkhetīti. Iti taṃtaṃ sallakkhaṇavīthi yā pavattamānāyaeva taṃtaṃpassāmīti jānātīti. Etthaca alātacakkassa gāhikāviya purimāhi dvīhi vīthīhi punappunaṃ gahitānaṃ rūpānaṃ samudāyato gāhikā tatīyā manodvāravīthi samudāya gāhikānāma, na hi samudāyagahaṇena vinā paribyattavaṇṇagahaṇaṃ sambhavatīti. Yāva tadārammaṇuppādā pana appahontātītakanti dvikkhattuṃ yāva tadārammaṇuppādā pavattituṃ appahontaṃ hutvā atītadvatticittakkhaṇikaṃ. Yassa hi dvevā tīṇivā cittakkhaṇāni atītāni honti. Taṃ yāva tadārammaṇuppādā pavattituṃ nappahoti na sakkoti. Evaṃ appahontaṃ hutvā atītakanti attho. Apātamāgatanti cakkhudvāre manodvāreca āpātaṃ āgataṃ. Natthi tadārammaṇuppādoti ettha yassa tīṇi cittakkhaṇāni atītāni honti. Tassa cuddasa cittakkhaṇāyukāvase sassa ārammaṇassa sattamajavanena saheva niruddhattā tasmiṃ natthi tadārammaṇuppādoti yuttametaṃ. Na hi ekāvajjanavīthiyaṃ cittāni dhammavasena viya kālavasenāpi nānārammaṇāni icchanti aṭṭhakathācariyāti. Yassa pana dve cittakkhaṇāni atītāni. Tasmiṃ sattamajavanato paraṃ ekacittakkhaṇāyukāvasese ārammaṇe ekena tadārammaṇena uppajjitabbanti ce.Na. Na hi tādisaṃ nirodhā sannaṃ ārammaṇaṃ ekavāraṃpi tadārammaṇuppattiyā paccayo bhavituṃ sakkotīti. Tathā hi mahāaṭṭhakathāyaṃ vipākuddhāre cittappavattigaṇanāyaṃ tadārammaṇāni dveti dveeva tadārammaṇa vārā āgatāti.


这是巴利文的完整中文直译：
眼门和意门成就一切路心的门作用。这路因在眼门生起故名为眼门路。因被眼识标识故也名为眼识路。因在超过一心剎那后能触击的极强所缘中生起故也名为极大所缘路。此中多少色所缘在眼路中生起而得住,它们那么多在得住的前后四十九量的眼净色中的某个不触击,不应说。但在它们中只这一眼随宜成就这路的所依性和门性。在哪里缘所触击的色而这路转起。只这即名为作用成就。说它为中寿命,但其他名为虚所依,说它们为劣寿命和非劣寿命。但它们从所说作用成就成为前和后二种,应知它们二者都在眼识生剎那中以住性得到约四十八。但其余更前和更后的已得触击也因在所依门作用成就性中不应疑虑故此中不取。此中应问在这路生起时那补特伽罗知道"我见这名"不知道?不知道。但何时知道?当了知路转起时。如是首先眼门路转起。然后随它的意门路。然后总摄取。然后色了知。然后事取。然后事了知。然后名取。然后名了知。此中当色了知转起时以"我见青色"等了知色。在事了知时了知形状。在名了知时了知名。如是只在彼彼了知路转起时知道"我见彼彼"。此中如火轮的取,以前二路一再所取的色的总摄而取的第三意门路名为总摄取,因为无总摄取则不能有明显色取。但"不及至彼所缘生起的已过去"即二次不及至彼所缘生起而转起成为已过去二三心剎那。因为他的二或三心剎那已过去。它不及、不能至彼所缘生起而转起。如是成为不及的已过去是其义。"已得达"即在眼门和意门中得达。"无彼所缘生起"此中他的三心剎那已过去。他的剩余十四心剎那寿命的所缘因与第七速行一起灭故,在那里无彼所缘生起是合适的。因为注释师不欲在一转向路中心依法方式和依时方式有不同所缘。但他的二心剎那已过去。在那第七速行后一心剎那寿命剩余的所缘中应以一彼所缘生起?不。因为如是接近灭的所缘不能成为一次彼所缘生起的缘。如是在大注释的果上举中心转起计算中来"彼所缘二"即只二彼所缘转。


Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Dvikkhattumeva hi tadārammaṇuppatti pāḷiyaṃ niyamitā’’ti vuttaṃ. Tattha pāḷiyanti aṭṭhakathātantiṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Na hi sā nāma pāḷi atthi, yattha dvikkhattuṃ tadā rammaṇuppatti niyamitāti.

Majjhimabhāṇakāpana tadārammaṇaṃ ekaṃpi icchanti. Saṅgahakārena pana taṃ paṭisiddhanti idhapi taṃ therena paṭikkhittanti daṭṭhabbaṃ. Yadi evaṃ kasmā paramatthavinicchaye sakiṃdvevā tadālambanti therena vuttanti. Majjhimabhāṇakānaṃ matena vuttanti daṭṭhabbanti. Ācariyānandatthero pana ekaṃpi icchatiyeva. Yathā hi āgantukabhavaṅgaṃ ekaṃ pavattati. Tathā tadārammaṇaṃpi ekaṃ napavattatīti nasakkā vattuṃ. Yañca cittappavattigaṇanāyaṃ tadārammaṇāni dveti vuttaṃ. Taṃpi ukkaṭṭhaparicchedavasena vuttanti, na nasakkā vattunti. Yāva javanuppādāpi pavattituṃ appahontātītakanti sambandho. Yassa hi ārammaṇassa cattāri pañca cha satta aṭṭhanava vā cittakkhaṇāni atītāni honti. Taṃ yāva javanuppādā pavattituṃ nappahoti. Evaṃ appahontaṃ hutvā atītakanti attho. Javanaṃpi anuppajjitvāti javanassapi anuppajjanato. Ayañhi tvāpaccayo bhāvattheeva daṭṭhabbo. Na kattuatthe. Kasmā. Attano padhānakriyāya samānakattukatāya abhāvatoti.

[131] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Hetumhicāyaṃ tvāpaccayo’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
但在《清净解》中
说"因为只二次彼所缘生起在圣典中限定"。此中"在圣典"应取是指注释传统而说。因为没有那名为圣典,在那里限定二次彼所缘生起。
但中部诵者欲求一次彼所缘。但被摄颂者否定它,此中也应见它被长老否定。如果如是,为什么在《胜义决择》中长老说"彼所缘一次或二次"?应见依中部诵者的意趣说。但阿难长老欲求一次。因为如客有分转起一次,如是不能说彼所缘也不转起一次。也在心转起计算中说"彼所缘二",那也不能说不是依最胜限定方式说。"不及至速行生起也转起的已过去"是结合。因为他的所缘四五六七八九心剎那已过去。它不及至速行生起而转起。如是成为不及的已过去是其义。"速行也不生起"即也因速行不生起。因为这"已"词应只见于有义,非于作者义。为什么?因为无与自己的主要作用同作者性故。
[131] 但在《清净解》中
说"因为这'已'词在因中"。那不好。


Na hi bāhiratthabhūto hetuattho kitakapaccayānaṃ visayo hotīti. Tasmā idha bhāvattheeva tvāpaccayo. Tatoca hetuatthe paccattavacananti daṭṭhabbaṃ. Etena yā lakkhaṇe hetumhicamānantapaccayānaṃpi pavatti katthaci vuttā. Sāpipaṭikkhittā hoti. Nahi bāhiratthabhūtā lakkhaṇahetuyo tesaṃ visayā hontīti. Etthaca yassa ārammaṇassa navacittakkhaṇāni atītāni honti. Tassa avasesa aṭṭhacittakkhaṇā yukassa dutīya voṭṭhabbanena saheva niruddhattā tasmiṃ javanaṃpi anuppajjitvāti yuttametaṃ. Kāraṇaṃ vuttameva. Yassa pana cattāri.La. Aṭṭhavā cittakkhaṇāni atītāni. Tasmiṃ javanena uppannena bhavitabbanti ce.Na. Avasesachacittakkhaṇāyukaṃpi hi ārammaṇaṃ javanuppattiyā paccayo bhavituṃ na sakkoti. Javanañhi uppajjamānaṃ sattakkhattuṃ pavattituṃ pahonake ārammaṇe eva uppajjati. Pakatiniyāmena javanassa sattakkhattu paramatāya sambhavatoti. Ettha pana yathā visaññikāla mucchākāla maraṇakālesu vatthussa avisadatāya dubbalatā yaca javanaṃ chapañcavārepi pavattati. Tathā pakatikālepi ārammaṇassa dubbalabhāve sati chapañcavārepi pavattatiyevāti. Dvattikkhattunti dvikkhattuṃvā tikkhattuṃvā. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ voṭṭhabbane ṭhatvā ekaṃvā dvevā cittāni pavattanti. Tato āsevanaṃ labhitvā javanaṭṭhāne ṭhatvā puna bhavaṅgaṃ otaratīti vuttaṃ. Ettha hi tato āsevanaṃ labhitvā javanaṭṭhāne ṭhatvāti etena tatīyassa voṭṭhabbanassa pavattiṃ dasseti. Itarathā ekaṃvā dvevā cittāni pavattanti. Tato bhavaṅgaṃ otaratīti vuttaṃ siyāti. Ekaṃvāti pana vācā siliṭṭhamattaṃ daṭṭhabbaṃ. Yathā diratta tirattaṃti. Athavā, tatoti ekacittatovā dvicittatovāti attho. Tattha pathamena dvikkhattuṃ dutīyena tikkhattuṃ voṭṭhabbanassa uppatti vuttā hotīti. Āsevanaṃ labhitvāti idaṃ pana upacāravacanamattaṃ daṭṭhabbaṃ. Na hi voṭṭhabbanassa āsevanatā paṭṭhāne vuttāti. Ācariyānandattherena panettha voṭṭhabbanato paraṃ catupañca cittakkhaṇāvasese ārammaṇe catupañcajavanuppattiyā eva parittārammaṇavāro icchito. Na voṭṭhabbana pariyosānavasena. Paṭṭhānehi bhavaṅgaṃ āvajjanāya anantarapaccayena paccayo tvevavutto. Na pana vutto āvajjanā bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayoti. Yathā ca mucchāmaraṇakālesu vatthudubbalatāya cha pañcajavanavārā icchitabbā. Tathā idhapi ārammaṇadubbalatāyāti na na sakkā vattunti. Ettha ca santīraṇato paraṃ ekacittakkhaṇā vasese ārammaṇe ekaṃ voṭṭhabbanaṃ dvicittakkhaṇāvasese dve taduttari tīṇīti yuttaṃ siyā. Etarahi pana dvivoṭṭhabbanikā chaparittārammaṇavīthiyoti voṭṭhabbanikā pañcāti yojesuṃ. Evaṃ sante kīdise parittārammaṇe dvivoṭṭhabbanikā, kīdise tivoṭṭhabbanikāti vicāretabbā siyunti. Yaṃ pana ārammaṇaṃ dvattikkhattuṃvoṭṭhabbanuppattiyā appahonakaṃ hoti. Taṃ āvajjanappattiyāpi paccayo na hotīti vuttaṃ tattha bhavaṅgacalanameva hoti. Natthi vīthicittuppādoti. Tattha bhavaṅgacalanamevāti dvikkhattuṃ bhavaṅgassa calanamattameva hoti. Iccevaṃ cakkhudvāreti iti evaṃ yadi ekacittakkhaṇātītakaṃ rūpārammaṇaṃ cakkhussa apātamāgacchatītiādinā vuttanayena cakkhudvāre catunnaṃ vārānaṃ vasena catudhā visayappavatti veditabbā, tathā sotadvārādīsu cātiyojanā.

这是巴利文的完整中文直译：
因为作为外义的因义不是词缀的对象。因此此中"已"词只在有义。从此应见在因义中有主格。由此,在某处说标相中也有因和现在分词的转起,那也被否定。因为作为外义的标相因不是它们的对象。此中他的所缘九心剎那已过去。他的剩余八心剎那寿命的[所缘]与第二确定一起灭故,在那里速行也不生起是合适的。原因已说。但他的四等八心剎那已过去。在那里应有速行生起?不。因为剩余六心剎那寿命的所缘也不能成为速行生起的缘。因为速行正生起时只在能七次转起的所缘中生起。依自然法则速行有七次最多性可能故。但此中如在无想时、昏迷时、死时因所依不清而弱性和速行也转起六五次。如是在正常时也因所缘弱性而转起六五次。"二三次"即二次或三次。如是在注释中说"住于确定后一或二心转起。从此得习行后住于速行处再入有分"。此中以"从此得习行后住于速行处"这显示第三确定的转起。否则应说"一或二心转起。从此入有分"。但"一或"应见只是语言连贯。如"二夜三夜"。或者,"从此"即从一心或二心是其义。此中以第一说二次,以第二说三次确定生起。但"得习行"这应见只是近说。因为在《发趣论》中未说确定的习行性。但阿难长老在此欲求在确定后四五心剎那剩余所缘中只四五速行生起的小所缘转。非依确定终结。因为在《发趣论》中只说"有分以无间缘为转向的缘"。但未说"转向以无间缘为有分的缘"。如在昏迷死时因所依弱性欲求六五速行转。如是此中也因所缘弱性,不能说不。此中在推度后一心剎那剩余所缘中一确定,二心剎那剩余中二,更多三,应是合适。但现在结合为二确定的六小所缘路,即五确定。如是时应考察何等小所缘中二确定,何等中三确定。但所缘不及二三次确定生起,那也不是转向得达的缘,故说"在那里只有分动。无路心生起"。"只有分动"即只有二次有分动。"如是在眼门"即如是如果超过一心剎那的色所缘得达眼等以所说方法,应知在眼门中依四转的方式有四种境转起,如是在耳门等中是结合。

 Sabbathāpi catudhā veditabbāti sambandho. Atiparittārammaṇaṃpi āpātāgatamattena moghavārassa ārammaṇaṃnāma hoti. Na ārammaṇakaraṇavasena. Itarāni pana ubhayathāpi itaresaṃ vārānaṃ ārammaṇānināma hontīti vuttaṃ catunnaṃ vārānaṃ yathākkamaṃ ārammaṇabhūtāti.

Vibhāvaniyaṃ pana

Ārammaṇabhūtāti imassa atiparittārammaṇaṃ sandhāya paccayabhūtāti attho vutto. Tañhi moghavāra paññā panāya paccayo hotīti.

Pañcadvārevīthicittāni yathārahaṃ kiccavasena satteva. Cittuppādā cittānaṃ uppattikhaṇavasena catuddasa. Vitthārā cittasarūpavitthārato catupaññāsāti yojanā. Etthāti parittajavanavāre.



这是巴利文的完整中文直译：
一切也应依四种方式了知是结合。极小所缘也只以得达成为空转的所缘。不依作所缘方式。但其他则依两种方式成为其他转的所缘,故说"依次第成为四转的所缘"。
但在《清净解》中
说"成为所缘"这依极小所缘指"成为缘"是其义。因为它成为空转安立的缘。
五门路心依作用方式只七,心生起依心生剎那方式十四,详细依心自性详细五十四,是结合。"此中"即在小速行转中。
provided by EasyChat

137. Manodvāre pana ārammaṇadhammā parittakhaṇāpi atītānāgatāpi kālavimuttāpi āpātaṃ āgacchantiyeva. Tasmā tattha ekacittakkhaṇātītānivā bahucittakkhaṇātītānivā ṭhitippattāneva āpātamāgacchantīti idaṃ vidhānaṃ natthīti vuttaṃ manodvārepana yadivibhūtamālambaṇaṃ āpātamāgacchatīti. Tattha manodvāreti suddhamanodvāre. Cakkhādīsu hi ghaṭṭanena saheva yattha apātamāgacchati. Taṃ missakadvāranti vuccati. Idha pana suddhamevā dhippetanti. Taṃpi pañcadvārānubandhakaṃ visuṃ siddhanti duvidhaṃ hoti. Tattha yathā ghaṇḍe daṇḍakena ekavāraṃ pahaṭe ghaṇḍasarīrabhūtā rūpa kalāpā ciraṃpi kālaṃ aññamaññaṃ ghaṭṭetvā anuravasaddasantānaṃ pavattenti. Tathā pañcadvāre ārammaṇena ekavāraṃ ghaṭṭite pañca dvārikavīthiyā niruddhāyapi atītaṃ pañcālambaṇaṃ manodvāre yathā pātāgatameva hutvā anekasahassānipi manodvārikavīthicitta santānāni pavattetiyeva. Tesaṃ pana dvārabhūtaṃ bhavaṅgasantānaṃ anubandhakaṃnāma hoti. Tānica cittāni anubandhakavīthicittānināma honti. Yattha pana pañcadvāraghaṭṭanā nubandhabhāvena vinā kevalaṃ tathā tathā chaḷārammaṇadhammā āpātaṃ āgacchanti. Taṃ visuṃ siddhaṃ nāma hoti. Kathaṃ pana tasmiṃ visuṃ siddhe manodvāre ārammaṇa dhammā āpātaṃ āgacchantīti. Vuccate. Diṭṭhato diṭṭhasambandhato sutato sutasambandhato saddhāya ruciyā ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakhantiyā nānākammabalena nānāiddhibalena dhātukkhota vasena devatopasaṃhāravasena anubodhavasena paṭivedhavasenāti evamādīhi kāraṇehi āpātaṃ āgacchantīti. Tattha diṭṭhaṃnāma pubbe pañcahidvārehi gahitaṃ pañcālambaṇaṃ. Taṃpi kālantare kāraṇalābhe sati suddhe manodvāre āpātaṃ āgacchatiyeva. Diṭṭhasambandhaṃnāma diṭṭhasadisaṃ vuccati. Pubbe hi kiñci disvā aññaṃ yaṃkiñci anumānentassa adiṭṭhaṃpi taṃsadisaṃ atītaṃpi anāgataṃpi paccuppannaṃpi bahuāpātaṃ āgacchatiyeva. Sutaṃnāma parato sutvā gahitaṃ chaḷārammaṇaṃ. Taṃ pana mahāvisayaṃ hoti. Sabbaññudesanaṃ sutvā gahitaṃ na kiñci anārammaṇaṃnāma atthīti. Sutasambandhaṃnāma sutasadisaṃ. Saddhānāma parassa saddahanā. Rucināma attano mati. Ākāra parivitakko nāma atthacchāyaṃ byañjanacchāyaṃ kāraṇacchāyañca nissāya tathā tathā parivitakkanaṃ. Diṭṭhinijjānakhantināma paññāyavā attano laddhiyāvā punappunaṃ upaparikkhitvā evamevāti sanniṭṭhānaṃ pāpetvā gahaṇaṃ. Sesaṃ pākaṭameva. Etthaca anantarūpanissaya paccayabhāvonāma cittasantānassa mahāvipphāro hoti. Sakiṃpi ārammaṇaṃ suṭṭhu āsevitvā niruddhakālato paṭṭhāya vassasatepi vassasahassepi bhavantarepi taṃārammaṇaṃ paṭicca bhavaṅga calanassa paccayo hoti. Cittañcanāma diṭṭhādīhi yathāvuttakāraṇehi saṃvaddhitaṃ mahāvipphāraṃ hoti. Kiñci nimittaṃ labhitvā ekasmiṃ khaṇe anekasahassesupi diṭṭhādīsu ārammaṇesu pharamānaṃ pavattati. Tehica kāraṇehi niccaṃ codīyamānaṃ cittasantānaṃ kāyagelaññādike cittadubbalapaccaye asati niccakālaṃpi bhavaṅgato vuṭṭhātuṃ ajjhāsayayuttaṃ hoti. Na hi cittaṃnāma avibhūte ārammaṇe ramati. Vibhūteeva ramati. Tasmā bhavaṅgasampayutto manasikāro punappunaṃ bhavaṅgaṃ cāletvā laddhapaccayesu ārammaṇesu punappunaṃ āvajjanaṃ niyojetiyeva.

这是巴利文的完整中文直译：
[137] 但在意门中所缘法即使是小剎那的、过去未来的、离时的也得达。因此在那里一心剎那已过去的或多心剎那已过去的已得住而得达,故说"但在意门中如果明显所缘得达",无此规定。此中"在意门"即在纯意门。因为在眼等中与触击一起得达之处,那名为混合门。但此处意指只纯。那也成为随五门和别成就二种。此中如钟被棒一次击击后,成为钟体的色聚长时也互相触击而转起随响声相续。如是在五门中被所缘一次触击后,即使五门路已灭,过去五所缘在意门中如得达般而转起甚至多千意门路心相续。但它们的门性有分相续名为随。那些心名为随路心。但在何处无五门触击随性,只如是如是六所缘法得达,那名为别成就。但如何在那别成就意门中所缘法得达?说:从所见、从所见相关、从所闻、从所闻相关、从信、从喜好、从行相寻思、从见审思忍、从种种业力、从种种神通力、从界触击、从诸天引导、从随觉、从通达等因而得达。此中"所见"即先由五门所取的五所缘。那也在其他时得因缘时在纯意门中得达。"所见相关"即说似所见。因为先见某物而推度任何其他的人,未见的似它的过去未来现在也多得达。"所闻"即从他听闻所取的六所缘。但那是大境。听闻一切智者的教说后所取无任何非所缘。"所闻相关"即似所闻。"信"即信他。"喜好"即自己的想法。"行相寻思"即依义影、文影、因影而如是如是寻思。"见审思忍"即以慧或自己的见解一再观察后达到"正是如此"决定而取。余显明。此中"无间、依止缘性"即心相续的大扩展。即使一次善习行所缘后从灭时起,即使百年千年他世,缘那所缘成为有分动的缘。而名为"心"由所说所见等因增长成大扩展。得某相时在一剎那中遍满甚至多千所见等所缘而转。由那些因常被催促的心相续,在无身病等心弱缘时,即使常时也宜从有分出起。因为名为心不乐不明显所缘,只乐明显。因此与有分相应的作意一再使有分动后,在已得缘的所缘中一再安置转向。

 Tadā tāni ārammaṇāni tadabhininnākāra pavattamanasikāra sampayuttassa bhavaṅga cittassa āpātaṃ āgacchanti. Na hi aññaṃ ārammaṇaṃ gahetvā pavattamānassa cittassa ārammaṇantare abhininnākāronāma natthīti sakkā vattunti. Tadārammaṇapākāni pavattantīti idaṃ kāmasattavasena vuttaṃ. Rūpārūpasattānaṃ pana vibhūtārammaṇepi tadārammaṇuppādo natthiyeva. Yathā cettha. Evaṃ pañcadvārepi rūpasattānaṃ atimahantārammaṇesu tadārammaṇuppādo natthīti. Avibhūte panā lambaṇe javanāvasāne bhavaṅgapātova hotīti idañca ukkaṭṭha paricchedavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Ñāṇavibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ pana dvattikkhattuṃ voṭṭhabbanappavattivasena avibhute ālambaṇe voṭṭhabbanavāropi āgato. Yoca pañcadvārebhavaṅgacalanamattavasena moghavāro nāma catuttho vāro vutto. Sopi idha laddhuṃ vaṭṭatiyeva. Suddhamanodvārepi hi ārammaṇe āpātamāgate vīthicittaṃ anuppajjitvā dvikkhattuṃ bhavaṅge calite nivattanakavārānaṃ pamāṇaṃ nabhavissatiyeva, visayeca āpātāgate bhavaṅgeca calite sati visayappavattināma na na hotīti. Iti imasmiṃ manodvārepi tadārammaṇa javana voṭṭhabbana moghavāra saṅkhātānaṃ catunnaṃ vārānaṃ yathākkamaṃ āraṇabhūtā visayappavatti catudhā veditabbāti. Tattha tadārammaṇavārassa ārammaṇabhūtā abhivibhūtānāma javana vārassa vibhūtānāma. Voṭṭhabbanavārassa avibhūtānāma. Moghavārassa ārammaṇabhūtā atiavibhūtānāmāti yojetabbā.


这是巴利文的完整中文直译：
那时那些所缘得达与趣向那行相转起作意相应的有分心。因为不能说执取其他所缘而转起的心在其他所缘中无趣向行相。说"彼所缘果转起"这依欲有情说。但色无色有情即使在明显所缘中也无彼所缘生起。如此中,如是在五门中也色有情在极大所缘中无彼所缘生起。但"在不明显所缘中速行终时只有有分落"这也应见依最胜限定说。但在《智分别注》中依二三次确定转起方式在不明显所缘中也来确定转。又在五门中依只有分动方式说名为空转的第四转。那也此中应得。因为即使在纯意门中所缘得达,路心不生起而有分二次动后,转回转的量也将不会有。因为在境得达和有分动时境转起不会不有。如是在这意门中也应知彼所缘、速行、确定、空转名的四转的依次第成为所缘的境转起依四种方式。此中应结合为:彼所缘转的所缘名为极明显,速行转的名为明显,确定转的名为不明显,空转的所缘名为极不明显。;


Etthaca ārammaṇassavā cittassavā atibalavatāya abhivibhūtatā veditabbā. Dubbalepi hi citte pathavipabbatādivasena atibalavantaṃ ārammaṇaṃ ativibhūtaṃnāma hoti. Atibalavante ca citte atisukhumaṃpi nibbānaṃ ativibhūtaṃnāma hotīti. Evaṃ sesesupīti. Vārabhedo panettha anubandhako, visuṃ siddhoti duvidho. Tattha anubandhako cakkhudvārānubandhakādivasena pañcavidho. Ekekasmiñcettha atītagahaṇaṃ, samudāya gahaṇaṃ, vatthugahaṇaṃ, nāmagahaṇanti cattāro cattāro vārā. Tesuca tadārammaṇavārādayo yathārahaṃ yojetabbā. Visuṃ siddho pana diṭṭha vāro, diṭṭhasambandhavāro, sutavāro, sutasambandhavāro, viññātavāro, viññātasambandhavāroti chabbidho hoti. Etthaca saddhā ruci ākāra parivitakkādi vasena pavattavārā viññātavāro, viññāta sambandhavāroti vuttāti daṭṭhabbā. Aṭṭhasāliniyaṃ pana saddhāruciyādiva senagahitaṃ ārammaṇaṃ tathāpi hoti. Aññathāpi hoti. Tasmā aṭṭhakathāyaṃ na gahitanti vuttaṃ. Tathāvā hotu aññathāvā. Vīthicittapavattiyā sati gahetabbameva. Tattha ekekasmiṃvāre tadārammaṇavārādivasena cattāro cattāro vārā. Tesuca kāma mahaggatā nuttara paññatti vasena paccuppannātītānāgatakāla vimuttavasenaca ārammaṇadhammā yathārahaṃ yojetabbāti. Etarahi pana atītabhavaṅgavasena tadārammaṇavasena ca vārabhedaṃ kappenti. Tattha atītabhavaṅgavasena vārabhedakappanaṃ niratthakaṃ. Na hi manodvāre pañcadvāre viya ārammaṇānaṃ khaṇavasena balava dubbalatā sambhavo atthi. Tadā avijjamānānaṃpi atītānāgatānaṃ kālavimuttānañca tattha āpātāgamanatoti. Ettha siyā, ekāvajjanavīthiyā ārammaṇaṃnāma dhammatoca kālatoca abhinna meva icchanti aṭṭhakathācariyā. Imeca sattā taṃ taṃ ākāraṃ sallakkhetvā aññamaññassa cittaṃ jānantiyeva. Paracittaviduniyo pana devatā ākārasallakkhaṇena vināpi jānanti. Tattha paccuppannaṃ parassa cittaṃ jānanakāle āvajjanaṃ bhāvayaṃ parassa cittaṃ attanā sahuppannaṃ. Taṃ vā āvajjati. Udāhu parato taṃ taṃ javanena sahuppannaṃvā. Javanānica yaṃ āvajjanena sahuppannaṃ taṃ vā jānanti, paccekaṃ attanā sahuppannaṃvāti. Kiñcettha, yadi tāva āvajjanena sahuppannaṃ āvajjati jānantica. Evaṃ sati dhammato abhinnaṃ hoti. Kālato bhinnaṃ. Tañhi cittaṃ āvajjanassa paccuppannaṃ hoti. Javanānaṃ pana atītanti. Atha paccekaṃ attanā sahuppannaṃ āvajjati jānantica. Evañca sati kālato abhinnaṃ hoti. Dhammato bhinnameva. Athapi yaṃ paccekaṃ sahuppannaṃ jānanti. Tadeva āvajjati. Evaṃpi bhinnameva hotīti. Ettha aṭṭhakathāyaṃ tāva yaṃ āvajjanena sahuppannaṃ. Tadeva āvajjati jānanticāti dhammato abhinnaṃ vatvā taṃ cittaṃ niruddhaṃpi addhāvasena santativasenaca gahitaṃ javanānaṃpi paccuppannameva hotīti vinicchitaṃ. Ācariyānandamatena pana parassa taṃ taṃ ākāraṃ sallakkhetvā taṃ taṃ adhippāyajānanakāle āvajjanajavanāni paccekaṃ attanā sahuppannaṃ cittaṃ āvajjati jānanti ca. Na cettha dhammato kālatoca bhinnaṃnāma hoti. Sabbesaṃpi hi ārammaṇaṃ cittameva hoti paccuppannañcāti. Naca javanāni nirāvajjanānināma honti. Āvajjanenapi hi cittanteva āvajjitaṃ hoti. Javanānica cittanteva jānantīti. Yadi pana āvajjane na cittanti āvajjite javanāni rūpanti jānanti.

这是巴利文的完整中文直译：
此中应知由所缘或心的极强性而极明显。因为即使在弱心中,依地山等方式极强的所缘名为极明显。在极强心中即使极细的涅槃也名为极明显。如是在其余中也。但此中转的差别是随和别成就二种。此中随依眼门随等方式五种。此中每一种有过去取、总摄取、事取、名取四种转。在它们中应随宜结合彼所缘转等。但别成就成为所见转、所见相关转、所闻转、所闻相关转、所知转、所知相关转六种。此中应见依信、喜好、行相寻思等方式转起的转说为所知转和所知相关转。但在《殊胜义注》中说依信喜好等方式所取的所缘如是也成,也成其他。因此在注释中未取。或如是或其他。有路心转起时必须取。此中每一转中依彼所缘转等方式四转。在它们中应随宜结合依欲、广大、出世间、概念方式和依现在过去未来离时方式的所缘法。但现在依过去有分方式和彼所缘方式设计转的差别。此中依过去有分方式设计转的差别无义。因为在意门中不像五门中所缘有依剎那方式强弱性可能。因为在那里即使当时无的过去未来和离时也得达。此中应问:注释师欲求一转向路的所缘依法和依时都无别。这些有情观察彼彼行相而知他人心。但知他心的诸天不观察行相也知。此中知现在他人心时,转向缘他人心与自己俱生,或转向它,或后与彼彼速行俱生?速行知与转向俱生的它,还是各各与自己俱生的?如何此中,如果先转向和知与转向俱生的。如是时依法无别,依时有别。因为那心对转向是现在,但对速行是过去。如果转向和知各各与自己俱生的。如是时依时无别,依法必有别。如果也知各各俱生的,正是转向它。如是也有别。此中在注释中先说与转向俱生的,正是转向和知,说依法无别后决定说那心即使已灭依期和依相续所取对速行也是现在。但依阿难长老的意趣,在观察他人彼彼行相而知彼彼意趣时,转向速行各各转向和知与自己俱生的心。此中不名为依法和依时有别。因为对一切[心]所缘只是心和现在。速行也不名为无转向。因为转向也转向是心,速行也知是心。但如果在转向中非心所转向,速行知是色。

 Rūpantivā āvajjite cittanti jānanti, nīlantivā āvajjite pītanti jānanti. Evaṃ sati javanāni dhammato nirāvajjanāni nāma honti. Tathā atītanti āvajjite paccuppannanti. Evañca sati tāni kālato nirāvajjanānināma hontīti. Yasmā ca atīto dhammo paccuppannassa dhammassa anantarapaccayena paccayoti paṭṭhāne vutto. Tasmā idha khaṇavaseneva paccuppannaṃ vattuṃ yuttaṃ. Na addhāsantati vasenāti. Itarathā sabba vīthicittavāresupi ārammaṇānaṃ atītādibhāvo addhāsantativaseneva vattabbo siyāti. Gāthāyaṃ tīṇevāti kiccavasena tīṇi eva. Cittuppādā daseritāti cittuppattikkhaṇavasena dasa īritāni kathitāni. Vitthārenāti cittasarūpavitthārena. Etthāti manodvāre. Ekacattālīsāti pañcaviññāṇamanodhātūhi vajjitānaṃ kāmāvacaracittānaṃ vasena ekacattālīsaṃ. Etthāti parittajavanavāre. [Parittavāro]



这是巴利文的完整中文直译：
或在转向"是色"时知"是心",或在转向"是蓝"时知"是黄"。如是时速行名为依法无转向。如是在转向"是过去"时[知]"是现在"。如是时它们名为依时无转向。又因为在《发趣论》中说"过去法以无间缘为现在法的缘"。因此此中应只依剎那说现在,不依期和相续。否则在一切路心转中所缘的过去等性也应只依期和相续说。偈中"只三"即依作用只三。"说十心生起"即依心生剎那方式说述十。"详细"即依心自性详细。"此中"即在意门中。"四十一"即依除五识意界的欲界心四十一。"此中"即在小速行转中。[小转]
provided by EasyChat

138. Vibhūtāvibhūtabhedo natthi ekaṃ vibhūtameva labbhatīti adhippāyo. Na hi avibhūte ārammaṇe appanānāma sambhavatīti. Tathā tadārammaṇuppādoca natthi. Na hi atisantataraṃ appanājavanaṃ tadārammaṇaṃ anubandhatīti. Tattha hi chabbīsati mahaggata lokuttara javanesu yaṃkiñci javanaṃ appanāvīthimotaratīti sambandho. Ñāṇarahitaṃ dvihetukajavanaṃ athirasabhāvattā appanāya anantarūpanissayo nahotīti vuttaṃ ñāṇasampayutta kāmāvacarajavanānamaṭṭhannanti. Parikammopacārānulomagotratunāmenāti ettha indriyasamatādīhi paritobhāgehi appanā karīyati sajjīyati etenāti parikammaṃ. Appanaṃ upecca caratīti upacāro. Samīpacāroti attho. Samīpacaraṇañcettha āsannekāle appanāvahasamatthabhāvena daṭṭhabbaṃ. Yassa pavattiyā aciraṃ kālaṃ appanā sambhavo hotīti. Anulomanti appanāpavattiyā paccanīkadhammavidhamanena appanāya anukūlaṃ appanāhitaṃ appanā vahanticceva attho, yassa pavattiyā appanā vibandhako paccanī konāma natthīti. Gamīyati bujjhīyati attho etenātivo. Abhidhānaṃ buddhica. Taṃ duvidhaṃpi gavaṃ tāyati rakkhatīti gottaṃ. Paritta jātisaṅkhāto anvayo. Gottaṃ abhibhuyyati chijjati etthāti gotrabhu. Ettha ca cattāripi javanāni parikammajavanānīti vā upacārajavanānitivā anulomajavanānītivā vuccantiyeva. Gotrabhūti pana pacchimasseva nāmaṃ. Idha pana catunnaṃpi nāmānaṃ saṅgahaṇatthaṃ parikammo pacārānuloma gotrabhunāmenāti evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Evañca katvā kasmā pathamameva parikammaṃnāma. Nanu itarānipi appanaṃ parisaṅkharontiyevāti evamādikā codanā anokāsā hotīti. Catukkhattuṃ tikkhattumevavāti catukkhattumevavā tikkhattumevavā. Tattha pathamena eva saddena pañcamaṃ gotrabhusambhavo paṭikkhitto hoti. Tadā hi javanaṃ patitaṃnāma hoti. Pavedhati kampati. Kāmagottaṃ abhikkamitvā uparibhūmantarappattiyā paccayo bhavituṃ na sakkotīti. Dutīyena dutīyaṃ gotrabhu sambhavo paṭikkhitto hoti. Tadā hi aladdhāsevanaṃ anulomaṃ attano anantare cittaṃ gotrabhubhāvaṃ pāpetuṃ na sakkotīti. Eteneva pañcamato paraṃ catutthatoca oraṃ appanāya asambhavo sādhito hotīti. Vāsaddena pana mandapaññassa catukkhattumeva. Na tikkhattuṃ. Tikkhapaññassa tikkhattumeva. Na catukkhattunti dassitaṃ hoti. Aṭṭhasāliniyaṃ pana mandamajjhima mahāpaññavasena tidhā bhinditvā pañcakkhattuṃpi parikammajavanānaṃ uppatti anuññātā viya dissati. Itaraṭṭhakathāsu pana suṭṭhu vicāretvā paṭisiddhattā sā na gahetabbāvāti.

Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Chaṭṭhaṃ sattamaṃ bhavaṅgassa āsannabhāvena papātāsannapuriso viya appanāvasena patiṭṭhātuṃ na sakkotī’’ti vuttaṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
[138] 意趣是无明显不明显差别,只得一个明显。因为在不明显所缘中不可能有安止。如是也无彼所缘生起。因为极寂静的安止速行不随彼所缘。此中二十六广大出世间速行中任何速行入安止路是结合。说"八种与智相应欲界速行"是因为无智二因速行因无坚固性不成为安止的无间依止。"以遍作、近行、随顺、种姓名"此中以根平等等诸边分以此作准备安止故为遍作。近行趣近安止,义为近行。此中近行应见以在近时能引安止性,因其转起不久有安止可能。随顺即以除遣安止转起的对治法而顺安止、利安止、引安止义,因其转起无名为安止障碍的对治。由此了知义故为种。称呼和觉为二种,保护诸牛故为种姓。小生所成的世系。此中超越种姓故为种姓超越。此中四速行也说为遍作速行或近行速行或随顺速行。但"种姓超越"只是最后的名。但此中应见为摄受四名而如是说"以遍作、近行、随顺、种姓超越名"。如是作已,"为何先名遍作?岂不其他也准备安止?"如是等诘问无处。"只四次或三次"即只四次或只三次。此中以第一"只"字否定第五种姓超越可能。因为那时速行名为已落,震动摇动,超越欲种姓后不能成为得上地界的缘。以第二[只字]否定第二种姓超越可能。因为那时未得习行的随顺不能使自无间的心成为种姓超越性。以此也成就从第五以上和从第四以下无安止可能。以"或"字显示钝慧者只四次非三次,利慧者只三次非四次。但在《殊胜义注》中似许可依钝中上慧分三种而五次也生起遍作速行。但因在其他注释中善思察后否定,那不应取。
但在《清净解》中说：
"第六第七因近有分性如近悬崖之人不能以安止方式住立"。


Tattha bhavaṅgassa āsannabhāvenāti bhavaṅgabhāvassa āsanna bhāvenāti attho. Pañcamajavanato hi paṭṭhāya javanasantānaṃ anupubbena parikkhīṇajavaṃ hoti. Bhavaṅgabhāvatthāya pariṇamatīti. Evañca katvā papātāsannapurisopamāpi upapannā hotīti. Niruddhānantaramevāti niruddhe anantaramevāti padacchedo. Kassa anantaranti, aññassa asutattā niruddhassāti atthato laddhamevāti. Yasmā pana appanānāma uppajjamānā catutthatovā pañcamatovā paṭṭhāya uppajjati. Na chaṭṭhatovā sattamatovā. Sāhi vasībhūtāpi catuttha pañcamesu uppattiṃ alabhamānā sabbaso nuppajjatiyeva. Labhamānā pana divasaṃpi nirantaraṃ pavattatiyeva. Tasmā catutthaṃvā pañcamaṃvāti idaṃ ādimattaniyamanatthaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Teneva hi appanāvīthimotaratīti ca tatoparaṃ appanāvasāne bhavaṅgapātova hotīti ca vakkhatīti. Yadi pana pañcamato paṭṭhāya javanaṃ patitaṃ nāma hoti. Evaṃ sati kasmā tato paṭṭhāya patanakhette appanājavanaṃ pavattatīti. Vuccate, hatthe thapitaleḍḍussa patanakhettaṃnāma hatthato muttamatte hoti. Evaṃ santepi hatthabalena khipitaṃ leḍḍu dūraṃpi gacchatiyeva. Ettha ca leḍḍussa javonāma hatthajavamūlako hoti. Hatthajavoca sarīrabalamūlako. Tattha leḍḍu viya appanājavanaṃ daṭṭhabbaṃ. Leḍḍussa patanakhettaṃ viya catutthato pacchākālo. Hatthajavoviya gotrabhujavo. Sarīrabalaṃ viya purimānaṃ parikammajavanānaṃ balaṃ daṭṭhabbaṃ. Uttānaseyyassa bāladārakassa balaṃ viya ādikammikavīthiyaṃ kāmajavanānaṃ balaṃ. Vuddhipattassa purisassabalaṃ viya samāpattivīthiyaṃ kāmajavanānaṃ balaṃ. Yathā ca bāladārakena khittaṃ leḍḍu hatthato muttamattepi patati. Evaṃ ādikammikavīthiyaṃ appanājavanaṃ ekavāraṃ javitvā patati. Yathāvuddhipattena khittaṃ leḍḍu patanakhettepi apatitvā dūraṃpi dūrataraṃpi gacchati. Tathā samāpattivīthiyaṃ appanājavanaṃ ciraṃpi cirataraṃpi pavattatīti. Mūlaṭīkāyaṃ pana appanājavanaṃ patanakhette pavattaṃpi bhūmantarapattiyāvā ārammaṇantaraladdhiyāvā patitaṃnāma nahotīti vuttaṃ. Ettha siyā, kasmā pañcamato paṭṭhāya javanaṃ patitanti vuttaṃ. Nanu apati tattā eva suṭṭhu balavabhāvato sattamajavanacetanā sīghaṃ anantare bhave vipākadāyinīca ānantariyakammañca hoti. Majjhe pañcacetanā tathā balavabhāvābhāvato cirena tatīyabhavādīsu vipākadāyinīca honti, anantariyabhāvañca na gacchantīti. Nakho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yadi hi sīghaṃ vipākadānatāya balavatīnāma siyā. Evaṃsati paṭhamacetanā sabbabalavatīnāma siyā. Sā hi imasmiṃyeva bhave vipākaṃ detīti. Idaṃ panettha sanniṭṭhānaṃ. Eka vassajīvīnaṃ tiṇarukkhānaṃ pariṇāmoviya pathamacetanāya pariṇāmo daṭṭhabbo. Dvivassajīvīnaṃ viya sattamacetanāya. Mahāsālānaṃ viya majjhimacetanānanti. Tattha ekavassajīvino tiṇarukkhānāma asārā honti. Asārattāca dubbalā anaddhaniyā aciraṭṭhikā. Tasmā tesaṃ sīghatarapariṇāmo hoti. Te hi sīghataraṃ ruhanti. Vuddhiṃ viruḷhiṃ āpajjanti. Sīghataraṃ pupphanti phalanti patanti antaradhāyanti. Ekaṃ nidāghasamayaṃ atikkamituṃ nasakkonti. Dutīyaṃ vassaṃ na pāpuṇanti. Etthaca nidāghasamayo viya maraṇakālo veditabbo. Dvivassajīvino pana thokaṃ sārabhūtā honti. Sārabhūtattāca thokaṃ balavantā addhaniyā.

这是巴利文的完整中文直译：
此中"因近有分性"义为因近有分性。因为从第五速行起速行相续渐次成为减弱速行,转向有分性。如是作已悬崖边人譬喻也适合。"灭无间"即"灭已无间"为语词分析。"什么的无间"?因为未闻其他,从义得知是"已灭的"。但因为名为安止生起时从第四或第五起生起,不从第六或第七。因为它即使已自在,在第四第五不得生起时完全不生起。但得时即使一日也相续转起。因此应见说"第四或第五"这只为限定开始。因为正是由此而将说"入安止路"和"从此后在安止终时只有有分落"。但如果从第五起名为速行已落,如是时为何从那起在落处安止速行转起?说:如放在手中的土块名为落处是从离手时。如是时由手力掷的土块也去远。此中土块的行相当见以手行相为根,手行相以身力为根。此中应见土块如安止速行,土块的落处如第四以后时,手行相如种姓超越速行,身力如前遍作速行力,如仰卧婴儿力如初业路中欲速行力,如成年人力如定路中欲速行力。如婴儿掷的土块从离手时即落,如是在初业路中安止速行行一次即落。如成年人掷的土块不落在落处而去远和更远,如是在定路中安止速行转起久和更久。但在根本疏中说安止速行即使在落处转起,因得地界间或所缘间而不名为已落。此中应问:为何说从第五起速行已落?岂不因为不落故而极强力,第七速行思迅速在无间有中给果和成无间业。中间五思因无如是强力性而久在第三有等中给果,不成无间性?这不应如是见。因为如果以迅速给果为强力,如是时第一思应名为最强力,因为它在此生中给果。但此中这是结论:应见第一思的成熟如一年生草木的成熟,第七思如二年生的,中间思如大沙罗树的。此中一年生草木名为无核。因无核故弱、不坚固、不久住。因此它们的成熟极快。因为它们快速生长,达到生长增长,快速开花结果落谢灭没。不能度过一个热季,不达第二年。此中应知热季如死时。但二年生稍有核。因有核故稍强力坚固。

 Tato yevacatesaṃ cirapariṇāmo hoti. Te hi pathamaṃ vassaṃ ruhanti vuddhiṃ viruḷhiṃ āpajjanti. Pupphituṃvā phalituṃvā nasakkonti. Dutīyavasseeva pupphanti phalanti patanti antaradhāyanti. Dutīyaṃ pana nidāgha samayaṃ atikkamituṃ na sakkonti. Tatīyaṃ vassaṃ na pāpuṇanti. Mahāsālā pana sabbasārabhūtā honti. Balavantā cirataraṭṭhāyino. Tasmā te saṇikameva pariṇāmaṃ gacchanti. Te hi eka dve vassāni vidatthiratanamattāva honti. Vuddhiṃ viruḷhiṃ nāpajjanti. Pupphituṃvā phalituṃvā na sakkonti. Aticiraṭṭhāyino pana honti. Cha pañca vassasatāni ṭhatvāva patanti. Evameva pathamajavanacetanā sabbaso aladdhāsevanatāya asārā abalā hoti. Visuṃ ekaṃ bhavaṃ nibbattetuṃ ekañca maraṇakālaṃ atikkamituṃ na sakkoti. Imasmiṃ bhaveeva vipaccitvāvā avipaccitvāvā khiyyati. Sattama javanacetanā pana laddhāsevanatāya thokaṃ sārabhūtā hoti. Visuṃ ekaṃ bhavaṃ nibbattetuṃ sakkoti. Sārabhūtattā yevaca saṇikameva pariṇāmaṃ gacchati. Imasmiṃ bhave vipaccituṃ na sakkoti. Bhavantaraṃ patvāva vipaccati. Patitajavanesu pana antima javanatāya dubbalattā dutīyaṃ maraṇakālaṃ atikkamituṃ na sakkoti. Dutīyabhaveeva vipaccitvāvā avipaccitvāvā khiyyati. Avasesānaṃ pana pañcannaṃ majjhimacetanānaṃ suṭṭhu laddhāsevanānaṃ saṇika tara pariṇatabhāvo vuttanayānusārena veditabboti. Naṃ kevalañcettha tiṇa rukkho pamāya pāṇopamāyāpi ayamattho dīpetabbo. Yehikeci gabbhaseyyakā pāṇā appāyukajātikā honti. Te sīghataraṃ gabbhavāsaṃ vasanti, sīghataraṃ vijāyanti. Aṅgamaṅgānica nesaṃ sīghataraṃ thāmagatāni honti. Indriyānica sīghataraṃ paripākagatāni honti. Tadaheva uṭṭhahitvā gacchanti. Gocaraṃ gaṇhanti. Attano attano visaye sīghataraṃ viññuttaṃ āpajjanti. Sīghataraṃ jiṇṇā honti maranti. Dīghāyukajātikānaṃ pana gabbhavāsādīni sabbāni saṇika meva sijjhantīti. Etthaca mahaggata kusalāni sattama javanaṭṭhāne ṭhitānīti veditabbāni. Parikammajavanāni hi ciraṭṭhitikaṭṭhena supakka sālidhaññasadisāni. Appanājavanāni aciraṭṭhitikaṭṭhena supakka sālibhattasadisānīti tānipi acirataraṭṭhitikānieva honti. Dutīye bhave vipaccitvāvā avipaccitvāvā khiyyanti. Imasmiṃ bhavepi appakena kāmacchandādinā paccanīkadhammena paṭibāhitāni sabbaso avipākabhāvaṃ āpajjanti. Tasmātāni tena pariyāyena dubbalāni nāma hontīti.


这是巴利文的完整中文直译：
正因如此它们的成熟缓慢。因为它们第一年生长,达到生长增长,不能开花或结果。在第二年才开花结果落谢灭没。但不能度过第二个热季,不达第三年。但大沙罗树完全有核,强力长久住立。因此它们缓慢地成熟。因为它们一二年只有一搩一肘量,不达到生长增长,不能开花或结果。但极久住立。住立五六百年才落。如是第一速行思因完全未得习行而无核无力,不能另生一有和度过一死时。在此生中或成熟或未成熟而灭尽。但第七速行思因得习行而稍有核,能另生一有。正因有核而缓慢成熟。不能在此生中成熟。到达他有才成熟。但在已落速行中因是最后速行而弱故不能度过第二死时。在第二有中或成熟或未成熟而灭尽。但应依所说方式了知其余五中间思因善得习行而更缓慢成熟性。此中不但以草木喻,以生物喻也应说明此义。因为任何胎生生物是短寿种类的,它们更快住胎,更快生产。它们的肢节更快得力,诸根更快成熟。当日即起行走,取食,在自己境界中更快达到知性,更快衰老死亡。但长寿种类的胎住等一切缓慢成就。此中应知广大善在第七速行处。因为遍作速行以久住性如熟稻谷,安止速行以不久住性如熟饭,那些也是更不久住。或成熟或未成熟而灭尽于第二有。在此生中也被少欲等对治法障碍而完全成为无果性。因此它们依那方式名为弱。;


Yasmā ca ānantariyakammānaṃ phaladānaniyatatānāma kālaniyamena vinā na sambhavati. Kālaniyamocanāma ekantena sattamajavanasseva hoti. Na majjhimajavanānaṃ. Tesañhi asukasmiṃ bhaveeva vipaccantīti evaṃ niyamo natthīti. Tasmā duvidhassa niyamassa siddhattā eva sattamajavanacetanāya anantariyakammatā siddhā hoti. Na balavataratāyāti niṭṭhametthagantabbanti. Mūlaṭīkāyaṃ pana nanuca sattamajavanacetanāya balavatāya upapajjavedanīyabhāvo hoti ānantariyatāpīti codanaṃ samuṭṭhāpetvā tatthāyaṃ adhippāyo siyā. Paṭisandhiyā anantarapaccayabhāvino vipākasantānassa anantarapaccayabhāvena antimajavanacetanāya susaṅkhatattāsā sattamajaganacetanā upapajjavedanīyā ānantariyakāca hoti. Na apatitajavanacetanā viya balavatāyāti uttaraṃ vadati. Taṃ yuttaṃ viya na dissati. Evañhi sati pathamajavanacetanā kassa anantarapaccayabhāvena susaṅkhatattā diṭṭhadhammavedanīyānāma jātāti vattabbā hotīti. Mahāṭīkāyaṃ pana dubbalāpi antimajavana cetanā sanniṭṭhānakiccavisesayuttatāya phalavipaccane sattivise sayuttā hotīti upapajjavedanīyā ānantariyakāca sā hotīti vuttaṃ. Yathārahanti taṃ taṃ puggalānurūpaṃ. Yathābhinīhāra vasenāti tassa tassa parikammabhāvanā cittassa kasiṇanimittā dīsuvā aniccalakkhaṇādīsuvā abhinīharaṇānurūpaṃ. Appanāvīthinti appanāpabandhaṃ. Idañca anekavāre pavattānaṃ appanājavanānaṃ saṅgahaṇatthaṃ vuttaṃ. Tenevāha tatoparaṃ appanāvasāne bhavaṅgapātova hotīti. Tattha tatoti catutthatovā pañcamato vā. Imasmiṃ atthe sati pañcamevā chaṭṭhevā ekantena bhavaṅgapāto hotīti āpajjati. Tasmā puna appanāvasāneti vuttaṃ. Bhavaṅgapātovahoti. Natthi tadārammaṇuppādoti adhippāyo.

Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Katthaci appanāvāre sattajavana paripūraṇatthaṃ appanāvasānepi kāmāvacarajavanappavattiṃ vadantānaṃ nikāyantarikānaṃ vādo idha evasaddena nivattito’’ti vuttaṃ.

Tatthāti tasmiṃ appanājavanavāre. Nirantarapavattānaṃ javanānaṃ bhinnavedanatānāma natthīti vuttaṃ somanassasahagata javanā nantarantiādi.

[132] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Bhinnavedanānaṃ aññamaññaṃ āsevanapaccayabhāvassa anuddhaṭattā’’tikāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi idha āsevanapaccayabhāvo pamāṇaṃ. Kasmā, āsevana paccanikānaṃ phalajavanānaṃpi parikammajavanehi aññamaññañca abhinnavedanatāya icchitabbattāti. Pāṭikaṅkhitabbāti avassaṃ icchitabbā.

[133] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Pasaṃsitabbā’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
因为无间业的果报决定性没有时间决定则不可能。时间决定性一定只属于第七速行,不属于中间速行。因为它们没有"必在某有中成熟"这样的决定。因此由于两种决定性成就,第七速行思的无间业性成就,不是因为更强力,此中应达此结论。但在根本疏中引起"难道不是因第七速行思的强力性而成为生受和无间性"的诘问后,此中这可能是意趣:因为最后速行思以为再生的无间缘的果报相续的无间缘性而善作,那第七速行思成为生受和无间。不像未落速行思因强力性。那似不合理。因为如是时应说第一速行思因以什么的无间缘性而善作而成为名为现法受。但在大疏中说:虽弱的最后速行思因具特殊决定作用而在果报成熟时具毒性故它成为生受和无间。"随宜"即随顺彼彼补特伽罗。"依如所引导"即随顺彼彼遍作修习心对遍相等或无常相等的引导。"安止路"即安止相续。这是为摄受多次转起的安止速行而说。因此说"从此后在安止终时只有有分落"。此中"从此"即从第四或第五。若在此义,则成为第五或第六必定有分落。因此又说"在安止终时"。"只有有分落"意趣是无彼所缘生起。
但在《清净解》中说：
"此中以'只'字遮遣某处说在安止转中为圆满七速行而在安止终时也有欲界速行转起的异部说。"
"此中"即在那安止速行转中。说"乐俱速行后"等是因为相续转起的速行无异受性。
[132] 但在《清净解》中说：
"因为未举出异受的互为习行缘性"为理由。那不好。
因为此中习行缘性不是标准。为何?因为应欲望与习行对治的果速行与遍作速行和互相无异受性。"应期待"即必须欲望。
[133] 但在《清净解》中说：
"应赞叹"。那不好。


Na hi tādiso saṃvaṇṇanāpadeso dissatīti. Arahatta phale maggavīthiyaṃ maggakusalānantaraṃ pavattamānepi ayaṃ pubbāpara niyamo parikammajavanehi eva saha appanājavanānaṃ hotīti katvā kriyajavanānantaraṃ arahattaphalañcāti vuttaṃ. Sukhapuññamhā paraṃ dvattiṃsa appanājavanāni sambhavanti. Upekkhakā puññamhā paraṃ dvādasa, sukhitakriyato paraṃ aṭṭha. Upekkhakā kriyato paraṃ cha appanājavanāni sambhavantīti yojanā. Tattha dvattiṃsāti arahattaphalasabbapañcamajjhānavajjitānaṃ catunnaṃ rūpakusalānaṃ soḷasannaṃ maggakusalānaṃ dvādasannaṃ heṭṭhimaphalānañca vasena dvattiṃsa. Dvādasāti pañcamajjhānikānaṃ rūpārūpamaggakusalānaṃ heṭṭhimaphalānañca vasena dvādasa. Aṭṭhāti pañcamajjhānavajjitānaṃ catunnaṃ rūpakriyānaṃ catunnaṃ arahattaphalānañca vasena aṭṭha. Chāti pañcamajjhānikānaṃ pañcannaṃ rūpārūpakriyānaṃ arahattaphalassaca vasena cha. Puthujjanānaṃ sekkhānañca kāmapuññatihetuto paraṃ catucattālīsa appanā sambhavanti. Vītarāgānaṃ arahantānaṃ tihetukāmakriyato paraṃ cuddasa appanā sambhavantīti yojanā.



这是巴利文的完整中文直译：
因为不见如此注释处。说"阿罗汉果道路中在道善之后转起时也,这前后决定只与遍作速行一起成为安止速行"而作"唯作速行之后阿罗汉果"。从乐福后生起三十二安止速行。从舍福后[生起]十二,从乐唯作后[生起]八。从舍唯作后生起六安止速行是结合。此中"三十二"即依除阿罗汉果一切第五禅的四种色善、十六道善和十二下果三十二。"十二"即依第五禅色无色道善和下果十二。"八"即依除第五禅的四种色唯作和四阿罗汉果八。"六"即依第五禅的五种色无色唯作和阿罗汉果六。凡夫和有学从欲福三因后生起四十四安止。离贪阿罗汉从三因欲唯作后生起十四安止是结合。

139.Sabbathāpīti atimahantādinā sabbapakārenapi. Etthāti etesu yathāvuttesu pañcadvāra manodvāresu. Sabbatthāpi pana aniṭṭhe tivā pāṭho. Teneva ṭīkāsu sabbatthāpīti pañcadvāra manodvārepīti vuttaṃ. Icchitabbanti iṭṭhaṃ. Kena icchitabbanti. Lokiyamahājanena. Tattha ca atiukkaṭṭhe atiduggateca jane agahetvā majjhimakena mahājanena. Evañhi sati iṭṭhāniṭṭhānaṃ suṭṭhuvavatthānaṃ hotīti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Yasmiṃ ārammaṇekusala vipākaṃ uppajjati, tadeva iṭṭhaṃnāma. Yasmiṃ pana akusalavipākaṃ uppajjati, tadeva aniṭṭhaṃnāma. Na hi sakkā iṭṭhaṃvā aniṭṭhaṃvā ārammaṇaṃ vipākacittaṃ vañcetuntica. Apica dvāravasenāpi iṭṭhāniṭṭhatā veditabbāti ca vuttaṃ. Tasmā indriyānindriyabaddhasantānagate eke kasmiṃ rūpakalāpe vaṇṇādīsu rūpesu kiñci iṭṭhaṃ hoti. Kiñci aniṭṭhaṃ. Kadāci iṭṭhaṃ hoti. Kadāci aniṭṭhaṃ, tattha kiñci iṭṭhaṃ hoti kiñci aniṭṭhanti yathā kiṃsmiṃci ekasmiṃ pupphe vaṇṇo iṭṭho. Gandho aniṭṭho, raso aniṭṭho, phoṭṭhabbo aniṭṭho, kharasamphasso. Kiṃsmiṃci vaṇṇopi iṭṭho, gandhopi iṭṭho, rasādayo aniṭṭhāyeva. Tathā buddhassa sarīragatepi ekasmiṃ kalāpe vaṇṇo iṭṭho hoti. Gandho aniṭṭho. Matakaṇhasunakhassa uddhumātasarīrepi vaṇṇo iṭṭho hoti. Gandho aniṭṭho. So hi vaṇṇo yadi nivatthapārutassa vatthassa bhaveyya. Taṃ vatthaṃ mahagghaṃ hotīti. Kadāci iṭṭhaṃ kadāci aniṭṭhanti aggināma hemante iṭṭho sukhavipākassa paccayo. Gimhe aniṭṭho dukkhavipākassa paccayo. Sītudakaṃ gimhe iṭṭhaṃ. Hemante aniṭṭhaṃ. Tathā sukha samphassaṃ vatthaṃ pakatikāye iṭṭhaṃ hoti. Vaṇaṃ patvā aniṭṭhaṃ. Tenavā saṇikaṃ phusantassa iṭṭhaṃ, gāḷhaṃ phusantassa aniṭṭhanti. Naiṭṭhanti aniṭṭhaṃ. Tasmiṃ aniṭṭhe. Iṭṭheti iṭṭhamajjhatte, kusalavipākāni pañcaviññāṇa sampaṭicchana santīraṇa tadārammaṇānīti sambandho. Santīraṇa tadārammaṇāni cettha upekkhāsahagatānieva veditabbāni. Tenevāha atiiṭṭhepanātiādi. Tattha abhiiṭṭheti suvaṇṇa rajata maṇivaṇṇādike haritālavaṇṇādike koseyya vatthavaṇṇādi ke devaccharāvaṇṇādikeca ativiya lokiyamahājanena icchitabbe chaḷārammaṇe. Yasmā cettha aniṭṭhārammaṇa samāyogo akusalakammasseva vipaccanokāso hoti. Iṭṭhārammaṇasamāyogoca kusalakammasseva, tasmā aniṭṭhe akusalavipākāneva. Iṭṭhe kusalavipākānevāti ayaṃ niyamo siddho. Vedanāniyamo pana ādāse mukhanimittassa viya attano ussāha balena vinā kevalaṃ kammabalena nibbattānaṃ vipākānaṃ paridubbalattā tathā tathā kappetvā pakappetvā gahaṇā bhāvato yathārammaṇameva siddho hotīti daṭṭhabbaṃ. Na kevalañca vipākānaṃ eva. Athakho vipallāsarahite khiṇāsavasantāne pavattānaṃ kāmakriyajavanānaṃ viyathārammaṇameva vedanāyogo hotīti adhippāyena vuttaṃ tatthāpi somanassasahagata kriyajavanāvasāne tiādi. Tatthāpīti tesu vipākesupi. Somanassasahagata kriya javanā vasāneti buddhavaṇṇādike atiiṭṭhārammaṇe pavattānaṃ somanassa sahagata kriyajavanānaṃ avasāne. Upekkhāsahagata kriya javanā vasāneti aniṭṭhe iṭṭhamajjhatteca pavattānaṃ upekkhāsahagatakriyajavanānaṃ avasāne. Ayañca kriyajavanāvasāne tadārammaṇaniyamo aṭṭhakathāyaṃpi vuttoyeva.

这是巴利文的完整中文直译：
[139]"一切方式"即以极大等一切种类。"此中"即在这些已说的五门意门中。但一切处也读作"或在不可意"。因此在诸疏中说"一切处"即在五门意门中。"应欲"即可意。由谁应欲?由世间大众。此中不取极胜和极贫者而取中等大众。因为如是时可意不可意善立,如在义注中说。在何所缘生起善果报,那名为可意。但在何处生起不善果报,那名为不可意。因为不能欺诳可意或不可意所缘的果报心。又说应依门了知可意不可意性。因此在根非根结合相续所到的某一色聚中的色等诸色,某些可意某些不可意。某时可意某时不可意,此中某些可意某些不可意。如在某一花中色可意,香不可意,味不可意,触不可意粗触。在某处色也可意,香也可意,味等就不可意。如是在佛身体中某一聚中色可意,香不可意。在死黑狗的膨胀身体中色也可意,香不可意。因为那色如果是披着衣服的衣色,那衣服是贵重的。"某时可意某时不可意"即火在冬季可意是乐果报的缘,在夏季不可意是苦果报的缘。凉水在夏季可意,冬季不可意。如是乐触的衣在正常身体可意,到疮处不可意。或以此轻触时可意,重触时不可意。"在不可意"即不可意。"在可意"即在可意中性,善果报五识领受推度彼所缘是结合。此中推度彼所缘应知只是舍俱。因此说"但在极可意"等。此中"极可意"即在金银宝石色等、黄土色等、丝绸衣色等和天女色等极为世间大众所欲的六所缘。又因为此中不可意所缘和合是不善业成熟处,可意所缘和合是善业[成熟处],因此在不可意只有不善果报,在可意只有善果报,这决定成就。但受决定应见如镜中面相,因为只依业力而无自力努力生起的果报极弱故,如是如是安立摄取故如所缘成就。不但只是果报,而且在离颠倒的漏尽者相续中转起的欲唯作速行也如所缘而有受相应,以此意趣说"此中也在乐俱唯作速行终"等。"此中也"即在这些果报中也。"在乐俱唯作速行终"即在佛色等极可意所缘中转起的乐俱唯作速行终。"在舍俱唯作速行终"即在不可意和可意中性中转起的舍俱唯作速行终。这在唯作速行终的彼所缘决定在义注中也说。

 Vuttañhi tattha kāmāvacara tihetuka somanassa sahagatakriyadvayaṃ tadārammaṇavasena pañcannaṃ somanassasahagata vipākānaṃ anantarapaccayotiādi. Idañca pakatinīhārena pavattānaṃ kriyajavanānaṃ vasena vuttaṃ. Tathā rūpena pana cittātisaṅkhārena pavattānaṃ kriyajavanānaṃ iṭṭhepi upekkhāvedanāyogo aniṭṭhepi somanassa vedanāyogo hotiyeva. Yathāha –

Kathañcānanda ariyo hoti bhāvitindriyo. Idhānanda bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati manāpaṃ uppajjati amanāpaṃ. Uppajjati manāpāmanāpaṃ. So sace ākaṅkhati paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyyanti. Appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati appaṭikūle paṭikūla saññī vihareyyanti. Paṭikūlasaññī tattha viharatīti.

Sabbaṃ uparipaṇṇāsake indriyabhāvanāsuttaṃ āharitabbaṃ. Tattha uppajjati manāpaṃ uppajjati amanāpaṃ. Uppajjati manāpāmanāpanti etena khīṇāsavānaṃ kāmakriyajavanānaṃ pakatinīhārena iṭṭhe so manassayogo aniṭṭhe upekkhā yogo dassito hoti. Sosace ākaṅkhati paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyyanti. Appaṭikūlasaññī tattha viharatītiādinā pana tesaṃ tathārūpe cittābhisaṅkhāre sati iṭṭhepi upekkhāyogo aniṭṭhepisomanassa yogo vutto hotīti. Yaṃ pana khīṇāsavānaṃ satatavihārasutte idha bhikkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti. Na dummano. Upekkhako viharati sato sampajānotiādinā chasudvāresu somanassa paṭikkhipanaṃ vuttaṃ. Taṃpi tesaṃ tathā rūpacittābhisaṅkhārabāhullavasena vuttanti gahetabbaṃ. Yasmā vā khīṇālavāpi buddharūpadassanādīsu padhānasāruppaṭṭhānadassanādīsu ca somanassitā hontiyeva. Tasmā kevalaṃ rāgādivatthu bhūtāni rūpārammaṇādīni iṭṭhāniṭṭhāni sandhāya idaṃ vuttantipi yuttaṃ. Ettha ca. Kathaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati. Aniṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ mettāyavā pharati. Dhātutovā upasaṃharati. Evaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati. Kathaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati iṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ asubhāyavā pharati. Aniccato vā upasaṃharati. Evaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharatītiādinā paṭisambhidāmagganayena idha tathārūpo cittābhisaṅkhāro nāma veditabbo. Apare pana vadanti-khīṇāsavā yadā devaccharā vaṇṇādikaṃ atiiṭṭhārammaṇaṃ āpātamā gacchati. Tadā tattha asubhāyavāpharanti. Aniccatovā upasaṃharanti tattha aniṭṭhabhūtaṃ asubha lakkhaṇaṃvā aniccalakkhaṇaṃvā upekkhā kriya javanānaṃ ārammaṇaṃ hoti. Na atiiṭṭhārammaṇabhūtaṃ devaccharāvaṇṇādikaṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
因为在那里说:"欲界三因乐俱唯作二者以彼所缘为五种乐俱果报的无间缘"等。这是依正常进行的唯作速行而说。但如是依色以心过度行作转起的唯作速行,在可意也有舍受相应,在不可意也有乐受相应。如说：
"阿难,如何是圣者已修诸根?阿难,此中比丘以眼见色,生起可意,生起不可意,生起可意不可意。他若愿意'我应住于厌恶中不厌恶想',即住于其中不厌恶想。若愿意'我应住于不厌恶中厌恶想',即住于其中厌恶想。"
应引述上五十分的根修习经全部。此中"生起可意,生起不可意,生起可意不可意",以此显示漏尽者的欲唯作速行以正常进行在可意有乐相应,在不可意有舍相应。但以"他若愿意'我应住于厌恶中不厌恶想',即住于其中不厌恶想"等,说他们在如是心过度行作时在可意也有舍相应,在不可意也有乐相应。但在漏尽者恒住经中说:"此中比丘见色既不喜也不忧,住于舍具念正知"等,以此在六门中遮遣乐。那也应取为依他们如是色心过度行作的偏多而说。或因为漏尽者在见佛色等和见主要相应住处等也必有喜悦。因此只是关于成为贪等事的可意不可意色所缘等而说这个也适合。此中"如何住于厌恶中不厌恶想?以慈遍满不可意事物,或以界摄取。如是住于厌恶中不厌恶想。如何住于不厌恶中厌恶想?以不净遍满可意事物,或以无常摄取。如是住于不厌恶中厌恶想"等,应以无碍解道方法了知此中如是心过度行作。但其他人说:漏尽者当天女色等极可意所缘现前时,即以不净遍满或以无常摄取,此中成为不可意的不净相或无常相是舍唯作速行的所缘,不是成为极可意的天女色等。


Tathā yadā kudhibhakuṭṭhasarīrādikaṃ atianiṭṭhārammaṇaṃ āpātamāgacchati. Tadā tattha mettāyavā pharanti. Dhātutovā upasaṃharanti. Tattha iṭṭhabhūtaṃ averatāvādilakkhaṇameva somanassakriyajavanānaṃ ārammaṇaṃ hoti. Na atianiṭṭhabhūtaṃ kudhita kuṭṭhasarīrādikaṃ. Tasmā tāni javanāni kāmavipākāniviya sabbadāpi ārammaṇānurūpameva vedanāyuttāni hontīti. Taṃ nayujjati. Na hi tāni lakkhaṇāni devaccharāvaṇṇādīhi vinā visuṃ labbhanti. Tehi pana saheva labbhanti. Tasmā yathā ānisaṃsadassanena bhāvanāya pubbāpariyavisesadassanenaca uddhumātakādīsu ati aniṭṭhesupi somanassuppatti aṭṭhakathāyaṃ vuttā. Yathāca mahā moggalānattherassa buddhasubuddhatādassanena attasampattidassanenaca aniṭṭhabhūtepi aṭṭhikaṅkalikapetarūpe somanassuppatti pāḷiyaṃ vuttā. Yathā ca mahākassapattherassa tathārūpena cittābhi saṅkhārena kuṭṭhino hatthato laddhe aniṭṭhabhūte pūtikummāsepi somanassuppatti aṭṭhakathāyaṃ vuttā. Evamevaṃ idhapi asubhapharaṇādiko cittābhisaṅkhāro atiiṭṭhe upekkhājavanānaṃ atianiṭṭheca somanassajavanānaṃ uppattiyā paccayo hotīti daṭṭhabbaṃ. Ayañhi ārammaṇānaṃ iṭṭhāniṭṭhabhāvonāma lokiyamahājanānaṃ icchāvasena siddho hoti agambhīro vipallāsadhammānaṃ kilesānañca vatthubhūto. Yathāha-tattha katamaṃ rūpaṃ hīnaṃ. Yaṃ rūpaṃ tesaṃ tesaṃ sattānaṃ uññātaṃ avaññātantiādi. Ettha hi tesaṃ tesaṃ sattānanti etena ārammaṇadhammānaṃ iṭṭhāniṭṭhabhāvo nāma lokiyamahājana sammutiyā siddhoti dasseti. Tasmā yañca appahīnavipallāsānaṃ lokiyamahājanānaṃ devaccharāvaṇṇā dīsu ati iṭṭhesu atiiṭṭhākārato gahaṇaṃ. Yañca buddhavaṇṇā dīsu atiiṭṭhesu aniṭṭhākārato gahaṇaṃ. Tadubhayaṃpi tesaṃ vipallāsavaseneva hoti. Yaṃpana paññavantānaṃ buddhasāvakānaṃ devaccharāvaṇṇādīsu aniṭṭhākārato gahaṇaṃ. Yañca buddhavaṇṇādīsu atiiṭṭhākārato gahaṇaṃ. Tadubhayaṃpi paññābaleneva hotīti veditabbaṃ.

[134] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Kusalākusalānaṃ pana appahīnavipallāsesu santānesu pavattiyā atiiṭṭhepi iṭṭhamajjhattaaniṭṭhākārato aniṭṭhepi iṭṭhaiṭṭhamajjhattākārato gahaṇaṃ hotīti’’ vuttaṃ.

Yañca tattha

‘‘Khīṇāsavānaṃ cittavipallāsābhāvena kriyajavanānipi yathārammaṇameva pavattantī’’ti vuttaṃ. Taṃ vicāretabbameva.

Ye hi te dhamma cakkhurahitā honti. Teyeva vipallāsa vasena cittavasānugā ārammaṇavasānugāca hontīti kusalā kusalāniyeva yebhuyyena yathārammaṇaṃ pavattanti. Na pana kriya javanāni. Na hi khīṇāsavā lokiyamahājanasammatesu iṭṭhāniṭṭhesu cittavasānugā ārammaṇavasānugāca hontīti. Yathāha –

Rūpā saddā gandhā rasā, phoṭṭhabbāca manoramā;

Iṭṭhadhammā aniṭṭhāca, na pavedhanti paṇḍitāti.


这是巴利文的完整中文直译：
如是当腐烂麻风病身等极不可意所缘现前时,即以慈遍满或以界摄取,此中成为可意的无恨等相才是乐唯作速行的所缘,不是成为极不可意的腐烂麻风病身等。因此那些速行如欲界果报永远只与随顺所缘的受相应。那不合理。因为那些相不能离开天女色等而别得,而是与它们一起得。因此如在义注中说依见功德和见修习前后差别而在极不可意的膨胀等中生起乐,如在圣典中说大目犍连尊者依见佛善觉性和见自圆满而在不可意的骨锁饿鬼相中生起乐,如在义注中说大迦叶尊者以如是心过度行作而在从麻风病人手中得到不可意的腐臭粥中生起乐。如是此中也应见不净遍满等心过度行作成为在极可意中生起舍速行和在极不可意中生起乐速行的缘。因为这所缘的可意不可意性是依世间大众欲而成就,是浅薄的颠倒法和烦恼的事物。如说:"此中何为劣色?凡色为彼彼有情所轻视蔑视"等。因为此中以"彼彼有情"显示所缘法的可意不可意性是依世间大众共许而成就。因此未断颠倒的世间大众在天女色等极可意中以极可意相摄取,在佛色等极可意中以不可意相摄取,这两者都是依他们的颠倒。但有慧的佛弟子在天女色等中以不可意相摄取,在佛色等中以极可意相摄取,应知这两者都是以慧力。
[134]但在《清净解》中说:
"但善不善因在未断颠倒的相续中转起故在极可意中也以可意中性不可意相摄取,在不可意中也以可意可意中性相摄取。"
又在那里说:
"漏尽者因无心颠倒故唯作速行也如所缘而转起。"那应审察。
因为凡是无法眼的,他们才依颠倒而随心转随所缘转,因此善不善多分如所缘而转起,但不是唯作速行。因为漏尽者不在世间大众共许的可意不可意中随心转随所缘转。如说:
"色声香味触,及意可爱法;
可意不可意,智者不动摇。"


Tasmā somanassa kriya javanānantaraṃpi tadārammaṇāni somanassupekkhā vedanāyuttāni eva siyuṃ. Tathā upekkhākriyajavanānantaraṃpīti. Mūlaṭīkāyaṃ panettha paṭṭhāne-kusalākusale niruddhe vipāko tadārammaṇatāuppajjatīti kusalakusalānantaraṃ eva tadārammaṇaṃ vuttaṃ. Na abyākatānantaraṃ naca katthaci kriyānantaraṃ tadārammaṇassa vuttaṭṭhānaṃ dissati. Vijjamāneca tasmiṃ avacane kāraṇaṃnatthi. Bhavaṅgañcanāmetaṃ nadisotoviya paṭisotagāmināvaṃ savipphārikaṃ evajavanaṃ anubandhatīti yuttaṃ. Na pana chaḷaṅgupekkhāvato khīṇāsavassa santavuttikriyajavanaṃ. Tasmā kriyajavanānantaraṃ tadārammaṇavidhānaṃ upaparikkhitabbanti vuttaṃ. Paṭṭhāne pana kusalattike pañhā vāre ārammaṇapaccayavibhaṅge tīsu abyākatapadāvasānavāresu sekkhaputhujjanānaṃ tadārammaṇameva padhānaṃ hoti. Na kusalā kusalajavanaṃ. Tasmā dvīsupi vāresu sekkhāvā puthujjanāvā kusalaṃ aniccato vipassanti kusalaṃ assādentītiādikaṃ vatvā punaca kusale niruddhe akusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatīti vuttaṃ. Arahato pana javanaṃpi tadārammaṇaṃpi padhāna meva hoti. Tasmā arahā kusalaṃ aniccato dukkhato anattato vipassati icceva vuttaṃ. Napana vuttaṃ kriyābyākate niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatīti. Yadi cetaṃ vucceyya tadārammaṇameva padhānaṃ kataṃnāma siyā. Avuttepica tasmiṃ vipassatīti iminā tadārammaṇaṃpi gahitameva hotīti. Tasmā yaṃ vuttaṃ paṭṭhāne kusalā.La. Uppajjatīti kusalākusalānantarameva tadārammaṇaṃ vuttaṃ. Na abyākatānantarantica. Vijjamāneca tasmiṃ avacane kāraṇaṃ natthīti ca vuttaṃ. Taṃ na yujjatiyeva. Anantarapaccayavibhaṅgesu pana kusalaṃ vuṭṭhānassa akusalaṃ vuṭṭhānassa kriyaṃ vuṭṭhānassātica vipākadhammadhammā khandhā vuṭṭhānassa nevavipāka nāvipākadhammadhammā khandhā vuṭṭhānassātica evamādinā kriyajavanānantaraṃ bhavaṅgena saha tadārammaṇassapi vuṭṭhānanāmena vuttaṭṭhānaṃ dissatiyeva. Tasmā yañca vuttaṃ na katthaci kriyānantaraṃ tadārammaṇassa vuttaṭṭhānaṃ dissatīti. Taṃpi na yujjatiyeva. Naca chaḷaṅgupekkhāva to khīṇāsavassa santavuttipi kriyajavanaṃ savipphārikaṃ na hoti. Kusalajavanassa viya tassapi oḷārikakāyavacī payogasamuṭṭhā panatoti.

[135] Vibhāvaniyaṃ pana

Ṭīkāvādassa uttaraṃ vadantena yaṃ vuttaṃ ‘‘yadi abyākatā nantaraṃpi tadārammaṇaṃ vucceyya. Parittārammaṇe voṭṭhabbanā nantaraṃpi tassa pavattiṃ maññeyyunti kriyajavanānantaraṃ tadā rammaṇaṃ na vutta’’nti. Taṃ na sundaraṃ.


这是巴利文的完整中文直译：
因此在乐唯作速行之后彼所缘也应只与乐舍受相应。如是在舍唯作速行之后也是。但在根本疏中此处在发趣论中说:"善不善灭时,果报以彼所缘性生起",只说在善不善之后有彼所缘,不在无记之后,也不见在任何处说在唯作之后有彼所缘处。而在有那[彼所缘]时无不说的理由。因为这有分如河流般跟随有扩散的速行如逆流船。但不[跟随]具六支舍的漏尽者寂静行唯作速行。因此说应审察在唯作速行之后安立彼所缘。但在发趣论善三法问分中所缘缘分别的三无记句终分中,有学凡夫的彼所缘才是主要,不是善不善速行。因此在两分中说"有学或凡夫以无常观善,味著善"等后,又说"善灭时不善灭时果报以彼所缘性生起"。但对阿罗汉速行和彼所缘都是主要。因此只说"阿罗汉以无常苦无我观善",但不说"唯作无记灭时果报以彼所缘性生起"。若说这个则成为只以彼所缘为主要。虽不说那个,以"观"也摄取彼所缘。因此说"如在发趣论中说'善等生起'只说在善不善之后有彼所缘,不在无记之后",又说"在有那[彼所缘]时无不说的理由",那完全不合理。但在诸无间缘分别中说"善对出起,不善对出起,唯作对出起"和"非果报非果报法诸蕴对出起"等,见到以出起名说在唯作速行之后有分与彼所缘。因此说"不见在任何处说在唯作之后有彼所缘处",那也完全不合理。具六支舍的漏尽者的寂静行唯作速行也不是无扩散,因为如善速行它也引起粗显身语加行。
[135]但在《清净解》中说:
对疏说作答说"若也说在无记之后有彼所缘,则认为在小所缘中确定之后也有它转起,因此不说在唯作速行之后有彼所缘"。那不好。


Na hi paṭṭhāne imasmiṃ vutte idaṃnāma maññeyyunti avuttaṃnāma atthi. Na ca arahā kusalaṃ aniccato dukkhato anattato vipassatītiādinā vipassanācāravasena vuttaṭṭhāne pañcadvārika parittārammaṇa vārapasaṅgo atthīti. Domanassa.La. Upekkhā sahagatāneva bhavanti. Na somanassasahagatāni. Kasmā, somanassa domanassānaṃ aññamaññaviruddhattā. Teneva hi paṭṭhāne tesaṃ itarītarānantarapaccayatā navuttāti. Etthaca kriyajavana domanassajavanāna meva anantaraṃ tadārammaṇa niyamaṃ dassentena therena itaresaṃ kusalākusalajavanānaṃ anantaraṃ pana tādiso niyamo natthīti dassito hoti. Tasmā aṭṭhannaṃ kāmakusalānaṃ aṭṭhannaṃ lobhamūlānaṃ dvinnaṃ mohamūlānanti aṭṭhārasannaṃ javanānaṃ anantaraṃ ārammaṇānurūpaṃ sabbāni tadārammaṇāni bhavaṅgāni ca pavattanti. Yebhuyyena pana akusalajavanānantaraṃ tadārammaṇaṃ ahetukameva. Dvihetukajavanānantaraṃ dvihetukameva. Tihetukajavanānantaraṃ tihetukamevāti ayaṃ yebhuyyaniyamo. Yassa pana dvihetukānivā tihetukānivā kusalajavanāni bahulaṃ samudācaranti. Tassa kadāci akusalajavanesu javitesu akusalānantaraṃpi dvihetukānivā tihetukānivātadārammaṇāni pavattanti. Yassa akusalajavanāni bahulaṃ samudācaranti. Tassa kadāci dvihetukesuvā tihetukesuvā kusalajavanesu javitesu kusalānantaraṃpi ahetukatadārammaṇāni pavattanti. Vuttañhetaṃ paṭṭhāne-ahetuke khandhe aniccato.La. Domanassaṃ uppajjati. Kusalākusale niruddhe sahetuko vipāko tadā rammaṇatā uppajjati. Ahetuko vipāko tadārammaṇatā uppajjatīti. Ekānihi tadārammaṇānināma paṭisandhijanakena ekena kammena nibbattānipi nānāvīthīsu nānāppakārāni honti. Pavatti vipākajanakehi pana nānākammehi nibbatthesu vattabbameva natthīti. Tasmāti yasmā domanassānantaraṃ somanassuppatti nāma natthi, tasmā. Somanassapaṭisandhikassāti catūsu somanassamahā vipākesu ekamekena gahita paṭisandhikassa sattassa. Tadārammaṇasambhavoti tadārammaṇuppatti kāraṇaṃ. Tadārammaṇuppatti yevavā. Yaṃkiñcīti iṭṭhāniṭṭhabhūtesu rūpārammaṇādīsu yaṃkiñci. Paricitapubbanti imasmiṃ bhaveyeva taṅkhaṇato purimakhaṇesu gahaṇa bahulatā vasena paricitaṃ. Abhiṇhasevitanti attho. Parittārammaṇanti parittadhammabhūtaṃ ārammaṇaṃ. Ārabbhāti ālambitvā. Upekkhāsahagata santīraṇanti dvīsu upekkhāsahagatasantī raṇesu iṭṭhe kusalavipākaṃ aniṭṭhe akusalavipākaṃ upekkhā sahagata santīraṇaṃ. Yesaṃ pana pakatiyā itarāni cattāri upekkhāsahagata vipākāni bahulaṃ pavattanti. Tesaṃ tānipi āgantukabhavaṅgaṃ nahontīti na vattabbāni. Aṭṭhakathāyaṃ pana mahādhammarakkhitattheravāde yebhuyyaniyamasote patitattā akusalajavanānurūpaṃ ahetukaṃ upekkhā santīraṇa dvaya meva vuttaṃ. Teneva hi parato theravādānaṃ vicāritaṭṭhāne akusalajavanānantaraṃ ahetuka tadārammaṇa meva dīpentassa tassa theravādassa aparipuṇṇavādabhāvaṃ dassetvā yadā kusalajavanānaṃ antarantarā akusalaṃ javati, tadā kusalāvasāne āciṇṇa sadisameva akusalāvasāne sahetukaṃ tadārammaṇaṃ yuttanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tadārammaṇecayutte etaṃpi yujjatiyeva. Tasmā chapi upekkhāsahagatavipākāni āgantukabhavaṅgaṃ hontiyevāti daṭṭhabbaṃ.

这是巴利文的完整中文直译：
因为在发趣论中说这个时不会认为那个而有不说。在依观行方式说"阿罗汉以无常苦无我观善"等处也无五门小所缘分的涉及。忧等只与舍俱,不与乐俱。为何?因为乐忧互相违背。因此在发趣论中不说它们互为无间缘。此中长老显示只在唯作速行忧速行之后有彼所缘决定,显示在其他善不善速行之后则无如是决定。因此在八欲界善、八贪根、二痴根等十八速行之后,随顺所缘而有一切彼所缘和有分转起。但多分在不善速行之后彼所缘只是无因,在二因速行之后只是二因,在三因速行之后只是三因,这是多分决定。但对多起二因或三因善速行者,有时在不善速行已行后在不善之后也有二因或三因彼所缘转起。对多起不善速行者,有时在二因或三因善速行已行后在善之后也有无因彼所缘转起。因为在发趣论中说这个:"以无常等观无因诸蕴,忧生起。善不善灭时有因果报以彼所缘性生起。无因果报以彼所缘性生起。"因为名为彼所缘虽由生结生的一业所生,在诸不同路中也有不同种类。但由生转起果报的诸不同业所生则更无须说。"因此"即因为忧之后名为乐生起是没有,因此。"乐结生者"即以四大果报乐之一所取结生的有情。"彼所缘可能"即彼所缘生起的原因或只是彼所缘生起。"任何"即在可意不可意的色所缘等中任何。"以前熟悉"即在此有中以此刹那前诸刹那多取而熟悉。意为数数习近。"小所缘"即成为小法的所缘。"缘"即所缘。"舍俱推度"即在二舍俱推度中,在可意是善果报,在不可意是不善果报舍俱推度。但对自性多起其他四舍俱果报者,它们也成为客有分则不应说。但在义注中依大法护长老说落入多分决定流故只说随顺不善速行的无因舍推度二。因此在后面诸长老说考察处,显示显明在不善速行之后只有无因彼所缘的那长老说的不圆满性后,说"当善速行间间不善行时,则在善终如习惯,在不善终有因彼所缘适合",如在义注中说。在彼所缘适合时这也适合。因此应见六舍俱果报也必成为客有分。

 Etthaca upekkhāpaṭisandhikassa tāva atimahantāti vibhūtesupi buddhavaṇṇādīsu abhiiṭṭhārammaṇesu domanassaṃ uppādentassa tadārammaṇasambhavo natthīti domanassa javanānantaraṃ bhavaṅgapātova hoti. Somanassapaṭisandhikassa pana sabbesupi iṭṭhāniṭṭhabhūtesu mahantesu avibhūtesuca chaḷārammaṇesu domanassa uppādentassa neva tadārammaṇasambhavo atthi. Nacamūlabhavaṅga sambhavoti katvā domanassānantaraṃ chasu upekkhāsahagatavipākesu yathārahaṃ ekaṃ āgantuka bhavaṅgabhāvena pavattati. Tathā tasseva buddhavaṇṇādīsu atiiṭṭhabhūtesu atimahantesu ativibhūtesuca chaḷārammaṇesuvā mahaggatapaññattīsuvā domanassaṃ uppādentassāti. Ettha ca yasmā abhidhamme dhātuvibhaṅge sabbadhammesuvā pana pathama samannāhāroti vuttaṃ. Mahāhatthipadopama sutteca ajjhatti kañceva āvuso cakkhu aparibhinnaṃ hoti. Bāhirāca rūpāāpātaṃ āgacchanti. Noca tajjo samannāhāro hoti. Neva tāva tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti. Yatoca kho āvuso ajjhattikañceva cakkhu aparibhinnaṃ hoti. Bāhirāca rūpā āpāta māgacchanti. Tajjoca samannāhāro hoti. Evaṃ tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti. Ajjhattikañceva āvuso sotaṃ.La. Ghānaṃ.La. Jivhā.La. Kāyo.La. Mano aparibhinno hoti. Bāhirāca dhammā āpātaṃ āgacchanti. Noca tajjo samannāhāro hoti. Neva tāva tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti. Yatoca kho āvuso ajjhattikoceva mano aparibhinno hoti. Bāhirāca dhammā āpātaṃ āgacchanti. Tajjoca samannāhāro hoti. Evaṃ tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hotīti vuttaṃ. Tasmā vīthicittānināma āvajjanenavinānauppajjanti. Sace āvajjanena dhammatovā kālabhovā yaṃyaṃ niyametvā āvajjitaṃ hoti. Taṃ tadeva tānipi gaṇhanti. Yadi aniyametvā yaṃkiñci āvajjitaṃ hoti. Tānipi āvajji tappakārameva gaṇhanti. Na pana ekāvajjana vīthiyaṃ sabbāni vīthicittāni āvajjanenavā aññamaññaṃvā dhammatovā kālatovā bhinnā lambaṇāni hontīti veditabbanti.

Ettha siyā. Yadi ce taṃ āgantukabhavaṅgaṃ ekavīthiyaṃ ādimhi āvajjanena āvajjitaṃ ārammaṇaṃ agahetvā aññaṃ yaṃ kiñci paricitapubbaṃ parittārammaṇaṃ ārabbha uppajjati. Evaṃ sati nirāvajjanaṃnāma etaṃ siyā. Āvajjanādīhica saddhiṃ dhammato kālato ca bhinnārammaṇaṃnāma siyāti. Saccaṃ, yathā pana maggavīthiyaṃ gotrabhuvodānāni phalasamāpattivīthiyaṃ phalāni nirodhato vuṭṭhahantassaca phalacittaṃ nirāvajjanameva honti bhinnārammaṇañca. Evametassapi natthi nirāvajjanatāya bhinnārammaṇatāyaca dosoti. Yañca ekasmiṃbhave bhavaṅgassa paṭisandhiyā saha dhammatoca ārammaṇa toca abhinnattaṃ tattha tattha vuttaṃ. Taṃpi mūlabhavaṅgaṃ sandhāya vuttaṃ. Idañca āgantukabhavaṅganti natthi dosoti. Tamanantaritvāti taṃ āgantukabhavaṅgaṃ attano anantarapaccayaṃ katvā. Vadanti ācariyā. Pāḷiyaṃ pana mahāaṭṭhakathāyaṃca etaṃ vidhānaṃ natthīti adhippāyo. Kāmāvacarajavanāvasāneyeva tadārammaṇaṃ icchanti. Na mahaggatānuttarajavanāvasāne. Kasmā iti ce. Kāmāvacara javanānaṃ eva savipphandanattā. Itaresañca avipphandanattā.

[136] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Kāmataṇhā nidāna kammanibbattattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ akāraṇaṃ.


这段巴利文的中文直译如下：
首先在这里,对于舍受结生者,即使在非常明显的佛陀色身等极可意的所缘中生起忧受时,不会生起彼所缘,而是在忧受速行之后直接堕入有分。而对于喜受结生者,在一切可意不可意的大所缘及不明显的六种所缘中生起忧受时,既不会生起彼所缘,也不会生起根本有分,因此在忧受之后,六种舍受相应的异熟识中随其所应生起一个作为客有分而转起。同样地,对于喜受结生者在佛陀色身等极可意、极广大、极明显的六种所缘或大界法及概念法中生起忧受时也是如此。
在此,由于在阿毗达磨的界分别中说:"在一切法中首先是作意。"在大象足迹喻经中也说:"诸友,当内眼根未坏,外色尘现前,但若无相应作意,则不会生起相应的识分。诸友,当内眼根未坏,外色尘现前,且有相应作意时,则会生起相应的识分。诸友,内耳根...内鼻根...内舌根...内身根...内意根未坏,外法尘现前,但若无相应作意,则不会生起相应的识分。诸友,当内意根未坏,外法尘现前,且有相应作意时,则会生起相应的识分。"因此,路心若无作意则不会生起。若被作意通过法或时间确定了什么,它们就会取那个所缘。若没有确定而作意任何东西,它们也

--------------------------
 这是一段巴利语经文的内容，主要讨论了以下几个要点：

1. 关于舍俱结生者(upekkhāpaṭisandhikassa)的心路过程，当面对非常明显的佛陀相貌等可意所缘时，若生起忧心，则无法生起彼所缘，而是直接堕入有分。

2. 对于喜俱结生者(somanassapaṭisandhikassa)，在面对任何可意或不可意的大所缘时，若生起忧心，既不会有彼所缘生起，也不会回到根本有分，而是生起一个与舍俱相应的异熟心作为客有分(āgantuka bhavaṅga)。

3. 解释了心路过程中的作意(samannāhāro)的重要性。根据阿毗达磨和大象迹喻经，意识的生起需要三个条件:
- 内在感官(如眼根等)完好
- 外在所缘(如色等)现前
- 相应的作意生起

4. 文中强调心路心识离不开作意，如果作意确定了某个对象，随后的心识也会取相同的对象。

5. 最后讨论了关于客有分的一些争议问题，以及彼所缘只在欲界速行之后生起，而不在广大和出世间速行之后生起的原因。

请注意，这是一个专业的佛教论述文本，涉及复杂的阿毗达磨理论，上述翻译主要捕捉了核心意思，可能无法完全传达原文的所有细微差别。

-----------------------
 我会将这段巴利文完整翻译成中文：

首先，对于舍俱结生者，当面对非常明显的佛陀相貌等可意所缘时，若生起忧心，则无法生起彼所缘，而是在忧速行之后直接堕入有分。而对于喜俱结生者，在面对任何可意或不可意的大所缘，以及不明显的六种所缘时，若生起忧心，既不会有彼所缘生起，也不会回到根本有分，因此在忧心之后会在六种舍俱异熟心中适当地生起一个作为客有分。同样地，当他对佛陀相貌等极可意、极大或极明显的六种所缘，或者广大概念所缘生起忧心时也是如此。

在此，由于在阿毗达磨的界分别中说到"对一切法的最初作意"，また在大象迹喻经中说："诸友，当内在眼根未坏，外在色尘现前，但若无相应作意，则不会生起相应的识知。诸友，当内在眼根未坏，外在色尘现前，且有相应作意时，才会生起相应的识知。同样地，诸友，内在的耳、鼻、舌、身、意根未坏，外在法尘现前，但若无相应作意，则不会生起相应的识知。当内在意根未坏，外在法尘现前，且有相应作意时，才会生起相应的识知。"因此，心路心识必须依靠作意才能生起。如果作意确定了某个法或时间，这些心识也会取那个所缘；如果作意未确定而取任何所缘，这些心识也会取与作意相同的所缘。应当了解在同一心路中，所有心路心识不会因作意、彼此之间、法或时间而取不同所缘。

这里可能有疑问：如果那个客有分在一个心路开始时不取被作意所确定的所缘，而是取任何一个熟悉的欲界所缘，这样的话，它就会成为无作意，而且会与作意等在法和时间上取不同所缘。确实如此，但就像在道心路中的种姓智和随导智、在果定心路中的果心、从灭尽定出定者的果心是无作意且取不同所缘一样，这种情况也不会有无作意和取不同所缘的过失。虽然在某些地方说到在一世中有分与结生在法和所缘上是相同的，那是针对根本有分而说的，这是客有分，所以没有过失。

"随其后"是指以该客有分为自己的无间缘，诸师如此说。但在圣典和大注疏中没有这种说法，意思是他们认为彼所缘只在欲界速行之后生起，而不在广大或出世间速行之后生起。为什么呢？因为欲界速行有动摇性，而其他则无动摇性。

在《清净解疏》中说："因为是由欲爱为因的业所产生"这个理由。这是不合理的。


Apica abhiññāvajjitāni mahaggatānuttarajavanāni aparittārammaṇāni honti. Tadārammaṇāni pana parittārammaṇānevāti natesaṃ avasāne tadārammaṇuppatti pasaṅgo atthi. Abhiññājavanānica kānici parittārammaṇānipi santatarāni hontīti tesaṃpi avasāne taduppatti natthiyevāti.

[137] Etena

Ajanakattā janaka samānattābhāvatotiādipi paṭikkhittaṃ hoti.

Kāmāvacarasattānaṃeva tadārammaṇaṃ icchanti. Na rūpārūpasattānaṃ. Na hi tesu uppannānaṃ parittārammaṇānaṃpi kāmāvacarajavanānaṃ avasāne tadārammaṇuppatti atthi. Tadārammaṇūpa nissayassa kāma bhavaṅgassa abhāvato mahaggata bhavaṅgassa ca santa tarassa tadārammaṇa kiccā bhāvatoti. Cakkhuviññāṇa sota viññāṇāni pana rūpasattānaṃ cakkhusotaindriya pavattiānubhāvato sampaṭicchanasantīraṇānica dvāravīthibhede cittaniyamasiddhito rūpasattesu pavattanti yevāti. Kāmāvacaradhammesveva ārammaṇabhūtesu tadārammaṇaṃ icchanti, na mahaggatānuttarapaññattidhammesu. Ekantaparittārammaṇattā tadārammaṇānaṃ. Tesaṃ pana ekantaparittā rammaṇabhāve kāraṇaṃ heṭṭhā vuttamevāti.

[138] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Aparicitattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ akāraṇaṃ.

Cittañhi nāma vikappabalevā appanāpattabhāvanākammavisese vā sati nibbāne viya aparicitepi ārammaṇe pavattatiyevāti.

[139] Yañca vibhāvaniyaṃ

‘‘Kāmataṇhāyattakammajanitattāpī’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃpi heṭṭhā paṭikkhittameva. Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ kiṃvā etāya yutticintāyāti vatvā sabbāni vibhāvaniyaṃ vutta kāraṇāni paṭikkhittānīti.

Kāme javana sattālambaṇānaṃ niyamesatīti kāmabhūmipariyāpannānaṃ javanānaṃ sattānaṃ ārammaṇānañca vasena tividhe niyame sati. Vibhūte timahanteca tadārammaṇamīritanti etena tadārammaṇaṃnāma pavattamānaṃ vibhūtārammaṇevā atimahantārammaṇe vā pavattatīti ayameva niyamo dassito. Na pana yattha tadā rammaṇaṃ pavattati. Etadeva vibhūtañca atimahantañca nāmāti niyamo. Tasmā uḷārakammanibbattānaṃ suvisadavatthukānaṃ rūpabrahmānaṃ uppannāvīthiyo yebhuyyena vibhūtārammaṇāeva atimahantā rammaṇāevaca hontīti veditabbā. Keci pana imamatthaṃ asallakkhetvā rūpārūpabhūmīsu vibhūtārammaṇavīthiyo atimahantārammaṇavīthiyoca nalabbhantīti vadanti. [Tadārammaṇaniyamo].



这段巴利文的完整中文直译如下：
此外,除了神通作意之外的大界和出世间速行都是非有限所缘,而彼所缘只缘取有限所缘,因此在它们之后不会生起彼所缘。神通速行虽然有些也缘取有限所缘,但因为更寂静,所以在它们之后也不会生起彼所缘。
137
由此而否定了"因为非能生故,因为无同等能生性"等说法。
只承认欲界有情有彼所缘,而不承认色无色界有情有彼所缘。因为在彼等生起的有限所缘的欲界速行之后也不会生起彼所缘,这是因为无彼所缘所依的欲界有分,而大界有分因为更寂静所以不能执行彼所缘的作用。但是眼识和耳识在色界有情中因为眼根耳根的活动力而转起,领受和推度也因为在门路心差别中有心的决定性而在色界有情中转起。
只承认缘取欲界法为所缘时有彼所缘,而不承认缘取大界、出世间法和概念法时有彼所缘。因为彼所缘一定是有限所缘。关于它们一定是有限所缘的原因已如前述。
138
然而在《清净疏》中说:"因为不熟悉"为理由。这不是理由。
因为名为心者,若有分别的力量、或得定的修习业的差别,即使在不熟悉的所缘如涅槃中也能转起。
139
在《清净疏》中所说的"因为是由欲爱所系的业所生"的理由,这也如前已否定。因此在义注中说:"何必思考这些理由",由此否定了《清净疏》中所说的一切理由。
欲界速行、有情和所缘的决定是说:当在欲地所摄的速行、有情和所缘三种决定中。所说的"彼所缘在明显和极大的所缘中生起"是显示彼所缘只在明显所缘或极大所缘中生起的决定,而不是说凡是彼所缘生起的地方就叫做明显和极大所缘。因此应知由殊胜业所生、有清净依处的色界梵天所生起的路心,大多数都是明显所缘或极大所缘。有些人不理解这个道理而说在色无色界中没有明显所缘路心和极大所缘路心。[彼所缘的决定]

140.Javanesucāti casaddo pana saddattho. Chakkhattu mevavā javanti. Pakatikālepi ārammaṇassa dubbalabhāve satīti adhippāyo. Aṭṭhakathāyaṃpi hi pakatikāle ārammaṇadubba laṭṭhāneeva kāmāvacarajavanānaṃ chakkhattuṃ pavatti vuttāti. Keci pana chakkhattunti idaṃ mucchākālavasena vuttanti maññanti. Mandavattiyanti maraṇāsannakāle bahucittakkhaṇātītakassa vatthussa dubbalattā itarakālesuca mudutarabhāvena kenaci upadduta bhāvena ajjhotthaṭabhāvenaca vatthussa dubbalattā tannissitānaṃ javanānaṃ mandībhūtavegatā vasena pavattikāle. Maraṇakālādīsūti maraṇāsannakāle mucchākāle visaññibhūta kāle atitaruṇakāleca, tattha mucchākālonāma asayha rūpehi dukkhadhammehi atibhūtānaṃ adhimattato karajakāyassa vihaññappattikālo. Visaññi bhūtakālonāma pītivegenavā niddābhibhūtatāyavā yakkhagahaṇenavā surāmadādi vasenavā pakatisaññāya vigatakālo. Atitaruṇakālonāma gabbhagatassavā sampatijātassavā dārakassa ajjhatta vatthūnaṃ atimudukālo. Tādisesu hi kālesu antarantarā chadvārikavīthiyo pavattamānāpi yebhuyyena paripuṇṇajavanavārā na pavattanti. Dvattivoṭṭhabbanikāvā catupañcajavanikāevavā pavattantīti. Etthaca dvattivoṭṭhabbanikavārā aṭṭhakathāyaṃ vuttā. Catupañca javanikavārā mūlaṭīkāyaṃ vuttā. Pañcavāramevāti idaṃ pana maraṇā sannakālavasena vuttaṃ. Namucchākālādivasena. Tañca khopākatikasattānaṃ vaseneva. Ye pana jhānasamanantaraṃvā paccavekkhaṇa samanantaraṃvā abhiññāsamanantaraṃvā cavantivā parinibbāyantivā. Tesaṃ jhānādīniyeva pañcavārato adhikānivā ūnānivā maraṇā sannajavanānināma hontīti daṭṭhabbaṃ. Ayañca attho upari maraṇuppattiyaṃ āvibhavissatīti. Bhagavato pana yamakapāṭihāriya kālādīsūti ettha aññesaṃpi mahāmoggalānattherādīnaṃ evarūpo lahuppavattikālo ādisaddena saṅgahitoti daṭṭhabbo. Vuttañhi visuddhimagge ayaṃ pana matthakapattā vasī bhagavato yamakapāṭihāriye labbhati. Aññesaṃvā evarūpe kāleti. Sakalena pana vākyena thapetvā yamakapāṭihāriyasadisaṃ lahuka pavattikālaṃ aññasmiṃ kāle bhagavatopi chavā sattavā paccavekkhaṇacittāni pavattanti. Aññesaṃ pana vattabbameva natthīti dasseti. Cattāri pañcavā paccavekkhaṇacittāni bhavantīti etthapi bhagavatopi lahukappavattiyaṃ pañca paccavekkhaṇacittāni bhavanti. Lahukatarapavattiyaṃ cattārīti atthopi yujjatiyeva.

Vibhāvaniyaṃ pana

Bhagavato cattāri aññesaṃ pañcapīti yuttaṃ viya dissatīti vuttaṃ.


这段巴利文的完整中文直译如下：
140
在"速行中"的"和"字是连接词的意思。或者说只有六次速行,这是指即使在正常时期所缘力弱时的意思。因为在义注中说在正常时期所缘力弱的地方欲界速行只生起六次。有些人认为"六次"是就昏迷时说的。"缓慢运转"是指在临终时因为已经过去许多心识刹那的依处变弱,或在其他时候因为依处变得柔弱、受到某种障碍、被压制而变弱,导致依止它的速行力量减弱而转起的时候。
"在临终时等"是指临终时、昏迷时、失去知觉时和极幼年时。其中昏迷时是指被难以忍受的痛苦法压倒而色身受到极大伤害的时候。失去知觉时是指因喜悦的力量、或被睡眠所征服、或被夜叉所附、或因醉酒等而失去正常知觉的时候。极幼年时是指胎儿或初生婴儿的内在依处极其柔软的时候。因为在这些时候,虽然间或生起六门路心,但大多数不会生起完整的速行轮,只会生起二三个确定或四五个速行。
在此,义注中说有二三个确定的轮,根本复注中说有四五个速行的轮。"只有五次"是就临终时说的,不是就昏迷时等说的。而且这只是就一般有情而言。那些在禅那之后、观察之后、神通之后死亡或般涅槃的人,他们的临终速行是禅那等五次以上或以下,应当这样理解。这个道理将在下面死亡生起的地方明了。
"在世尊双神变时等"中,以"等"字包摄其他如大目犍连长老等也有这样的迅速转起时。因为在清净道论中说:"这个圆满自在在世尊的双神变中可得,或其他这样的时候。"以整句话显示除了像双神变那样的迅速转起时之外,在其他时候即使是世尊也有六或七个观察心生起,更不用说其他人了。在"有四或五个观察心"中,意思也可以是世尊在较快的转起中有五个观察心,在更快的转起中有四个。
然而在《清净疏》中说:"看起来合理的是世尊有四个,其他人有五个。"


Tattha yamakapāṭihāriyaṃ karonto bhagavā aggikkhandhaudaka dhārādīnaṃ dvinnaṃ dvinnaṃ pāṭihāriyānaṃ pavattanatthaṃ pathamaṃ tejokasiṇe pādakajjhānaṃ samāpajji. Tato dve jhānaṅgāni paccavekkhi. Tato uparimakāyato aggikkhandho pavattatūti adhiṭṭhāsi. Tato tasmiṃyeva kasiṇe abhiññaṃ samāpajji. Abhiññāvasena uparimakāyato aggikkhandho pavattati. Tato āpokasiṇe pādakajjhānaṃ samāpajji. Tato dve jhānaṅgāni paccavekkhi. Tato heṭṭhimakāyato udakadhārā pavattantūti adhiṭṭhāsi. Tato tasmiṃyeva kasiṇe abhiññaṃ samāpajji. Abhiññāvasena heṭṭhima kāyato udakadhārā pavattanti. Sesayamakesupi eseva nayo. Etthaca lahukappavattiyā icchitattā dve dve paccavekkhaṇavārā catupañcajavanikāeva bhavanti. Dvinnañca javanavārānaṃ antarā dve eva bhavaṅgāni bhavanti. Tānica dve pāṭihāriyāni passantānaṃ ekappahāreneva pavattāni viya paññāyantīti. Etarahi pana keci ādikammikajjhānapaccavekkhaṇesupi cattāri pañcavājavanāni vadanti. Ādikammikassāti yogakammasiddhiyā ādimhi niyuttassa. Pathamaṃ uppannā appanā pathamakappanā. Tassaṃ pathamakappanāyaṃ. Ādikammikaappanāvīthiyanti attho. Tadā hi sabbānipi mahaggatajavanāni puna āsevanābhāvato paridubbalāni hontīti ekavārameva javantīti. Abhiññājavanāni pana iddhivikubbanādi. Kiccasiddhiyāeva payuttānīti kiccasiddhito paraṃ kattabbābhāvato ādikammikakālepi vasībhūtakālepi ekavārameva javantīti vuttaṃ abhiññājavanānica sabbadāpīti. Yathāca abhiññājavanādi evaṃ maggajavanānipi taṃ taṃ kilesappahānakiccasiddhito paraṃ kattabbā bhāvato ekavārameva javantīti vuttaṃ cattāro pana.La. Eka cittakkhaṇikāvāti. Athavā, maggacetanāya anantarikaphalattā sakiṃ uppanneyeva magge phalassavāro āvatoti natthi maggacittassa punuppattiyā okāsoti vuttaṃ cattāro pana.La. Ekacittakkhaṇikāvāti. Javanuppattiyā pakatiyā sattakkhuparamattā mandassa pañcamaṃ uppannamaggato paraṃ dve phalacittāni uppajjanti. Tikkhassa catutthaṃ uppannamaggato paraṃ tīṇīti vuttaṃ tato paraṃ.La. Uppajjantīti. Nirodhasamāpattikāle pana pubbabhāgeyeva tādi sassa payogābhisaṅkhārassa katattā dvinnaṃ vārānaṃ upari cittappavatti natthīti vuttaṃ nirodha.La. Javatīti. Etthaca dvikkhattunti idaṃ ukkaṭṭha niddesavasena vuttaṃ. Ekaṃvā dvevā cittavāre atikkamitvā acittako hotīti hi vuttaṃ. Catutthāruppajavananti anāgāmino kusalabhūtaṃ arahato kriyabhūtaṃ nevasaññānāsaññā yatana javanaṃ. Vuṭṭhānakāleca nirodhassa nisandamattattā ekavārameva vajanaṃ pavattatīti vuttaṃ vuṭṭhānakālecātiādi. Tattha anāgāmi phalaṃvā arahattaphalaṃvāti anāgāmiphalevā arahattaphalevā. Bhāvena bhāvalakkhaṇe hetaṃ paccattavacanaṃ. Tenāha niruddheti. Sabbatthāpi samāpattivīthiyanti jhānasamāpatti phalasamāpattivasena sakalāyapi samāpattivīthiyaṃ. Bhavaṅgasotoviya vīthiniya mo natthīti idaṃ ciṇṇavasībhūtakālaṃ sandhāya vuttaṃ. Akatā dhikārassa pana jhānasamāpattiyaṃ ādito paṭṭhāya dve tīṇi cattārītiādinā jhānajavanāni anukkamena vaddhamānāni pavattanti. Katā dhikārānaṃ pana mahāpurisajātikānaṃ paṭiladdhakālato paṭṭhāya ciṇṇavasībhāvāneva honti. Tathā phalajavanānica sabbesaṃpi phalaṭṭhānanti daṭṭhabbaṃ.

这段巴利文的完整中文直译如下：
在此,世尊在显现双神变时,为了显现火聚和水流等两两神变,首先入火遍定作为基础禅那。然后观察两个禅支。之后决意"愿上半身放出火聚"。然后就在那个遍处入神通。以神通力使上半身放出火聚。然后入水遍定作为基础禅那。然后观察两个禅支。之后决意"愿下半身流出水流"。然后就在那个遍处入神通。以神通力使下半身流出水流。其他双神变也是这个方法。
在此,因为要迅速转起,所以两个两个观察轮只有四五个速行。两个速行轮之间只有两个有分。那两个神变在观看者看来似乎是同时显现的。
现在有些人说即使在初学者观察禅那时也有四或五个速行。"初学者"是指在修习业开始时已确立的人。"最初生起的安止"是指第一次安止。"在那最初安止中",意思是初学者安止路心。因为那时一切大界速行因为没有重复练习而都很弱,所以只生起一次速行。但是神通速行则因为只为了成就神变等作用而修习,所以在成就作用之后没有其他所作,因此即使在初学时或已熟练时也只生起一次速行,所以说"神通速行在任何时候"。
如同神通速行等,道速行也因为在成就断除各自烦恼的作用后没有其他所作,所以只生起一次速行,因此说"四个...一心刹那"。或者说,因为道思是无间的果,一旦道生起就轮到果生起,所以道心没有再生起的机会,因此说"四个...一心刹那"。因为速行生起通常最多七次,所以钝根者在第五道生起后生起两个果心,利根者在第四道生起后生起三个果心,因此说"此后...生起"。
在入灭定时,因为在前行时已经作了如此的加行准备,所以在两轮之上没有心的转起,因此说"灭定...速行"。在此"两次"是就最胜说的,因为说"过了一或两个心轮就成为无心"。"第四无色速行"是指阿那含的善性或阿罗汉的唯作性非想非非想处速行。在出定时因为只是灭定的余势,所以速行只生起一次,因此说"在出定时"等。其中"阿那含果或阿罗汉果"是在阿那含果或阿罗汉果,这是以状态表示状态的主格。因此说"在灭时"。"在一切定路心中"是指在禅那定和果定的一切定路心中。"如有分流般没有路心的决定"是就已练习熟练时说的。对于未修习的人,在禅那定中从开始就有两个三个四个等禅那速行次第增加而转起。但是对于已修习的大人种性者,从证得时起就已经练习熟练。应知果速行对一切得果者也是如此。

 Bahūnipīti pisaddo sampiṇḍanattho. Tena ādikammikakālādīsu ekavārādivasenapi avasesānaṃ pavattiṃ sampiṇḍetīti. [Jānaniyamo].



这段巴利文的完整中文直译如下：
"很多也"中的"也"字是总括的意思。以此总括其余在初学时等以一次等方式的转起。[速行的决定]。
provided by EasyChat

141. Evaṃ pubbāparaniyāmavasena vīthicittānaṃ pavattiṃ dassetvā idāni puggalabhedavasena bhūmibhedavasenaca tesaṃ pavattiṃ dassento duhetukānantiādimāha. Paṭisandhiviññāṇasahagatā dve hetuyo etesanti duhetukā. Catūhi ñāṇavippa yuttamahāvipākehi gahitapaṭisandhikā. Dvīhi pana ahetuka vipākehi gahita paṭisandhikā ahetukā natthi paṭisandhihetu etesanti katvā. Tesaṃ dvinnaṃpi vipākāvaraṇasabbhāvato mahagga tajjhānānipi tāva nuppajjanti. Kuto lokuttarāni. Kriyajavanāni pana khīṇāsavānameva āvenika bhūtānīti vuttaṃ kriyajavanāni cevaappanājavanānica na labbhantīti. Tattha vipākā varaṇaṃ nāma ahetuka paṭisandhikatā dvihetuka paṭisandhikatāca. Tathā ñāṇasampayuttavipākānica sugatiyanti sugati bhave pariyāpannānaṃ tesaṃ dvinnaṃ tathā ñāṇampayuttamahāvipākānica na labbhantīti attho. Etthaca sugatiyanti etena duggatipariyāpanne ahetuka puggale nivatteti. Na hi tesaṃ imasmiṃ vākye itaresaṃ anuññātāni ñāṇavippayuttavipākānipi labbhantīti. Tenāha duggati yaṃ panātiādi. Tattha duggatiyaṃ pariyāpannānaṃ ahetukānaṃ ñāṇasampayuttavipākānica ñāṇavippayuttāni mahāvipākānica na labbhantīti paripuṇṇa yojanā daṭṭhabbā. Ettha siyā. Kasmā panettha sugatipariyāpannānaṃ ahetukānaṃ cattāri ñāṇasampayuttavipākāni duggatipariyāpannānañca aṭṭhapi sahetuka mahāvipākāni na labbhantīti vuttaṃ. Nanu paṭṭhāne sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayoti vuttaṃ. Ettha hi ekasmiṃ bhave ekassa sattassa kadāci sahetukaṃ bhavaṅgaṃ kadāci ahetukaṃ bhavaṅganti evaṃ mūlabhavaṅge pavattibhedo natthīti katvā sahetukaṃ bhavaṅganti idaṃ tadārammaṇasaṅkhātaṃ āgantukabhavaṅgaṃ sandhāya vuttanti viññāyati. Sahetukantica sāmaññavacanattā dvihetukaṃ tihetukañca tadārammaṇaṃ viññātabbaṃ hoti. Ahetukassa bhavaṅgassāti idha pana tassa tadārammaṇassa anantaraṃ uppannaṃ mūlabhavaṅgameva adhippetaṃ. Idhapi sāmaññavacanattā dvīsu a- ahetukabhavaṅgesu yaṃkiñci gahetabbamevāti. Tasmā dvinnaṃ ahetukānaṃpi aṭṭhasahetuka tadārammaṇānipi labbhamānānieva siyuṃ. Duhetukānaṃ pana vattabbameva natthīti. Vuccate, ahetu kesu tāva duggatipariyāpannānaṃ sahetukatadārammaṇasambhavo sabbaaṭṭhakathāsu paṭikkhitto. Tasmā ahetukassa bhavaṅgassāti idaṃ kusalavipākabhūtaṃ ahetukabhavaṅgaṃ sandhāya vuttanti yuttaṃ. Ayañhi paṭṭhāne dhammatā. Yadidaṃ yathālābhagahaṇanti. Itarathā sabbaaṭṭhakathāvirodho siyāti. Yathāca kusalānaṃ yogasādhanīyattā pavattiyaṃpi yogakammavasena ñāṇayogo hoti. Na tathā vipākānaṃ. Tesaṃ pana ayogasādhanī yattā pavattiyaṃ bhavaṅgañāṇasaṅkhātena upanissayaññāṇena vinā ñāṇayogo na sambhavati. Tasmā sahetukaṃ bhavaṅganti idhapi ñāṇavippayuttabhūtaṃ sahetukatadārammaṇameva gahetuṃ yuttanti katvā dvihetukānaṃ ahetukānañca ñāṇasampayuttatadārammaṇa paṭikkhepo therena katoti. Ācariyabuddhadattattherena pana yena vipākacittena paṭisandhiṃ gaṇhanti. Tena sadisaṃ vā tato hīnaṃ vā tadārammaṇaṃ tesaṃ sambhavati. Na paṇītanti katvā dvinnaṃpi ahetukānaṃ aṭṭhamahāvipākāni paṭikkhipitvā sattatiṃsacittapaṭi lābho vutto. So pana yathā vuttapaṭṭhānapāḷiyā virujjhati.

这段巴利文的完整中文直译如下：
141
如此显示了依前后决定的路心转起后,现在为了显示依人的差别和地的差别而有的转起,说"二因者"等。"二因者"是说与结生识俱行的有二因,即以四个离智大异熟心得结生者。而以二个无因异熟心得结生者为"无因者",因为他们没有结生因。对于这两种人,因为有异熟障碍,所以首先大界禅那都不会生起,更何况出世间法。而唯作速行只属于漏尽者,因此说"不得唯作速行和安止速行"。
其中异熟障碍即是无因结生性和二因结生性。同样,"在善趣中"是说在善趣有中摄的那两种人也不得智相应大异熟。在此,"在善趣中"这句排除了恶趣摄的无因人,因为他们连此句所允许的智不相应异熟也不得。因此说"但在恶趣中"等。其中应知完整的解释是:恶趣摄的无因者不得智相应异熟和智不相应大异熟。
在此可问:为什么说善趣摄的无因者不得四个智相应异熟,恶趣摄者不得八个有因大异熟?难道在发趣论中不是说"有因有分是无因有分的无间缘"吗?因为在此,考虑到在一生中一个有情的有分不会有时是有因有分有时是无因有分这样的根本有分差别,所以理解"有因有分"是就称为彼所缘的客有分说的。由于"有因的"是一般用语,应知包括二因和三因的彼所缘。而"无因有分"在此则意指那彼所缘之后生起的根本有分。在此也因为是一般用语,所以在两种无因有分中应取任何一种。因此,两种无因者也应得八个有因彼所缘,更不用说二因者了。
回答说:首先,在所有义注中都否定了恶趣摄无因者有有因彼所缘的可能。因此,"无因有分"这句适合理解为就善异熟无因有分说的。这是发趣论中的法则,即如所得而取。否则将与所有义注相违。又如善法因为是修习所成就,所以在转起时也依修习业而有智的结合。异熟则不然,因为它们是非修习所成就,所以在转起时若无称为有分智的亲依止智就不可能与智结合。因此,"有因有分"在此也适合只取智不相应的有因彼所缘,基于此而长老否定二因者和无因者有智相应彼所缘。
然而觉音长老说:他们以何种异熟心得结生,就得与之相同或较劣的彼所缘,不得殊胜的,因此否定两种无因者有八大异熟而说有三十七心。但这与前述发趣论的经文相违。

 Apare pana yathā ahetukānaṃ sugatipariyāpannānaṃ dvihetuka tadārammaṇaṃ hoti. Evaṃ dvihetukānaṃpi tihetukatadārammaṇaṃ sambhavatīti vadanti. Taṃ yuttaṃviya dissati. Aṭṭhakathāyañhi katthaci tesaṃ dvinnaṃpi avisesena aṭṭhamahāvipākapavatti vuttāti. Paṭisandhiviññāṇa sahagatā tayo hetū etesanti tihetukā. Te pana kāmarūpārūpavasena tividhā honti. Puthujjano aṭṭhaariyācāti navavidhā. Tesu khīṇāsavānaṃ kusalākusala javanānica nalabbhanti. Sabbaso anusayapahānena sabbesaṃ kusalākusalānaṃ saha niruddhattā anusaya paṭibaddho hi tesaṃ tabbhāvoti. Tathāsaddo pakkhantarattho. Apariniṭṭhitasikkhākiccatāya sikkhanasīlayuttā sattaariyā sekkhānāma. Idha pana tayo heṭṭhimaphalaṭṭhā adhippetā. Tesañhi ādito sotāpattimaggeneva diṭṭhivicikicchānaṃ pahīnattā taṃ sahagatāni pañcajavanāni nalabbhantīti. Anāgāmipuggalānaṃ pana paṭighajavanānica na labbhanti. Anāgāmimaggena pahīnattā. Maggassa pana ekacittakkhaṇikattā. Catunnaṃ maggaṭṭhānaṃ paccekaṃ yathāsakaṃ maggajavanānieva labbhanti. Uparimānañca phalānaṃ heṭṭhimehi puggalehi anamigatattā heṭṭhimānañca uparimesu puggalantaresu anuppajjanato catunnaṃ phalaṭṭhānaṃpi paccekaṃ yathāsakaṃ phalajavanānieva labbhantīti vuttaṃ lokuttara.La. Samuppajjantīti. Etthaca uparimagge āgate heṭṭhimamaggānubhāvassa sabbaso paṭipassaddhivasena uparimānaṃ puggalantaratāsiddhi veditabbāti. Idāni tesaṃ tesaṃ puggalānaṃ pārisesato labbhamānavīthicittāni dassetuṃ gāthamāha. Pariniṭṭhi tasikkhākiccattā natthi sikkhitabbakiccaṃ etesanti asekkhā. Khīṇāsavā. Tesaṃ tevīsatikāmavipāka vīsatikriya arahattaphala vasena catucattālīsa vīthicittāni sambhavā yathāsambhavaṃ uddise. Sattannaṃ sekkhānaṃ diṭṭhivicikicchājavanavajjitānaṃ sattannaṃ akusalānaṃ ekavīsatiyā kusalānaṃ tevīsatiyā kāmavipākānaṃ tiṇṇaṃ heṭṭhimaphalānaṃ āvajjanadvayassaca vasena chapaññāsa vīthicittāni sambhavā uddise. Avasesānaṃ catunnaṃ puthujjanānaṃ kāmavipāka lokiyakusalākulāvajjana dvayavasena catupaññāsa vīthicittāni sambhavā uddiseti yojanā. Puggala bhedena vīthicittānaṃ bhedo puggalabhedo.



这段巴利文的完整中文直译如下：
但其他人说:如同善趣摄的无因者有二因彼所缘,同样二因者也可能有三因彼所缘。这看起来似乎合理。因为在义注中某些地方说这两种人都不加区别地有八大异熟生起。
"三因者"是说与结生识俱行的有三因。他们依欲界、色界、无色界而有三种。凡夫和八种圣者成为九种。其中漏尽者不得善不善速行,因为由于完全断除随眠而一切善不善都已灭尽,因为它们的存在是与随眠相连的。"同样"字表示另一方面。
七圣者因为修习事未完成而有修习性质,称为有学。在此是指得三种较低果者。因为他们最初以预流道断除了见和疑,所以不得与之俱行的五种速行。而阿那含人也不得瞋恚速行,因为已被阿那含道断除。因为道只有一心刹那,所以四种道位者各自只得其相应的道速行。又因为上位果是较低的人未达到的,而较低果在上位补特伽罗之间不会生起,所以说四种果位者各自也只得其相应的果速行,因此说"出世间...生起"。在此应知因为得上位道时下位道的力量完全止息而成就上位补特伽罗性。
现在为了显示那些补特伽罗由余剩得到的路心而说偈颂。"无学"是说因为修习事已完成而无需修习的漏尽者。对他们,应说二十三欲界异熟、二十唯作、阿罗汉果这四十四种路心随其所应而生起。对七有学,除去见疑速行的七不善、二十一善、二十三欲界异熟、三下位果和两种转向,这五十六种路心随其所应而生起。对其余四种凡夫,应说欲界异熟、世间善不善和两种转向这五十四种路心随其所应而生起,这是解释。依补特伽罗差别而有路心的差别称为补特伽罗差别。

142. Sabbānipi vīthicittāni upalabbhanti puggalānaṃ dvārānañca ettheva paripuṇṇasambhavato. Yathārahanti taṃ taṃ bhūmipuggalānaṃ uppattiarahānurūpaṃ. Rūpāvacarabhūmiyaṃ vajjitabbesu soḷasavīthi cittesu channaṃ cittānaṃ uparivākye vuccamānattā paṭighajavana tadārammaṇa vajjitānīti vuttaṃ. Arūpāvacarabhūmiyaṃ pathamamagga rūpāvacarahasana heṭṭhimāruppavajjitāni paṭighajavana tadārammaṇavajjitānica vīthi cittāni labbhantīti yojanā. Etthāpi vajjitabbesu aṭṭhatiṃsa vīthicittesu soḷasannaṃ cittānaṃ uparivuccamānatā daṭṭhabbā. Sabbatthāpīti sabbāsupi rūpārūpabhūmīsu. Taṃtaṃ pasādarahitānaṃ taṃtaṃdvārikavīthicittānina labbhantevāti rūpāvacarabhūmiyaṃ tāva ghānādittayaṃ natthīti ghānajivhākāyapasāda rahitānaṃ rūpībrahmānaṃ ghāna jivhākāyadvārikāni cha vīthicittāni nalabbhanteva. Yāni sandhāya channaṃ cittānaṃ uparivākye vuccamānattāti heṭṭhā vuttaṃ. Arūpabhūmiyaṃ pana pañcapi pasādā natthīti pañcadvārikāni dvipañcaviññāṇa manodhā tuttika santīraṇattayavasena soḷasavīthicittāni nalabbhanteva. Yāni sandhāya soḷasannaṃ cittānaṃ upari vuccamānatāti vuttaṃ. Kāmabhūmiyaṃ pana taṃtaṃ pasādarahitatā jaccandhādīnaṃ vasena yo jetabbā. Kāme asīti vīthicittāni yathārahaṃ labbhare labbhanti. Rūpe catusaṭṭhi tathā yathārahaṃ labbhare. Arūpe dve cattālīsa yathārahaṃ labbhareti yojanā. Etthaca brahmalokevā upari chakāmāvacara devalokesuvā aniṭṭhārammaṇāni nāma natthi. Tasmā rūpāvacarabhūmiyaṃ catunnaṃ akusalavipākānaṃ labbhamānatāvacanaṃ tattha ṭhatvāvā idha āgantvāvā idha anaṭṭhehi rūpasaddehi samāgacchantānaṃ vasena daṭṭhabbaṃ. Keci pana idha āgatānaṃyeva brahmānaṃ aniṭṭhārammaṇasamāyogo hotīti thāni cattāri rūpabhūmiyaṃ laddhānināma na honti. Tasmā tattha saṭṭhiyeva vīthicittānīti vadanti. Taṃ na yujjati. Idha āgatānaṃyeva uppannānipi brahmattabhāve uppannattā brahmaloke uppannāni icceva vattabbattā. Naca tattha ṭhitāpi idha aniṭṭhāni nagaṇhanti. Dūrepi ārammaṇaṃ gahetuṃ samatthattā brahmānanti.

[140] Yañca vibhāvaniyaṃ

Tassa vādassa paṭikkhipanatthaṃ vuttaṃ ‘‘idha pana tattha ṭhatvāpi imaṃ lokaṃ passantānaṃ aniṭṭhārammaṇassa asambhavo na sakkā vattu’’nti. Tena tattha ṭhatvā imaṃ lokaṃ passantānaṃ uppannāni tāni cattāri cittāni tattha laddhānināma honti. Idha āgatānaṃ uppannāni idha laddhānināma hontīti anuññātaṃ hoti. Tañca na yuttaṃ.

Taṃ taṃ bhūmipariyāpanne sattasantāne uppannānieva taṃtaṃbhūmiyaṃ uppannānīti siddhattā. Iccevantiādi mahānigamanaṃ. Yathāsambhavanti taṃ taṃ bhūmipuggaladvārārammaṇesu sambhavānurūpaṃ. Bhavaṅgena antaritā bhavaṅgantaritā. Yāvatāyukanti tasmiṃ tasmiṃ bhave bhavanikanti vīthito paṭṭhāya yattakaṃ kālaṃ jīvitasantānaṃ pavattati. Tattakaṃ kālanti attho. Abbhocchinnā pavattati asati nirodha samāpattiyanti adhippāyo.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya vīthi saṅgahassa

Paramatthadīpanā niṭṭhitā.

Vīthimutta saṅgaha paramatthadīpanī



这段巴利文的完整中文直译如下：
142
一切路心都在这里得到,因为补特伽罗和诸门在此完全具足。"随其所应"是依各地各补特伽罗生起的适应性。在色界地中,应除去的十六种路心中有六种心将在后文说到,所以说除去瞋恚速行和彼所缘。在无色界地中,得到除去初道、色界微笑、下位无色以及除去瞋恚速行和彼所缘的路心,这是解释。在此也应知在应除去的三十八种路心中有十六种心将在后文说到。
"在一切处"是在一切色无色地中。因为缺乏各种净色所以不得各种门的路心,即在色界地中首先没有鼻等三种,所以缺乏鼻舌身净色的色界梵天不得鼻舌身门的六种路心。关于这些如前所说"有六种心将在后文说到"。而在无色界地中五种净色都没有,所以不得五门的二种五识、意界三种、推度三种共十六种路心。关于这些如所说"有十六种心将在后文说到"。但在欲界地中,应依生盲等缺乏各种净色者而配合。
在欲界随其所应得八十种路心。同样在色界随其所应得六十四种。在无色界随其所应得四十二种,这是解释。在此,在梵天界或上面的六欲界天中没有所谓不可意所缘。因此,说色界地中得四种不善异熟,应视为或住在那里或来到这里而遇到这里的不可意色声的情况。但有些人说只有来到这里的梵天才遇到不可意所缘,所以那四种在色地中不算是得到的,因此说那里只有六十种路心。这不合理,因为即使是来到这里所生起的也因为是在梵天身中生起而应说是在梵天界生起的。而且住在那里的人也不取这里的不可意所缘,因为梵天能取远处的所缘。
[140]在《清净疏》中为了否定那种说法而说:"在此不能说住在那里看这个世界的人不可能有不可意所缘。"由此允许住在那里看这个世界而生起的那四种心称为在那里得到的,来到这里生起的称为在这里得到的。这也不合理。
因为已成立只有在各地所摄的有情相续中生起的才是在各地生起的。"如此"等是大结论。"随其所应"是依各地各补特伽罗诸门所缘的可能性。"为有分所间隔"是被有分心间隔。"尽其寿量"的意思是:在那个生存中从有分意欲的路心开始,有多长时间生命相续转起,就有多长时间,意指除了入灭定外。
如此名为《胜义灯》的《摄阿毗达摩义论》
第四注释路心摄的
胜义灯竟。
离路心摄胜义灯。

143. Evaṃ pavattikāle pavattisaṅgahaṃ dassetvā idāni paṭisandhiyaṃ pavattisaṅgahaṃ dassetuṃ ādigātha māha. Evaṃ vuttanayena pavattiyaṃ pavattisaṅgahonāma vīthicittavasena udīritokathito. Idāni sandhiyaṃ pavattisaṅgaho nāma vīthimutta cittānaṃ vasena vuccatīti yojanā. Etthaca paṭisandhiyaṃ cittacetasikānaṃ pavattiyā kathitāya tato paraṃ bhavaṅgakāleca cutikāleca tesaṃ pavatti kathitāyeva hotīti katvā sandhiyamicceva vuttaṃ.

[141] Vibhāvaniyaṃ pana

Parato maraṇuppattiyaṃ pathamaṃ cutiṃ dassetvā pacchā anantare paṭisandhiyā vakkhamānattā idha sandhiggahaṇena atītā nantara cutipi gahetabbāti adhippāyena yaṃ vuttaṃ ‘‘tadāsannatāya taṃgahaṇeneva gahitacutikālecā’’ti. Taṃ na yujjatiyeva.

Vīthimuttānañhi visayappavattināma atītānantarabhave maraṇuppattiyaṃeva siddhāti ekasmiṃ bhave visayappapattiyā saha tesaṃ paṭisandhipamukhānaṃ vīthimuttacittānaṃ pavattidassanatthaṃeva tāya atītānantaracutiyā saddhiṃ maraṇuppattividhānaṃ therena dassitanti. Bhavanti sattā saṅkhārāca etāsūti bhūmiyo. Ayoti vaḍḍhi. Atthato pana sukhaṃca sukhahetu sukhapaccayāca veditabbā. Yebhuyyena tato ayato apagatā ettha nibbattā sattāti apāyo. Soeva bhūmīti apāyabhūmi. Oḷārikena kāmarāgena kāmīyatīti kāmo. Gantabbā upagantabbāti gati. Gacchanti sattā etthātivā gati. Anekavidhasampattīnaṃ adhiṭṭhānatāya sobhaṇāgati sugati. Kāmoca so sugaticāti samāso. Natthi yathāvutto ayo etthāti nirayo. Niccaṃ vā rayanti kampanti phandanti sattā dukkhappattā etthāti nirayo. Manussā viya uddhaṃ uccā ahutvā tiro añcitā āyatāti tiracchānā. Yuvanti nānā vaṇṇasaṇṭhānāpi sattā samānajātitāya ekībhūtāviya honti etāyāti yoni. Jāti.

Vibhāvaniyaṃ pana

Khandhānaṃ pavattivisesoti vuttaṃ.

Tiracchānānaṃ yoni tiracchānayoni. Pecca itā gatāti petā. Ito apakkamma cavitvā bhavantare gatāti attho. Yekeci kālaṅkatā. Divaṅgatāpi hi loke kālaṅkatā petāti vuccanti. Idha pana sukhasamussayato pecca pakaṭṭhaṃ pavāsaṃ dūraṃ gatāti atthena yāva tato na muccanti. Tāva niccaṃ dukkhappattā lakkhaṇasaṃyuttādīsu āgatā tatīyā apāyikasattā adhippetā. Petānaṃ samūho petti. Pettiyā visayoti petti visayo. Visayotica pavattideso vuccati. Asurakāyoti ettha surā vuccanti upari devā suranti iddhivisesehi dibbanti, suṭṭhuvā ramanti kāmasukharatiṃ paccanubhavantīti katvā. Na surāti asurā. Vepacitti pahārādādayo sandhāya surapaṭipakkhā sura sadisāvāti attho. Viyaṅkaramātā uttaramātādayo vini pātike sandhāya khuddakasurā cūḷakasurāti attho. Yamarājā dayo vemānikapete sandhāya ekadesena surasadisāti attho. Vemānikapetāpi hi katthaci asurakāyāti āgatā. Lokantarika nerayike sandhāya sabbaso suraguṇa rahitāti attho. Tepi hi buddhavaṃsanidānaṭṭhakathāyaṃ jātidukkha niddesesuca asurakāyāti vuttā. Tathā kālakañcikapete sandhāya sabbaso surabhāvarahitāti attho. Iti pañcannaṃ asurānaṃ vasena atthavibhāgo veditabbo. Dibbā vata bhokāyā parihāyissanti, paripūrissanti asurakāyāti imasmiṃ suttapade cattāropi apāyā asurakāyāti aṭṭhakathāyaṃ vaṇṇitā.


这段巴利文的完整中文直译如下：
143
如此显示了转起时的转起摄后,现在为了显示结生时的转起摄而说初偈。如所说方式的转起中的转起摄即是依路心而说明的。现在结生时的转起摄即是依离路心而说的,这是解释。在此,因为说了结生时心心所的转起,从那以后在有分时和死亡时它们的转起也就说了,所以只说"在结生"。
[141]但在《清净疏》中因为意欲"因为后面在死亡生起处先显示死亡后才说紧接的结生,所以这里以结生摄也应包摄前一生的死亡"而说"在死亡时等也因为接近而以彼摄所摄",这完全不合理。
因为离路心的境转起是在前一生死亡生起时才成就的,所以长老显示与前一生死亡一起的死亡生起规则只是为了显示在一生中与境得到一起的以结生为首的离路心的转起。"地"是有情和诸行存在之处。"利"是增长。但从意义上应知是乐和乐因乐缘。"苦趣"是大部分离开那增长而生于此的有情。它就是地故为"苦趣地"。"欲"是被粗欲贪所欲求的。"趣"是应去、应趋向的,或是有情去处。因为是各种圆满的依处而为"善趣"。复合词为"欲界善趣"。"地狱"是没有如前所说的利处,或是有情因为受苦而经常动摇颤动之处。"畜生"是因为不像人那样向上高而是横着伸展延长。"生类"是使有情虽然形色不同而因同类性而似一体之处,即种类。
但在《清净疏》中说是"蕴的特殊转起"。
"畜生趣"是畜生的生类。"饿鬼"是从此离去而去到的,意思是从此离开死去而去到另一生的任何死者。因为在世间即使生天者也称为死者。但在此意指因为从乐积聚离去而去到远离的住处的意思,直到从那里解脱之前常受苦的第三苦趣有情,如相应等经中所说。"鬼界"是饿鬼的集合。"鬼界"是鬼的境域。"境域"是说活动处所。在"阿修罗众"中,"修罗"是说上面的天神,因为以神通殊胜而照耀,或因为善享受欲乐而称为修罗。"阿修罗"是非修罗。就毗波质底、波罗陀等而言是修罗的对手或似修罗的意思。就维央迦罗母、郁多罗母等堕落者而言是小修罗或细修罗的意思。就阎魔王等而言是部分似修罗的意思,因为天宫鬼也有处说为阿修罗众。就世间中间的地狱众而言是完全无修罗德的意思,因为他们在佛种姓因缘注和生苦说明中也说为阿修罗众。同样就黑瘦鬼而言是完全无修罗性的意思。如是应知依五种阿修罗而有意义的分别。在"天众将衰减,阿修罗众将圆满"这经文中,注释书解释四恶趣都是阿修罗众。


Tattha vepacitti pahārādādayo asurā tāva tiṃsesu devesu saṅgahitā. Vinipātikāsurā cātumahārājikadevesu. Tathā vemānikapetāsurā. Tepi hi vinipātikāsurā viya tihetukāpi duhetukāpi ahetukāpi hontīti aṭṭhakathāsu vuttā. Yamarājāno pana vessabhū nottica petti rājā somo yamo vessavaṇoca rājāti evaṃ kathā vatthupāḷiyaṃ āgatā vessabhūādayo sayaṃ mahiddhikā mahānubhāvā vemānikapetarājāno hutvāpi nerayikesu sattesu kāruññataṃ paṭicca heṭṭhā nirayalokesupi rajjaṃ kārentiyeva. Teneva hi sabbe petalokāpi nirayalokāpi yamalo kātica yamavisayātica vuccantīti. Yeca cātumahārājikapari yāpannā pāpajjhāsayā kururakammakārino revativimāne yakkhāti āgatā saṃkiccajātake rakkhasāti āgatā yakkharakkhasānāma ito gantvā ussadanirayesu nerayikānaṃ nānākamma kāraṇāyo karonto vicaranti. Tesaṃpi kālo upakāloti evamādīhi nāmehi nāradajātake āgatānaṃ niraya pālānaṃ upariyamarājānaṃ āṇāpavattatiyevāti. Lokantarikā surā niraye saṅgahitā. Idha pana kālakañcikādayo petāsurāva adhippetā. Tesaṃ asurānaṃ kāyo samūhoti asurakāyo. Etthaca nirayabhūmināma paccekaṃ soḷasussadapari vārānaṃ aṭṭhannaṃ mahānirayānaṃ vasena anto pathaviyaṃ ṭhitāti veditabbā. Arañña pabbata samudda dīpakādīsupi nānāniraya bhūmiyo hontiyeva. Tasmā tādisassa visuṃ vavatthitassa okāsassa atthitāya nirayotveva vuttā. Sesānaṃ pana tissannaṃ apāyabhummīnaṃ tādisassa okāsassa natthitāya yoni visaya kāya saddehi yojetvā khandhāvā khandhappavattipadesāvā gahitāti. [Apāyabhūmi]

Ussito uggato ussannovā mano etesanti manussā. Tehi anantesu cakkavāḷesupi itarabhūmikānaṃ sattānaṃ tikkhatarasūra vicitracittā honti. Paripuṇṇānaṃ kusalākusalakamma pathānaṃ ānantariyakammānañca ettheva sambhavatoti. Tesupi pana jambudīpavāsinoeva atisayena ussitamanā honti. Itare pana tehi samānavaṇṇāditāya manussā icceva vuccanti. Imasmiṃ cakkavāḷe pana vattabbameva natthi, yathāha-tīhi bhikkhave ṭhāne hi jambudīpakā manussā uttarakuruke manusse adhiggaṇhanti. Deveca tāvatiṃse. Katamehi tīhi ṭhānehi. Sūrāca sati mantoca idha brahmacariyavāsocāti. Akkharacintakā pana vadanti manūti mahāsammatarājā vuccati. Imeca janā tena thapitesu mariyādadhammesu ṭhitā tassa puttaṭṭhāniyā honti. Tasmā manuno apaccā puttāti manussāti. Idha pana bhūmipariyāyoti katvā manussāti itthiliṅgaṃ ekavacanañca katanti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ sese supi. Yesu pana cattāro mahārājāno rajjaṃ kārenti. Te devā cātumahārājikā. Tattha dhataraṭṭho gandhappānaṃ rājā hoti. Viruḷhako kumbhaṇḍānaṃ. Virūpakkho nāgānaṃ. Kuvero yakkhānaṃ. Tattha paṭisandhivasena gandharukkhesu appenti upagacchantīti gandhappā. Gandharukkhādhivatthā devā. Te mūlagandhādivasena dasadhā pāḷiyaṃ āgatā. Kumbhaṇḍāti dānavarakkhasā. Nāgā yakkhāca pākaṭā. Sabbe te yebhuyyena pāpajjhāsayā kururakammakārino ca honti. Tasmā cattāro mahārājāno aññamaññaṃvā manussānaṃ vā aviheṭhanatthāya tesu nānārājānaṃvā nānāsenāpatiṃvā thapesuṃ.


这段巴利文的完整中文直译如下：
其中,毗波质底、波罗陀等阿修罗首先包括在三十天神中。堕落阿修罗在四大王天中。同样天宫鬼阿修罗也是。因为它们如同堕落阿修罗可能是三因、二因或无因,如义注中所说。而阎魔王等,如经文中说:"毗沙婆、那提、佩提王、索摩、阎魔和毗沙门王",如是毗沙婆等虽然自身是大神通大威力的天宫鬼王,但因为怜悯地狱众生而在下面的地狱界也行王权。因此一切鬼界和地狱界都称为阎魔界或阎魔境。
那些属于四大王天的恶意乐行残酷业的夜叉,如热瓦提宫中所说,在僧吉遮本生中说为罗刹的夜叉罗刹等,从这里去在众多地狱中对地狱众生作各种刑罚而游行。他们也受那些在那罗陀本生中以迦罗、优波迦罗等名字出现的狱卒们之上的阎魔王的权威支配。世间中间阿修罗包括在地狱中。但在此是指黑瘦等鬼阿修罗。阿修罗众是那些阿修罗的聚集。
在此,应知地狱地是在地内依各有十六小地狱环绕的八大地狱而住立。在森林、山岳、海洋、岛屿等处也都有各种地狱地。因此因为有如此分别确立的处所而说为"地狱"。但其余三种苦趣地因为没有如此处所,所以以生类、境域、众的词结合而取蕴或蕴转起处。[苦趣地]
"人"是意高扬或上升的。因为在无数世界中,他们比其他地的有情有更锐利的勇气和多样的心。只有在这里才有圆满的善不善业道和无间业的可能。但在他们中,阎浮提(印度)的居民特别意高扬。其他的因为与他们有相同的肤色等而只称为人。在这个世界中更不用说了,如说:"诸比丘,阎浮提人在三处胜过北俱卢洲人和三十三天神。哪三处?勇气、正念和梵行住。"
但语源学家们说:"称'摩奴'是大瞻部王。这些人住立在他所立的界限法中,成为他的子嗣地位。因此作为摩奴的后裔、子孙而称为人。"但在此因为是地的同义语,所以应知"人"作为阴性单数。其他也同样。
四大王行王权的天神称为四大王天。其中持国王是乾闼婆的王,增长王是鸠槃荼的王,广目王是龙的王,毗沙门王是夜叉的王。其中依结生而近附、趋向香树的是乾闼婆,即住香树的天神。他们依根香等十种在经中出现。鸠槃荼是魔罗刹。龙和夜叉是众所周知的。他们大多数是恶意乐行残酷业的。因此四大王为了不互相伤害或不伤害人类,在他们中立各种王或各种将领。;


Āṭānāṭiyasuttaṃcetthavattabbaṃ. Tattha hi yakkhoyakkhinīgandhappo gandhappī kumbhaṇḍo kumbhaṇḍī nāgo nāgīticatasso avaruddhakajātiyo āgatā. Tattha sarīrobhāsasirisampattiyutto amanusso yakkhotica devotica devatātica vuccati. Sarīro bhāsa sirisampattirahito vigaccharūpo amanusso yakkhotveva vuccati. Rukkhaṭṭhakavimāne jāto rukkhadevatānāma. Rukkhassa abbhantare jāto gandhapponāma. Yo loke kaṭṭhayakkhoti vuccati. Pubbe nihīnakammakatā kāci gandhappiyo manussitthīnaṃ sarīrabbhantaresupi jāyanti. Yā vedaganthesu yoginītica loke joginītica vuccanti. Abhilakkhitarattīsu gocarapasuta kāle jutiatthena juṇhātica vuccanti, kubbhaṇḍānāma mahodarā visālakkhā rakkhasāeva. Ye loke dhana rakkhakāti vuccanti. Te hi vepullapabbate maṇiratanaṃ rakkhanti. Anto himavante abbhantara ambarukkhe rakkhanti. Evaṃ ratanaṭṭhānānivā vanappati rukkhevā dibbosadharukkhevā dibbagandharukkhevā udakasarevā rakkhitvā asanti bhakkhanti. Tasmā rakkhasāti vuccanti. Nāgo nāgīti ettha anto pabbatevā anto pathaviyaṃvā nibbattā vasundharadevayakkhajātiyopi idha nāgātveva vuccanti. Yā mahāparinibbāna sutte bhūmicālasuttapade pathavī devatāti vuttā. Yāsaṃ kīḷāpasuta vasena kadāci bhūmicālo hoti. Yāsañca mantapadāni vatthu vijjātica bhūmivijjātica brahmajālasutte vuttāni. Tesuca nānā iddhimantā avaruddhakā pāpātiratā kibbisakammakārino kīḷā soṇḍavasenavā ghāsasoṇḍavasenavā petesucanirayesuca pakati vaṇṇenavā soṇagijjhakākādivaṇṇenavā satte viheṭhayantā vicaranti. Sabbañce taṃ suttantesuvā jātakesuvā vedaganthesuvā kusalehi veditabbanti.


这段巴利文的完整中文直译如下：
在此应说《阿吒那帝经》。因为在其中说到夜叉、女夜叉、乾闼婆、女乾闼婆、鸠槃荼、女鸠槃荼、龙、女龙这四种受制生类。其中具有身体光辉和吉祥圆满的非人称为夜叉、天或天神。无身体光辉和吉祥圆满而有消失形态的非人只称为夜叉。生在树上宫殿中的称为树神。生在树内的称为乾闼婆,即在世间称为木夜叉的。以前造作低劣业的某些女乾闼婆也生在人女的身体内,她们在吠陀书中称为瑜伽女,在世间称为女巫。在特定之夜游行时因光明义而称为月光女。
鸠槃荼是大腹广目的罗刹,即在世间称为财宝守护者的。因为他们守护毗富罗山(在王舍城)的摩尼宝,守护喜马拉雅山内的内芒果树。如此守护宝处或森林树木或天药树或天香树或水池而居住食用。因此称为罗刹。
在"龙和女龙"中,生在山内或地内的地祇天神夜叉种类在此也都称为龙。她们在《大般涅槃经》中地震经文中称为地神。由于她们游戏专注而有时发生地震。她们的咒语在《梵网经》中说为地物明和地明。在它们中有各种神通者受制而乐于恶行残酷业,依游戏贪或食贪或以常态色或以狗鹫乌等色在鬼界和地狱界中伤害众生而**。这一切都应由智者从经典或本生或吠陀书中了知。


Saha puññakārino tettiṃsa janā māghenanāma jeṭṭhapurisena saha ettha nibbattāti tettiṃsā. Sāeva tāvatiṃsā nirutti nayena. Kāmañcettha sabbacakkavāḷesupi ayaṃ dutīyadeva loko janavasatasutte āgata nayena sakkaṭṭhāniyānaṃ pajāpati varuṇa īsānādīnaṃ tettiṃsa devarājūnaṃ nibandhano kāso hoti. Sahassaṃ cātumahārājikānaṃ. Sahassaṃ tāvatiṃsānanti hi aṅguttare vuttaṃ. Māghapurisā pana tesu samudāgatesu devarājaṭṭhānesu paccājātā honti. Etarahi dharamānāca tasmā tesaṃ vasena ayaṃ vacanattho katoti veditabbo. Apare pana yathā indagopakavaṇṇābhā. Tāva dissanti tiṃsatīti imasmiṃ vidhurajātake tāva saddo tiṃsasaddaparivāramatto hoti. Tathā idhāpīti katvā tiṃsamattānaṃ sakkaṭṭhāniyānaṃ devarājakulānaṃ nivāsaṭṭhā nattā tāvatiṃsānāmāti yuttaṃ siyā. Aṭṭhakathāsu pana yathāvuttaṃ niruttinayaṃ kappetvā māghavatthūsuca tesu tesuca ṭhānesu sakkānaṃ tettiṃsa saṅkhāeva vuttātipi vadanti. Taṃ na yujjati. Pāḷiyaṃeva brahmāsanaṅkumāro tettiṃse attabhāve abhinimminitvā devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pallaṅkesu nisīditvāti vuttattā. Yāmoti tasmiṃ devaloke issaradevakulassa nāmaṃ. Tathā suyāmotica. Taṃ sahacaritattā pana so deva lokopi tattha nibbattadevāpi yāmātveva vuccanti. Vipulāya sirisampattiyā samannāgatattā niccaṃ tusanti ativiya haṭṭhatuṭṭhamukhā honti etthāti tusitā. Yathārucite bhoge sayameva nimminitvā nimminitvā ramanti etthāti nimmānaratī. Attano ruciṃ ñatvā parehi nimmitesu bhogesu vasaṃ vattenti etthāti paranimmitavasavattī. Brūhanti vaḍḍhanti atipaṇītehi jhānādi guṇehi vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ āpajjantīti brahmāno. Mahantā brahmāno mahābrahmānoti vattabbe mahāsaddassa lopo.


这段巴利文的完整中文直译如下：
与领袖人物摩伽一起做福德的三十三人生在此处,故称三十三。依词源法则即是忉利天。虽然在一切世界中这第二天界都是如《人数百经》中所说的帝释处、生主、波卢那、伊舍那等三十三天王的固定住处。有千位四大王天,有千位三十三天,如增支部中所说。但摩伽等人生在那些集会的天王处并且现在还存在,因此应知这词义是依他们而说的。
其他人则说:如在《毗杜罗本生》中"如同显现印度蓝宝色光芒那么多"这句中,"那么"字只是"三十"字的修饰语,同样在此也是,因此称为三十三天是因为是约三十个帝释处天王家族的居处,这样说可能合理。但在义注中说依前述词源法则解释,在摩伽事和那些处所中都说有三十三个帝释的数量。这不合理,因为在经典中说"梵天王化现三十三个身体,坐在三十三天的座位上"。
"夜摩"是在那天界中主天族的名字,同样"善夜摩"也是。但因为相伴随,所以那天界和生在那里的天神都称为夜摩天。因为具有广大吉祥圆满而常常欢喜,极为喜悦欢欣之处故称兜率天。因为在此自己一再化现如意欲的享乐而欢乐故称化乐天。因为在此知道自己的意欲而支配他人所化现的享乐故称他化自在天。因为以极殊胜的禅那等功德而增长、成长,达到增进、增大、广大故称为梵天。大梵天本应说为大的梵天,但省略了"大"字。


Parisati bhavāti pārisajjā. Parisāsu jātātivā pārisajjā. Paricārikāti attho. Mahābrahmānaṃ pārisajjāti brahma pārisajjā. Pure ucce ṭhāne odahanti tiṭṭhantīti purohitā. Mahābrahmānaṃ purohitāti brahmapurohitā. Mahantā brahmāno mahābrahmāno. Sahassobrahmā dvisahassobrahmā. Tisahassobrahmātiādinā saṅkhārupapattisutte āgatā adhipatibrahmānoti attho. Tattha sahassobrahmāti cakkavāḷasahassamhi issaro brahmā. Dvisahassoti dvīsu cakkavāḷa sahassesu issaroti attho. Tayopete ekatala vāsino honti. Tattha loke mahājanā visuṃ visuṃ kuladevatāyonāma upaṭṭhahanti. Keci mahādevaṃnāma upaṭṭhahanti. Keci vāsudevaṃnāma. Keci mahesaraṃnāma. Keci paramesvāraṃ nāmāti. Gharadevatā gāmadevatā rukkhadevatādayopi tesaṃ mahādevarājānaṃ upaṭṭhakāeva sampajjanti. Tattha mahādevarā jānoviya mahābrahmāno daṭṭhabbā. Gharadevatādayoviya brahma purohitādaṭṭhabbā, manussāviya brahmapārisajjādaṭṭhabbā. Tatthaca ghara devatādayo mahādevarā jāno adisvāva upaṭṭhahanti. Manussā ca teubhopi adisvāva upaṭṭhahanti. Evamevaṃ brahmapurohitā mahābrahmānopi napassanti. Mahābrahmānaṃ nivāsaṭṭhānaṃpi najānanti. Brahmapārisajjāubhopi napassanti. Ubhinnaṃnivāsaṭṭhānaṃpi najānanti. Yadā pana oḷārikaṃ rūpaṃ māpetvā attānaṃ dassenti. Tadā eva passanti. Esanayo uparibhūmīsupi. Yaṃ pana brahmanimantana suttaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ brahmānaṃ pakatirūpaṃ kassaci āpātaṃ na gacchatīti. Taṃ brahmapuro hitā dīnaṃ uparimānaṃ brahmānaṃ pakatirūpaṃ kassaci brahmapārisajjādinovā devassavā manussassavāāpātaṃ nagacchatīti katvā vuttaṃ. Heṭṭhimānaṃ pana pakatirūpaṃ uparimassa āpātaṃ āgacchissatiyeva. Teneva hi janavasabhasuttaṭṭhakathāyaṃ heṭṭhimaheṭṭhimāhi devā uparimadevānaṃ oḷārikaṃ katvā māpitameva attabhāvaṃ passituṃ sakkontīti vuttaṃ. Tatthadutīyatale parittābhāti brahmapārisajjāeva. Appamāṇābhāti brahmapurohitā eva. Ābhassarāti mahābrahmānoeva. Tasmiṃ tale adhipati brahmānoevāti attho. Heṭṭhimatalato pana visesa karaṇatthaṃ ābhāvasena nāmagahaṇaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.


这段巴利文的完整中文直译如下：
"众眷属"是在众中存在的,或是生在众中的,意思是侍从。大梵天的众眷属即是梵众。"辅导师"是在前面、高处置立的。大梵天的辅导师即是梵辅。"大梵天"是大的梵天。
"一千梵天、二千梵天、三千梵天"等,如《数量转生经》中所说的主梵天的意思。其中"一千梵天"是统领一千世界的梵天。"二千"是统领二千世界的意思。这三者都是住在同一层的。在那世间大众各自供奉称为家族神,有些供奉称为大天,有些供奉称为婆须天,有些供奉称为大自在天,有些供奉称为最高自在天。家神、村神、树神等也都成为那些大天王的眷属。
在此应视大梵天如同大天王,应视梵辅等如同家神等,应视梵众等如同人类。其中家神等不见大天王而供奉,人类不见两者而供奉。同样,梵辅也不见大梵天,不知道大梵天的住处,梵众两者都不见,不知道两者的住处。但当化现粗显色身显现自己时才能见到。在上界地中也是这个道理。
在《邀请梵天经》注中说"梵天的常态色身不为任何人所见",那是说梵辅等上位梵天的常态色身不为任何梵众等天或人所见而说的。但下位者的常态色身必定为上位者所见。因此在《阇那婆沙经》注中说"下位天神只能见上位天神化现而成的粗显身体"。
在此第二层中,"少光天"即是梵众,"无量光天"即是梵辅,"光音天"即是大梵天。意思是他们是那层的主梵天。应知从下层区别是依光明而取名的。


Tattha parittā ābhā etesanti parittābhā. Appamāṇā ābhā etesanti appamāṇābhā. Ābhāsaranti niccharanti etesūti ābhassarāti. Tatīyatale parittasubhāti brahmapārisajjāeva. Appamāṇasutāti brahmapurohitāeva. Sutakiṇṇāti mahābrahmanoeva. Tasmiṃ tale adhipatibrahmāno evāti attho. Tattha subhāti ekagghanā acalasaṇṭhitā ābhāeva vuccanti. Parittā subhā etesanti parittasubhā. Appamāṇā subhā etesanti appamāṇasubhā. Sutehi ākiṇṇāti subhākiṇṇā. Subhakiṇhātipi paṭhanti. Tesaṃ ākārassa rasso antimaṇakārassa ca hakāro daṭṭhabbo. Imesu pana dvīsu talesu pakatikāyappabhā adhimattā honti. Tasmā tāsaṃ vasena parittābhātiādikaṃ nāmaṃ siddhaṃ. Na brahmapāri sajjātiādikaṃ. Evañca katvā verañjasutte pathamatalavāsino brahmakāyikā devāti āgatā. Dutīyatalavāsino ābhādevāti. Tatīyatalavāsino subhādevāti catutthatale vipulaṃ phalaṃ etesanti vehapphalā. Athavā iñjanajātikehi somanassajjhānehi nibbattānaṃ tiṇṇaṃ heṭṭhimatalānaṃ tejosaṃ vaṭṭādikena antarāyena bhūmitalena saha āyukappanivattivasena iñjitaṃ puññaphalaṃ atthi. Tesu hi yaṃ subhākiṇṇānaṃ devānaṃ catusaṭṭhikappānīti vuttaṃ. Taṃ tasmiṃ tale ādikappikānaṃ vasena vuttaṃ. Pacchimikānaṃ pana tesaṭṭhikappa dvāsaṭṭhikappa ekasaṭṭhi kappādi vasena iñjitaṃ paṭilīnaṃ puññaphalaṃ hotīti. Āneñjajātikena upekkhājhānena nibbattānaṃ pana kenaci antarāyena tādisaṃ iñjitaṃ puññaphalaṃ nāma natthi. Tasmā jhāna sāmatthiyānurūpaṃ visesena īhitaṃ abhivaḍḍhitaṃ puññaphalaṃ ettha atthīti vehapphalā.

Natthi saññāmukhena gahitā cattāro arūpakkhandhā etesanti asaññā. Asaññāca te sattācāti asaññasattā. Cittace tasikānaṃ pana natthitāya tesaṃ asattapasaṅgatā sambhavatīti sattagahaṇaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Ete dvepi ekatalavāsino eva honti. Etthapi nibbattakajjhānassa hīnamajjhimapaṇītatā visesassa atthitāya tadanurūpaṃ brahmānaṃpi pārisajja purohita mahābrahmatta viseso sambhavatiyeva. Āyuvemattatāya pana aññamañña adassanādīnañca natthitāya pārisajjādivasena bhūmivibhāgo natthīti veditabbo. Evaṃ avihādīsupi. Oḷārikānaṃ kāmarāgapaṭighānusayānaṃ natthitāya suddhānaṃ anāgāmiarahantānameva āvāsāti suddhāvāsā. Tattha pathamabhūmivāsino appakena kālena attano ṭhānaṃ navijahantīti avihā. Athavā, oḷārikānaṃ pañcannaṃ saṃyojanānaṃ pahīnattā natthi cittassa vihaññanaṃ samathavipassa nādhammesu avipphārikatāpatti etesanti avihā. Dutīyabhūmi vāsino na kenaci cittapariḷāhena tappantīti atappā. Tatīya talavāsino parisuddhehi pasādacakkhu dibbacakkhu dhammacakkhu paññā cakkhūhi sampannattā suṭṭhu passantīti sudassā. Catutthabhūmivāsino pana tato atisayena suṭṭhu dassanabhāvena samannāgatāti sudassino. Atisayatthe hi ayaṃ īkāroti. Pañcamabhūmi vāsino upari aññassa bhūmantaragatassa rūpibrahmuno natthitāya natthi rūpīnaṃ sattānaṃ majjhe kenaci guṇena kaniṭṭhabhāvo etesanti akaniṭṭhā.


这段巴利文的完整中文直译如下：
在此,"少光天"是有少光明者,"无量光天"是有无量光明者,"光音天"是光明放射者。在第三层中,"少净天"即是梵众,"无量净天"即是梵辅,"遍净天"即是大梵天。意思是他们是那层的主梵天。其中"净"是指凝固不动的单一光明。"少净天"是有少净光者,"无量净天"是有无量净光者,"遍净天"是以净光遍满者。也读作"净种"。应知他们的"ā"音短化,最后的"ṇ"变成"h"。在这两层中,本来身光特别强盛,因此依它们而成立"少光"等名,而不是依"梵众"等。这样在《毗兰若经》中说第一层住者为梵身天,第二层住者为光天,第三层住者为净天。
在第四层中,"广果天"是有广大果报者。或者,因为由动摇性的喜俱禅所生的三下层,由于地动等灾害及寿量转变而动摇的福果与地层一起存在。因为在其中说遍净天的寿量为六十四劫,那是依那层最初者而说的。但后来者的福果则随六十三劫、六十二劫、六十一劫等而动摇退减。但以不动性的舍俱禅所生者,没有因任何灾害而如此动摇的福果。因此依禅那能力相应而有特别增长广大的福果在此故称"广果"。
"无想天"是没有以想为首的四无色蕴者。"无想有情"是无想及为有情者。应知因为没有心心所而有非有情之过,所以加"有情"字。这两者都是住在同一层的。在此也因为能生禅那的劣中胜差别而相应有梵众、梵辅、大梵天的差别。但应知因为寿量相等及互不见等而没有依梵众等的地分别。在无烦等中也是如此。
"净居"是因为没有粗重的欲贪、瞋恚随眠而为清净的阿那含、阿罗汉的住处。其中第一地住者因为短时间不离自处故称"无烦天"。或者,因为断除五粗重结而无心的损恼,在止观法中不生散乱故称"无烦天"。第二地住者因为不为任何心热恼所烧故称"无热天"。第三地住者因为具足清净的信眼、天眼、法眼、慧眼而善见故称"善现天"。第四地住者因为比那更殊胜善见性具足故称"善见天"。因为这"ī"音表殊胜义。第五地住者因为上面没有其他地界的色界梵天,所以在色界有情中没有以任何功德而为最小者故称"色究竟天"。


Ākāsānañcāyatanabhūmīti ettha yattakaṃ ākāsapadesaṃ pharitvā ākāsānañcāyatana saññitā catukkhandhā pavattanti. So khandhasahito ākāsapadeso ākāsānañcāyayanabhūmi. Evaṃ sesāsu. Puthujjanā sotāpannā sakadāgāminocāpi puggalā suddhāvāsesu sabbathā sabbapakārenapi nalabbhantīti yojanā. Etthaca sakadāgāmīnaṃ paṭikkhepena anāgāmi maggaṭṭhassapi tattha paṭikkhepo siddho hotīti uparimānaṃ tiṇṇaṃ ariyānameva tattha paṭilābho imāya gāthāya vuttoti veditabbo. Sesaṭṭhānesūti pañcasuddhāvāsato asaññāpāyatoca avasesesu ekavīsatiyā ṭhānesu, anariyāti puthujjanā. [Bhūmicatukkaṃ]



这段巴利文的完整中文直译如下：
"空无边处地"中,凡是遍满空间处而称为空无边处想的四蕴运转,那与蕴相应的空间处是空无边处地。其余诸地也是如此。解释是:凡夫、须陀洹、斯陀含等补特伽罗在净居天中完全以一切方式都不可得。在此,由于否定斯陀含,则已成就否定阿那含道住者在那里,应知此偈只说上三圣者在那里得生。"在其余处"是在除五净居天和无想天外的其余二十一处,"非圣者"是凡夫。[四地]
provided by EasyChat

144.Okkantikkhaṇeti paṭisandhikkhaṇe. Paṭisandhihi bhavantare okkamanaṃ anupavisananthi atthena okkantīti vuccati. Tato paraṃ bhavaṅgaṃ hutvāti yojanā. Keci pana bhavaṅgapariyosāneti paṭhanti. Taṃ na yujjati. Jātiyā andho jaccandho. Ādisaddena jāti badhira jaccaghānaka jātimūga jacceḷa jaccummattaka paṇḍaka ubhato byañjanaka napuṃsaka mammādayo saṅgaṇhāti. Tattha yassa cakkhuṃ uppādetuṃ asamatthena kammena paṭisandhi laddhā. So jaccandho nāma. Esanayo sesesupi. Tattha pasādasota rahito jātibadhiro nāma. Pasāda ghānarahito jacca ghānako nāma. Pasādajivhārahito nāma natthi. Vacanarahito jātimūgonāma. Disāvidisāmattaṃpi saññāpetuṃ asakkuṇeyyo jātieḷo nāma. Sabbakālaṃpi vipallaṭṭhacitto jaccummattakonāma. Kāmahetu āsittakādibhāvena vippakārapatto paṇḍakonāma. Dvīhi byañjanehi samannāgato ubhato byañjanakonāma. Bhāvadvaya rahito napuṃsakonāma. Pakativacanepi ekamekaṃ akkharaṃ mahussāhena uppādento vibacchavacano mammonāma. Etthaca cakkhuṃ uppādetuṃ samatthena kammena laddhapaṭisandhikassa pavattikāle taṃvā aññaṃvā kammaṃ cakkhuṃ uppādeti. Asamatthenakammena laddhapaṭisandhi kassa pana vatthuvipannassa pavattikāle aññaṃpi kammaṃ cakkhuṃ uppādetīti natthi. Tasmā gabbhaseyyakānaṃpi jaccandhabhāvo paṭisandhikkhaṇeyeva siddhoti veditabbo. Esanayo sesesu jāti badhirādīsu. Āyatanānaṃ paṭilābho jātīti vuttattā cakkhussa uppajjanārahakālo cakkhussa jātikālonāma. Tadā anuppanna cakkhuko jaccandhonāmāti evaṃ attano attano uppajjanāraha kālavasena tassa tassa āyatanassa jātikālo veditabbo. Evañhisati jātimūgādayopi upapanno hontītica vadanti. Vibhāvani yaṃpi ayamattho vibhāvitoti.

[142] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Apare pana jaccandhoti pasutiyaṃyeva andho. Mātu kucchiyaṃ andho hutvā nikkhantoti attho. Tena duhetukatihetukānaṃ mātukucchiyaṃ cakkhussa avipajjanaṃ siddhanti vadantīti’’ vuttaṃ. Taṃ na yuttaṃ.


这段巴利文的完整中文直译如下：
"入胎刹那"是结生刹那。结生因为有进入、潜入两有之间的意思而称为"入胎"。"此后成为有分"是解释。有些人则读作"有分终了",那是不合理的。
生来盲者称为生盲。"等"字包括生聋、生无鼻、生哑、生痴、生狂、阉人、两性人、无性人、结巴等。其中以不能生眼之业得结生者,称为生盲。其他也是这个道理。其中无净色耳者称为生聋,无净色鼻者称为生无鼻,无净色舌者是不存在的,无言语者称为生哑,连方位也不能使人理解者称为生痴,一直都心颠倒者称为生狂,因欲而变成被阉割等状态者称为阉人,具有两种性相者称为两性人,无两种性者称为无性人,即使说正常话也要大费力气才能发出一个一个音的说话难听者称为结巴。
在此,以能生眼之业得结生者,在转起时那业或其他业能生眼。但发生错误:terminated


Loke mātukucchiyaṃyeva andho hutvā nikkhantassapi ekaccassa taṃ taṃ sippavijjāṭhānesu paññāveyyattiyabhāvassa diṭṭhattā. Thapetvā hi mahābodhisatte aññeca pacchimabhavike satte avasesānaṃ dvihetuka tihetukānaṃpi mātukucchimhi parūpakkamenavā mātuyā visamapayogenavā nānābādhenavā uppannānaṃpi cakkhusotānaṃ vipattināma natthīti na sakkā niyametunti. Bhummassitānañca vinipātikāsurānanti ettha bhūmiyaṃ jātāti bhummā. Bhūmisambandhesu rukkhaṭṭhaka pabbataṭṭhaka vimānesu nibbattā āḷavaka sātāgira hemavatādayo mahiddhikā bhummādevā. Ye loke baliharaṇa vasena pūjanīyaṭṭhena yakkhātipi vuccanti. Ye pana bhummadevajātikāpi samānā attano puññanibbattassa kassaci bhogasukhassa abhāvā kicchajīvi kappattā vicaranti. Te tesaṃ mahiddhikānaṃ bhummadevānaṃ paraṃpara pārisajjesu pariyāpannattā bhumme deve sitā nissitāti atthena bhummassitānāma honti. Bhummissitātipi pāṭho. Puññanibbattassa nivāsaṭṭhānassa abhāvā rukkhagumbaleṇaguhāsusānā dīsu vivittesu bhūmipadesesu nissāya vasantīti attho. Teyeva virūpā hutvā bhavantare nipatantīti vinipātikā. Vinipātikāca te heṭṭhāvuttaṭṭhena asurācāti vinipātikā surā. Te pana gāmasamīpevā antogāmevā vivittaṭṭhānesu vasitvā gāmavāsīhi chaḍḍitāni bhattasitthapūvakhajjamacchamaṃsādīni pariyesitvāvā tāni alabhitvā dārakevā gilānevā pīḷetvāvā sakkontā pana aññepi manusse tāsetvā pīḷetvāvā jīvitaṃ kappentīti. Tesaṃ vinipātikāsurānaṃ. Ekaccānanti adhippāyo. Na hi sabbe vinipātikā surānāma ahetu kāevāti sakkā vattuṃ. Dvihetukatihetukānaṃpi sabbhāvato. Evañca katvā tesaṃ ekaccānaṃ piyaṅkaramātā uttaramātā dhammaguttā phussamittādīnaṃ dhammābhisamayopi aṭṭhakathāsu vuttoti. Ekacce yakkhajātikāpi rakkhasajātikāpi vemānikapetāpi paradattupajīvi petāpi ettha saṅgahitāti daṭṭhabbā.


这段巴利文的完整中文直译如下：
因为在世间看到有些人虽然生来在母胎中就是盲者,但在各种技艺学问处也有智慧敏锐。除了大菩萨和最后有者外,其余的二因和三因者,不能确定说在母胎中因他人加害、或母亲用不当药物、或各种疾病而生起的眼耳没有损坏。
在"依地居者和堕处阿修罗"中,"地居者"是生在地上者。地居天神是生在与地相连的树上宫殿、山上宫殿的大神通者如阿罗婆迦、娑多祇利、雪山等地居天。他们在世间因受供养而也称为夜叉。但有些虽是地居天神种类,因为没有任何福报所生的享


Tesūti yathāvuttapaṭisandhi yuttesu puggalesu. Yasmā āyuparicchedonāma ekabhūmipariyāpannānaṃ sabbasattānaṃ asesasā dhāraṇaniyamaparimāṇavasena pavatto. Apāyānaṃ manussānaṃ bhumma devānañca tādiso niyamaparimāṇonāma natthi. Na hi sakalacakka vāḷapariyāpannā ekabhūmakā sabbanirayā ekaāyuparicchedā honti. Tiracchānādīsupi esevanayo. Tasmā vuttaṃ catunnaṃ apāyānantiādi. Catunnaṃ apāyānaṃ āpāyikapuggalānaṃ āyuppamāṇa gaṇanāya niyamo natthi, tattha yebhuyyena kammapamāṇattā. Tattha nirayesu abbudādīnaṃ dasannaṃ nirayānaṃ bhagavatā vutto āyuparicchedopi tattha tattha nibbattakena kammenevasiddhoti veditabbo. Manussānanti idaṃ jambudīpagāsīnaṃ vasena vuttanti vadanti. Te saññeva hi āyukappassa ārohaṇaṃ orohaṇañca atthi. Na itaradīpavāsīnaṃ. Tesu hi uttarakuruvāsīnaṃ niyamato vassa sahassaṃ hoti. Itaresaṃ dvinnaṃ pañcavassa satānītica vadanti. Evaṃ sante tesu dīpesu ādikappikānaṃpi soeva paricchedoti āpajjati. Jambudīpavāsīnaṃ pana samavisamācāranisandabhūtā candasūriyanakkhattādīnaṃ visamasamagatimūlikāutuāhārānaṃ sampatti vipattiyo tesaṃpi sādhāraṇāeva honti. Tasmā tesupi āyuparicchedānaṃ ārohaṇaṃ orohaṇañca natthīti navattabbaṃ. Nisandamattattā jambudīpagatiyā ekagatikā nahontīti pana vattabbaṃ. Tathā hi pāḷiyaṃ uttarakurukā manussā amamā apariggahā. Niyatāyukā avasesāyunāti vuttaṃ. Tattha avasesāyunāti asaṅkhyeyyato orohitvā niccalaṃ ṭhitena vassasahassenāti atthoti.

Vinipātikāsurānanti idaṃ nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ. Sabbesaṃpi mahesakkhānaṃ appesakkhānañca bhummadevānaṃ vemānikapetādīnañca idha adhippetattā. Tesañhi sabbesaṃpi kammameva pamāṇanti. Cātumahārājikānaṃpanadevānanti idaṃ uparime cātumahārājike sandhāya vuttaṃ. Dibbānīti tasmiṃ devaloke siddhāni. Pañca vassasatānīti idañca yebhuyyavasena vuttanti gahetabbaṃ. Yasmā pana kassapabuddhassa sāvakabhūtā sotāpannadeva puttā ākāsaṭṭhaka vimānesu nibbattā yāva nimirājakālāpi tiṭṭhantīti jātakaṭṭhakathāyaṃ vuttā. Tasmā kesañci ākāsaṭṭhakadevānaṃpi kammapamāṇatā siddhā hotīti veditabbaṃ. Na cettha punappunaṃ nibbatti cintetabbā. Na hi sotā pannānaṃ sattakkhattuto paraṃ kāmabhave paṭisandhināma atthi. Na ca tasmiṃ devaloke sahassakkhattuṃ nibbattamānāpi tattakaṃ kālaṃ saṃpāpuṇituṃ sakkontīti. Manussagaṇanāyāti manussānaṃ vassagaṇanāya. Manussaloke hi paññāsavassāni cātumahārājike eko dibbarattidivo hoti. Tiṃsarattidivā eko dibbamāso. Dvādasamāsā ekaṃ dibbavassaṃ. Tena dibbavassena tesaṃ pañcavassasatāni manussagaṇanāya navutivassasatasahassaṃ hotīti. Tatoti cātumahārājikānaṃ devānaṃ āyuppamāṇato. Catuguṇanti āyupamāṇassa diguṇavuddhiyāceva dibbassa rattidivassa diguṇavuddhiyāca vasena catūhi bhāgehi guṇitaṃ vaḍḍhitanti attho. Esanayo sesesupi. Tattha āyupamāṇassa diguṇavuddhināma heṭṭhimānaṃ devānaṃ āyupamāṇato uparimānaṃ devānaṃ āyupamāṇassa diguṇavuddhi. Etena tāvatiṃsānaṃ dibbaṃ ekaṃ vassasahassaṃ. Yāmānaṃ dvevassasahassāni. Tusitānaṃ cattāri, nimmānaratīnaṃ aṭṭha. Vasavattīnaṃ dibbāni soḷasavassa sahassāni āyuppamāṇaṃ hotīti siddhaṃ hoti.



这是该巴利文段落的完整中文直译：
在上述所说的结生相应的诸有情中。寿量限定是指属于同一界的一切有情必定遵循的完整衡量标准。恶道、人间以及地居天神并没有这样的限定标准。因为在整个轮回界中，属于同一界的所有地狱并非都有相同的寿量限定。对于畜生等同理。因此说"四恶道"等。
四恶道中的恶趣有情，其寿量没有确定的计算标准，那里主要取决于业力。其中在地狱，世尊所说的从阿浮陀等十种地狱的寿量限定，应当理解是由各自投生其中的业力所决定。关于"人类"，他们说是就闲浮提（印度）居民而言。因为只有他们的寿量会增减，其他洲的居民则不会。他们说，其中北俱卢洲居民固定为一千岁，其他两洲为五百岁。如此，在这些洲的最初劫人也是这个寿量。但对于闲浮提居民来说，月亮、太阳、星辰等的不规则运行所导致的时节、食物的优劣是共同的。因此不能说他们的寿量也没有增减。但由于只是随顺闲浮提的规律，不能说是完全一致。所以在经中说："北俱卢洲的人们无我所、无执着、寿量固定，余寿量。"其中"余寿量"的意思是，从无量数递减后固定在一千岁。
"堕处阿修罗"这是应当视为举例说明。因为这里是指一切大威力的和小威力的地居天神，以及空居饿鬼等。他们都只以业为标准。"四大王天"是指上层的四大王天。"天"是指在那天界中成就的。"五百岁"这也应理解为就大多数而言。因为在《本生经注》中说，迦叶佛的声闻弟子中有些须陀洹天子投生在空居宫殿中，直到尼弥王时期仍在。因此应知某些空居天神也是以业为标准。这里不应考虑多次投生，因为须陀洹在欲界不会有超过七次的结生。即使在那个天界投生千次也不可能达到那么长的时间。
"以人间计算"是指以人间的年份计算。在人间五十年相当于四大王天的一天一夜。三十天夜为一个天月。十二个月为一个天年。按此天年计算，他们的五百年依人间计算则为九万年。"从那里"是指从四大王天的寿量。"四倍"是指由于寿量增长两倍和天上昼夜增长两倍，而增加四份的意思。其余同理。其中寿量增长两倍是指下层天神的寿量与上层天神寿量相比增加两倍。由此可知，三十三天为一千天年，夜摩天为二千天年，兜率天为四千，化乐天为八千，他化自在天为一万六千天年的寿量。


Dibbassa rattidivassa diguṇavuddhināma heṭṭhimānaṃ devānaṃ rattidivato uparimānaṃ rattidivassa diguṇavuddhi. Etena manussaloke ekaṃ vassasataṃ tāvatiṃse eko dibbarattidivo. Dvevassasatāni yāme. Cattāri tusite. Aṭṭha nimmānaratiyaṃ. Sahassaṃ cha cavassasatāni vasavattiyaṃ eko dibbarattidivoti siddhaṃ hoti. Rattidivānañca diguṇavuddhiyā siddhāya māsasaṃvaccharānaṃpi diguṇavuddhi siddhāva hotīti. Evañcasati yathāvuttāni tāvatiṃsādīnaṃ dibbavassasahassādinipi attano attano rattidivamāsasaṃvaccharetieva veditabbānīti siddhaṃ hoti. Tathāca sati uparimānaṃ āyuparimāṇāni heṭṭhimānaṃ āyuparimāṇato catuguṇānīti siddhaṃ hoti. Tena vuttaṃ. Tato catuguṇaṃ tāvatiṃsānaṃ. Tato catuguṇaṃ yāmānantiādi. Dibbagaṇanāya ca tathā siddhāya sati manussagaṇanāyapi catuguṇabhāvo siddhoyeva hoti. Tasmā manussagaṇanāyapi heṭṭhimānaṃ navutivassasatasahassādīni catūhi uparūpariguṇitāni uparimānaṃ tikoṭisaṭṭhivassasata sahassādini bhavantīti katvā tāni sabbānipi ādiantadassana vasena niddisanto navasatanti gāthamāha. Vassānaṃ navasataṃ koṭiyo ca ekavīsa koṭiyo ca tathāsaṭṭhivassa satasahassāni ca vasavattīsu devesu āyuppamāṇaṃ hotīti yojanā.

Yasmā avitakkavicāramattaṃ jhānaṃ oḷārikassa vitakkassa samatikkamā pathamajjhānato suṭṭhubalavaṃ hoti. Tatoyeva tatīyajjhānatopi nātidubbalañca hoti. Tasmā taṃ tatīyajjhānena ekato hutvā samatale bhūmantare vipākaṃ detīti vuttaṃ dutīyajjhānavipākaṃ tatiyajjhānavipākañca dutīyajjhānabhūmiyanti. Tenevaca bhūmīnaṃ ṭhitikkamopi catutthajjhāna vaseneva siddho. Therena pana heṭṭhā pañcakanayavaseneva jhānāni vuttāni. Tasmā idhapi teneva nayena vipākāni gahetvā catutthajjhānavipākaṃ tatīyajjhānabhūmiyantiādi vuttaṃ. Tesūti tāhi chahi paṭisandhīti gahitapaṭisandhikesu. Kappassāti idaṃ asaṅkhyeyyakappaṃ sandhāya vuttaṃ. Catubbidhā hi kappāmahākappo asaṅkhyeyyakappo antarakappo āyukappoti, tattha āyukapponāma tesaṃ tesaṃ sattānaṃ taṃtaṃ āyuparicchedo vuccati. Antarakapponāma ekassavivaṭṭaṭṭhāyiasaṅkhyeyyassa abbhantare manussānaṃ āyukappassa hāyanavaḍḍhanavasena dissamānantarā catusaṭṭhipabhedā cūḷakappā vuccanti. Pīsatibhedāti keci. Asītibhedāti apare. Cuddasappa bhedāti vedavidu. Ye loke manvantarakappāti vuccanti. Ekamekena manunāmakena mahāsammatarājena upalakkhitā antarakappāti vuttaṃ hoti. Keci pana ekasmiṃ vivaṭṭaṭṭhāyimhi mahāsammatarā jānaṃ ekameva icchanti. Catusaṭṭhiantarakappā pana eko asaṅkhye kapponāma. So catubbidho saṃvaṭṭo saṃvaṭṭaṭṭhāyī vivaṭṭo vivaṭṭaṭṭhāyīti. Tattha vinassamāno kappo saṃvaṭṭo. Yathā vinaṭṭhaṃ tiṭṭhamāno kappo saṃvaṭṭaṭṭhāyī. Vaḍḍhamāno kappo vivaṭṭo. Yathā vivaṭṭaṃ tiṭṭhamāno kappo vivaṭṭaṭṭhāyīti veditabbo. Te pana cattāro asaṅkhyeyyakappā eko mahākapponāma. Etthaca yo janāyāmavitthāre setasāsaparāsimhi vassasata vassasataccayena ekekabījaharaṇena parikkhīṇepi eko mahākappo parikkhayaṃ nagacchati. Evaṃ digho mahākappoti veditabbo.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
天上昼夜增长两倍是指下层天神的昼夜与上层天神昼夜相比增加两倍。由此可知，人间一百年相当于三十三天的一天一夜；二百年相当于夜摩天的一天一夜；四百年相当于兜率天的一天一夜；八百年相当于化乐天的一天一夜；一千六百年相当于他化自在天的一天一夜。昼夜增长两倍既然成立，月份和年份的两倍增长也就成立。如此，上述三十三天等的一千天年等，应当理解是以各自的昼夜、月份、年份计算。这样，上层天神的寿量就是下层天神寿量的四倍。因此说："从那里四倍是三十三天，从那里四倍是夜摩天"等。天上计算既然如此成立，人间计算的四倍关系也就成立。因此，以人间计算，下层天神的九万年等乘以四的递增倍数，上层天神就是三亿六千万年等。为了显示这些寿量的始终，说了"九百"等偈颂。意思是：他化自在天神的寿量为九百亿年又二十一亿年又六千万年。
因为寻伺等持（第二禅）由于超越粗重的寻而比初禅更有力，因此比第三禅也不太弱。所以说它与第三禅一起在同一界中结果，即第二禅果报和第三禅果报在第二禅地。因此诸地的安立次第是依第四禅而成立。长老前面是依五分法说诸禅，所以这里也依此方式取诸果报，说"第四禅果报在第三禅地"等。"在其中"是指在已取的六种结生中。"劫"是指阿僧祇劫。劫有四种：大劫、阿僧祇劫、中劫和寿劫。其中寿劫是指各类有情各自的寿量限定。中劫是指在一个住劫阿僧祇之内，由于人类寿量的增减而显现的中间，有六十四小劫之分。有些说二十之分，有些说八十之分，吠陀学者说十四之分。这些在世间称为摩奴劫，即由每一个名为摩奴的大理想王所标识的中劫。有些人认为在一个住劫中只有一个大理想王。六十四中劫为一个阿僧祇劫。它有四种：坏、坏住、成、成住。其中正在毁灭的劫叫坏劫，毁灭后维持的劫叫坏住劫，正在形成的劫叫成劫，形成后维持的劫叫成住劫。这四个阿僧祇劫为一个大劫。在此，即使以一由旬长宽的白芥子堆，每百年取一粒，取尽时一个大劫仍未尽。应当知道大劫如此长久。


Tattha yadā kappo tejena saṃvaṭṭati. Ābhassarato heṭṭhā agginā dayhati. Yadā āpena saṃvaṭṭati. Subhākiṇṇato heṭṭhā udakena vilīyati. Yadā vāyunā saṃvaṭṭati. Vehapphalato heṭṭhā vātena viddhaṃsatīti evaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttattā ayaṃ loko nirantaraṃ sattasu vāresu agginā vinassati. Aṭṭhame vāre udakena vinassati. Puna sattasu agginā. Aṭṭhame udakenāti evaṃ aṭṭhannaṃ aṭṭhakānaṃ vasena catusaṭṭhivāresu antime udakavāre udakaṃ pahāya vātavāro hotīti ayamattho siddho hoti. Kathaṃ. Yaṃ vuttaṃ ābhassarānaṃ aṭṭhakappānīti. Etena aṭṭhame vāre āposaṃvaṭṭo hoti. Antarā sattasu sattasu vāresu tejosaṃvaṭṭā hontīti siddhaṃ. Yañca vuttaṃ subhākiṇṇānaṃ catusaṭṭhikappānīti. Etena catusaṭṭhime catusaṭṭhime vāre vātasaṃvaṭṭohoti. Antarā tesaṭṭhiyā vāresu tejosaṃvaṭṭā āposaṃvaṭṭāca hontīti siddhaṃ hotīti. Tenāhu porāṇā –

Agginā bhassarā heṭṭhā, āpena subhākiṇṇato;

Vehapphalato vātena, evaṃ loko vinassati.

Sattasattagginā vārā, aṭṭhame aṭṭhame dakā;

Catusaṭṭhi yadā puṇṇā, eko vāyuvāro siyāti.

Evañca vinaṭṭhe loke ekasmiṃ kappepi pathamajjhānabhūmi avinaṭṭhānāma natthi. Tasmā brahmapārisajjānaṃdevānaṃ kappassatatīyo bhāgo āyuppamāṇaṃ, brahmapurohitānaṃupaḍḍhakappo, mahā brahmānaṃekokappoti ettha asaṅkhyeyya kappova sambhavati. Namahākappo. Tena vuttaṃ kappassāti idaṃ asaṅkhyeyyakappaṃ sandhāya vuttanti. Āyukappaṃ sandhāya vuttantipi yujjatiyeva. Tejosaṃvaṭṭakappesu hi pathamajjhānatalaṃ vivaṭṭamānaṃ sabbapathamaṃ vivaṭṭati. Saṃvaṭṭamānaṃ sabbapacchā saṃvaṭṭati. Tasmā vivaṭṭassa pacchimaḍḍhena saṃvaṭṭassaca pubbaḍḍhena saha ekaṃ vivaṭṭaṭṭhāyikappaṃ gahetvā dve asaṅkhyeyyāni tasmiṃ tale eko āyukappoti sakkā vattunti. Dutīya talato paṭṭhāya pana mahākappova gahetabbo. Appakaṃ ūnakaṃvā adhikaṃvā gaṇanūpagaṃ na hotīti katvā upaḍḍhehi saha sattakappāni sandhāya ābhassarānaṃ aṭṭhakappānīti vuttaṃ. Evaṃ catusaṭṭhikappānīti etthapīti. Ākāsānañcāyatanabhavaṃ upagacchantīti ākāsānañcāyatanupagā, tesaṃ. Ekova visayo ārammaṇaṃ yassa taṃ ekavisayaṃ. Ekajātiyanti ekasmiṃ bhave. [Paṭisandhicatukkaṃ.]



这是该巴利文段落的完整中文直译：
其中当劫被火所毁时，从光音天以下被火烧毁。当被水所毁时，从遍净天以下被水溶解。当被风所毁时，从广果天以下被风摧毁。如是在注释书中所说，因此这世界连续七次被火毁灭，第八次被水毁灭，再七次被火毁灭，第八次被水毁灭，如此经过八个八次之后，在第六十四次最后的水毁灭之后，改由风毁灭，这个道理是成立的。如何成立？如所说"光音天八劫"，由此可知第八次是水毁灭，中间七次七次是火毁灭。又如所说"遍净天六十四劫"，由此可知第六十四次是风毁灭，中间六十三次是火毁灭和水毁灭。因此古人说：
"光音天以下为火，遍净天以下为水，
广果天以下为风，如是世界毁灭时。
七次七次为火劫，第八第八为水劫，
待满六十四劫时，即有一次风劫至。"
如此世界毁灭时，即使在一劫中，初禅地也没有不被毁灭的。因此梵众天神寿量为一劫三分之一，梵辅天神寿量为半劫，大梵天神寿量为一劫，这里指的是阿僧祇劫，不是大劫。所以说"劫"是指阿僧祇劫。说是指寿劫也很合适。因为在火劫毁灭时，初禅地在形成时最先形成，在毁灭时最后毁灭。因此可以说，取一个住劫的后半和坏劫的前半合为一个住劫，在那地位两个阿僧祇为一个寿劫。但从第二地开始则应取大劫。因为少许的增减不在计算之列，所以连同半劫说"光音天八劫"。对"六十四劫"等也是如此。"趣向空无边处"是指趣向空无边处有的诸天。"一境"是指只有一个所缘境界。"一生"是指在一个有中。【这是结生四法】。

145. Janetīti janakaṃ upatthambhetīti upatthambhakaṃ. Upapīḷetīti upapīḷakaṃ. Upaghātetīti upaghātakaṃ. Tattha janakaṃ nāma paṭisandhipavattīsu vipākakkhandha kaṭattārūpānaṃ nibbattikā kusalākusalacetanā. Tattha paṭisandhinibbattikā kammapathapattāva daṭṭhabbā. Pavattinibbattikā pana kammapathaṃ pattāpi apattāpi antamaso pañcadvārikajavanacetanāpi supinante kusalākusalacetanāpīti. Upatthambhakaṃnāma vipaccituṃ aladdhokāsāvā vipakkavipākā vā sabbāpi kusalākusalacetanā. Sā hi janakabhūtāpi samānā attanovipākavārato purevā pacchāvā sabhāṅgaṃ kammanta raṃvākammanibbattakkhandhasantānaṃvāupatthambhamānā pavattati. Yathā ganthārabbhe ratanattayapaṇāmacetanāti. Yaṃ pana visuddhimagge upatthambhakaṃ pana vipākaṃ janetuṃ nasakkotīti vuttaṃ. Taṃ aladdhavipākavāraṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Na hi paccayasāmaggiyaṃ sati kiñcikammaṃ pavattivipākamattassapi ajanakaṃnāma atthīti. Tattha kammantarassa upatthambhanaṃnāma aladdhokāsassa aññassa janakakammassa okāsakaraṇaṃ. Taṃ pana maraṇāsannakāle pākaṭaṃ. Tadā hi kusale javite aññaṃ paṭisandhijanakaṃ kusalakammaṃ okāsaṃ labhati. Akusale javite aññaṃ akusalakammanti. Vuttañhetaṃ iti vuttake –

Imasmiṃ cāyaṃ samaye, kālaṅkariyātha puggalo;

Saggamhi upapajjeyya, cittañhissa pasāditaṃ.

Imasmiṃ cāyaṃ samaye, kālaṅkariyātha puggalo;

Niraye upapajjeyya, cittañhissa padūsitanti.

Pavattikālepi etaṃ bahulaṃ labbhatiyeva. Kammanibbattakhandhasantānassa upatthambhanaṃnāma aññena laddhokāsena kusalakammenavā akusalakammenavā nibbattassa khandhasantānassa jīvitantarāye apanetvā jīvitaparikkhāre samudānetvā ciratara pavattikaraṇaṃ. Yathāha –

Abhivādanasīlissa, niccaṃ vuddhāpacāyino;

Cattāro dhammā vaḍḍhanti, āyu vaṇṇo sukhaṃ balanti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
"能生"即是生因，"能支持"即是支持因，"能压迫"即是压迫因，"能破坏"即是破坏因。其中，"生因"是指在结生和转起时能产生异熟蕴和业生色的善恶思。其中产生结生的应当视为已达到业道的。而产生转起的，不论是否达到业道，乃至五门转向的速行思，以及梦中的善恶思都是。"支持因"是指一切未得机会成熟或已成熟异熟的善恶思。它即使是生因，在自己的异熟轮转之前或之后，都是在支持自分、其他业或业所生蕴相续而转起。就如著作开始时对三宝礼敬的思。在《清净道论》中说"支持因不能产生异熟"，这应理解是就未得异熟轮转而说。因为在因缘具足时，没有任何业不能产生至少是转起异熟的。
其中支持其他业是指为未得机会的另一生因业创造机会。这在临死时最为明显。那时若善速行生起，另一能产生结生的善业得到机会；若不善速行生起，则另一不善业得机会。这在《如是语》中说：
"若此人在此时，命终身坏离世，
将生于天界中，因其心已净化。
若此人在此时，命终身坏离世，
将生于地狱中，因其心已污染。"
在生存期间这种情况也经常可见。支持业所生蕴相续是指通过另一已得机会的善业或不善业，除去所生蕴相续的生命危险，集合生命资具，使其长时相续。如说：
"常敬礼有德者，恒尊重长上人，
四法得增长者：寿命容色乐力。"


Ettha pana kusalaṃpi akusalakammanibbattassa khandhasantānassa akusalaṃpi kusalakammanibbattassa upatthambhakaṃnāma natthīti navattabbaṃ. Akusala kamma nibbattassapi hi mahiddhikānaṃ nāgasupaṇṇādīnaṃ khandhasantānassa pavattikāle pubbakataṃ kusalaṃ vuttanayena upabrūhanaṃ karotiyeva. Tathākusalakammanibbattassapi kesañci vinipātikāsurādīnaṃ khandhasantānassa pavattikāle pubbakataṃ akusalaṃ ciratarappavattiṃ karotiyevāti. Upapīḷakaupaghātakānipi vuttappakārā kusalākusala cetanāyoeva. Tāpi hi janakabhūtāpi samānā attano vipākavārato purevā pacchā vā vipākavāra gahaṇa kālepi vā kammantaraṃvā kammanibbatta khandhasantānaṃvā dubbalataraṃ katvāvā vibādhayamānā sabbasovā upacchindamānā pavattantīti. Tattha upapīḷake tāva kammantarassa vibādhanaṃnāma aññassa janakakammassa dubbalabhāvakaraṇaṃ. Kammañhi nāma āyūhanakāle balavantaṃpi pacchā katena ujupaṭipakkhena kammantarena vibādhiyamānaṃ puna vihatasāmatthiyaṃ hoti. Uparibhūmi nibbattakaṃpi samānaṃ heṭṭhābhūmiyaṃ nibbatteti. Mahesakkhesu mahiddhikesu nibbattakaṃpi samānaṃ appesakkhesu nibbatteti. Tathā uccakulesu nibbattakaṃpi nīcakulesu. Dīghāyukesu nibbattakaṃpi appāyukesu. Mahābhogesu nibbattakaṃpi appabhogesu. Purisatta bhāvanibbattakaṃpi samānaṃ itthattabhāvaṃvā napuṃsakabhāvaṃ vā nibbatteti. Vaṇṇasampattinibbattakaṃpi dubbaṇṇabhāvaṃ. Indriyasampattinibbattakaṃpi andhaṃvā badhiraṃvā yaṃkiñci indriyavekallaṃ. Aṅgapaccaṅga sampattijanakaṃpi hatthapādādi aṅgavekallaṃ janeti. Tathā āyūhanakāle mahānirayesu nibbattakaṃpi akusalaṃ pacchākatena balavakusalena vibādhiyamānaṃ ussadesuvā petesuvā nibbatteti. Ajātasattu rājā cettha nidassanaṃ. Ussadesu nibbattakaṃpi petesuvā tiracchā nesuvāti ādisabbaṃ vattabbaṃ.

Upatthambhakaṃpi tabbipariyāyena veditabbameva. Tathā hi kammaṃ nāma katakāledubbalaṃpisamānaṃ pacchāsabhāgenabalavatākusalenavā akusalenavā upatthambhīyamānaṃ suṭṭhu balavaṃ hotīti. Kammanibbatta khandhasantānassa vibādhanaṃnāma aññena kammena nibbattassa sattassa gahitapaṭisandhito paṭṭhāya yadākadāci sarīre nānāantarāye uppādetvāvā ṭhānantarakhettavatthu gomahiṃsa dhana dhaññabhoga sampattīnaṃ puttadārañāti mittānañca vipattiṃ katvāvā dukkhuppatti karaṇaṃ. Duvidhañhi kammaphalaṃnāma vipākaphalaṃ nisandaphalanti. Tattha vipākaphalaṃnāma kammakārakasseva hoti. Na aññassa. Nisanda phalaṃ pana aññesaṃpi sādhāraṇameva. Dhammapade ānandaseṭṭhivatthu ettha vattabbaṃ. Cakkhādīsu pana kammajasantathisīsesu yena kammena yaṃkiñci ekaṃvā dvevā tīṇivā sabbaso bhijjanti. Cakkhupālatthe rādīnaṃ viya. Taṃ kammaṃ upaghātake saṅgahitanti yuttaṃ. Upaghā takanti pana upacchedakantica atthato ekaṃ. Tathā hi majjhimaṭṭha kathāyaṃ pathamaṃ upacchedakanāmena vatvā upaghātakantipi etasseva nāmanti vuttaṃ. Aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ pathamaṃ upaghātakanāmena vatvā upacchedakantipi tassevetaṃ nāmanti vuttaṃ. Visuddhi maggepi maraṇassatiniddese tadeva kammupacchedakakammanti vuttaṃ. Idhaca parato upacchedakakammunāti vakkhati.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
在此，不能说善业不能支持不善业所生的蕴相续，或不善业不能支持善业所生的蕴相续。因为即使是不善业所生的大威力龙鸟等的蕴相续，在转起时先前所造的善业也确实按所说方式增长。同样，即使是善业所生的某些堕处阿修罗等的蕴相续，在转起时先前所造的不善业也确实使其长时相续。压迫因和破坏因也是上述种类的善恶思。它们即使是生因，在自己异熟轮转之前或之后，或在获得异熟轮转时，通过使其他业或业所生蕴相续变弱而妨碍，或完全断绝而转起。
其中首先，压迫因对其他业的妨碍是指使另一生因业变弱。业在造作时虽然强大，但被后造的直接对立的其他业妨碍时，其功能再次被破坏。虽能投生上界却令投生下界，虽能投生大威力大福报却令投生小威力小福报，虽能投生高贵种姓却令投生低贱种姓，虽能投生长寿却令投生短命，虽能投生大财富却令投生贫穷，虽能投生男身却令投生女身或中性身，虽能投生端正却令投生丑陋，虽能投生诸根完具却令投生盲聋或任何根缺陷，虽能产生四肢具足却产生手足等肢体缺陷。同样，造作时虽能投生大地狱的不善业，被后造的强力善业妨碍时，令投生小地狱或饿鬼。阿阇世王在此是例证。应当说一切如：虽能投生小地狱却令投生饿鬼或畜生等。
支持因应当以相反方式理解。如是，业在造作时虽然微弱，但被后来同类的强力善业或不善业支持时，变得极其强大。对业所生蕴相续的妨碍是指对另一业所生有情，从得结生开始，或在身体上产生各种障碍，或使地位、处所、田地、牛水牛、财谷、受用、子女、眷属、亲友遭遇损失，而令生起苦。业果有二种：异熟果和等流果。其中异熟果只属于造业者，不属于他人。等流果则与他人共同。应当在此说《法句经注》中的阿难长者事。而在眼等业生相续中，任何业破坏一个或二个或三个或全部，如盲目长老等的情况，那业应当包括在破坏因中。破坏因和断绝因在意义上是相同的。如是在《中部注》中先说断绝名，又说破坏是它的异名。在《增支部注》中先说破坏名，又说断绝是它的异名。在《清净道论》死念的解说中也说"即是断业之业"。这里后面也将说"由断绝业"。


Imassapi kammantarupacchedanaṃ maraṇāsannakāle pākaṭaṃ. Tadāhi pathamaṃ pāpakammabalena duggatinimitte upaṭṭhahante puna kalyāṇa kammaṃ taṃ paṭibāhitvā sugatinimittaṃ dassetvā sagge nibbatteti. Kalyāṇakammabalena sugatinimitte upaṭṭhahante puna pāpakammaṃ taṃ paṭibāhitvā duggatinimittaṃ dassetvā apāye nibbatteti. Duṭṭha gāmaṇirañño soṇattherapituca vatthūni kathetabbāni. Aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ pana kusalākusalakammakkhaya karassa maggakammassapi kammantarupacchedakahā vuttā. Aṅgulimālattherādīnaṃ viyāti. Imasmiṃ bhave laddhāni mahaggatakammāni yena akusalena parihāyanti. Tassapi kammantarupacchedake saṅgaho yutto. Devadattassa viyāti. Kammanibbattakhandhasantānupacchedanaṃ pana tasmiṃ tasmiṃ bhave āyu kammesu vijjamānesu laddhokāsassa kassaci aparādhakammassa balena kalalakālato paṭṭhāya antarāva kenacirogenavā bhayenavā upakkamenavā marantānaṃ vasena veditabbaṃ.

Etthaca kammantarassavā kammanibbattakhandhasantānassavā upatthambhanā dīni sandhāya imesaṃ catunnaṃpi kammānaṃ kusalākusalabhāvo visuddhimagge aṅguttaraṭṭhakathāyañca vutto. Majjhimaṭṭhakathāyaṃ pana saṃvaṇṇetabbasuttānurūpaṃ kammanibbattakhandhasantānasseva upatthambhanādīni sandhāya upatthambhakassa kusalabhāvo upapīḷakaupaghātakānaṃ akusalabhāvo vutto. So pana majjhimaṭīkāyaṃ aṅguttaraṭīkāyañca aruccamāno viya vutto. Mahāṭīkāyaṃ pana so keci vādopi kato. Tatthapana saṃvaṇṇetabbasuttānurūpaṃ vuttattā visuṃ pāḷinayoti daṭṭhabbo. Na ca kecivādo kattabbo. Suttasmiṃhi appāyukasaṃvattanikāesā māṇavapaṭipadā, yadidaṃ pāṇātipātī hotītiādinā upaghātakaṃ pāṇātipātavaseneva vuttaṃ. Upapīḷakañca batvābādhasaṃvattanikā esā māṇava paṭipadā, yadidaṃ sattānaṃ viheṭhakajātiko hotītiādinā vihiṃsādīnaṃ vasena vuttaṃ. Upatthambhakañca dīghāyukasaṃvattanikā esā māṇava paṭipadā. Yadidaṃ pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hotītiādinā pāṇātipātaviratiādīnaṃ vasena vuttaṃ. Sabbañcetaṃ manussattaṃ āgatasseva sattassa vasenāti evaṃ visuṃ pāḷinayo veditabboti. Mahāṭīkāyaṃ pana aṅguttaraṭīkāyañca kammantarupatthambhanādīni anicchantehi janakādibhāvonāma vipākaṃ paṭiicchitabbo. Nakammanti vipākasseva upaghātakatā yuttā viya dissatīti vuttaṃ.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
对其他业的断绝在临死时最为明显。那时，首先由恶业力而现起恶趣相时，善业又排除它而显示善趣相，令投生天界。由善业力而现起善趣相时，恶业又排除它而显示恶趣相，令投生恶道。应当讲述恶军王和须那长老父亲的故事。在《增支部注》中说，能灭尽善不善业的道业也是断绝其他业的，如指鬘长老等。在此世获得的广大业被某些不善业所退失，这些不善业也应当包括在断绝其他业中，如提婆达多的情况。而对业所生蕴相续的断绝，应当知道是指在某一生中虽有寿业存在，但由于某些获得机会的违犯业力，从羯罗罗（受精卵）时开始，中途由某种疾病、恐怖或加害而死亡的情况。
在此，《清净道论》和《增支部注》说这四种业的善不善性是就支持等其他业或业所生蕴相续而言。但在《中部注》中，随顺所释经文，只就支持等业所生蕴相续而言，说支持因是善性的，压迫因和破坏因是不善性的。在《中部复注》和《增支部复注》中似乎不认可这种说法。在《大复注》中也说是某些人的主张。但这应当视为随顺所释经文而说的别的圣典法门，不应作为某些人的主张。因为在经中说："青年，这是导致短寿的行道，即是杀生"等，是就杀生而说破坏因；"青年，这是导致多病的行道，即是性格好伤害众生"等，是就伤害等而说压迫因；"青年，这是导致长寿的行道，即是离杀生、远离杀生"等，是就离杀生等而说支持因。这一切都是就已得人身的有情而说，应当这样理解为别的圣典法门。但在《大复注》和《增支部复注》中说，对不接受支持等其他业的人来说，生因等的特性应当就异熟而理解，不是就业而言，似乎只有对异熟的破坏才合适。


Kiccavasenāti jananaṃ upatthambhanaṃ upapīḷanaṃ upacchindananti catunnaṃ kiccānaṃ vasena. Tattha ekā pāṇātipātacetanā cattāri kiccāni sādheti. Sā hi yāva vipaccituṃ okāsaṃ nalabhati. Tāva upatthambhanādīsu tīsu kiccesu yaṃkiñci laddhapaccayaṃ kiccaṃ karoti. Yadā vipaccituṃ okāsaṃ labhati. Tadā ekāya cetanāya ekāeva paṭisandhi hotīti evaṃ sāketapañhe vuttanayena ekaṃ apāyabhavaṃ janeti. Tato paraṃ pana paṭisandhijananakiccaṃ natthi. Pavatti vipākajananena saha itarāni tīṇi kiccāni bhavasatasahassepi kappasatasahassepi sādhetiyeva. Dhammadinnāyanāma uggasena rañño deviyā vatthu ettha vattabbaṃ. Sā pana yadā attano vipākavārato pure ariyabhūtassavā puthujjanabhūtassapi kalyāṇa cittasamaṅginovā upacchedanaṃ karoti. Tadā upacchinditvā kammanta rasseva okāsaṃ karoti. Sayaṃ vipākaṃ najaneti. Yadā pana pāpacittasamaṅgino khandhasantānaṃ upacchindati. Tadāeva upacchinditvā attano vipākaṃ janeti. Sakiṃ laddhapaṭisandhivārato pana paṭṭhāya anekesu attabhāva satasahassesupi upacchedanādīniyeva karoti. Ettha mahāmoggalāna tthera vatthu sāmāvati vatthu vaggumudātīriyabhikkhu vatthu dussimāra kalāburājavatthūni kathetabbāni. Yasmā pana idaṃ upacchedakakammaṃ nāma tiracchānagatānaṃ bahulaṃ labbhati. Tasmā suṭṭhu balavaṃ akusalakammaṃ dubbalassa akusalakammassavā akusalakammanibbattakhandhasantānassavā upacchedakaṃnāma na hotīti na vattabbaṃ. Teneva hi majjhimaṭṭhakathāyaṃ bahukasmiñhi akusalakamme āyūhite balavakammaṃ dubbala kammassa vipākaṃ paṭibāhitvā attano vipākassa okāsaṃ karotīti vuttaṃ.

Apica pavattiyaṃpi kammantarajanitaṃ bhavaṅgasantānaṃ anupacchinditvā pañcasu cakkhu sota ghāna jivhā bhāva dasaka saṅkhātesu santati sīsesu aññatarassa santatisīsassa sabbaso upacchindanaṃpi imasseva kiccanti yuttaṃ. Yaṃ pana mahāṭīkāyaṃ aṅguttaraṭīkāyañca upapīḷikaṃ aññassa vipākaṃ chindati. Na sayaṃ attano vipākaṃ janetīti vuttaṃ. Taṃ aṭṭhakathāyaṃ sukhadukkhaṃ pīḷeti, addhānaṃ pavattituṃ na detīti idaṃ disvā vuttaṃ siyā. Addhānaṃ pavattituṃ nadetīti ettha pana sukhasantānaṃvā dukkhasantānaṃvā cirakālaṃ pavattituṃ nadeti iccevattho. Na pana upaghātakaṃ viya bhavaṅgasantānena saha aññassa kammassa vipākaṃ chindatīti.

[143] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Janakaṃ kammantarassa vipākaṃ anupacchinditvāva vipākaṃ janeti. Upaghātakaṃ upacchedanapubbakanti idaṃ tāva aṭṭhakathāsu sanniṭṭhānanti vuttaṃ’’. Taṃ na sundaraṃ.

Idha pubbakatena upacchedanakakammena maritvā sagge nibbattānaṃ vatthūnaṃ aṭṭhakathāsuyeva āgatattāti.

[144] Yañca tattha

Apare pana ācariyā vadantītiādinā upaghātakassa sayaṃ vipākanibbattakattā bhāvavacanaṃ vuttaṃ. Taṃpi na sundaraṃ.

Teneva kammena apāye nibbattānaṃ dussimāra kalāburājā dīnaṃ tassa kammassa upacchedakakammabhāvena aṭṭhakathāsu āgatattāti. [Janakacatukkaṃ]



这是该巴利文段落的完整中文直译：
"依作用"是指依生、支持、压迫、断绝四种作用。其中一个杀生思能完成四种作用。它在未得成熟机会之前，在支持等三种作用中，随获得因缘而作任何作用。当得到成熟机会时，一个思只产生一个结生，如在娑鸡多问题中所说的方式而生一恶趣有。此后就没有产生结生的作用。但与产生转起异熟一起的其他三种作用，即使在十万生、十万劫中也仍在进行。应当在此说法授女即优伽仙那王后的故事。但当它在自己异熟轮转之前断绝已成圣者或凡夫的善心具足者时，断绝后只为其他业创造机会，自己不产生异熟。但当断绝恶心具足者的蕴相续时，断绝后即产生自己的异熟。从一次得到结生轮转开始，即使在十万生中也只作断绝等。在此应当讲述大目犍连长老事、娑摩瓦帝事、婆求摩河边比丘事、恶魔和迦罗布王事。因为这断绝业在畜生中多见，所以不能说极强的不善业不能成为弱的不善业或不善业所生蕴相续的断绝因。因此在《中部注》中说："因为造作多种不善业时，强业排除弱业的异熟而为自己的异熟创造机会。"
而且在转起中，不断绝其他业所生的有分相续，而完全断绝眼、耳、鼻、舌、性十法所称的相续首要中的任何一个相续首要，这也适合作为它的作用。在《大复注》和《增支部复注》中说："压迫因断绝他业的异熟，而不自己产生异熟"。这可能是看到注释书中说"压迫苦乐，不让长时转起"而说的。但"不让长时转起"在此只是指不让乐相续或苦相续长时转起的意思，而不是像破坏因那样连同有分相续一起断绝其他业的异熟。
[143]在《抉择》中说："生因不断绝其他业的异熟而产生异熟，破坏因则先断绝，这首先是注释书的确定说法。"这不妥当。因为在注释书中就有由先前所造的断绝业死后生天的故事。
[144]又在彼书中以"其他诸阿阇黎说"等说破坏因自己产生异熟的说法。这也不妥当。因为在注释书中说恶魔和迦罗布王等由同一业生于恶趣，那业是作为断绝业而说的。【这是生因四法】

146.Garukanti aññena kammena paṭibāhituṃ asakkuṇeyyaṃ kusalapakkhe mahaggatakammaṃ akusalapakkhe niyatamicchādiṭṭhiyā saha pañcānantariyakammaṃ. Ettha siyā. Mahaggatakammanti kasmā vuttaṃ. Tañhi pamādavasenavā nīvaraṇadhammapavattiyāvā parihāyiyamānaṃ nikantibalenavā paṭibāhiyamānaṃ vipākaṃ na detīti. Tathā ekassa bahūsu ānantariyakammesu katesu ekasmiṃ vipaccante sesāni na vipaccantīti. Vuccate, mahaggatakammaṃ tāvathapetvā pamādadhammanīvaraṇadhammanikantidhamme attano balavatarañca mahaggatakammantaraṃ aññena puññakammena appaṭibāhaniyaṭṭhena garukaṃ nāma hoti. Ānantariyakammāni pana thapetvā attano balavataraṃ ānantariyakammaṃ aññena kenaci dhammena appaṭibāhaniyaṭṭhenāti evaṃ yathārahaṃ tesaṃ garukatā veditabbāti. Āsannanti maraṇakāle anussaritaṃ tadā katañca. Tattha tadākatanti antima javanavīthito pubbabhāge āsanne kataṃ yaṃkiñci kusalākusalakammaṃ. Micchādiṭṭhikammaṃ pana vipassanādivasena pavattaṃ sammādiṭṭhikammañca antimajavanavīsiyaṃpi katanti gahetabbaṃ. Yathāha-maraṇakāle vāssa hoti micchādiṭṭhi sammādiṭṭhi samattā samādinnāti. Etena tato micchādiṭṭhikammato aññaṃ antimajavanavīthiyaṃ pavattaṃ kammaṃ paṭisandhiṃ janetuṃ na sakkotīti siddhaṃ hotīti. Āciṇṇanti dīgharattaṃ abhiṇhaso kataṃ. Sakiṃ karitvāpivā pacchā punappunaṃ somanassajanakaṃ santāpajanakañca. Kaṭattākammanti kāriyitthāti kammanti evaṃ katakāraṇāeva kammanti vattabbaṃ kammaṃ. Garukādibhāvena vattabbaṃ kammaṃ na hotīti attho. Tattha purimāni tīṇi imasmiṃ bhave katāni upapajjavedanīyakammānieva. Kaṭattākammaṃ pana atītabhavesu katehi aparapariyāyavedanīyehi saha imasmiṃ bhave kataṃ garukā sannāciṇṇabhāvarahitaṃ kammapathapattaṃ yaṃkiñci upapajjavedanīyakammaṃ. Mahāṭīkāyaṃ pana kaṭattākammaṃ purima jātīsu kataṃeva gahitaṃ. Taṃ aṭṭhakathāya na sameti. Etehi pana tīhi muttaṃ punappunaṃ laddhāsevanaṃ kaṭattāvā pana kammaṃnāma hotīti hi vuttaṃ. Na ca atītabhavesu katāni mātughātakādīnipi aparapariyāya kammāni etehi tīhi muttānītivā amuttānītivā punappunaṃ laddhāsevanānītivā aladdhāsevanānītivā sakkā visesetuṃ. Tadā hi tāni garuka kammasantāne pavattānipi honti. Āsannavaciṇṇakammasantāne pavattānipīti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
"重业"是指其他业不能排除的业，在善方面是广大业，在不善方面是与决定邪见相应的五无间业。这里可能有疑问：为什么说广大业？因为它由于放逸或障碍法的转起而退失，或由于爱著力而被排除就不会产生异熟。同样，一个人造作多种无间业时，当其中一个成熟，其余的就不成熟。
对此回答：首先广大业除了放逸法、障碍法、爱著法和更强的其他广大业之外，因为不能被其他福业排除的特性而称为重业。而无间业除了更强的无间业之外，因为不能被任何其他法排除的特性而称为重业，应当这样如理理解它们的重业性。"临近业"是指临死时忆念的或当时所造的业。其中当时所造是指在最后速行路之前临近时所造的任何善不善业。但应当理解邪见业和以观等方式转起的正见业也可以在最后速行路中造作。如说："或者他在临终时具足执取邪见或正见"。由此可知，除了那邪见业外，其他在最后速行路中转起的业不能产生结生。"习行业"是指长期经常所造的业，或虽只造一次但之后能反复产生喜悦或忧恼的业。"已作业"是指应当说仅仅已作的原因就成为业的业，意思是不是以重业等性质而说的业。
其中前三种是在此生所造的生后受业。而已作业则是与过去世所造的后后受业一起，在此生所造的不具重业、临近业、习行业性质而达到业道的任何生后受业。但在《大复注》中只取前生所造的已作业，这与注释书不符。因为说："离此三种而反复得到习行或仅仅已作的称为已作业。"过去世所造的杀母等后后业，不能区分为是否离此三种、是否得到习行。因为那时它们既可能在重业相续中转起，也可能在临近业和习行业相续中转起。


Aṅguttaraṭṭhakathāyañca etehi pana tīhi muttaṃ aññāṇavasenakataṃ kaṭattāvā pana kammaṃnāmāti vuttaṃ. Na tāni aññāṇavasena kabhānīti sakkā visesetuṃ. Tāni hi purimabhavesu aññāṇa vasena katānipi honti. Ñāṇavasena katānipīti. Tāni pana visesanāni imasmiṃ bhave katānaṃ garukādīhi tīhi muttānaṃ sattamajavana kammānaṃ vasena vuttānīti tehi saha purimajātīsu katāni aparapariyāya kammāni kaṭattā kammaṃnāmāti veditabbāni. Evañca katvā yattha taṃpubbakataṃ kammanti āgataṃ. Tatthapi imasmiṃ bhavevā atītabhavesuvā pubbakāle katanti attho veditabboti. Imesu pana catūsu kammesu vijjamānesu garukameva anantare bhave paṭisandhiṃ deti. Garuke asati āsannaṃ. Āsanne asati āciṇṇaṃ. Āciṇṇe asati kaṭattākammaṃ. Tenāha pākadānapariyāyenāti. Pākadānavārenāti attho. Ettha siyā. Kasmā idha āsannaṃ āciṇṇato pathamaṃ vuttaṃ. Nanu pāḷiyaṃ āsannato āciṇṇameva pathamaṃ vuttaṃ. Yathāha-yaṃ garukaṃ yaṃ bahulaṃ. Yadāsannaṃ. Kaṭattāvā pana kammanti. Aṭṭhakathāsuca teneva kamena pākadānavāro vihitoti. Vuccate, sabhāvato balavadubbalakkamena pāḷiyaṃ āciṇṇaṃ pathamaṃ vuttaṃ. So pana kamo kadāci pākadānapariyāyopi sambhavatīti katvā aṭṭhakathāsu teneva kamena pākadānavāro vihito. Āsannaṃpi hisamānaṃ cittaṃ tosetuṃvā santāpetuṃvā asakkontaṃ hutvā dubbalaṃ balavato āciṇṇassa nivattakaṃ na hotīti. Yasmā pana mahākammavibhaṅgasutte pubbevāssataṃ kataṃ hoti kalyāṇakammaṃ sukhavedanīyaṃ. Pacchāvāssataṃ kataṃ hoti kalyāṇakammaṃ sukhavedanīyaṃ. Maraṇakālevāssa hoti sammādiṭṭhi samattā samādinnāti evaṃ āciṇṇaduccaritassapi ekaccassa āsannena kalyāṇa kammena saggagamanaṃ vuttaṃ. Tathā pubbevāssataṃ kataṃ hoti pāpakammaṃ dukkhavedaniyaṃ.La. Micchādiṭṭhi samattā samādinnāti evaṃ āciṇṇa sucaritassapi ekaccassa āsannena pāpakammena apāyagamanaṃ vuttaṃ. Yasmāca ubhinnaṃpi balavabhāve sati āsannameva pariyattaṃ bhavituṃ arahati. Tasmā idha therena āsannameva pathamaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Etthaca pubbevāssakataṃ hotīti idaṃ āsannānussaritakammavasena vuttanti veditabbaṃ. Tambadāṭhikanāmassa coraghātakassa mahāvātakālanāmassaca upāsakassa vatthu ettha kathetabbanti.

[145] Vibhāvaniyaṃ pana

Aṭṭhakathāyaṃ āgataṃ jaraggavopamaṃ dassetvā āsannameva pathamaṃ vipākaṃ detīti ekaṃsena vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi aṭṭhakathāyaṃ evaṃ ekaṃsena vuttaṃ. Naca uṭṭhātuṃpi asakkonto so jaraggavo pajadvārassa āsanne ṭhitopi pathamataraṃ nikkhamissatīti. [Garukacatukkaṃ]



这是该巴利文段落的完整中文直译：
在《增支部注》中说："离此三种而由无知所造的称为已作业。"那些业不能区分是否由无知所造，因为它们在前世既可能由无知所造，也可能由智慧所造。这些差别是就此生所造的离重业等三种的第七速行业而说的，应当理解与这些一起，前生所造的后后业称为已作业。这样，凡是说"那先前所造的业"之处，也应当理解为在此生或过去世先前时所造的意思。
在这四种业存在时，重业一定在下一生给予结生。没有重业时，则临近业。没有临近业时，则习行业。没有习行业时，则已作业。因此说"依异熟给予的次第"，意思是依异熟给予的轮次。这里可能有疑问：为什么这里临近业在习行业之前说？在圣典中不是习行业在临近业之前说吗？如说："或重业，或多作业，或临近业，或已作业。"在注释书中也依那次第安立异熟给予的轮次。
回答说：在圣典中习行业先说是依本性强弱的次第。但那次第有时也可能是异熟给予的次第，因此注释书中依同样次第安立异熟给予的轮次。因为临近业虽然存在，但若不能令心欢喜或忧恼而变弱，就不能阻止强力的习行业。但因为在《大业分别经》中说："或者他先前造作善业应受乐，或者他后来造作善业应受乐，或者他在临终时具足执取正见"，如是说即使行恶习惯的某些人也因临近善业而往生天界。同样说："或者他先前造作恶业应受苦......具足执取邪见"，如是说即使行善习惯的某些人也因临近恶业而往生恶道。又因为两者都强时，临近业才应当成为决定的，所以应当理解这里长老先说临近业。在此"他先前所造"应当理解是就临近忆念的业而说。应当在此讲述名为铜齿的刽子手和名为大风时的优婆塞的故事。
[145]在《抉择》中，以注释书中所说的老牛譬喻显示"临近业一定先给异熟"而说为定论。这不妥当。因为注释书中没有如此说为定论，那老牛即使站在牛栏门边也因不能起身而不会先出来。【这是重业四法】

147. Diṭṭhadhammo vuccati paccakkhabhūto paccuppanno attabhāvo. Veditabbaṃ anu bhavitabbanti vedanīyaṃ. Phalaṃ. Diṭṭhadhamme vedanīyaṃ phalaṃ etassāti diṭṭhadhammavedanīyaṃ.

[146] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Diṭṭhadhamme veditabbaṃ vipākānubhavana vasenāti diṭṭhadhammavedanīya’’nti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Diṭṭheva dhamme vipākaṃ paṭisaṃvedetīti hi pāḷiyaṃ vuttaṃ. Ettha hi vipākaṃ paṭisaṃvedetīti etena idha vedanīyasaddo kammasādhano vipākātidheyyoca hotīti dasseti. Evañca sati idha aññapadatthasamāso eva labbhati. Na uttarapadatthasamāsoti. Diṭṭhadhammaṃ upecca tassa anantare pajjitvā pāpuṇitvā veditabbaṃ phalaṃ etassāti upapajjavedanīyaṃ. Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ upapajja saddassa atthaṃ vadantena upapajjitvāti vuttaṃ. Suttapadesu pana upapajjevāti pāṭho diṭṭho. Tasmā diṭṭhadhammassa samīpe anantare pajjitabbo gantabboti upapajjo. Dutīyo attabhāvo upapajjeveditabbaṃ phalaṃ etassāti upapajjavedanīyanti evamattho pāṭhassa vasena veditabbo. Upapajjātivā anantare bhave pavatto eko nipāto. Yathā paccāti.

[147] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Diṭṭhadhammato anantaraṃ upapajjitvā veditabbanti upavajjavedanīya’’nti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Upapajjavā vipākaṃ paṭisaṃvedetīti hi pāḷiyaṃ vuttaṃ. Pariyāyati punappunaṃ āgacchatīti pariyāyo. Aparoca so pariyā yocāti aparapariyāyo. Diṭṭhadhammā nāgatā nantara bhavehi añño atta bhāva parivatto. Te neva hi mahāṭīkāyaṃ aṅgutta raṭīkāyañca aparapariyāyeti diṭṭhadhammānantarānāgatato aññasmiṃ attabhāvapariyāye attabhāvaparivatteti vuttaṃ. Suttapadesu pana aparevā pariyāyetica aparāparevā pariyāyetica dvidhā pāṭho diṭṭho. Tattha pacchimasmiṃ pāṭhesati idha majjhe ekassa aparasaddassa lopo daṭṭhabbo. Saṅgahapoṭṭhakesu pana majjhe dīgho yākāranaṭṭhoca aparāpariyasaddo dissati. So bahūsu aṭṭhakathāsu natthi. Pāḷiyāca na sameti.

[148] Yañca vibhāvaniyaṃ

‘‘Apare apare diṭṭhadhammato aññasmiṃ yatthakatthaci attabhāve veditabbaṃ kammaṃ aparāpariya vedanīya’’nti vuttaṃ. Tattha diṭṭhadhammatoti idaṃ tāva nayujjati.

Na hi majjhe upapajjabhavaṃ vajjetvā pathamo diṭṭhadhammova idha tatīye pade adhikatoti yutto.

[149] Atthato pana byañjanatoca sabbaṃ pāḷiyā na sameti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
147.现法被称为亲眼可见的现在身体。应当被感受、应当被经验为受，即果报。有此现法中应受的果报为现法受。
[146]在《抉择》中说："在现法中应当以经验异熟的方式而了知为现法受。"这不妥当。因为在圣典中说："在所见之法中亲身经验异熟。"这里以"亲身经验异熟"表示此处"受"字是业的能作和以异熟为主要义。如此，这里只得到其他词义复合词，而不是后词义复合词。"生后受"是指超越现法后，在其后生起、达到时应受的果报。因此在注释书中说明"生后"词的意义时说"已生起"。但在经文中见到"或生后"的读法。所以应当理解"生后"是指应当生起、应当去到现法之近、之后，第二身体是生后应受的果报，这样的意义是依读法而知。或者"生后"是一个表示在后生中转起的不变词，如"回"字。
[147]在《抉择》中说："从现法之后生起而应当了知为生后受。"这不妥当。因为在圣典中说："或在生后经验异熟。"轮转、反复来为轮，其他的轮为后后轮，即是异于现法和未来临近生的身体轮转。因此在《大复注》和《增支部复注》中说："后后轮是指在异于现法临近未来的身体轮中的身体轮转。"但在经文中见到"或在后轮"和"或在后后轮"两种读法。其中在后一读法，应当看到这里中间一个"后"字的省略。但在摄要书中见到中间长音和丢失"亚"音的"后后轮"字。这在多数注释书中没有，也与圣典不符。
[148]又在《抉择》中说："后后是指在异于现法的任何身体中应当了知的业为后后受。"其中首先"从现法"这不适当。因为跳过中间的生后有，把最初的现法在这第三句中作为主要，这是不适当的。
[149]从意义和文字来看都与圣典不符。


Aparevā pariyāye vipākaṃ paṭisaṃvedetīti hi pāḷiyaṃ vuttaṃ. Aparāparevā pariyāyetivā. Ahosināmakaṃ kammaṃ ahosikammaṃ. Ahosikammaṃ. Bhavissatikammaṃ. Atthikammaṃ. Natassa vipākoti evaṃ vuttapāṭhavasena ācariyehi tathāgahitanāma dheyyaṃ sabbaso aladdhavipākavāraṃ kammanti vuttaṃ hoti. Tattha sattasu kusalākusalajavanesu pathamajavanacetanā diṭṭhadhammave danīyaṃnāma. Sā hi aladdhāsevanatāya sabbadubbalattā aciraṭṭhi tikāca hoti appataravipākācāti. Paccayaṃ laddhā diṭṭhadhammeeva ahetukamattaṃ phalaṃ datvā vigacchati. Na ekaṃpi maraṇakālaṃ atikkamma santānaṃ anubandhituṃ sakkoti. Paccayaṃ pana alabhamānā ahosikaṃnāma hoti. Paccayotica attano phaluppattiyā okāsadāyako nānā iriyāpathesu iṭṭhāniṭṭhārammaṇasamā gamādiko yokoci paccayopi yujjatiyeva. Ṭīkāsu pana paṭipakkhehi anabhibhūtatāyātiādinā mahantaṃ katvā paccayo vutto. So kākavaliyādīnaṃ viya pākaṭataraphaladānaṃ sandhāya vuttoti veditabbo. Na hi kammapathajavanasantāne pavattamānā itarāpivā pathamajavanacetanā iṭṭhāniṭṭhasamāyogavasenapi laddha paccayā kāci attano balānurūpaṃ phalaṃ na detīti atthi. Nacatāya diyyamānaṃ sabbaṃpi phalaṃ mahājanassavā kammakārakasseva vāpākaṭameva siyāti sakkā vattunti. Yaṃ pana ñāṇavibhaṅgaṭṭha kathāyaṃ ekaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ vipākaṃ deti. Sesāni avipākānīti vuttaṃ. Taṃ aladdhapaccayāni sesāni sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Na hi eko diṭṭhadhammo ekasseva diṭṭhadhammavedanī yassa okāsoti sakkā viññātunti. Atthasādhikā pana sanniṭṭhāpakabhūtā satthamajavanacetanā upapajja vedanīyaṃnāma. Sā hi laddhāsevanatāya thokaṃ sārabhūtā hotīti pathamacetanā viya sīghataraṃ vipaccituṃ nasakkoti. Balavatīca hotīti ekaṃ bhavaṃ janetuṃ sakkoti. Patita java nesu pana antimajavanatāya majjhimacetanāyo viya ciraṭṭhitikā na hotīti paccayaṃ laddhā anantare eva bhave paṭisandhiṃvā pavatti phalamevavā datvā vigacchati. Aladdhā pana ahosikammameva hoti. Na dutīyaṃ maraṇakālaṃ atikkamituṃ sakkoti. Yaṃpana ñāṇavibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ ekaṃ upapajjavedanīyaṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhati. Sesāni avipākānīti vuttaṃ. Taṃpi paṭisandhivipākaṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Sesānipi hi yāva dutīyacuti nāgacchati. Tāva laddhapaccayāni pavatti vipākaṃ dentiyeva. Idha missaka kammāni katvā anantarabhave missakakammaphalaṃ anubhontāni vemānika petavatthūni aññānica taṃtaṃkammaṃ katvā anantarabhave eva sugati yaṃ kabbipākabhūtaṃ vipattiṃ anubhavantāni duggatiyaṃvā tabbipākabhūtaṃ sampattiṃ anubhavantāni anekāni vatthusatāni ettha kathe tabbānīti.

[150] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Sāca paṭisandhiṃ datvāva pavattivipākaṃ deti. Paṭisandhiyā pana adinnāya pavattivipākaṃ detīti natthī’’ti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Yathāvuttavatthūhi saddhiṃ virujjhanato.

[151] Yañca tattha

‘‘Cuti anantarañhi upapajjavedanīyassa okāso’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃpi akāraṇaṃ.

Putianantarato paṭṭhāya yāvajīvaṃpi okāsasambhavato.

[152] Yañca tattha

‘‘Paṭisandhiyā pana dinnāya jātisatepi pavattivipākaṃ detīti vuttaṃ’’. Taṃpi na gahetabbaṃ.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
因为在圣典中说："或在后轮中经验异熟"或"或在后后轮中"。"曾有业"即"已作业"。"已作业"、"将有业"、"有业"、"无其异熟"，如是依所说读法，诸阿阇黎取如此名义，说是完全未得异熟轮次的业。
其中在七善不善速行中，第一速行思称为现法受。因为它由于未得习行而最为微弱，又是短暂住立，果报也少，得到缘时即在现法中只给予无因果报就消失，不能越过一个死亡时而随续相续。但不得缘时即称为"已作业"。缘即是给予自己果报生起机会的种种威仪中可意不可意所缘会遇等任何缘都适合。但在复注中以"不被对立法胜过"等说明重大的缘，应当理解那是就如乌鸦分食等明显的果报给予而说。因为在业道速行相续中转起的其他或第一速行思，没有任何一个得到可意不可意会遇等缘而不随自己力量给予果报。也不能说它所给予的一切果报都必定明显于大众或造业者。
但在《智分别注》中说："一个现法受给予异熟，其余无异熟。"这应当理解是就未得缘的其余而说。因为不能了知一个现法只是一个现法受的机会。而有效力的、成为决定的第七速行思称为生后受。因为它由于得到习行而稍有坚实性，不能像第一思那样迅速成熟。又因为强力能生起一个有。但在诸速行中因为是最后速行，不像中间诸思那样长时住立，得到缘时即在下一生给予结生或转起果报就消失。但不得缘时即成为已作业，不能越过第二个死亡时。
但在《智分别注》中说："一个生后受牵引结生，其余无异熟。"这也应当理解是就结生异熟而说。因为其余直到第二死亡未来之前，得缘者也给予转起异熟。这里应当讲述造作混合业而在下一生经验混合业果的饿鬼事，及其他造作种种业而在下一生即在善趣经验恶报或在恶趣经验善报的数百事例。
[150]在《抉择》中说："它给予结生后才给予转起异熟，未给予结生而给予转起异熟是没有的。"这不适当，因为与如上所说的诸事例相违。
[151]又在彼书中说理由："因为死后即是生后受的机会。"这也非理由，因为从死后开始乃至终生都有机会。
[152]又在彼书中说："但给予结生后即使在百生中也给予转起异熟。"这也不应接受。


Kammasaṅkarāpattito. Aṅguttaraṭṭhakathāyañca diṭṭhadhammavedanīyaṃ upapajjavedanīyaṃ aparapariyāya vedanīyanti tesaṃ saṅkamanaṃ natthi. Yathāṭhāneyeva patiṭṭhantīti vuttaṃ. Na cettha paṭisandhivasena evaṃ vuttanti sakkā vattuṃ. Tadatthasādhakassa aṭṭhakathāpadesassavā vatthussavā yuttiyāvā abhāvatoti. Majjhe pana pañcajavana cetanā aparapariyāya vedanīyaṃnāma. Etā hi suṭṭhu balavantī sārabhūtāca hontīti na sīghaṃ vipaccituṃ sakkonti. Ciraṭṭhitikā pana honti. Tasmā tatīyabhavato paṭṭhāya yadā okāsaṃ labhanti. Tadā pañcavāre paṭisandhiṃ datvā saṃsārapavattiyā sati kappasatasahassepi pavattivipākaṃ dentīti. Imāniyeva pana tīṇi kammāni attano attano khette sabbaso vipākavāraṃ alabhamānāni ahosikammaṃnāma. Khettañca nesaṃ pathamassa diṭṭha dhammacutiyā paricchinnaṃ. Dutīyassa anāgatānantarabhavacutiyā. Tatīyassa parinibbānacutiyāti daṭṭhabbaṃ. [Diṭṭhadhammacatukkaṃ]



这是该巴利文段落的完整中文直译：
因为会导致业的混乱。在《增支部注》中说："现法受、生后受、后后受，它们之间没有转移，只在各自位置安住。"在此不能说这只是就结生而如此说，因为没有能证明该义的注释文句或事例或理由。中间的五速行思称为后后受。因为它们极为强力且坚实，不能迅速成熟，而是长时住立。因此从第三生开始，当得到机会时，在五处给予结生，只要轮回继续，即使在十万劫中也给予转起异熟。这三种业在自己的领域中完全得不到异熟轮次时称为已作业。应当知道它们的领域：第一种以现法死亡为限，第二种以未来临近生死亡为限，第三种以般涅槃死亡为限。【这是现法四法】

148.Pākaṭṭhānavasenāti apāyādikassa vipaccanaṭṭhānassa vasena tathā cattāri kammānināma hontīti yojanā. Tatthāti tesu akusalādīsu catūsu kammesu. Kammadvāravasenāti kammasiddhiyā aṅgabhūtānaṃ kāyādi kammadvārānaṃ vasena. Pāṇaṃ atipātenti etenāti pāṇātipāto. Atipātanañcettha sarasato patituṃ adatvā antarāeva payogabalena pātanaṃ daṭṭhabbaṃ. Adinnaṃ ādiyanti etenāti adinnādānaṃ. Agamanī yavatthusaṅkhātesu vatthukāmesu micchā caranti etenāti kāmesumicchācāro. Tattha parapāṇe pāṇasaññino tassa jīvitindriyasantānupacchedakassa kāyavacīpayogassa samuṭṭhāpikā vadhakacetanā pāṇātipātonāma. Sayameva attano jīvitindriyaṃ pātentassa pāṇātipātonāma natthi. Parapariggahite parapariggahitasaññino tato viyogakāraṇassa kāya vacīpayogassa samuṭṭhāpikā acchindakacetanā adinnādānaṃnāma. Agamanīyavatthūsu maggenamaggapaṭipādakassa kāyapayogassa samuṭṭhāpikā assādacetanā kāmesumicchācāronāma. Keci panaetthapi agamanīya vatthusaññinoti padaṃ icchanti. Taṃ aṭṭhakathāya na sameti. Agamayanīvatthu tasmiṃ sevanacittanti hi tattha vuttaṃ. Etena agamanīyavatthumhi sati gamanīya saññāyavā agamanīya saññāyavā sevantassa kammapatho hoti yevāti siddhaṃ hoti. Itarathā agamanīyavatthu tathā saññitā tasmiṃ sevanacittanti vuttaṃ siyāti.

Apare pana sayaṃ payogaṃ katvā attani parena karīyamānaṃ maggena maggapaṭipādanaṃ assādentassa sevanacitte satipi natthi kammappathabhedo. Payogassa abhāvāti vadanti. Sevanacitte pana sati payogo appamāṇanti eke. Evañca sati tiyaṅgikova micchācāro, na caturaṅgikoti āpajjati. Aṭṭhakathāyaṃ pana sevana payogena saha caturaṅgikova vuttoti aññe. Sevanapayogo pana yebhuyyena labbhamānattāyeva vutto. Na pana ekantaaṅgabhāvato. Itarathā itthīnaṃ yebhuyyena payogakiccaṃ natthīti tāsaṃ micchācāro dullabho siyāti ca vadanti. Bhikkhunidūsanaṃpi ettheva saṅgayhati. Sā hi rakkhitāsu saṅgahitāti. Ṭīkāsu pana sā dhammarakkhitāpi na hoti. Kuto mātādirakkhitā. Dhammoti hi idha pāsaṇḍiyadhammova aṭṭhakathāyaṃ vuttoti vadanti. Sāsanadhammopi nana yutto. Sabrahmacāri niyopi upajjhāyinī ādikā tassā mātādiṭṭhāniyāeva honti. Tathā hi sikkhāpadavibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ micchācāropi dussīlāya.La. Sāmaṇeriyā, puthujjanabhikkhuniyā, sotāpannāya, sakadāgāminiyā, tato anāgāminiyā vītikkamo mahāsāvajjo. Khīṇāsavāya pana ekantamahāsāvajjovāti vuttaṃ.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
"依异熟处"是指依恶道等异熟成熟处而成为四种业的配合。"其中"是指在那些不善等四种业中。"依业门"是指依身等作为业成就支分的业门。由此杀害生命为杀生。这里的杀害应当视为不让自然落下而由加行力中途使之落下。由此取未给予者为不与取。由此在称为不应行处的欲乐境界中邪行为欲邪行。
其中对他人生命，认知为生命，断绝其命根相续的身语加行的发起杀害思称为杀生。自己使自己的命根落下者没有杀生。对他人所持，认知为他人所持，造成离散的身语加行的发起夺取思称为不与取。对不应行处，经由道路行道的身加行的发起享受思称为欲邪行。有些人在这里也要求"认知为不应行处"这一句。这与注释书不符，因为那里说"不应行处，在其中的淫欲心。"由此可知，存在不应行处时，无论认知为应行或不应行而行淫者都有业道。否则应当说"不应行处，认知为如此，在其中的淫欲心。"
其他人则说，自己作加行而对自身享受他人所作的经由道路行道，虽有淫欲心但因无加行而无业道破坏。有些人说有淫欲心时加行不重要。如此则成为只有三支的邪行，而非四支。但其他人说在注释书中说与淫欲加行一起即是四支。但淫欲加行只是因为多数可得而说，不是因为一定为支分。否则因为女人多数无加行作用，她们的邪行就应难得。污染比丘尼也包含在此，因为她包含在被守护者中。但在复注中说她连法所守护也不是，何况母亲等所守护。因为这里法只是指在注释书中所说的外道法。佛法也不适合。因为同梵行者和和尚尼等对她来说就像是母亲等地位。如是在学处分别注中说："对恶戒......沙弥尼、凡夫比丘尼、须陀洹、斯陀含、以及阿那含的违越是大罪，而对漏尽者则一定是大罪。";


Kasmāpanettha surāpānaṃ nagahi taṃ. Taṃpihi apāyasaṃvattani kabhāvena vuttaṃ. Yathāha-surāmerayapānaṃ bhikkhave āsevitaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ nirayasaṃvattanikaṃ tiracchānayonisaṃvattanikaṃ pettivisayasaṃvattanikaṃ. Yoca sabbalahuko surāmeraya pānassa vipāko. So manussabhūtassa ummattakasaṃvattaniko hotīti. Aṭṭhakathāsupi koṭṭhāsato pañcapi pāṇātipātā dayo kammapathāevāti vuttanti. Vuccate, mūlaṭīkāyaṃ tāva tassa sabhāgattena micchācāre upakārakattena dasasupi kammapathesu anupavesoti vuttaṃ. Tattha sabhāgattaṃ gahetvā vibhāvaniyaṃ surāpānaṃpi ettheva saṅgayhatīti vadanti rasasaṅkhātesu kāmesu micchācārabhāvatoti vuttaṃ. Upakārakattaṃ gahetvā paṭisambhidāmaggaṭīkāyaṃ kusalākusalāpica paṭisandhijanakāyeva kammapathāti vuttā. Vuttāvasesā paṭisandhijanane anekanti kattā kamma pathāti na vuttāti imassa vākyassa saṃvaṇṇanāyaṃ vuttāvase sāti surāpānādayo tabbiramaṇādayoca. Surāpānañhi madassa paccayo. Mado apuññapathassa. Tabbiratipi nimmadatāya. Sāca puññapathassāti kammapathūpanissayāni tāni tadāsannakammavasena sandhijanakānipi hontīti vuttaṃ. Tattha tadāsannakammavasenāti tassa surāpānassavā surāpānaviratiyāvā āsanne pavattānaṃ tammūlakānaṃ apuññakammānaṃvā puññakammānaṃvā vasenāti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti-yo suraṃ pivitvā surāmadahetu pāṇā pātādīsu yaṃkiñci kammaṃ karoti, tassa surāpānaṃ tassati kammassa balavūpanissayo hoti pubbacetanāṭhāniyañca. Tadeva visuṃ paṭisandhiṃ janeti, na itaranti. Yathā hi pubbāparacetanā yopi kammapathapattassa kammassa parivārabhūtāeva paṭisandhiṃ janenti, na itarā. Evamidaṃpīti. Na hi kammapathasuttesu sarūpato āgatānieva paṭisandhiṃ janenti. Na itarānīti sakkā niyametuṃ. Yāni pana ekantena paṭisandhijananasāmatthiya yuttāni, tāneva tattha sarūpato vuttāni. Yānipana paṭisandhijanane anekantikāni honti. Tāni tatthasarūpato na vuttānīti sakkā viññātuṃ. Tathā hi paṭisambhidā maggaṭṭhakathāyaṃ kusalākusalāpica paṭisandhijanakāyeva kammapathāti vuttā. Vuttāvasesā paṭisandhijanane anekanti kattā kammapathāti na vuttāti vuttaṃ. Tasmā idaṃpi paṭisandhijanane anekantikattā tattha sarūpato na vuttantica. Yaṃ tadā sannakammavasena paṭisandhijanakanti pubbe vuttaṃ. Taṃ tattha sarūpato vuttesu tadā sannakammesu anupaviṭṭhantica sakkā vattunti. Tassa pana duvidhaṃ kiccaṃ paṭisandhijananaṃ kammajananañcāti. Tattha paṭijananato kammajananamevassa mahantaṃ mahāvipphārañca hotīti katvā sakkena devānamindena kumbhajātake –

Yaṃ ve vivitvā duccaritaṃ caranti,

Kāyena vācāya cetasāca;

Nirayaṃ vajanti duccaritaṃ caritvā,

Tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇāthāti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
为何这里不取饮酒？因为它也说是导向恶趣的。如说："诸比丘，习行、修习、多作饮酒醉酒，导向地狱、导向畜生、导向饿鬼。饮酒醉酒最轻微的异熟，是生为人时导向疯狂。"在注释书中也说在分类上五种杀生等都是业道。
回答说：首先在根本复注中说因为它与（欲邪行）同类且对邪行有辅助作用而包含在十业道中。在《抉择》中取其同类性说饮酒也包含在此，因为是在称为味的欲中的邪行。取其辅助性，在《无碍解道复注》中说善不善也只有能生结生的是业道。在解释"其余所说因生结生不定而不说为业道"这句话时说："其余所说即是饮酒等及离彼等。因为饮酒是放逸的缘，放逸是不善道的（缘），离彼则因无放逸，而无放逸是善道的（缘）。"所以它们是业道的近依，依近彼业也能生结生。
这里"依近彼业"意思是依那饮酒或离饮酒近处转起的、以彼为根本的不善业或善业。这是说：某人饮酒后因酒醉而造作任何杀生等业，他的饮酒成为那业的强力近依，相当于前思。正是那个（业）别生结生，不是其他。如同前后思只有作为达到业道之业的眷属才生结生，不是其他。这也如是。因为不能确定只有在业道经中明显说到的才生结生，其他不能。但能理解只有一定具有生结生能力的才在那里明显说，而在生结生上不定的在那里就不明显说。
如是在《无碍解道注》中说善不善也只有能生结生的是业道，其余所说因生结生不定而不说为业道。所以这个因为在生结生上不定而在那里不明显说。前面所说依近彼业而生结生，可以说是包含在那里明显说的近彼业中。它有两种作用：生结生和生业。其中因为再生起，所以生业才是它的巨大广大作用。因此帝释天主在《陶罐本生》中说：
"凡饮已而行恶行，
以身语及意；
行恶行而趣地狱，
请买此满罐。"


Evaṃ tadāsannakammavaseneva tassa apāyagāmitā vuttā. Tadubhayaṃ panassa kiccaṃ gahetvā surāmerayapānaṃ bhikkhave āsevitaṃ.La. Saṃvattanikanti aṅguttare vuttanti veditabbaṃ. Ayañhisuttapadesu dhammatā. Yadidaṃ saṃvattanikanti vuttaṭṭhāne yathālābhayojanāti. Tathāhi mūlaṭīkāyaṃpunabbhavaṃdetipunabbhavāya saṃvattetīti pāṭhe kammasahajātā punabbhavaṃdeti. Kammasahāyabhūtā akammasahajā tāpunabbhavaṃ saṃvattetīti vuttaṃ. Keci pana imamatthaṃ anupadhāretvā imāya pāḷiyā tassa visuṃ ekantakammapathabhāvaṃ maññanti. Yaṃ pana koṭṭhāsato pañcapi kammapathāevāti aṭṭhakathāvākyaṃ. Tattha evasaddena tesaṃ cetanādhammattā jhānādikoṭṭhāsikattaṃ nivatteti. Cetanā hi kammapathaṃ pattāpi apattāpi koṭṭhāsato kamma pathakoṭṭhāsikāeva hotīti. Teneva mūlaṭīkāyaṃ kammapathā evāti kammapathakoṭṭhāsikāevāti vuttaṃ. Anuṭīkāyañca kamma pathakoṭṭhāsikāeva. Na jhānādikoṭṭhāsikāti vuttaṃ. Kecipana imamatthaṃ asallakkhetvā iminā vākyena tassa visuṃ kammapathabhāvaṃ vadanti.

Khuddakapāṭhaṭṭhakathāyaṃ pana sabbenasabbaṃ tassa kammapathabhāvo paṭikkhittoyeva, tattha hi purimānaṃ catunnaṃ kāyakammādibhāvañca kammapathabhāvañca visuṃ vatvā surāpānaṃpatvā kāyakammamevāti vuttaṃ. Etena vacīkammabhāvañca kammapathabhāvañca paṭikkhipatīti. Dhātusaṃyuttaṭṭhakathā yañca paṭikkhitto. Yathāha-tatīyaṃpañcakammavasena bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ. Catutthaṃ sattakammapathavasena pañcamaṃ dasa kammapathavasenāti. Tattha hi tatīye surāpānamissakattā pañcakammavasena icceva vuttaṃ. Na pañcakammapathavasenāti. Etāsupica paṭisandhijanane anekanti kattāeva paṭikkhittoti na nasakkā vattuṃ evañhi sati sabbā pāḷiṭṭhakathāṭīkāyo saṃsanditā hontīti. Kāyakammanti ettha kāyo tividho sasambhārakāyo pasādakāyo copanakāyoti. Idha kāyaviññattisaṅkhāto copanakāyo adhippetoti vuttaṃ kāyaviññattisaṅkhāteti. Copanakāyo hi kadāci kāyaṅgena attanoadhippāyaṃ parassa viññā panatthāyapi karīyatīti kāyaviññattīti vuccatīti. So yevaca kammānaṃ pavattimukhattā dvāranti kāyadvāraṃ. Tasmiñhi tena tena upakkama kiccena pavattamāneeva jīvitindriyupacchedādikiccasiddhito taṃjana kassa cetanādhammassa āyūhana kiccanibbattica kāyakammanāma lābhoca hotīti. Tasmiṃ kāyadvāre. Etthaca yasmāsabbānipi kammāni pubbaṅgamabhūtena sampayuttamanena vinā nasijjhanti. Manopubbaṅgamā dhammā. Manoseṭṭhā manomayāti hi vuttaṃ. Dhammāti cettha sucaritaduccaritadhammā vuccanti. Tasmā manodvāraṃ sabbakammasādhāraṇattā kammāni visesetuṃ nasakkoti. Asādhāraṇabhūtā pana kāyavacīyo eva sakonti. Yasmāca purimāni sattavidhāni kammāni kevalaṃ manomattena nasijjhanti. Taṃsamuṭṭhitehi pana kāya vacīpayogehi eva sijjhanti. Tasmā teeva tesaṃ kammānaṃ pavattimukhasaṅkhyaṃ gacchantīti vuttaṃ kāyadvāreti. Parato vacīdvāreti ca.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
如是只依近彼业说其趣向恶趣。应当了解取其两种作用而在《增支部》中说"诸比丘，习行饮酒醉酒......导向"。这是经文中的法性，即在说"导向"处随所得而配合。如是在根本复注中说："'给予再有'、'导向再有'这读法中，与业俱生的给予再有，作为业伴非业俱生的导向再有。"有些人不考察此义，由这圣典认为它别是一定的业道。
但在分类上说"五种也是业道"这注释语中，以"也"字遮止它们是思法而属于禅等分类。因为思无论达到或未达到业道，从分类上都只是属于业道分类。因此在根本复注中说"是业道"即"只是属于业道分类"。在随复注中说"只是属于业道分类，不是属于禅等分类"。有些人不察知此义，由这语句说它别是业道。
但在《小诵注》中完全否定它是业道，因为那里说完前四种是身业等和业道后，到饮酒时只说"是身业"。由此否定它是语业和业道。在《界相应注》中也否定。如说："第三依五业而觉悟者的意乐而说，第四依七业道，第五依十业道。"因为那里在第三因混合饮酒只说"依五业"，而不说"依五业道"。这些也不能说只是因为在生结生上不定而否定，因为如此一切圣典注释复注就能调和。
"身业"中身有三种：具资具身、净色身和动摇身。这里说"称为身表"是指动摇身。因为动摇身有时以身分为他人表示自己意图而称为身表。正是它因为是诸业运转之门而称为身门。因为只有在它以种种加行作用转起时才成就断绝命根等作用，能生起那生起思法的积集作用和获得身业之名。在那身门中。这里因为一切诸业没有作为前导的相应意而不能成就，所以说"法以意为前导，以意为最胜，由意所造"。这里"法"是指善行不善行法。所以意门因为是一切业共通而不能区别诸业。但不共通的身语才能。又因为前七种业不能只由意而成就，而是由它所生起的身语加行才能成就，所以只有它们称为那些业的运转门，因此说"在身门"，后面说"在语门"。


Yasmā pana kāyadvāre vuttito kāyakammaṃ nāma. Vacīdvāre vuttito vacīkammaṃnāmāti ettakamatte vutte pāṇātipātādīni tīṇi kāyakammaṃnāma. Musāvādādīni cattāri vacīkammaṃnāmāti evaṃ dvārena kammānaṃ nāmavavatthānaṃ asiddhaṃ siyā. Kathaṃ. Yadā hi purimāni dve āṇattivasena appakena vacīdvāre bhijjhanti. Tadā tāni kāyakammanti nāmaṃ jaheyyuṃ. Vacīkammanti saṅkhyaṃ gaccheyyuṃ kasmā vacīdvāre vuttito vacīkammaṃnāmāti vuttattā. Dvevā nesaṃ nāmāni bhaveyyuṃ. Ubhayadvāresupi sandissanato. Yadāpana majjhimāni cattāri hatthamuṭṭhādivasena appakena kāyadvāre sijjhanti. Tadā tānipi vacīkammanti nāmaṃ jaheyyuṃ. Kāyakammanti saṅkhyaṃ gaccheyyuṃ. Kasmā kāyadvāre vuttito kāyakammaṃnāmāti vuttattā. Dvevā nesaṃ nāmāni bhaveyyuṃ. Ubhayadvāresupi sandissanato. Evañcasati pāṇātipāto.La. Micchācāroceti kāyakammaṃnāmāti idaṃ vavatthānameva niratthakaṃ siyā. Tathā parato musāvādo.La. Ppalāpoceti vacīkammaṃnāmāti. Bāhullavuttitoti vuttepana ekamekena bāhullasaddena chabbidhāni tāni vajjāni vajjetvā vuttappakāraṃ dvārena kammavavatthānaṃ siddhaṃ bhavati. Yathā vanacarako saṅgāmāvacaroti.

Manokammāni pana dvārantaresu carantānipi caraṇamattāni eva honti. Na dvārantarāni tesaṃ kammasiddhiyā aṅgaṃ honti. Tasmā tāni visuṃ katānīti veditabbaṃ. Yasmā pana kāyadvārassa kāyoti nāmaṃ anekesu suttasahassesu sayameva siddhaṃ pākaṭañca. Tathā vacīdvārassa vācāti nāmaṃ. Kusalākusala javanacittasaṅkhākassa manodvārassaca manoti nāmaṃ. Tasmā sabbattha kāyadvāraṃ vacīdvāraṃ manodvāranti vutte kammena dvārassa vavatthāna kiccaṃnāma natthi. Yattha pana kāyakammadvāraṃ vacīkammadvāraṃ manokammadvāranti āgataṃ. Tattheva dvārakathādīsu kammena dvāravavatthānaṃpi visuṃ vattabbaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.

[153] Etena yaṃ vuttaṃ vibhāvaniyaṃ

‘‘Kāyakammassaca pavattimukhabhūtaṃ kāyadvāranti vuccatīti’’. Taṃ paṭikkhittaṃ hoti.

[154] Yañca tattha

‘‘Tathā musāvādādiṃ kāyavikārena karontassa vacīkammaṃ kāyadvārepi pavattatīti kammena dvāravavatthānaṃpi nasiyāti’’ vuttaṃ. Taṃpi na yujjati.

Na hi kāyavikārena karīyamānaṃ vacīkammaṃ kāyadvāre pavattamānaṃpi tassa dvārassa nāmaṃ bhindituṃvā attano nāmaṃ dātuṃvā sakkoti. Sabhāva siddhattā tassa nāmassāti.

[155] Eteneva yañca tattha

Vuttaṃ ‘‘tathā kāyakammameva yebhuyyena kāyadvāre pavattati. Na itarāni. Tasmā kāyakammassa yebhuyyena ettheva pavattanato kāyakammadvārabhāvo siddho. Brāhmaṇagāmādīnaṃ brāhmaṇagāmādi bhāvoviyāti’’. Taṃpi paṭikkhittaṃ hoti.

Na hi kāyakammadvāranti nāmaṃ idha vuttaṃ atthīti. [Kāyakammaṃ]



这是该巴利文段落的完整中文直译：
因为若只说"在身门转起称为身业，在语门转起称为语业"这么多，则"杀生等三种称为身业，妄语等四种称为语业"这样依门而立业名的确定就不成立。为什么？因为当前两种由命令而少分在语门破坏时，它们就应舍弃"身业"之名，而得"语业"之数，因为说"在语门转起称为语业"。或者它们应有两个名字，因为在两门中都可见。又当中间四种由手势等而少分在身门成就时，它们也应舍弃"语业"之名，而得"身业"之数，因为说"在身门转起称为身业"。或者它们应有两个名字，因为在两门中都可见。如此则"杀生......邪行是身业"这确定就无意义，如是后面"妄语......绮语是语业"也是。
但说"依多分转起"时，以每一个"多分"字遮除那六种过失，由门而立业的确定就成立，如"林中人"、"战场人"。
但意业虽在其他门中转起，也只是转起而已，其他门不成为它们业成就的支分。所以应当知道它们别立。又因为身门的"身"名在数千经中自然成立且明显，如是语门的"语"名，及称为善不善速行心的意门的"意"名。所以在一切处说"身门、语门、意门"时，没有用业来确定门的作用。但在说"身业门、语业门、意业门"处，在门的论述等中也应当别说用业来确定门。
[153]由此否定《抉择》中所说："称为身业的运转门是身门。"
[154]又在彼书中说："如是以身表作妄语等时，语业也在身门转起，所以用业来确定门也不成立。"这也不适当。因为以身表所作的语业虽在身门转起，也不能破坏那门的名字或给予自己的名字，因为那名字是依自性成立。
[155]由此也否定在彼书中说："如是身业多分在身门转起，不是其他。所以因为身业多分在此转起而成立身业门性，如婆罗门村等的婆罗门村等性。"因为这里没有说"身业门"这名字。【身业】;

149. Musāti abhūtatthe nipāto. Musā vadanti etenāti musāvādo. Visati paresaṃ aññamaññasammodabhāvasaṅkhātaṃ sāmaggirasaṃ saṃcuṇṇeti paribhindati mithu bhedaṃ karoti etāyāti pisuṇā. Attano piyabhāvaṃ paresañca mittasuññabhāvaṃ karoti etāyātivā pisuṇā. Niruttinayena. Vadanti etāyāti vācā. Pisuṇāca sā vācācāti pisuṇavācā. Yena suyyati, tassa hadayaṃ pharamānā usati dahatīti pharusā. Pharusāca sā vācācāti pharusavācā. Sādhujanehi adhigantabbaṃ saṃsukhaṃ hitañca phalati visarati vināseti hitasukhamaggaṃ bhindatīti samphaṃ. Taṃvā phalati bhijjati etenāti samphaṃ. Atthadhammāpagatassa paṭibhāṇacittassa bhāratayuddhasītāharaṇā dikassa vācā vatthumattassetaṃ nāmaṃ. Yattha diṭṭhadhammahitabuddhiyāvā samparāyika hitabuddhiyāvā upāyadīpakaṃ kiñci atthadhammavinayapadaṃ natthi. Samphaṃ palapantipakārena kathayanti etenāti sapphappalāpo. Tattha parassavisaṃ vādanapurekkhārena visaṃ vādaka kāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā akusalacetanā musāvādo. So parassa atthabhañjanakova kammapathabhedo. Itaro kammameva. Ettha ca kamma pathoti paṭisandhijanakānaṃ kammānaṃ uṭṭhānamukhamaggo vuccati. Yathā hi rajānaṃ uṭṭhānapadeso rajapathoti vuccati. Tathā loke sandissamānesu sattānaṃ kāyavacīcittābhisaṅkharaṇakiccesuyehi kiccehi paṭisandhijanakāni kammāni uṭṭhahanti. Yesuvā kiccesu tāni uṭṭhahanti pavattanti. Tāni kāyavacīcittā bhisaṅkharaṇakiccāni paṭisandhijanakānaṃ kammānaṃ uṭṭhānamukhamaggattā kammapathoti vuccanti. Katamāni pana tānīti. Aṅgasampannāni akusalesu pāṇaghāta kiccādīni kusalesu tabbiramaṇakiccādīni dasavidhāni kiccānīti. Kammāniyeva sugatiduggatīnaṃ taduppajjanakasukhadukkhānañca pathabhūtattā kammapathonāmātipi vadanti.

Parassa bhedapurekkhārena bhedakakāyagacīpayogasamuṭṭhā pikā saṃkiliṭṭhacetanā pisuṇāvācā. Sāpi pare bhinneyeva kammapathabhedo. Abhinne kammameva. Parassa mammacchedakakāya vacīpayogasamuṭṭhāpikā duṭṭhacetanā pharusavācā. Etthaca maranti sattā, maraṇamattaṃvā dukkhaṃ nigacchanti etasmiṃ ghaṭṭiyamāneti mammaṃ. Duṭṭhavaṇo. Mammaṃ chindati bhindati ghaṭṭetīti mammacchedako. Vaṇaghaṭṭanapayogo. Idha pana mammaṃviyāti mammaṃ. Jātiādīsu dasasu akkosavatthūsu yaṃkiñci. Mammacchedakoti jātiādīsu ghaṭṭana vasena pavatto pharusa kāyavacī payogo. Aya mattho sīlakkhandha ṭīkā vasena veditabbo. Athavā. Mamāyatīti mamo. Mitto. Mamassa bhāvo mammaṃ. Mettācittaṃ. Mammaṃ chindatīti mammacchedako. Ayaṃpi akkositabbassa sammukhāeva kammapathabhedoti keci. Parammukhāpīti apare. Yathā pana paraṃ akkositvā khamāpentassa khamāpanakammaṃ parassa dūre ṭhitassapi matassapi sampajjati. Evaṃ akkosanakammaṃpīti dīghamajjhimaṭīkākārā icchanti. Akkosādhippāyena caṇḍā mahiṃsī taṃ anubandhatūtivā corā taṃ khaṇḍā khaṇḍikaṃ karontūtivā muddhā te phalatu sattadhātivā evamādinā nayena paraṃ abhisapantassapi kammapathabhedo hotiyevātica vadanti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
149. "妄"是不真实义的虚词。由此说妄语为妄语。由此破坏、分裂他人彼此欢喜称为和谐味的和合，作两分裂为"离间"。或由此作自己可爱性和他人无友性为"离间"。依词源学,"说"由此为"语"。离间且是语为"离间语"。以刺入所闻者之心而烧恼为"粗恶"。粗恶且是语为"粗恶语"。散失、消灭、破坏善人应得的安乐与利益、破坏利乐之道为"无用"。或由此破碎无用为"无用"。这是离开义法的机智心的摩诃婆罗多战争、罗摩衍那等语言事的名字。其中无任何显示现法利益智或来世利益智的方便的义法律句。由此以无用方式说为"绮语"。
其中以欺骗他人为目的而发起欺骗身语加行的不善思为妄语。只有破坏他人利益的才是业道破坏，其他只是业。这里"业道"说的是能生结生诸业的生起门道。如王者的生起处所称为王道，如是在世间可见的诸有情的身语心造作作用中，由哪些作用能生结生诸业生起，或在哪些作用中它们生起运转，那些身语心造作作用因为是能生结生诸业的生起门道而称为业道。哪些是它们？在不善中具足支分的杀生作用等，在善中离彼作用等十种作用。也有人说因为诸业本身是善趣恶趣及能生彼苦乐的道而称为业道。
以分裂他人为目的而发起分裂身语加行的染污思为离间语。只有他人已分裂才是业道破坏，未分裂只是业。发起伤害他人要害的身语加行的瞋恨思为粗恶语。这里"要害"是说有情死亡或遭受死亡般的痛苦而被触击，是恶伤。"伤害要害"是伤击伤口的加行，破坏、触击要害。但这里"如要害"为要害，在种姓等十种骂詈事中的任何一种。"伤害要害"是依种姓等触击而转起的粗恶身语加行。这义应依《戒蕴复注》而知。或者,"亲爱"为友，友的状态为要害，即慈心。"伤害要害"，有些人说只有在被骂者面前才是业道破坏。其他人说不在面前也是。但《长中复注》作者们认为如对他人骂詈后请求原谅，请求原谅的业即使对方在远处或已死也成就，如是骂詈业也是。他们说以骂詈意图诅咒他人说"愿凶猛的母牛追逐你"或"愿盗贼将你割截"或"愿你的头分裂为七分"等方式也一定是业道破坏。


Anatthaviññāpana kāyavacīpayoga samuṭṭhāpikā pāpacetanā samphappalāpo. Sopi bhāratayuddha sītāharaṇādikesu paṭibhāṇacittesu vācāvatthumattesueva kammapathabhedo. Socakho pare taṃ anatthaṃ saccato gaṇhanteyeva. Agaṇhante pana kammameva. Tathā rājakathādīsu dvattiṃsa tiracchāna kathāpabhedesupi kammameva. Tañca kho tadassādavasena kathentasseva. Atthadhammavinayanissitaṃ katvā kathentassa pana sabbaṃpi satthakameva hotīti veditabbaṃ. Vacīkammanti ettha vacīti vācāyeva. Sā catubbidhā saddavācā virativācā cetanāvācā copanavācāti. Idha pana saddasahitā vacīviññattisaṅkhātā copana vācā adhippetāti vuttaṃ vacīviññattisaṅkhāteti. Copanavācā hi kadāci vācaṅgena attano adhippāyaṃ parassa viññāpanatthāyapi karīyatīti vacīviññattīti vuccatīti. Sāyevaca kammānaṃ pavatti mukhattā dvāranti vacīdvāraṃ. Tāya hi taṃtaṃvacīpayogakiccena pavattamānāya eva visaṃvādanādikiccasiddhito taṃsamuṭṭhāpakassa cetanādhammassa āyūhanakriyānibbattica vacīkammanāmalābhoca hotīti. Tasmiṃ vacīdvāre. Yamettha vattabbaṃ, taṃ kāyakamme vuttamevāti. [Vacīkammaṃ]



这是该巴利文段落的完整中文直译：
发起无益宣说的身语加行的恶思为绮语。只有在摩诃婆罗多战争、罗摩衍那等机智心的语言事中才是业道破坏。而且只有他人把那无益当真时才是。不当真时只是业。如是在王论等三十二种畜生论的种类中也只是业。而且只有依享乐而说时才是。但应当知道以依止义法律而说时一切都是有益的。
"语业"中"语"只是语。它有四种：声语、离语、思语和动语。这里说"称为语表"是指具有声音的动语。因为动语有时以语分为他人表示自己意图而称为语表。正是它因为是诸业运转之门而为语门。因为只有在它以种种语加行作用转起时才成就欺诈等作用，能生起那生起思法的积集作用和获得语业之名。在那语门中。这里应说的在身业中已说。【语业】

150. Abhijjhāyanti assādamatte aṭṭhatvā parabhaṇḍassa attano pariṇāmanavasena atirekataraṃ jhāyanti nijjhāyanti etāyāti abhijjhā. Byāpādenti parasatte vināsaṃ āpanne katvā cintenti etenāti byāpādo. Micchādiṭṭhīti ettha micchāti viparītatthe nipāto. Atthidinnantiādinayapavattaṃ sabbaṃ sappurisa maggaṃ sappurisapaññattaṃ bhinditvā natthi dinnantiādinayena tabbiparī tato passanti etāyāti micchādiṭṭhi. Tattha parasantakaṃ disvā kevalaṃ assādanābhinandanarajjanamattesu aṭṭhatvā ahovata idaṃ mamassāti evaṃ attano katvā cittena pariṇāmentasseva abhijjhākammapathabhedo hoti. Parasantakabhāveyeva thapetvā lābhāvatime. Ye īdisaṃ paribhuñjanti. Ahovatāhaṃpi tāvakālikaṃ paribhuñjeyyaṃ. Yācitvāvā kiṇitvāvā attano kareyyaṃ. Aññaṃvā īdisaṃ labheyyanti evaṃ assādentassa kammameva. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāsu parabhaṇḍavatthuke hi lobhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti. Yāva na ahovata idaṃ mamassāti attano pariṇāmetīti. Antamaso ḍaṃsamakasādikepi ārabbha ime nassantu vinassantu. Ahovatime nasseyyuṃ vinasseyyuṃ. Avaḍḍhitāvā bhaveyyuṃ ciraṃvā natiṭṭheyyuṃ. Kadāvā nassanti vinassantīti evaṃ para sattassa khandhajīvavināsaṃ cintentasseva byāpādo. Itaro kammameva. Vuttañhetaṃ parasattavatthuke hi kodhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti. Yāva na ahovatāyaṃ ucchijjeyya vināseyyāti tassa vināsaṃ cintetīti. Kammassavā kammavipākassavā sabbaso paṭibāhikā natthikāhe tukākriyavasena tividhā niyata micchādiṭṭhieva kammapathabhedo. Dasavatthukamicchādiṭṭhi pana natthikadiṭṭhipabhedāeva. Sabbaññudesanaṃ paṭibāhitvā pavattā ariṭṭhakaṇṭakādīnaṃ diṭṭhiyopi kammapathāevāti vadanti. Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhivā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatānivākammamevāti.

Niyatāti cettha yathā tīṇi lakkhaṇāni yattakaṃ passitvā saddhādhimokkhena sanniṭṭhānaṃ gacchantassa cittuppādo attano anantaraṃ phaladānaniyamena niyato hoti. Tattakaṃ passanto kusalesu dhammesu niyāmaṃ okkamatīti vutto. Tathādiṭṭhiṭṭhā nāni kāraṇa paṭirūpakāni yattakaṃ passitvā micchādhimokkhena sanniṭṭhānaṃ gacchantassa cittuppādocutianantarephaladānaniyamena niyato hoti. Tattakaṃ passitvā sanniṭṭhānaṃ gacchanto akusalesu dhammesu niyāmaṃ okkamati, atekicchonāma hoti. Tathā pana apassitvā kevalaṃ micchādhimokkhamattena evameva bhavissatīti sanniṭṭhānaṃ gantvā sakaṃ ācariyakaṃ samayaṃ paggaṇhitvā ṭhito atekicchonāma nahoti. Kasmā, phaladāna niyamābhāvāti. Ayañca attho micchattattikena dīpetabbo. Tattha hi phaladāna niyamavaseneva ubhinnaṃpi sammattamicchattadhammānaṃ niyatasaññāpaṭilābho aṭṭhakathāyaṃ vuttoti. Suttantasaṃvaṇṇanāsu pana gahaṇaniyamavasenāpi tassā niyatabhāvo vuttoti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
150. "贪婪"是不止于享受而以转为自己的方式过度贪求他人财物而由此贪求、热望。"瞋恚"是由此思维使他有情达到毁灭。"邪见"中"邪"是颠倒义的虚词。破坏一切"有布施"等方式转起的善士道、善士施设，而由此以"无布施"等方式从颠倒处见为邪见。
其中见到他人之物，不止于单纯享受、欢喜、贪着，而是"啊!愿这是我的"如是以心作为己有而转变时才是贪婪业道破坏。只是置于他人所有性而想"得利于我，他们享受如此，啊!愿我也暂时享受，通过乞求或购买而作为己有，或得到其他如此物"这样享受时只是业。因为在注释书中说："对他人物品生起贪时，尚未成为业道破坏，直到'啊!愿这是我的'而转为己有。"
甚至对蚊虫等也想"愿它们消失毁灭，啊!愿它们对我消失毁灭，或不增长，或不长久住，或何时消失毁灭"，如是思维他有情蕴命毁灭时才是瞋恚。其他只是业。因为说："对他有情生起瞋时，尚未成为业道破坏，直到'啊!愿他断灭毁灭'而思维其毁灭。"
完全否定业或业异熟的无因见、无作用见、无因作用见三种决定邪见才是业道破坏。但十事邪见是无因见的种类。他们说破斥一切知者教说而转起的阿梨咤、甘达迦等见也是业道。二十事有身见或六十二见只是业。
这里"决定"，如见到三相到某种程度而以信胜解达到决定的心生起，以给予果的决定在其后而决定，说见到那么多而在诸善法中入决定。如是见到邪见住处的似因到某种程度而以邪胜解达到决定的心生起，以死后给予果的决定而决定，见到那么多而达到决定者在诸不善法中入决定，称为无可救药。但不见如是而只是以邪胜解程度想"必定如是"而达到决定，执持自己的师说而住立者不称为无可救药。为什么？因为无给予果的决定。这义应以邪性三法来说明。因为在注释书中说两种正性邪性法获得决定想只是依给予果的决定。但在经典注释中说它的决定性也依执取决定而说。


Aññatrāpiviññattiyāti viññattidvayena vināpi. Viññattidvayaṃ asamuṭṭhāpetvāpīti attho. Apisaddena pana viññattidvayena sahāpīti dasseti. Imāni hi tīṇi kammāni yadā kāyaṅgavā caṅgāni acopetvā manasmiṃeva sijjhanti. Tadāviññattiyā vināva pavattanti. Yadā pana tāni copetvā kāyavacīdvāresu sijjhanti, tadā viññattiyā saheva pavattantīti. Etena imesaṃ tīsupi dvāresu pavattiṃ dīpeti. Evaṃsantepi imāni manodvāreeva bahulaṃ pavattanti. Kāyavacīdvāresu pana appakameva pavattantīti vuttaṃ manasmiṃyevabāhullavuttitoti. Tattha manasmiṃ yevāti kusalā kusalajavanacittasaṅkhāte manodvāreeva. Etena purimesupi kāyadvāre vacīdvāreti padesu evasaddasambhavo dīpito hoti. Evañhi sati tatthapi dvārena kammavavatthānaṃ suṭṭhutaraṃ upapannaṃ hotīti. Itarathā upalakkhaṇādivasena atthantarapasaṅgopi siyāti. Apica, idha evasaddena ayaṃpi visesattho dīpito hoti. Pāṇavadhādīsu hi vadhāmi naṃ avaharāmi na ntiādinā saṃvidhānākārena pavattā cetayitakriyāeva padhānaṃ hoti. Sāca kāyavacīpayogehi vinā nasijjhati. Tasmā tesu kāya vacī payogā kammasiddhiyā ekaṃ aṅgaṃ honti. Taṃ sahajātāca abhijjhādayo cetanāpakkhikāeva hutvā abbohārikattaṃ gacchanti. Parabhaṇḍā bhijjhāyanādīsu pana abhijjhādīnaṃ attapadhānānaṃ kāyavacīdvāresu pavattānaṃpi kāya vacīpayogākammasiddhiyā aṅgameva nahonti. Tathā cintāpavatti matteneva tattha kammasiddhito. Iti imesu kammesu kāya vacīdvārānaṃ sabbenasabbaṃ aṅgabhāvapaṭikkhipanatthaṃ manasmiṃ yevāti eva gahaṇaṃ idheva katanti daṭṭhabbaṃ. Tesu pana dvāresu pavattimatta sabbhāvaṃ sandhāya bāhullasaddopi idha gahitoti.

[156] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Viññattisamuṭṭhāpaka cittasampayuttācettha abhijjhādayo cetanāpakkhikāva hontīti’’ vuttaṃ. Taṃ idha na yujjati.

Na hi viññattisamuṭṭhāpakacittasampayuttāpi kevalaṃ manokamma kiccavisesena pavattamānā abhijjhādayo cetanāpakkhikā honti. Cetanāeva pana abhijjhādipakkhikā hotīti. [Manokammaṃ]



这是该巴利文段落的完整中文直译：
"即使无表"是即使无有二表。意思是即使不生起二表。但以"也"字显示也与二表一起。因为这三业当不动身分或语分而只在意中成就时，就无表而转起。但当动彼等而在身语门中成就时，就与表一起转起。由此显示它们在三门中转起。虽然如此，这些主要在意门中转起，在身语门中则少分转起，所以说"只在意中多分转起"。
其中"只在意中"是只在称为善不善速行心的意门中。由此也显示在前面"在身门、在语门"句中"只"字的可能。因为如此，在那里也以门来确定业更好成立。否则依摄受等方式也可能有其他义。又，这里以"只"字也显示这个特殊义：因为在杀生等中以"我杀他、我取他"等策划方式转起的思作用才是主要，它离开身语加行不能成就，所以在彼等中身语加行是业成就的一支分。与彼俱生的贪等只作为思的附属而成为不重要。但在贪求他人物等中，即使贪等主要的在身语门中转起，身语加行也不成为业成就的支分，因为只由思维转起即在那里成就业。如是在这些业中，为了否定身语门完全成为支分，应当见到只在这里作"只在意中"的取。但依在那些门中有转起的存在而这里也取"多分"字。
[156]但在《抉择》中说："这里与生起表的心相应的贪等只是思的附属。"这在这里不适当。因为即使与生起表的心相应，只依意业作用特相而转起的贪等也不是思的附属，而是思成为贪等的附属。【意业】

151. Ettha ca dasannaṃpi imesaṃ kammapathānaṃ pubbāparacetanāyo paṭisandhiākaḍḍhane anekantikapakkhaṃ gatāti paṭisambhidā maggaṭīkāyaṃ vuttā. Tasmā tāpi imaṃ sattaṃ māressāmi imaṃ bhaṇḍaṃ adinnaṃ ādiyissāmītiādinā nayena ādito paṭṭhāya pavattā balavapaccaye laddhā paṭisandhiṃ ākaḍḍhanti. Aladdhā nākaḍḍhantīti yuttā. Yāni pana kusalākusalāni kammapathabhedaṃ appattāni honti. Tāni kāyadvāre dissamānāni kāyakammānināma honti. Vacīdvāre dissamānāni vacīkammānināma. Suddhe manodvāre dissamānāni manokammānināmāti veditabbānīti. Dosamūlenāti dosasaṅkhātamūlena dosamūlakacittenāti dvidhā attho. Tattha purimo byāpādavajjehi dvīhi yujjati, pacchimo tīhipi. Lobhamūlenāti ettha esanayo. Tatthāpiti purimo abhijjhāvajjehi dvīhi yujjati. Pacchimo tīhīti. Dvīhi mūlehīti kadāci dosamūlena kadāci lobhamūlenāti evaṃ dvīhi mūlehi sambhavanti. Moho pana sabbasādhāraṇattā visesakaro na hotīti idha na gahito.

[157] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Nidhipāṭhakapamāṇato duṭṭhaniggahatthaṃ parasantakaṃ harantānaṃ rājūnaṃ brāhmaṇānañca sabbamidaṃ brāhmaṇānaṃ rājūhi dinnaṃ. Tesaṃ pana sabbadubbalabhāvena aññe bhuñjanti. Attasantakameva brāhmaṇā paribhuñjantīti evamādīni vatvā sakasaññāya eva yaṃkiñci harantānaṃ kammaphalasambandhāpavādīnañca mohamūlenā’’ti vuttaṃ. Taṃ idha na yujjati.

Sahajātamūlañhi idha adhippetaṃ asādhāraṇabhūtañca. Tesañca tathāharantānaṃ haraṇaṃ haraṇakāle kadācidosamūlena kadāci lobhamūlenāti evaṃ dvīhi mūlehi eva sambhavatīti. Yo pana moho mahāsammatādīnaṃdhammikarājūnaṃ kāle pavattaṃ porāṇaka nidhisatthaṃ thapetvā pacchā adhammikānaṃrājūnaṃ kāle pavattesu yebhuyyena adhammikesu dhammasattha rājasattha saṅkhātesu nidhipāṭhesu dhammikasaññīnaṃ rājūnaṃ uppanno. Yoca rājūnaṃ abhisekakāle dinnaññevasamaṇabrāhmaṇānaṃtiṇakaṭṭhodakanti vacanaṃ upādāya sabbamidaṃ brāhmaṇānaṃ rājūhi dinnanti evaṃ saññīnaṃ brāhmaṇānaṃ uppanno. Yoca natthi sukata dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipākoti evaṃ diṭṭhikānaṃ kammaphalasambandhā pavādīnaṃ uppanno. Sosabbopi upanissayamoho nāma hoti. So idha nādhippeto. Itarathā lobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāya. Doso nidānaṃ kammānaṃ samudayāya. Moho nidānaṃ kammānaṃ samudayāyāti vacanato sabbepi akusalakamma pathāti mūlakāeva idha vattabbā siyunti. Evaṃpanettha vattabbaṃ siyā, kammesuca kammaphalesuca sañjātakaṅkhānaṃ janānaṃ kaṅkhā pariyuṭṭhāna cittenasahevatadanurūpāniadinnādānādīni cattārikammāni karontānaṃ tāni kammāni suddhena mohamūlena jāyantīti. Evañhi sati parato vicikicchā cetanāya paṭisandhijanakesu gahaṇaṃpi upapannaṃ hotīti. [Akusalakammaṃ].



这是该巴利文段落的完整中文直译：
151. 这里在《无碍解道复注》中说这十种业道的前后思在牵引结生上都属于不定分。所以它们从开始以"我将杀这个有情、我将取这个未给与物"等方式转起，得到强力缘时牵引结生，不得则不牵引，这是适当的。但那些未达到善不善业道破坏的，应当知道在身门中可见的称为身业，在语门中可见的称为语业，在纯意门中可见的称为意业。
"以瞋根"有以称为瞋的根、以瞋根心两种义。其中前者适合除瞋恚外的两种，后者适合三种。"以贪根"也是这个方法。其中也是前者适合除贪婪外的两种，后者适合三种。"以二根"是有时以瞋根有时以贪根，如是由二根生起。但痴因为是一切共通而不成为特相故这里不取。
[157]但在《抉择》中说："依宝藏诵本量，为制恶而取他人物的王和婆罗门们，以'这一切是王给婆罗门的。但因为他们完全软弱，其他人享用。婆罗门享用只是自己的'等如是说，以自己想而取任何物的和否定业果关联的以痴根。"这在这里不适当。
因为这里是指俱生根和不共通的。他们如是取时，取的时候有时以瞋根有时以贪根，如是只由二根生起。但大天授等正法王时期转起的古宝藏论除外，后来非法王时期转起的大多非法的称为法论王论的宝藏诵本中生起于认为是如法的诸王的痴，和依"王灌顶时给与沙门婆罗门的草木水"这语而"这一切是王给婆罗门的"如是想的婆罗门生起的痴，和"无善作恶作诸业的果报"如是见的否定业果关联者生起的痴，这一切都称为依止痴，这里不是指这个。否则从"贪是诸业集起的因，瞋是诸业集起的因，痴是诸业集起的因"这话，这里应当说一切不善业道都是有根的。但这里应当如是说：对业和业果生起疑惑的人们，以疑缠缚心一起作那相应的不与取等四种业时，那些业由纯粹痴根生起。因为如是，后面取疑惑思在能生结生中也成立。【不善业】

152.Kāmāvacarakusalaṃpi kāyadvāre pavattaṃ kāya kammanti ettha dve pariyāyā veditabbā. Kathaṃ, vakkhamānesu hi puññakriyavatthūsu yaṃkiñci puññakriyavatthuṃ kāyaṅgaṃ copetvā pavattitaṃ kāyakammaṃ nāma. Vācaṅgaṃ copetvā pavattitaṃ vacīkammaṃ nāma. Kāyaṅga vācaṅgāni acopetvā manodvāreeva pavattitaṃ manokammaṃ nāmāti ayameko pariyāyo. Ayaṃ pana mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āviceva raho ca. Mettaṃ vacīkammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āviceva rahoca. Mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āviceva rahocātica. Sabbaṃ kāyakammaṃ ñāṇapubbaṅgamaṃ ñāṇānuparivattaṃ. Sabbaṃ vacīkammaṃ ñāṇapubbaṅgamaṃ ñāṇānuparivattaṃ. Sabbaṃ manokammaṃ ñāṇapubbaṅgamaṃ ñāṇānuparivattanti ca.

Padakkhiṇaṃ kāyakammaṃ, vācākammaṃ padakkhiṇaṃ;

Padakkhiṇaṃ manokammaṃ, paṇīhite padakkhiṇe tica.

Evamādīsu suttapadesu āgato. Apica, aṭṭhasāliniyaṃ sakalāya navakammadvārakathāya ayamattho dīpetabbo. Tattha hi dānamayaṃpi kāyavacī manokammavasena tidhā vibhattaṃ. Tathā sīlamayaṃ bhāvanāmayañcāti. Yasmiṃ pana dussilye pavattamāne kāyo aparisuddho hoti. Kāyasaṃvaro bhijjati. Yaṃ pana kusalaṃ pavattamānaṃ tadaṅgapahānādivasena taṃ dussilyaṃ pajahitvā kāyadvāraṃ sodhayamānaṃ kāyasaṃvaraṃ pūrayamānaṃ pavattati. Taṃ kāyacopana rahitaṃpi kāyaṅga saṃvaraṇa kiccattā kiccasīsena kāyadvāre pavattaṃ kāyakammaṃnāma. Kāyasucaritantipi vuccati. Etthaca taṃ dussilyaṃ pajahitvāti yasmiṃ citte uppajjamāne pāṇaghātādikaṃ kāyadussilyaṃ uppajjeyya. Tassa cittassa uppajjituṃ appadānavasena taṃ kāyadussilyaṃ pajahitvā. Kāyadvāraṃ sodha yamānanti yasmiṃ dussilye uppajjamāne kāyaṅgaṃ asuddhaṃ hoti. Tassa uppajjituṃ appadānavasena kāyadvāraṃ sodhayamānaṃ. Kāyasaṃvaraṃ pūrayamānanti sayaṃ kāyaṅgasaṃvaraṇakiccasampādanena kāyasaṃvaraṃ pūrentanti attho. Vacīkammepi eseva nayo. Avayesaṃ pana sabbaṃpi kalyāṇakammaṃ tīsu dvāresu pavattaṃpi manodvāraṃeva sodhayamānaṃ manosaṃvaraṃeva pūrayamānaṃ pavattatīti manodvāre pavattaṃ manokammaṃnāma. Manosucaritantipi vuccati. Ayameko pariyāyo. Ayaṃ pana anekasatesu kammapathasuttesu āgato. Apica, aṭṭhasāliniyaṃ sakalāya dvārakathāka ayamattho dīpetabboti. Imesu pana dvīsu pariyāyesu sattusāsane kalyāṇadhammapūraṇaṃnāma yāvadeva pāpadhammapahānatthāya eva hotīti pacchimoyeva padhānanti veditabboti. Diyyati etenāti dānaṃ. Vatthupariccāgacetanā. Sīlayatīti sīlaṃ. Kāya vacīkammāni sāvajjāni nīvāretvā anavajjāni susamāhitāni katvā sammādahati thapeti, uparime kusaladhammeca upadhāreti. Tesaṃ patiṭṭhā hutvā dhāretīti attho. Bhāventi etāyāti bhāvanā. Adhikusaladhamme anuppannevā uppādenti uppannevā vaḍḍhentīti attho. Apacāyanti etenāti apacāyanaṃ. Pūjenti kāyavācāhi attānaṃ nīcavuttiṃ dassentīti attho.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
152. "欲界善也在身门转起为身业"，这里应当知道两种方法。如何？因为在将说的诸福业事中，凡是动身分而转起的任何福业事称为身业，动语分而转起的称为语业，不动身语分而只在意门转起的称为意业，这是一种方法。但这在"慈身业现前于同梵行者，无论公开或私下。慈语业现前于同梵行者，无论公开或私下。慈意业现前于同梵行者，无论公开或私下"和"一切身业以智为前导、以智相随。一切语业以智为前导、以智相随。一切意业以智为前导、以智相随"和：
"身业向右转，语业向右转；
意业向右转，善向于右转。"
等经文中来。又，应以《殊胜义注》整个新业门论来说明这义。因为在那里布施所成也分为身语意业三种，如是持戒所成和修习所成也是。但恶戒转起时身不清净、身律仪破坏，而善转起时以彼分断等方式舍彼恶戒而净化身门、圆满身律仪而转起，它虽无身动但因有摄护身分作用，依作用为首在身门转起称为身业，也称为身善行。这里"舍彼恶戒"是当那心生起时会生起杀生等身恶戒，以不让那心生起方式舍那身恶戒。"净化身门"是当恶戒生起时身分不净，以不让它生起方式净化身门。"圆满身律仪"是以自己完成身分摄护作用而圆满身律仪的意思。在语业中也是这个方法。但其余一切善业虽在三门转起也只是净化意门、圆满意律仪而转起，所以在意门转起称为意业，也称为意善行。这是一种方法。但这在数百业道经中来。又，应以《殊胜义注》整个门论来说明这义。在这两种方法中，应当知道在师教中称为圆满善法只是为了断恶法，所以后者为主。
由此施为布施，即施舍物的思。持为戒，即遮止身语业的过失而使无过失、善等持，护持上位诸善法，作为它们的所依而持守的意思。由此修为修习，即未生起的胜善法令生起、已生起的令增长的意思。由此敬为敬重，即以身语显示自己低下行为的意思。


Visesena āvaranti ussukkaṃ āpajjantīti byāvaṭānaṃ bhāvo kammaṃvā veyyāvaccaṃ. Pajjitthāti patti. Attani laddhapuññakoṭṭhāsassa nāmaṃ. Pāpīyatītivā patti. Parehi anumodantehi laddhabbassa puññānisandassetaṃ nāmaṃ. Pattiṃ dadanti etenāti pattidānaṃ. Tadeva parehi dinnaṃ anumodanti. Sādhukāraṃ dadanti etenāti pattānumodanaṃ. Dhammaṃ suṇanti etenāti dhammasavanaṃ. Dhammaṃ desenti etāyāti dhammadesanā. Atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipākotiādinā dasavatthukaṃ sammādiṭṭhiṃ ujuṃ karonti etenāti diṭṭhijukammaṃ. Sabbāni pana tāni punenti cittasantānaṃ sodhenti etehīti puññāni. Pūjanīyabhāvaṃ nibbattentīti puññānītipi vadanti. Tānieva avassaṃ kattabbaṭṭhena kriyānicāti puññakriyāni. Tāniyeva sukhavisesānaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena vatthūnicāti puññakriyavatthūnīti. Ettha ekamekaṃ tividhaṃ hoti purimaṃ majjhimaṃ pacchimanti. Tattha dāne tāva paṭiggāhakassa pariccāgakaraṇaṃ majjhimaṃnāma. Tato pubbe iminā paccayena dānamayaṃ puññaṃ pavattayissāmīti evaṃ paccayuppādanato paṭṭhāya dānaṃ ārabbha dānaṃ uddissa tīsu dvāresu pavattā kusalacetanā purimaṃnāma. Pacchā bhāge pana attanā dinnadānaṃ ārabbha punappunaṃ attamanacittaṃ uppādentassa pavattā kusalacetanā pacchimaṃnāmaṃ. Sabbaṃpi cetaṃ akusale vuttanayena balavapaccaye laddhā paṭisandhiṃ deti. Aladdhā na detīti veditabbaṃ.

Puna hīna majjhimapaṇītavasena tividhaṃ hoti. Tattha hīnena chandena cittena vīriyena vīmaṃsāyavā pavattitaṃ hīnaṃ, majjhimena chandādinā pavattitaṃ majjhimaṃ, paṇītena paṇītaṃ. Yasakāmatāyavā pavattitaṃ hīnaṃ. Puññaphalakāmatāyavā pavattitaṃ majjhimaṃ. Kattabbame vidanti ariyabhāvaṃ nissāya pavattitaṃ paṇītaṃ. Attukkaṃsana paravambhanādīhi upakkiliṭṭhaṃvā hīnaṃ. Anupakkiliṭṭhaṃ lokiyasukhabhāgitāya pavattitaṃ majjhimaṃ. Maggaphalasukhabhāgitāya pavattitaṃ paṇītaṃ. Taṇhāvasenavā bhavabhogatthāya pavattitaṃ hīnaṃ. Attano vimokkhatthāya pavattitaṃ majjhimaṃ. Sabbasattavimokkhatthāya pavattitaṃ pāramitādānaṃ paṇītanti ayamattho visuddhimagge sīlaniddesaṃ nissāya veditabboti. Yathā cettha, evaṃ sesesupiyathā sambhavaṃ tikadvayaṃ vibhajitvā vattabbanti. Tattha sīlaṃ nāmabhikkhusīlaṃ, bhikkhunisīlaṃ, sāmaṇerasīlaṃ, gahaṭṭhasīlanti catubbidhaṃ hoti. Tattha purimānaṃ dvinnaṃ samādānakiccaṃ kammavācāya siddhaṃhoti. Antimavatthuajjhāpannenavā sikkhāpaccakkhānenavā kammavācāya bhinnāya sabbaṃ samādānaṃ bhinnaṃ hoti. Sabbāni upasampanna sīlāni bhinnāni honti. Tadā bhikkhupaṭiññaṃ avijahitvā ṭhito dussīlonāma hoti. Thapetvāpana antimavatthuṃ aññasikkhā padāni vītikkamantassa yaṃ vītikkamati. Tasmiṃyeva saṃvarabhedo hoti. Na samādāna bhedo. Na hi taṃ puna kammavācāya samādātabbanti atthīti. Paṭikammaṃ karontassa pana saṃvaro pākatiko hoti. Sañcicca vītikkamantovā paṭikammaṃ akarontovā alajjīnāma hoti. Na dussīloti. Esanayo sāmaṇerasīlepi. Tattha pana saraṇagamaneneva samādānaṃsiddhaṃ hoti. Liṅganāsanaṅgaṃ katvā saraṇagamane bhinne sabbaṃ samādānaṃ bhijjati. Itaresu pana yaṃ vītikkamati, tasmiṃyeva saṃvarabhedo hotīti veditabbaṃ.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
特别努力行动为服务，或服务者的状态或业为服务。"已得到"为得，是自己所得功德部分的名字。或"令增益"为得，是由他人随喜应得的功德果报的名字。由此给与得为施得。由此随喜他人所施的为随喜得。由此听法为闻法。由此说法为说法。由此以"有布施，有供养，有供奉，有善作恶作诸业的果报"等方式使十事正见端直为正见业。但一切这些由此净化心相续为功德。也说生起应供养性为功德。正是它们以必须作为义为作，正是它们以为特殊乐的住处为事，故为福业事。
这里每一个有三种：前、中、后。其中首先在布施中，对受施者作施舍为中。在此之前从"以此缘我们将转起布施所成功德"如是生起缘开始，缘布施、为布施在三门中转起的善思为前。但在后分对自己所施布施一再生起欢喜心而转起的善思为后。应当知道这一切得到强力缘时如在不善中所说方式给与结生，不得则不给与。
再以劣、中、胜分为三种。其中以劣欲、心、精进或观察转起为劣，以中等欲等转起为中，以殊胜转起为胜。或以欲求名声转起为劣，以欲求功德果转起为中，依圣性而转起为胜，思"这应当作"。或为自赞毁他等所染污为劣，不染污而转起分享世间乐为中，转起分享道果乐为胜。或依爱而为有和享受转起为劣，为自解脱转起为中，为一切有情解脱转起的波罗蜜布施为胜。这义应依《清净道论》戒品来了知。如此这里，如是其余也应依情况分别说二种三法。
其中戒即比丘戒、比丘尼戒、沙弥戒、居士戒四种。其中前二者的受持作用以羯磨文成就。以违犯最重事或舍学处或羯磨文破坏时一切受持破坏，一切具足戒破坏。此时不舍比丘称号而住立称为恶戒。但除最重事外违犯其他学处者只是在所违犯处破戒防护，非破受持。因为它不须再以羯磨文受持。但作忏悔者防护恢复正常。故意违犯或不作忏悔称为无惭，非恶戒。这方法在沙弥戒中也是。但在那里以皈依成就受持。以破戒相为支分破坏皈依时一切受持破坏。但应知在其他中只是在所违犯处破防护。


Gahaṭṭhasīle pana pakati gahaṭṭhānaṃ gahaṇavaseneva samādānaṃ siddhaṃ hoti. Tasmā ekatogaṇhante sabbāni samādinnāni honti. Ekasmiṃca bhinne sabbāni bhinnāni honti. Sabbāni puna samādātabbāni. Visuṃ visuṃ gaṇhante pana yaṃ vītikkamati, etadevabhijjati. Tadeva puna samādātabbaṃ hotīti. Paricchinnakālā tikkamane pana sabbaṃ samādānaṃ vūpasammatiyeva. Dussīlabhāvo panettha pañcannaṃ niccasīlānaṃ bhedena veditabbo. Niccāniccesu pana yaṃ niccameva vaṭṭati. Aniccaṃ navaṭṭati sāvajjaṃ hoti. Taṃ niccasīlaṃ nāma. Yaṃ pana niccaṃpi vaṭṭati. Mahantaṃ puññābhisandaṃ hoti. Aniccaṃpi vaṭṭati sāvajjaṃ na hoti. Taṃ aniccasīlaṃnāma. Tattha bhikkhu bhāve ṭhitassa bhikkhusīlaṃ sāmaṇerabhāve ṭhitassa sāmaṇerasīlaṃ pakatigahaṭṭhānaṃpañcasīlaṃ pabbajitasaṅkhepagatānaṃ upāsakānaṃ tāpasaparibbājakānañca dasasīlaṃ niccasīlaṃnāma. Tesañhi taṃ taṃ yathāsakaṃ sīlaṃ niccaṃ suddhaṃ katvā rakkhitumeva vaṭṭati. Arakkhantānaṃ bhikkhubhāvādiko sāvajjo hoti asuddho. Kasmā, attano anurūpassa ācārassa vipattito. Pakatigahaṭṭhānaṃ pana aṭṭhaṅguposathasīlaṃ aniccasīlaṃnāma. Tañhi tesaṃ vuttanayena niccaṃpi vaṭṭati. Aniccaṃpi vaṭṭati. Tathā dasasīlañca. Tañhi pakati gahaṭṭhānaṃ aniccasīlameva hoti. Gihinivatthaṃ pahāya kāsāyavatthadhāraṇena pabbajitasaṅkhepagatānaṃ eva niccasīlaṃ. Yathā hi pakatimanussānaṃ pañcasīlaṃ samādinnaṃpi asamādinnaṃpi niccaṃ rakkhitumeva vaṭṭati. Vītikkamituṃ navaṭṭati. Tathā pabbajitavesadhārīnaṃ dasasīlaṃ samādinnaṃpi asamādinnaṃpi niccaṃ rakkhitumeva vaṭṭati. Vītikkamituṃ navaṭṭati. Vesadhāraṇena saha siddhattāti.

Upari vuccamānā samathavipassanāvasena duvidhā bhāvanā bhāvanānāma. Sā idha appanaṃ apattāva adhippetā. Dhammavinayapari yattiyā saha anavajjakammasippavijjāṭhānesu paricayakaraṇa cetanāpi ettheva saṅgayhati. Ratanattaye pana mātāpitūsu kulejeṭṭhesu ācariyesu dhammikasamaṇabrāhmaṇesu aññesuca guṇavayavuddhesu yathārahaṃ paccuṭṭhānaṃ vandanaṃ añjalikaraṇaṃ sāmicikaraṇaṃ vattapaṭivattakaraṇanti evamādisabbaṃ apacāyanaṃnāma. Tesaññeva aññesañca āgantukagamikaaddhikānaṃ gilānānaṃ jiṇṇānaṃ kicca karaṇīyesu sabrahmacārīnaṃ cīvarakammādīsu paresaṃ taṃtaṃpuñña kammesuca parisuddhena hitapharaṇacittena attanokiccesu viya kāyavācāhi vāyāmakaraṇaṃ veyyāvaccaṃnāma. Attanā katassa yassakassaci puññassa parehi sādhāraṇakaraṇaṃ pattidānaṃnāma. Parehi dinnāya pattiyā anumodanaṃ attamanatāpavedanaṃ pattā numodanaṃnāma. Adinnassa puññassa anumodanaṃ pana anumodanameva hoti. Na pattānumodanaṃ. Pattiyāeva abhāvato. Pattica duvidhā uddisikā anuddisikāti. Tattha attānaṃ uddisikaṃ anumodantasseva diṭṭhadhammavedanīyaṃ jātanti veditabbaṃ. Idaṃ pana dvayaṃ dānapuññesueva visesato pākaṭaṃ. Tañhi uddisakaṃ katvā devatānaṃvā paradattupajīvipetānaṃvā vemānikapetānaṃvā vinipātikāsurānaṃvā dinnaṃ anumoditañca tesaṃ taṅkhaṇeeva diṭṭhadhamma vedanīyaṃ jātanti. Atthahita paṭisaṃyuttāya dhammakathāya yoniso manasikāre ṭhatvā savanañca kathanañca dhammasavanaṃ dhamma desanācanāma. Niravajjakammasippavijjāṭhānānaṃ savanakathanacetanāca etthevasaṅgayhanti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
但在居士戒中以普通居士的受持方式成就受持。所以一起受持时一切都成受持。一个破坏时一切都破坏，一切须再受持。但各别受持时，只破坏所违犯的，只须再受持那个。但超过限定时间时一切受持自然终止。这里恶戒性应依五种常戒的破坏来了知。但在常非常中，常时适宜、非常时不适宜有过失的称为常戒。但常时也适宜、是大功德流，非常时也适宜无过失的称为非常戒。其中住于比丘性者的比丘戒、住于沙弥性者的沙弥戒、普通居士的五戒、归入出家略数的优婆塞和苦行外道的十戒称为常戒。因为他们只适合如自己那样清净地守护那些戒。不守护者比丘性等有过失不清净。为什么？因为违背适合自己的行为。但普通居士的八支布萨戒称为非常戒。因为如所说方式对他们常时也适宜，非常时也适宜。如是十戒也是。因为它对普通居士只是非常戒。舍弃居士服而以持袈裟衣归入出家略数者才是常戒。因为如普通人的五戒，受持或未受持都只适合常时守护、不适合违犯。如是持出家相者的十戒，受持或未受持都只适合常时守护、不适合违犯，因为与持相一起成就。
后面将说的止观二种修习称为修习。这里只是指未达安止的。与法律学习一起在无过失业技知识处修习的思也摄在这里。但对三宝、父母、家中长者、师长、如法沙门婆罗门和其他有德耆老随宜起立、礼拜、合掌、恭敬作为、作承事等一切称为敬重。对他们和其他客人、行人、路人、病人、老人作诸事业，对同梵行者作衣等事，对他人作种种功德业，以清净利益遍满心如自己事业般以身语作努力称为服务。使自己所作的任何功德与他人共同称为施得。随喜他人所施的得、表示欢喜心称为随喜得。但随喜未施的功德只是随喜，非随喜得，因为无得故。得有二种：指定和不指定。应当知道只有随喜指定自己的成为现法受。但这二种在布施功德中特别明显。因为作为指定而施与天或依他施活命的饿鬼或天宫饿鬼或堕处阿修罗并随喜，对他们就在那刹那成为现法受。住于如理作意而听说和说与义利相应的法语称为闻法和说法。无过失业技知识处的听说思也摄在这里。


Natthi dinnaṃ natthiyiṭṭhantiādinayapavattāya dasavatthukāya micchā diṭṭhiyāvā issaranimmānādidiṭṭhiyāvā diṭṭhamaṅgalādidiṭṭhiyāvā visuddhaṃ katvā tehi tehi vatthūhivā yuttīhivā kāraṇehivā kammasakatā ñāṇasaṅkhātāya sammādiṭṭhiyā vodānakaraṇaṃ diṭṭhujukammaṃnāmāti. Yattha pana tividhameva puññakriyavatthu āgataṃ. Tattha pattidānānumodanāni dāne saṅgayhanti. Issāmaccherānaṃ paṭipakkhabhāvena taṃ sabhāvattā. Apacāyanaveyyāvaccāni sīle saṅgayhanti. Tesaṃ cāritta sīlattā. Sesāni tīṇi bhāvanāmaye saṅgayhanti. Taṃ sabhāvattā. Kammaṭṭhānavinimutto dhammonāma natthīti hi vuttaṃ. Diṭṭhujukammañca ñāṇa vaḍḍhanamevāti. Tīsvevavā etaṃ saṅgayhati. Diṭṭhujukammaṃ sabbesaṃ niyama lakkhaṇantiti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Satiyeva hi kammasakatāñāṇe dānādīni tīṇi sampajjantīti. Manokammamevāti manasmiṃeva kammapatha kiccasiddhito manokammaṃeva.

[158] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Viññattisamuṭṭhāpakattā bhāvena kāya dvārādīsu appavattanatoti’’ vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi viññattisamuṭṭhāpakaṃ abhiññākusalaṃ kāyadvārādīsu pavattamānaṃpi kāyavacīkammasaṅkhyaṃ gacchati, kāyavācānaṃ kammapatha aṅgabhāvāsambhavatoti. Tañca bhāvanāmayanti dānasīlavasena appavattanato. Kevalaṃ bhāvanākammavisesattā tañca mahaggata kusalaṃ bhāvanākamma meva hoti. Yaṃ pana paṭisambhidā magge pathamajjhānena nīvaraṇānaṃ. Dutīyena vitakkavicārānaṃ. Tatīyena pītiyā. Catutthena sukhadukkhānaṃ pahānaṃ sīlaṃ. Veramaṇi sīlaṃ. Cetanā sīlaṃ. Saṃvaro sīlaṃ. Avītikkamo sīlanti vuttaṃ. Taṃ pariyāyena vuttanti veditabbaṃ. Appanāpattanti bhāvanā balena ārammaṇe anupavisitvā acalaṭṭhitibhāvena pavattanato appanāpattaṃ kammaṃ hoti.

[159] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Pubbabhāgapavattānaṃ kāmāvacarabhāvatoti’’ kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi tesaṃ kāmāvacaratāmattaṃ appanāpattiyā kāraṇaṃ hotīti. Jhānaṅgabhedenāti vuttaṃ. Jhānabhedenāti pana vattabbaṃ. Jhānaṅgabhedenātivā jhānaṅgasamudāyabhedenāti attho, jhānabhedena icceva vuttaṃ hoti. Kusalakammaṃ



这是该巴利文段落的完整中文直译：
以"无布施、无供养"等方式转起的十事邪见或主创造等见或见祥瑞等见，以彼等事物或理由或因由清净，以称为业自性智的正见作净化称为正见业。但在只说三种福业事处，其中施得和随喜摄在布施中，因为以嫉妒和悭吝为对治故是彼性质。敬重和服务摄在戒中，因为它们是行戒故。其余三种摄在修习所成中，因为是彼性质。因为说"无离业处的法"。而正见业只是增长智。或者它摄在三者中，在注释中说"正见业是一切的决定相"。因为有业自性智时三种布施等才成就。只是意业，因为只在意中成就业道作用故只是意业。
[158]但在《抉择》中说："因为生起表的状态，不在身门等中转起。"这不好。
因为生起表的神通善即使在身语门中转起也不称为身语业，因为身语不能成为业道支分故。那是修习所成，因为不依布施戒方式转起。只因是特殊修习业，那广大善只是修习业。但在《无碍解道》中说"以初禅舍断诸盖，以第二舍断寻伺，以第三舍断喜，以第四舍断乐苦是戒，离戒，思戒，防护戒，不违犯戒"，应当知道那是依方便说。"达到安止"是以修习力不进入所缘而以不动住立方式转起故成为达到安止的业。
[159]但在《抉择》中说："因为前分转起的是欲界性。"这不好。
因为它们的欲界性不只是达到安止的原因。说"依禅支差别"。但应当说"依禅差别"。或"依禅支差别"是"依禅支总集差别"的意思，只是说"依禅差别"。【善业】;

153.Etthāti etasmiṃ pākaṭṭhānacatukke. Uddhaccarahitanti uddhaccasahagatacetanāvajjitaṃ. Kasmā pana uddhaccacetanā idha pajjitāti. Paṭisandhianākaḍḍhanato. Kathaṃ viññāyatīti ce. Dhammasaṅgahe dassanena pahātabbesu taṃ avatvā bhāvanāya pahātabbesu eva vuttattā. Yathāha-cattāro diṭṭhigatasampayuttacittuppādā vicikicchāsahagato cittuppādo, ime dhammā dassanena pahātabbātica, uddhaccasahagato cittuppādo, imedhammā bhāvanāyapahā tabbātica, sesā pana cattāro diṭṭhigatavippayuttacittuppādā dve paṭighasampayuttacittuppādāca siyā dassanenapahātabbā siyā bhāvanāya pahātabbāti tattha vuttā. Kathañca viññāyati. Yo dassanenapahātabbesu na vutto, so akusaladhammo paṭisandhiṃ nākaḍḍhatīti. Paṭṭhāne dassanenapahātabbadhammesueva nānākkhaṇika kammapaccayassa uddhaṭattā itarattha tassa anuddhaṭattāti. Yathāha-sahajātā dassanenapahātabbā cetanā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ kammapaccayenapaccayo. Nānākkhaṇikā dassanena pahātabbā cetanā vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattāca rūpānaṃ kammapaccayena paccayotica sahajātā bhāvanāya pahātabbā cetanāsampayuttakānaṃdhammānaṃ cittāsamuṭṭhānānañcarūpānaṃ kammapaccayena paccayotica. Naca nānākkhaṇika kammapaccayasattiyā vinā vipākuppādanaṃnāma atthīti. Yadievaṃ sā pavattivipākaṃpi najanetīti sakkā vattuntice.Na. Paṭisambhidāvibhaṅge tassā vipākassa uddhaṭattā. Yathāha-katame dhammā akusalā. Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ uddhaccasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃvā.La. Ime dhammā akusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidāti. Tenāha pavattiyaṃ pana sabbaṃpi dvādasavidhantiādi.

[160] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Adhimokkhavirahena sabbadubbalaṃpi vicikicchāsahagataṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhati. Adhimokkhasampayogena tato balavantaṃpi uddhaccasahagataṃ nākaḍḍhatīti’’ vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi adhimokkhavirahamattena vicikicchāsahagataṃ sabbadubbalantica adhimokkhasampayogamattena uddhaccasahagataṃ tato balavantantica sakkā vattuṃ. Satthari kaṅkhati dhamme kaṅkhatīti evamādinā nayena vuttāya vicikicchāya attano visaye mahāhatthināgassa viya balavatarattā ativiya kāḷakadhammattācāti. Tathā hisā ekantena dassanenapahātabbesu padhānabhāvena vuttā. Tatoyevaca paṭisandhiākaḍḍhanaṃpi tassā viññātabbaṃ hotīti. Sabhāvaviruddhattāyeva pana vicikicchāsahagataṃ adhimokkharahitaṃ hotīti yuttaṃ. Tasmā uddhaccasahagatameva sabbadubbalanti veditabbaṃ. Sabbatthāpīti sugatiduggativasena sabbasmiṃpi. Yathārahanti tesu lokesu laddhavatthudvārānurūpaṃ. Vipaccatīti vipāceti vipakkabhāvaṃ āpādeti. Sabbaṃpivādvādasavidhaṃ akusalakammaṃ sattā kusalapākāni hutvā vipaccati, vipakkabhāvaṃ gacchatīti attho.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
这里，即在这显著处四法中。"无掉举"是除去掉举相应思。为什么掉举思在这里被舍弃？因为不牵引结生。若问"如何得知"？因为在《法聚论》中未说它在见所断中而只说在修所断中。如说："四个邪见相应心生起、疑相应心生起，这些法是见所断"和"掉举相应心生起，这些法是修所断"，但其余四个邪见不相应心生起和两个瞋相应心生起在那里说"或见所断或修所断"。如何得知？在见所断中未说的那不善法不牵引结生。因为在《发趣论》中只在见所断法中举示异剎那业缘，在其他处未举示。如说："俱生见所断思以业缘缘相应诸法和心所生诸色。异剎那见所断思以业缘缘诸果蕴和所作诸色"和"俱生修所断思以业缘缘相应诸法和心所生诸色"。无异剎那业缘力就无所谓生起果。若如是则可说它也不生转起果？不是。因为在《无碍解分别》中举示它的果。如说："什么是不善法？当不善心生起与舍俱掉举相应，以色为所缘等。这些法是不善。对这些法的智是法无碍解。对它们果的智是义无碍解。"所以说"但在转起中一切十二种"等。
[160]但在《抉择》中说："因无胜解虽最弱的疑相应也牵引结生。因有胜解虽比它强的掉举相应不牵引。"这不好。
因为不能只因无胜解就说疑相应是最弱的，只因有胜解就说掉举相应比它强。因为以"对师起疑，对法起疑"等方式所说的疑在自己境界中如大象很强且是极黑法性。如是它决定在见所断中说为主要。正因此也应当知道它牵引结生。但因自性相违故疑相应无胜解是适当的。所以应当知道只有掉举相应是最弱的。"在一切处"是依善趣恶趣在一切中。"随宜"是随顺在那些世界所得的事物门。"成熟"是使成熟，达到成熟状态。意思是"一切十二种不善业成为七种不善果而成熟，达到成熟状态"。


Yasmā kusalakammāni apāyabhūmiyaṃpi pavattiyaṃ mahāsampattiyo samuṭṭhāpetvā mahiddhikānaṃ nāgasupaṇṇādīnaṃ santāne sayameva attanovipākassa okāsaṃ katvā sukhavipākaṃ janayanti. Aññesaṃpi āpāyikānaṃ tena tena kāraṇena iṭṭhārammaṇa samāyoge sati attano vipākassa okāsaṃ labhitvā sukhavipākaṃ janayanti. Tasmā tathāpavattiyañcātiādi māha. Na hi tāni sukhavipākāni akusakammassa vipākāni bhavituṃ arahanti. Vutteñhetaṃ vibhaṅge aṭṭhānametaṃ anavakāso, yaṃ kāyaduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyyātiādi. Tattha mahāvipākāni sugati kāmaloke ahetukāni aṭṭhapi sabbasmiṃ kāmaloke tesuca pañcacakkhuviññāṇa sotaviññāṇa sampaṭicchana santīraṇa yugaḷāni rūpaloke vipaccatīti vuttaṃ yathārahaṃ vipaccatīti. Rūpāvacara kusalañhi kammasamuṭṭhānarūpāni janayantaṃpi sayaṃ vipaccamānaṃ ārammaṇantare aññabhūmika vipākabhāvena navipaccati. Kāmavirāgabhāvanābhāvena pana appanāpatta kamma visesattā kāmataṇhāya avisayabhūte nimittā rammaṇe attanā sabbaso sadisena mahaggatabhāvapattena rūpa vipākabhāveneva vipaccati. Tasmā rūpalokepi tāni pañcavipākāni kāmāvacarakusalassevāti veditabbānīti. Dvīsu kammassa vipaccanaṭṭhānesu paṭisandhināma mahantaṃṭhānaṃ hoti. Tasmā tadā vipaccantaṃ kammaṃ attano sāmatthiyānurūpaṃ nātihīnaṃ vipākaṃ janetuṃ sakkoti. Pavattiyaṃ pana nānāṭhānesu nānākiccehi vipaccati. Tasmā tadā vipaccantaṃ kammaṃ attano sāmatthiyānurūpaṃ vipaccetuṃ nasakkoti. Pañcaviññāṇaṭṭhānādīsu parittakesu vipaccamānaṃ ṭhānā nurūpaṃ vipaccati. Tadārammaṇaṭṭhāne vipaccamānaṃ yebhuyyena javanā nurūpaṃ vipaccati. Tasmā soḷasakamaggo dvādasakamaggo ahetu kaṭṭhakanti evaṃekekassa kammassa vipākappabhedo pavattotitaṃ pabhedaṃdassetuṃ tatthāpītiādimāha.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
因为善业在恶趣地的转起中也生起大财富，在大神力的龙和金翅鸟等相续中自己为自己的果作机会而生起乐果。对其他恶趣众生，当以种种因缘会遇可意所缘时，得到自己果的机会而生起乐果。所以说"如是在转起中"等。因为那些乐果不应成为不善业的果。在《分别》中说这："身恶行生起可意、可爱、可意的果，这是不可能无机会的"等。其中大果在善趣欲界，无因八种在一切欲界，在那里五眼识、耳识、领受、推度二种在色界成熟，所以说"随宜成熟"。因为色界善虽生起业所生色，自己成熟时在其他所缘不以他地果性成熟。但因无离欲修习，因是达到安止的特殊业，在非欲爱境界的相所缘中以自己完全相似的广大性成就的色果性而成熟。所以应当知道在色界中那五果只是欲界善的。
在业的两种成熟处中结生是大处。所以那时成熟的业能生起随自己能力不太低劣的果。但在转起中在种种处以种种作用成熟。所以那时成熟的业不能随自己能力成熟。在五识处等小处成熟时随处成熟。在彼所缘处成熟时多随速行成熟。所以说"也在那里"等来显示"十六道、十二道、无因八"如是每一业的果差别转起的那差别。


Kusalaṃ duvidhaṃ sampajānakataṃ asampajānakatanti. Tattha kammā yūhanakāle antamaso heṭṭhā vuttaṃ diṭṭhujukammañāṇaṃpi suṭṭhu yojetvā kataṃ sampajānakataṃnāma. Yathāha-kammañca kammaphalañca saddahitvā kataṃ sampajānakataṃ nāmāti. Diṭṭhujukammañāṇa mattaṃpi ayojetvā taṃ asampajānakataṃ nāma. Yathāha-kammaṃpi kammaphalampi ajānitvā kataṃ asampajānakataṃ nāmāti. Tattha sampajānakataṃ tihetukaṃ hoti. Asampajānakataṃ duhetukaṃ. Yathāha-sampajānakaraṇaṃ pana catuñāṇasampayuttehi hoti. Asampajāna karaṇaṃ catūhi ñāṇavippayuttehīti. Tattha ekamekaṃ ukkaṭṭhaṃ omakanti duvidhaṃ hoti. Tattha kusalasamaye pariyuṭṭhite nīvaraṇadhammevā attukkaṃsana paravambhanādike pāpadhammevā suṭṭhu sodhetvā kataṃ ukkaṭṭhaṃ nāma. Asodhetvā kataṃ tehivokiṇṇaṃ omakaṃnāma. Apica, yaṃ katvā pacchā lābhā vata me. Naca vata me alābhā. Suladdhaṃ vata me. Naca vata me dulladdhaṃ. Yassa me īdisaṃ puññaṃ pasutanti evaṃ punappunaṃ anumoditaṃ. Taṃ ukkaṭṭhaṃ. Yaṃ katvā pacchā yenakenaci kāraṇena duṭṭhukataṃ mayāti vippaṭisāro uppajjati. Taṃomakaṃ. Evaṃ catubbidhassa kammassa vasena catubbidhaṃ vipāka koṭṭhāsaṃ vibhajitvā dassetuṃ tathāpītiādi māha. Tatthāpīti tasmiṃ kāmāvacarakusalepi. Tihetukamukkaṭṭhanti ukkaṭṭhabhūtaṃ paṇītabhūtaṃ catubbidhaṃ tihetukaṃ. Tihetukapaṭisandhinti catubbidhaṃ tihetuka paṭisandhivipākaṃ. Etthaca ekacetanā ekameva paṭisandhiṃ deti. Pavattivipākaṃ pana asaṅkhyeyyesupi bhavesu detiyeva. Ettha siyā –

Ekapupphaṃ yajitvāna, sahassakappakoṭiyo;

Devesuca manussesu, sesena parinibbutoti hi vuttaṃ.

Tasmā ekā cetanā ekameva paṭisandhiṃ detīti idaṃ na yujjatīti. Na na yujjati. Pubbāparacetanāhi saddhiṃ sahassakappa koṭi parimāṇassa vattabbattā. Cittañhināma ekaccharakkhaṇepi anekasata sahassa koṭisaṅkhaṃ uppajjati. Tatociratarekālevattabbameva natthīti. Sahassa kappakoṭiyoti ca sahassaāyukappakoṭiyo sahassa attabhāvakoṭiyoti nettiaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Pubbāparacetanānañca paṭisandhidānabhāvo kosalasaṃyuttakena dīpetabbo. Ekapiṇḍapātadānasmiṃhi ekācetanādve paṭisandhiyo na deti. Pubbapacchimacetanāvasena sattakkhattuṃ sagge sattakkhattuṃ seṭṭhikule nibbattoti hi saṃyuttaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tihetu kaṃpi kammaṃ paṭipakkhehi abhibhuyyamānaṃ vihatasāmatthiyaṃ hutvā tihetukavipākaṃ janetuṃ na sakkoti. Naca taṃ atidubbalaṃpi samānaṃ kosallasaṅkhātena ñāṇena yuttattā atibyāmuḷhapaccaya bhūhaṃ jaccandhādivipattisahitaṃ ahetukavipākaṃ janetīti vuttaṃ tihetukamomakantiādi. Dvādasavipākānivipaccati. Ayaṃ dvāda sakamaggonāma ahetukavipākāneva vipaccati. Idaṃ ahetu kaṭṭhakaṃnāma. Evaṃ tipiṭakacūḷanāgattheravādavasena vipākappavattiṃ dassetvā idāni moravāpivāsi mahādattattheravādaṃ dassetuṃ gāthamāha. So hi therovipākānaṃ asaṅkhārikatā sasaṅkhārikatāca kammavaseneva siddhāpi katvā asaṅkhāraṃ kammaṃ sasaṅkhāravipākāni na paccati. Sasaṅkhāraṃkammaṃ asaṅkhāravipākāni navaccatīti vadati.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
善有二种:正知而作和不正知而作。其中在造作业时,即使是最低程度也好好运用前述正见业智的称为正知而作。如说:"信解业与业果而作称为正知而作"。不运用正见业智程度的称为不正知而作。如说:"不知业与业果而作称为不正知而作"。其中正知而作是三因的。不正知而作是二因的。如说:"正知而作是由四种智相应的。不正知而作是由四种离智的"。其中每一种有殊胜和低劣两种。其中在善时清净被缠缚的盖法或自赞毁他等恶法而作的称为殊胜。不清净而作被它们混杂的称为低劣。又,作了之后"我有得,我无不得,我善得,我无恶得,我有此功德"如是再再随喜的,那是殊胜。作了之后因任何因缘生起"我作恶"的追悔,那是低劣。
为显示如是依四种业而分别四种果部分说"也如是"等。"也在那里"是在那欲界善中。"三因殊胜"是成为殊胜、成为殊胜的四种三因。"三因结生"是四种三因结生果。这里一思只给一个结生。但转起果即使在无数有中也仍给与。这里可能有问题-
"以一花供养,千亿劫中在,
天与人之中,最后般涅槃"如是说。
所以一思给一个结生,这不适当?不,不是不适当。因为应说与前后思一起有千亿劫的限量。因为名为心在一弹指顷也生起几百千亿数。所以在更长时间更不用说。"千亿劫"在《导论注》中说是"千寿劫亿,千自体亿"。前后思给与结生性应以《拘萨罗相应》来说明。因为在一团施食中一思不给两个结生。因为在《相应注》中说"依前后思在天上七次,在富家七次出生"。三因业也被对治所胜,变成失坏能力而不能生起三因果。它虽很弱但因与称为善巧的智相应,故不生起极愚痴因缘积聚的生盲等缺陷的无因果,所以说"三因低劣"等。成熟十二果,这称为十二道。只成熟无因果,这称为无因八。如是依三藏小龙长老说显示果转起后,现在为显示摩罗瓦比住处大达长老说说偈。因为那长老说果的无行性和有行性虽也依业成就,但无行业不成熟有行果,有行业不成熟无行果。


Yathā mukhanimittaṃ nāma mukhe sannisinne sannisīdati. Calante calati. Evaṃ payogena asādhanīyānaṃ vipākānaṃ tikkhamandatā visesabhūto saṅkhārabhedo kammavaseneva vattabbo. Na payogavasena. Itarathā kammavisesena tikkhamandajātānaṃ tesaṃ sannihitapaccayamattena mandatikkhatāpattināma siyāti. Ahetu kavipākānaṃ pana paridubbalattā aparibyattova tikkhamandatā visesoti ubhayakammanibbattanti adhippāyo. Yasmā pana tesaṃ sasaṅkhārāsaṅkhārabhāvo paṭisandhivasenavā tadārammaṇavasenavā uppattikāle pubbapayogasaṅkhātassa paccayavisesassa bhāvābhāvena vattuṃ yutto. Na kammāgamanavasena, na hi kammabhave saṅkhāro bhavantare vipākāni visesetuṃ yutto. Tasmā imaṃ vādaṃ kecivādaṃnāma karonto kecanāti āha.

Imasmiṃ kecivāde asaṅkhārikakamme sasaṅkhārika vipākāni sasaṅkhārikakammeca asaṅkhārikavipākāni vajjetvā catūsu tihe tukukkaṭṭhesu kammesu asaṅkhārikadvaye vipākāni paṭisandhiyaṃ dve, pavattiyaṃ dvādasa. Sasaṅkhārikadvaye paṭisandhiyaṃ dve, pavattiyaṃ dvādasa. Catūsu dvihetukomakakammesu asaṅkhārikadvaye paṭisandhiyaṃ dve, pavattiyaṃ dasa. Sasaṅkhārikadvaye paṭisandhiyaṃ dve, pavattiyaṃ dasa. Tathā catūsu dvihetukukkaṭṭhesu. Catūsu dvihetukomakesu pana paṭisandhiyaṃ ekaṃ ahetukaṃ pavattiyaṃ aṭṭhaahetukānīti evaṃ vipākānaṃ dve dvādasakamaggā cattāro dasakamaggā ekaṃ ahetukaṭṭhakañca honti, taṃsabbaṃ saṅgahetvā dassetuṃ tesanti gāthamāha.

Tesanti tesaṃ kesañci therānaṃ vāde. Aṭṭhasāliniyaṃ pana tihetukena kammena paṭisandhitihetukāva hoti. Na duhetukā nacaahetukā. Duhetukena kammena paṭisandhi duhetukāpi hoti ahetukāpi. Tihetukā pana nahotīti evaṃ pavatto mahādhammarakkhitattheravādopi āgato. Tattha yathā duhetukena hīnena kammena ahetukā paṭisandhi avassaṃ icchitabbā hoti. Tathā tihetukenapi hīnena kammena duhetukāpi paṭisandhi avassaṃ icchitabbāyevāti katvā idha ayaṃvādo therena na gahitoti veditabbo. Paṭisambhidāmagge pana-gatisampattiyā ñāṇasampayutte aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti. Kusalassa kammassa javanakkhaṇe tayo hetū kusalā. Nikantikkhaṇe dve hetū kusalā. Paṭisandhikkhaṇe tayo hetū abyākatātica gati sampattiyā ñāṇa vippayutte channaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hohi. Kusalassa kammassa javanakkhaṇe dve hetū kusalā. Nikantikkhaṇe dve hetū akusalā. Paṭisandhikkhaṇe dve hetū abyākatātica evaṃ tihetukena kammena paṭisandhi tihetukāva vuttā. Dvihetukena kammena dvihetukāva. Na pana gatisampattiyā ñāṇavippayutte sattannaṃ hetūnaṃ paccayātiādinā tihetukena kammena dvihetukā paṭisandhi vuttā. Naca catunnaṃ hetūnaṃ paccayātiādinā dvihetukena kammena ahetukā paṭisandhīti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
如面相在面部安住时安住，移动时移动。如是依业而非依加行应说不能成就的果的利钝差别性的行差别。否则，依业差别而成为利钝的它们，仅由现前缘就会成为钝利。但无因果因极弱，利钝差别不明显，故为两种业所生是其意趣。但因它们的有行无行性应依结生或彼所缘在生起时有无称为前加行的特殊缘来说，不依业趋向，因为业有中的行不适合使另一有中的果差别。所以说"作这说法为某些说"。
在这某些说中，除去无行业的有行果和有行业的无行果，在四种三因殊胜业中，无行二种在结生中二果，在转起中十二果。有行二种在结生中二果，在转起中十二果。在四种二因低劣业中，无行二种在结生中二果，在转起中十果。有行二种在结生中二果，在转起中十果。如是在四种二因殊胜中。但在四种二因低劣中，在结生中一个无因，在转起中八个无因。如是果有两个十二道、四个十道和一个无因八，摄一切这些而显示说"它们"偈。
"它们"即在某些长老的说中。但在《殊胜义注》中说："以三因业只有三因结生，非二因非无因。以二因业有二因结生也有无因结生，但无三因结生"，如是大法护长老说也来。其中如二因低劣业必须承认无因结生，如是三因低劣业也必须承认二因结生，作如是想应当知道这说不被长老所取。但在《无碍解道》中说："依趣圆满在智相应中由八因缘而有生起。善业速行剎那三善因，爱著剎那二善因，结生剎那三无记因"和"依趣圆满在离智中由六因缘而有生起。善业速行剎那二善因，爱著剎那二不善因，结生剎那二无记因"，如是说三因业只有三因结生，二因业只有二因结生。但未说"依趣圆满在离智中由七因缘"等说三因业有二因结生，也未说"由四因缘"等说二因业有无因结生。


Tattha pana tīsu khaṇesu sahajāta hetūnaṃ vasena hetu mūlakova ayaṃ desanāvāroti katvā anokāsatāya ahetukapaṭisandhi tattha navuttā. Na pana alabbhamānatāya. Dvihetuka paṭisandhi pana anokāsāyeva nahoti. Alabbha mānattāyeva sā navuttāti sakkā viññātuṃ. Tasmā yuttito pāḷiyeva balavatarāti katvā mahādhammarakkhitattheravādova pāḷiyā sametīti paṭisambhidāmaggaṭṭhakathāyaṃ vutto. Ṭīkākārā pana kammasarikkhaka vipākadassanatthaṃ sāvasesa pāṭhova mahātherena vuttoti icchanti. Evañca katvā aṭṭhasāliniyaṃpi tipiṭakacūḷanāgattheravādova pamāṇaṃ katvā vuttoti.

Vibhāvaniyaṃ idāni ekāya cetanāya dvādasavipākāni ettheva dasakamaggopi ahetukaṭṭhakampiti āgatassa moravāpivāsi mahādhammarakkhitattherassāti pāṭho.

Moravāpivāsimahādattattherassāti pana vattabbo. Mahādhamma rakkhitattheravādopi pana ettha ekadesena saṅgahitoyeva. Tasmiṃpi hi asaṅkhārikaṃ kammaṃ asaṅkhārikavipākameva deti. No sasaṅkhārikaṃ . Sasaṅkhārikaṃ kammaṃ sasaṅkhārikavipākameva deti. No asaṅkhārikanti āgatamevāti. [Kāmāvacarakammaṃ]



这是该巴利文段落的完整中文直译：
但在那里以三个剎那中俱生因的方式，这是以因为根本的说法行相，作如是想因无机会故无因结生在那里未说，非因不可得故。但二因结生不是无机会，可以知道它只因不可得故未说。所以认为从理而言圣典更有力，故在《无碍解道注》中说大法护长老说与圣典相合。但注释家们认为长老说是为显示与业相似的果的未完整文。作如是想在《殊胜义注》中也是以三藏小龙长老说为准而说。
在《抉择》中说"现在一思十二果，这里也有十道和无因八"是属于住摩罗瓦比寺的大法护长老的文。
但应当说是摩罗瓦比寺大达长老的。大法护长老说也在这里部分被摄受。因为在那里也说"无行业只给无行果，不给有行果。有行业只给有行果，不给无行果"。【欲界业】

154. Rūpāvacarakamme parittanti duvidhaṃ parittaṃ apaguṇatā yavā hīnatāyavā. Tattha yaṃ paṇītehi chandādīhi yuttaṃpi abhāvitaṃ hoti paṭiladdhamattaṃ, taṃ apaguṇatāya parittaṃnāma. Yaṃ sandhāya yaṃ apaguṇaṃ hoti, upari jhānassa paccayo bhavituṃ na sakkoti, idaṃ parittaṃnāmāti aṭṭhasāliniyaṃ vuttaṃ. Yaṃ pana subhāvitaṃpi samānaṃ hīnehi chandādīhi yuttaṃ hoti. Taṃ hīnatāya parittaṃnāma. Yaṃ sandhāya yassa āyūhanakkhaṇe chandovā hīno hoti. Vīriyaṃvā, cittaṃvā, vīmaṃsāvā, taṃ hīnaṃnāmāti tattheva vuttaṃ. Majjhimaṃpi duvidhaṃ. Tattha nātipaguṇa tāya majjhimaṃ sandhāya nātisubhāvito majjhimoti visuddhimagge vuttaṃ. Majjhimehi chandādīhi yuttatāya majjhimaṃ sandhāya yassa āyūhanakkhaṇe te dhammā majjhimā honti. Taṃ majjhimanti aṭṭha sāliniyaṃ vuttaṃ. Paṇītaṃpi duvidhaṃ. Tattha atipaguṇatāya paṇītaṃ sandhāya subhāvito vasippatto paṇītoti visuddhimagge vuttaṃ. Paṇītehi pana chandādīhi yuttatāya paṇītaṃ sandhāya yassa āyūhanakkhaṇe te dhammā paṇītā honti. Taṃ paṇītanti aṭṭhasāliniyaṃ vuttaṃ. Tattha yāni apaguṇatādi vasena parittādīni vuttāni, tāni idha nādhippetāni. Yāni pana hīnādīhi chandādīhi yuttatāya parittādīni vuttāni, tāneva idhādhippetāni. Imāneva hi tividhāsu bhūmīsu tividhaṃ brahmupapattibhedaṃ sādhentīti. Itthīnaṃ jhānesu vasīpattānaṃpi chandādīnaṃ apaṇītatāya mahābrahmesu anuppajjanañcettha sādhakaṃ. Tenevaca aṭṭhakathāyaṃ chandādivasena siddhāni hīna majjhima paṇītāni aṭṭhārasapabhedena vibhajitvā imāni aṭṭhārasa kammadvārāni nāma imehi pabhāvitattā imesaṃ vasena aṭṭhārasakhattiyā aṭṭhārasa brāhmaṇā aṭṭhārasa vessā aṭṭhārasa suddā aṭṭhacattā līsa gotta caraṇāni veditabbānīti vuttaṃ. Etena hi devānaṃpi brahmūnaṃpi labbhamānaṃ upapattibhedaṃ upalakkhetīti.

[161] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Paṭiladdhamattaṃ anāsevitaṃ parittanti avisesatova aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tathā nāti subhāvitaṃ amaripuṇṇavasībhāvaṃ majjhimaṃ. Ativiyasubhāvitaṃ pana sabbaso paripuṇṇa vasībhāvaṃ paṇīta’’nti vuttaṃ. Taṃ sabbaṃ idha nayujjatiyeva.

Tañhi upari jhānassa paccayo bhavituṃ samatthāsamatthaṃvā hāna bhāgiyatādi visesaṃ vā sandhāya vuttaṃ. Na pana upapatti bhedajanaka visesanti.

[162] Yañca tattha

‘‘Ācariyena panettha parittaṃpi īsakaṃ laddhāsevanameva adhippetanti dissati. Tathā hānena nāmarūpaparicchede-

Samānāsevane laddhe, vijjamāne mahabbale;

Aladdhā tādisaṃ hetu, mabhiññā na vipaccatīti.

Samānabhūmikatova āsevana lābhena balava bhāvato mahaggatadhammānaṃ vipākadānaṃ vatvā tadabhāvato abhiññāya avipaccanaṃ vutta’’nti vuttaṃ. Taṃpi vicāretabbameva.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
154.色界业中"低劣"有二种:因不熟练或因低劣性。其中虽具足殊胜欲等但未修习只是获得的,那因不熟练称为低劣。关于这个在《殊胜义注》中说:"不熟练的,不能成为上层禅的缘,这称为低劣。"但虽善修习却具足低劣欲等的,那因低劣性称为低劣。关于这个在那里说:"在造作剎那欲或低劣,或精进,或心,或观,那称为低劣。"中等也有二种。其中关于因不太熟练而中等,在《清净道论》中说:"不太善修习为中等。"关于因具足中等欲等而中等,在《殊胜义注》中说:"在造作剎那这些法是中等的,那是中等。"殊胜也有二种。其中关于因极熟练而殊胜,在《清净道论》中说:"善修习自在获得为殊胜。"但关于因具足殊胜欲等而殊胜,在《殊胜义注》中说:"在造作剎那这些法是殊胜的,那是殊胜。"其中依不熟练等所说的低劣等,这里不是所要。但依具足低劣等欲等所说的低劣等,只有这些是这里所要。因为只有这些能成就三地中的三种梵天生起差别。这里女人即使在禅中获得自在,因欲等不殊胜而不生大梵天,这是证明。正因此在注释中分别依欲等而成就的低、中、殊胜为十八种差别后说:"这些称为十八业门,因为由这些所生起,依这些应知十八刹帝利、十八婆罗门、十八吠舍、十八首陀罗、四十八姓氏行迹。"因为以此暗示诸天与诸梵天所得的生起差别。
[161]但在《抉择》中说:"在注释中不分别地说'只是获得未习行为低劣,不太善修习未圆满自在为中等,但极善修习一切圆满自在为殊胜'。这一切在这里完全不适合。
因为那是关于能否成为上层禅的缘或退分等差别而说,而非关于生起差别的能生性。"
[162]在那里又说:"但在这里看来阿阇梨所要的低劣也是稍得习行。如是在《名色差别》中说:
'获得同样习行，具有大力时，
不得如是因，神通不成熟。'
说广大法因获得同地习行而有力故能给果,因无此故神通不成熟。"这也应当考察。


Yathā hi ariyamaggacetanā attanā samānabhūmakajavanato aladdhāsevanāpi samānā vipākaṃ na detīti natthi. Tathā ādi kammikavīthiyaṃ ekavāramattabhūtā sabbasamāpatti vīthīsuca sabbapatha mabhūtā mahaggatacetanāpi samānabhūmakadhammato aladdhāsevana tāya dubbalattā vipākaṃ nadetīti natthīti na na sakkā viññātunti. Ettha siyā- tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ.La. Pathamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti vuttaṃ. Na ca sā cetanā upacitānāma hoti. Samānabhūmaka dhammato aladdhāsevanattāti.Na. Maggacetanāyapi avipākatāpattito. Sāpihi tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ. La. Pathamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti vuttā. Naca sāpi samānabhūmakadhammato laddhāsevanā hotīti. Ubhayattha pana pathamasamannāhārato paṭṭhāya upacinitvā bhāvetvā āgatattā asamānabhūmika javanehipi laddhāsevana bhāvaṃ paṭicca upacitatā bhāvitatāca vuttāti sakkā vattunti. Tasmā ādi kammikabhūtāpi mahaggatacetanā maraṇā sanne laddhā abbhuṇhā āsannakammabhūtā vipākaṃ nadetīti na vattabbā. Abhiññācetanā ca samānabhūmakehipi nānāvajjanavīthijavanehi suṭṭhutaraṃ laddhāsevanattā tikkhatarabhūtā kathaṃ dubbalānāma siyā. Teneva ayaṃ vādo anuṭīkāyaṃ paṭikkhitto. Vuttañhi tattha keci pana samāna bhūmakato āsevanalābhena balavantāni jhānānīti tāni vipākaṃ denti. Abhiññā pana satipi jhānabhāve tadabhāvato tasmiṃ tasmiṃ ārammaṇe āgantukattāvā dubbalā. Tasmā vipākaṃ na dentīti vadanti. Taṃ akāraṇaṃ. Punappunaṃ parikammavasena abhiññā yapi vasībhāvasambhavatoti. Catutthajjhānasamādhissa pana ānisaṃsabhūtā abhiññācetanā tassa phalasadisā phalaṭṭhāne ṭhitā, tasmā sā vipākaṃ nadetīti icchanti ṭīkākārā. Tassa pana iddhi vikubbanādikiccaṃ vipaccanakiccatopi mahantataraṃ hoti. Sabbathā menaca vikubbanādikiccaṃ sādhentiyā vipaccanathāmepi tena thāmena saha parikkhayaṃ gacchati. Tasmā sā puna vipākaṃ nadetītipi yujjatiyeva. Pañcamajjhānanti abhiññābhāvaṃ apattaṃ parittādibhedena tividhaṃ pañcamajjhānaṃ. Tadevāti pañcamajhānameva. Saññāvirāgaṃ bhāvetvāti citte sati rajjana dussana muyhanāni honti. Tasmiṃ asati diṭṭhadhammanibbānappattonāma hotīti evaṃ citte eva ādīnavaṃ disvā acittakabhavapatthanā sahitaṃ vāyokasiṇevā kesañci matena paricchinnākāsa kasiṇevā saññāvirāgaṃ bhāvetvā. Asaññasattesu uppajjantīti yena yena iriyāpathena idha maranti, teneva tattha uppajjanti. Kammakiriyavādititthiyā evāti adhippāyo. Na hi akammakiriyavādīnaṃ jhānabhāvanā nāma atthīti. Anāgāmino pana suddhāvāsesu uppajjantīti suddhāvāsesu pana anāgāmino eva uppajjanti. Na aññe sakadāgāmiādayoti attho. Etena anāgāmīnaṃ aññasmiṃpi brahmaloke uppatti appaṭisiddhā hoti. Anāgāmīsuca saddhādhiko avihesu uppajjati, vīriyādhiko atappesu. Satādhiko sudassesu. Samādhādhiko sudassīsu. Paññādhiko akaniṭṭhesūti. Yathākkamaṃ bhāvetvā yathākkamaṃ arūpesu uppajjantīti yojanā. Etthaca pathamajjhānaṃ parittaṃ bhāvetvātiādi sabbaṃ pathamajjhānādīnaṃ yathā sakaṃ vipaccanabhūmi vavatthānavasena vuttaṃ.

这是该巴利文段落的完整中文直译：
因为如同圣道思虽未从同地速行得习行也仍给果,如是在初业路中只有一次的一切定路和在一切是最初的广大思,虽因未从同地法得习行而弱也不是不给果,不能不这样理解。这里可能有问题:说"因造作、积集那色界善业的果...得入初禅而住"。那思因未从同地法得习行不名为积集?不是。因为道思也会无果。因为也说它"因造作、修习那出世间善禅的果...得入初禅而住"。它也不是从同地法得习行。但在两处可说因从初作意开始积集修习而来,依从不同地速行也得习行性而说积集性和修习性。所以不应说初业的广大思在临死时得到的成为近业不给果。神通思因从同地的种种转向路速行极善得习行而更利,怎么会称为弱呢?正因此这说法在复注中被否定。在那里说:"但有些人说'禅因从同地得习行而有力故给果。但神通虽是禅,因无此或因在彼彼所缘是客故弱。所以不给果。'这无理由。因为神通也可能以一再准备而得自在。"但注释家们认为第四禅定的功德神通思如其果住于果处,所以它不给果。但它的神变等作用比成熟作用更大。以一切方式成就神变等作用时,成熟力也随那力消尽。所以它不再给果也适合。
"第五禅"是未达神通性依低劣等差别的三种第五禅。"那"即第五禅。"修想离"即见心有贪瞋痴,无心时称为得现法涅槃,如是见只在心有过患,伴随无心有愿而修风遍或依某些人意见修限定虚空遍的想离。"生无想有情"即以此处何种威仪死即以彼生于彼处。意思是只有业论外道。因为非业论者没有所谓禅修。"但阿那含生于净居"即只有阿那含生于净居,不是其他一来等的意思。以此未否定阿那含在其他梵天界生起。在阿那含中信增上者生无烦天,精进增上者生无热天,念增上者生善现天,定增上者生善见天,慧增上者生色究竟天。"次第修次第生无色"为结合。这里"修低劣初禅"等一切是依初禅等各自成熟地确定而说。

 Samāpattilābhino pana puthujjana sotāpanna sakadāgāmino attanā laddhasamāpattīnaṃ vipaccanabhūmīsu icchitabhūmiyaṃ nibbattanti. Tesu puthujjano nikantiyā sati kāmalokepi nibbattatiyeva. Itare pana jhāne apari hīne sati kāmalokepi nibbattatiyeva. Itare pana jhāne aparihīne sati kāmabhave nikantināma tesaṃ na sambhavatīti parihīnajjhānāeva tattha nibbattanti.

[163] Vibhāvaniyaṃ pana

Tesaṃpi sotāpannasakadāgāmīnaṃ nikantivasena kāmabhavenibbattiṃ icchantena ‘‘tathā kāmabhavepi kāmāvacara kammabalena. Ijjhati bhikkhave sīlavato cetopaṇidhi visuddhattāti hi vutta’’nti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Tehi jhāne aparihīne ekantena brahmalokagāminoeva honti. Yato te jhānaanāgāminonāmāti vuccanti. Jhānapari hānica tesaṃ taṃtaṃ palibodha vaseneva hoti. Na pana kāma rāgādivasena. Kasmā, maggasahāyena jhānena suṭṭhu vikkhambhitattā. Vuttañhetaṃ aṅguttare-sahadassanuppādā bhikkhave ariyasāvakassa tīṇi saṃyojanāni mahīyanti.La. So vivicceva.La. Pathamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tasmiṃ ce samaye bhikkhave ariyasāvako kālaṅkareyya. Natthi tassa saṃyojanaṃ. Yena saṃyojanena saṃyutto ariyasāvako puna yimaṃ lokaṃ āgaccheyyāti. Etthaca tasmiṃ ce samayetiādinā so laddhajjhānaṃ aparihāpetvā ce kālaṅkaroti. Ekantena brahmalokameva gamissati. Parihāpentassa pana taṃ saṃyojanaṃ pākatimevāti dasseti. Paṭisambhidāmaggaṭṭhakathāyañca jhānalābhīnaṃ pana anāgāmissaca brahmalokeyeva paṭisandhidānato paccayo nahotīti vuttaṃ. Tattha jhānalābhīnanti mahaggatajjhānalābhīnaṃ sotāpanna sakadāgāmīnaṃ. Paccayo nahotīti tesaṃ vipassanānikanti taṇhā kāmasugatipaṭisandhiyā na hotīti attho.

Tasmā tesaṃ dvinnaṃ sekhānaṃ kuppadhammānaṃpi sataṃ jhāne vijjamāne kāmabhave nikanti nāma natthīti veditabbaṃ. Anāgāmissa pana niddāyantasseva satthena gīvaṃ chinditvā mārīyamānassapi jhānaṃ alabhitvā cavanaṃnāma natthi. So hi samādhismiṃ paripūrakārīti vutto. Itthiyo pana aṭṭhasamāpattiyo labhitvā anantare bhave akaniṭṭhe nibbattamānāpi adhipatibhūtesu mahābrahmesu na nibbattanti. Hīnajjhāsayattā purohita pārisajjesueva nibbattanti. Tathāhi aṭṭhakathāsu yaṃ itthī brahmattaṃ kareyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti suttapadassa atthavacane brahmattanti mahābrahmattaṃ adhippetaṃ. Itthī ca idha jhānaṃ bhāvetvā kālaṃ katvā brahmapārisajjānaṃ sahabyataṃ upapajjati, na mahābrahmānanti vuttaṃ. Brahmapārisajjānanti cettha brahmapurohitānaṃpi saṅgahaṇaṃ veditabbaṃ. Te hi brahmānaṃ parisabhūtā hontīti. Vuttañhetaṃ saṃyuttake –

Athakho bhikkhave sikhībhagavā abhituṃ bhikkhuṃ āmantesi. Paṭibhātu taṃ brāhmaṇa brahmunoca brahmaparisāyaca brahmapārisajjānañca dhammikathāti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
获得定的凡夫、预流、一来者在自己所得定的成熟地中生于所欲之地。其中凡夫有爱著时也生于欲界。但其他(圣者)在禅未退失时不生于欲界。因为其他(圣者)在禅未退失时不可能有欲有的爱著,所以只有退失禅的才生于那里。
[163]但在《抉择》中说:"要承认那些预流、一来者依爱著生于欲有时说'如是在欲有中也依欲界业力。比丘们,持戒者的心愿因清净而成就'如是说。"这不适合。
因为他们在禅未退失时必定只是梵天界去者。因此他们称为禅那含。他们的禅退失只是依彼彼障碍,而非依欲贪等。为什么?因为由道伴随的禅善压制。因为这在《增支》中说:"比丘们,圣弟子生起见时三结灭尽...他离...得入初禅而住。比丘们,若圣弟子在那时命终,没有结能使圣弟子再来此世。"这里以"若在那时"等显示他不失所得禅而命终时必定只去梵天界。但对失禅者那结还原。在《无碍解道注》中也说"因为对得禅者和阿那含只在梵天界给结生,不成为缘。"其中"得禅者"是得广大禅的预流、一来者。"不成为缘"意思是他们的观爱不成为欲善趣结生的缘。
所以应知那两种有学虽是动摇法,在有禅时没有所谓欲有的爱著。但阿那含即使在睡眠时被刀割断头而死也没有不得禅而命终。因为说他在定中是圆满行者。但女人虽得八定,在下一生生于色究竟天,也不生于成为主的大梵天。因为志向低劣故只生于随从、司祭中。如是在诸注释中解释"女人能成梵",此处不存在的经句说"梵"是指大梵。又说女人在此修禅命终生于梵众天的伴党,不生于大梵。这里应知"梵众天"也包括梵辅天。因为他们是梵天的众会。因为这在《相应》中说:
"那时,比丘们,世尊尸弃告诉比丘阿比都:'婆罗门,请对梵天、梵众、梵众天说法'。"


Parisabhāveca sati parisāsu jātāpināma hontīti. Tattha brahmunoti mahābrahmuno. Brahmaparisāyāti brahmapurohita gaṇassāti attho. Nanu brahmapārisajjānanti vuttattā na mahābrahmānanti ettheva tesaṃ saṅgahaṇaṃ yuttanti ce. Na. Yaṃ itthī sakkattaṃ kareyya, mārattaṃ kareyya, brahmattaṃ kareyya, netaṃṭhānaṃ vijjatīti evaṃ adhipati bhūtehi sakkādīhi saha vuttattā idha adhipatipaṭikkhipanasseva sambhavato. Teneva hi nettiyaṃ-itthī mahābrahmā siyāti, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti vuttaṃ. Ettāvatā vehapphalādīsu uparibrahmalokesupi purohitapārisajjabrahmānaṃ atthitā siddhā hoti. Teneva saṃyuttaṭṭhakathāyaṃ therānañhi bhaṇḍagāhakadaharā viya brahmānaṃpi pārisajjabrahmāno nāma hontīti vuttaṃ.

Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Itthiyopi pana ariyāvā anariyāvā aṭṭhasamāpattilā bhiniyo brahmapārisajjesuyeva nibbattantīti aṭṭhakathāyaṃ vutta’’nti vuttaṃ.

Tattha brahmapārisajjesuyevāti akaniṭṭhe nibbattamānāpi brahmānaṃ paricārika brahmesueva nibbattanti. Na mahābrahmesūti attho daṭṭhabbo.

Maṇimañjūsāyaṃ pana

Brahmapārisajjesuyeva nibbattanti, na brahmapurohitādīsūti vuttaṃ. Taṃ na gahetabbaṃ.

Yañca tattha

Sāmāvatiyādīnaṃ pathamaṃ brahmapārisajjesu nibbattanaṃ vuttaṃ. Taṃpi aṭṭhakathāya na sameti.

Yasmā pana tā imasmiṃ attabhāve ariyaphalāni sacchākaṃsu. Tasmā tattha anāgāminiyo suddhāvāsesu uppannā. Itarā kāci tāvatiṃsesu kāci paranimmitavasavattīsu uppannā icceva udānaṭṭhakathāyaṃ vuttanti. Apicettha vehapphale akaniṭṭhe catutthāruppeti tīsu bhavaggesu nibbattā ariyā aññattha nuppajjanti. Sesabrahmalokesu nibbattā heṭṭhābhūmīsu nuppajjantīti. [Kammacatukkaṃ].



这是该巴利文段落的完整中文直译：
在有众会时也称为生于众会中。其中"梵天"是大梵天。"梵众"意为梵辅众。难道因说"梵众天"而不说"大梵天",这里包括他们是适当的吗?不是。因为与帝释等作为主者一起说"女人能成帝释,能成魔王,能成梵天,此事不存在",这里只可能是否定主者。正因此在《导论》中说:"女人能成大梵天,此事不存在。"至此成就在遍净天等上层梵天界也有司祭、随从梵天。正因此在《相应注》中说:"如长老们有执持衣钵的年轻者,梵天们也有称为随从梵天。"
但在《抉择》中说:"在注释中说女人不论是圣者或非圣者,获得八定者只生于梵众天。"
其中"只生于梵众天"应理解为意思是即使生于色究竟天也只生于梵天的侍者梵天中,不生于大梵天。
但在《宝箧》中说:"只生于梵众天,不生于梵辅天等。"这不应接受。
其中所说舍摩婆提等最初生于梵众天,这也与注释不相合。
因为她们在此生证得圣果,所以在那里阿那含生于净居天,其他有的生于忉利天有的生于他化自在天,如是在《自说经注》中说。又这里生于遍净天、色究竟天、第四无色三个有顶的圣者不生于其他处,生于其余梵天界者不生于下地。【业四法】;

155. Āyukkhayena maraṇaṃ kammakkhayena maraṇantiādinā yojetabbaṃ. Tattha aparikkhīṇeyeva kammānubhāve tasmiṃ tasmiṃ sattanikāye yathāniyamitassa āyuparimāṇassa parikkhayena paripuṇṇena maraṇaṃ āyukkhaya maraṇaṃnāma. Tasmiṃ tasmiṃ bhave dubbalena kammena nibbattassa sattassa aparikkhīṇeyeva āyuparimāṇe kevalaṃ kammasattiparikkhayena antarāva maraṇaṃ kammakkhaya maraṇaṃnāma. Tadubhayassa samaṃ parikkhayena maraṇaṃ ubhayakkhaya maraṇaṃnāma. Dharamānepi tadubhaye purimabhavesuvā imasmiṃvābhave katena upaghātakakammena ajjhattabahiddhābhūte nānārogābādha pathavīpavesa asanipātādike jīvitantarāye samuṭṭhāpetvā dussimārakalāburājādīnaṃviya antarāva uparodhita khandhasantānassa sattassa maraṇaṃ upacchedaka maraṇaṃnāma. Nanu cettha marantānaṃ nāma sabbesaṃpi taṃtaṃbhavaṃ janentaṃ kammaṃ khiyyatiyeva. Athakasmā itarepi vuttāti. Vuccate, sarasavaseneva hi kammasāmatthiyassa khayo idha kammakkhayoti adhippeto. Ye pana dasavassa vīsativassa yāva asaṅkhyeyya vassādi vasena nānāāyukappavidhāyakā tasmiṃ tasmiṃ sattanikāye sabbajana sādhāraṇā sattānaṃ ajjhattabahiddhasambhūtā utuāhārānāma honti. Te tassa tassa āyukappassa ṭhitikarā vuddhikarā hānikarācāti tividhā honti. Tattha akusalamūlesu vaḍḍhamānesu hānikarā vaḍḍhanti. Kusalamūlesu vaḍḍhamānesu buddhikarā vaḍḍhanti. Ubhayamūlesu samaṃ ṭhitesu ṭhitikarā samaṃ pavattanti. Tesaṃ vasena sattānaṃ āyukappo katthaci sadā ṭhitibhāgo hoti. Katthaci kadāci hānibhāgo kadāci vuddhibhāgo hoti. Tayopi cete ṭhitikarādayo taṃtaṃsattanikāyaṃ ajjhottharamānā āyuṃ paricchindantā pavattantīti asaṅkhyeyyāyuka saṃvattanikaṃ cakkavattisampatti saṃvattanikañca kammaṃ dasavassike kāle vipaccamānaṃ tadanurūpaṃeva bhogañca issariyañca datvā dasavasena khiyyati. Taṃ taṃ sattanikāya pariyāpannā sattā santānabhūtā rūpadhammā sabbaññu buddhānaṃ khandhasantāna bhūtāpi taggatikā tadanūvattikā eva hutvā pariṇamanti aññatra iddhimaya vijjāmaya rasāyanavidhi jīvita saṅkhāra vidūhīti. Vuttañhetaṃ mahāpadānasuttaṭṭhakathāyaṃ –

Sabbepi sabbaññubuddhā asaṅkhyeyyāyukā. Kasmā te asaṅkhyeyyaṃ na aṭṭhaṃsūti. Utubhojanavipattiyā. Utubhojanavasena hi āyu hāyatipi vaḍḍhatipīti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
155.应当结合"寿尽死、业尽死"等。其中在业力尚未灭尽时,在彼彼有情类中依所定的寿量限度圆满灭尽而死称为寿尽死。对以弱业生于彼彼有的有情,在寿量限度尚未灭尽时仅由业力灭尽而中途死称为业尽死。由两者同时灭尽而死称为两尽死。即使两者尚存,由前世或此世所造的断命业,引生内外种种病恼、陷地、雷击等生命危难,如恶魔卡拉布王等中途被阻断蕴相续的有情之死称为断绝死。难道在这里所有死者的生彼彼有之业不都灭尽吗?那为什么还说其他死?答:这里所谓业尽是指依自相而业能力灭尽。但在彼彼有情类中,依十岁、二十岁乃至无数岁等方式决定种种寿量,为一切人共通的,从内外生起的时节、食物,它们对各自寿量是维持、增长、减损三种。其中不善根增长时减损增长,善根增长时增长增长,两根平等时维持平等运行。依它们有情寿量有时常是维持分,有时是减损分有时是增长分。这三种维持等淹没彼彼有情类而限制寿命运行。所以导致无数寿量、导致转轮王圆满的业在十岁时成熟,给相应的受用和权势后以十年而灭尽。属于彼彼有情类的有情相续色法,即使是一切知佛的蕴相续也随顺那趣而转变,除了神通所成、明咒所成、长生药法、寿行安排。因为这在《大本经注》中说：
"一切一切知佛都是无数寿量。为什么他们不住无数?因为时节食物变坏。因为依时节食物寿命减少也增长。"


Tasmā padhānanissayabhūtesu dvisamuṭṭhānika rūpadhammesu taṃ taṃ āyukappavasena pariṇamantesu jiyyamānesu yāvamahantaṃpi kammaṃ attano vipākādhiṭṭhānassa abhāvā khiyyatiyeva. Socassa khayo na sarasena hoti. Athakho āyusaṅkhāravipattiyā eva hotīti idha āyukkhayo visuṃ gahitoti. Esanayo upacchedakamaraṇepi netabbo. Tattha upacchedakamaraṇanti akālamaraṇaṃ vuccati. Tañhipavattamānaṃ upacchedakakammunāvā pavattati. Aññehivā aneka sahassehi kāraṇehi. Tāni pana pāḷiyaṃ mūlabhedato saṃkhipitvā aṭṭhadhā vuttāni. Katamāni pana tānīti. Atthi vātasamuṭṭhānā ābādhā. Atthi vittasamuṭṭhānā. Atthi semha samuṭṭhānā. Atthi sannipātikā. Atthi utusamuṭṭhānā. Atthi visamaparihārajā. Atthi opakkamikā. Atthi kammavipākajā ābādhāti. Tattha kammavipākajā keci upapīḷakakammajākeci upacchedakakammajā. Yasmā pana vāto kuppamāno sītuṇhādīhi dasahi kāraṇehi kuppati. Tesuca ekameva kamma vipākajaṃ hoti. Sesāni pana akammavipākajānīti milinda pañhe vuttaṃ. Yasmāca kammavipākajāpi ābādhā uppajjamānā vāta kuppanādīhi vinā na uppajjanti. Tasmā keci vātasamuṭṭhānādayopi kammavipākajā hontiyevāti daṭṭhabbā.

Tattha sannipātikāti vātādīnaṃ dvinnaṃ tiṇṇaṃvā sannipatitānaṃ vasena pavattā. Ye pana loke sattānaṃ payogamuttā sayaṃ jātā nānābhayupaddavā. Te utusamuṭṭhānesu saṅgahitāti daṭṭhabbā. Visamaparihārajāti anisammakārīnaṃ anekavidhe visame vipattimukhe attānaṃ payojantānaṃ tato tatovā tattha tattha vā patana pakkhalanādivasena pavattā. Opakkamikāti attanāvā parehi rājacoraverīhivā amanussavāḷayakkhadevatāhivā vāḷamigādīhivā katānaṃ payogānaṃ vasena pavattā. Kuppitā hi devatā sakalaṃ rajjaṃvā raṭṭhaṃvā dīpakaṃvā ekappahārena asesaṃ katvā vināsenti daṇḍakaraṭṭha majjharaṭṭha kaliṅgaraṭṭha mātaṅgaraṭṭhesu viya. Anekasahassevā vāḷayakkhe vissajjanti vesāliyaṃ viya. Rakkhasevā vissajjanti suvaṇṇabhūmiyaṃviya. Vuttañhetaṃ aṅguttare yakkhā vāḷe amanusse ossajjanti. Tena bahumanussā kālaṃ karontīti. Aṭṭhakathāyaṃpi yakkhāti yakkhādhipatino. Vāḷe amanusse ossajjantīti caṇḍe yakkhe manussapathe vissajjanti. Te laddhokāsā mahājanaṃ jīvitakkhayaṃ pāpentīti vuttaṃ. Tattha vissajjantīti visamācāra bahule manusse disvā bhinnasaddhā yakkhasenāpatino manussānaṃ atthāya pubbeviya ārakkhaṃna gaṇhantīti attho. Janapadanagaranigamagāmesuceva tasmiṃ tasmiṃ puggaleca vattabbameva natthi. Aṅguttare vuttā satthadubbhikkharoga kappāpi idha vattabbāti. Kammavipākajāti upapīḷakopaghātakānaṃ kammānaṃ vipaccanavasena pavattā ābādhāti attho. Evaṃ akālamaraṇaṃ upacchedakammunāvā aññehivā anekasahassehi kāraṇehi hotīti. Yehi keci loke dissanti. Pāṇaharā jīvitavināsakā nānārogāvā nānābādhāvā nānābhayā nivā nānā daṇḍāvā nānā upaddavu pasaggāvā. Sabbe te sakakamma samuṭṭhitāeva attano sādhāraṇāti natthi. Parakammasamuṭṭhitāpi attano sādhāraṇāeva. Sakakammasamuṭṭhitāpi paresaṃ sādhāraṇāeva. Kammena vinā yato kutoci samuṭṭhitāpi attano vā paresaṃvā sādhāraṇāeva. Sabbasādhāraṇakammasamuṭṭhitesu vattabbameva natthi. Yathāha-visuddhimagge.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
所以当作为主要所依的二因生色法依彼彼寿量转变衰老时,即使最大的业因无自己果的住立而灭尽。而它的灭尽不是依自相,而是依寿行坏灭,所以这里寿尽被分别把握。这方法也应用于断绝死。其中"断绝死"说的是非时死。它或由断命业运行,或由其他无数千种原因。但它们在圣典中摄略为根本差别的八种。什么是它们?有风生病,有胆生病,有痰生病,有等集病,有时节生病,有不当行为生病,有加害生病,有业报生病。其中业报生病有些是压迫业生,有些是断命业生。但因为风发动时由寒热等十种原因发动,其中只有一个是业报生,其余是非业报生,如是在《弥兰陀问》中说。又因为业报生病生起时不能离开风发动等而生起,所以应知有些风生等也是业报生。
其中"等集病"是依二或三风等集合而运行。但在世间有情的无作为自生的种种怖畏灾难,应知它们摄于时节生。"不当行为生"是对不审慎行者在种种不当败坏门中用自己,从彼彼处或于彼彼处跌倒滑落等方式而运行。"加害生"是依自己或他人王贼仇敌,或非人凶夜叉天神,或凶猛野兽等所作的加害而运行。因为发怒的天神会一下子完全毁灭整个王国或国土或洲,如在旃茶迦国、摩阇国、迦陵伽国、摩登伽国。或放出无数千凶夜叉,如在毗舍离。或放出罗刹,如在金地。因为这在《增支》中说"夜叉放出凶暴非人,因此许多人命终。"在注释中也说"'夜叉'是夜叉主。'放出凶暴非人'是在人道放出凶恶夜叉。它们得机会使大众命终。"其中"放出"意思是见到多行不当的人们,夜叉将领们破坏信心不如从前为人取护。对地方城市市镇村落和彼彼个人更不必说。《增支》中说的刀疫饥三灾也应在这里说。"业报生"意思是依压迫断命诸业成熟方式而运行的病。如是非时死或由断命业或由其他无数千种原因。凡在世间所见杀生者、命终坏者、种种病或种种恼或种种怖或种种罚或种种灾祸魔难,一切它们非只由自业生而为自己共通,也由他业生而为自己共通,也由自业生而为他人共通,也由离业从任何处生而为自己或他人共通,对一切共通业生更不必说。如在《清净道论》中说。


Yathā catumahāpathe thapite lakkhamhi sabbadisāhi āgatā sarasattitomarapāsāṇādayo nipatanti. Evaṃ kāyepi sabbupaddavā nipatantīti.

Yesuca rajjaraṭṭhādīsu te uppajjanti. Tattha yejanā upāya kusalāvā na honti. Naca paṭikārakusalā. Nāpi parihāra kusalā. Kammañca yesaṃ dubbalaṃ hoti. Uppanno anattho bala vā. Tejanā vināpi upacchedakakammunā tato na muccanti. Maraṇaṃ vā maraṇamattaṃvā dukkhaṃ pāpuṇantiyeva. Kalyāṇabhūtaṃpi hi kammaṃ attano balavataraṃ yatokutoci samuṭṭhitaṃ rogaṃvā ābādhaṃ vā bhayaṃvā daṇḍaṃvā upaddavupasaggaṃvā paṭibāhituṃ nasakkoti. Rogādayoeva taṃkhepentā pavattanti. Yathā hi udakaṃ attano balavataraṃ aggiṃ paṭibāhituṃ na sakkoti. Aggieva taṃ khepento pavattatīti evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Imesañca sattānaṃ pakatiyāpi kammassa dubbalabhāvo mahāniddese jarā suttaniddesena visuddhi maggeca maraṇassati niddese āyu dubbalatoti padassa niddese na dīpetabbo. Yathāha –

Āyunāmetaṃ abalaṃ dubbalaṃ. Tathā hi sattānaṃ jīvitaṃ assāsapassāsupanibandhañceva iriyāpathupanibandhañca sītuṇhu panibandhañca mahābhūtupanibandhañca āhārupanibandhañcātiādi.

Tathā kāyabahusādhāraṇato animittatoti imesaṃ padānaṃ niddesenapi pākaṭoyeva. Kammanibbattassa hi āyuno tiṇagge ussāvabindusseva paridubbalabhāve pāḷiyaṃ aṭṭhakathā yañca vutte kammasāpi tatheva paridubbalatā siddhā hotīti. Evañcetaṃ sampaṭicchitabbaṃ. Itarathā sabbaṃ pubbekatahetudiṭṭhināma siyā. Yathāha –

Idhekacco samaṇovā brāhmaṇovā evaṃvādī hoti evaṃ diṭṭhī. Yaṃ kiñcāyaṃpurisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃvā dukkhaṃvā adukkhamasukhaṃvā. Sabbaṃ taṃ pubbekatahetūti.

Ayañca attho milindapañhe tīsu ṭhānesu vitthārato āgato. Yathāvuttehi pana anekasahassehi kāraṇehi pavattamaraṇaṃpi akālamaraṇatāsāmaññena idha upacchedakamaraṇe saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ.

Vibhāvaniyaṃ

‘‘Idaṃ pana nerayikānaṃ uttarakuruvāsinaṃ kesañci devānañca nahotīti’’ vuttaṃ.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
如在四衢道设立靶子时,从一切方向而来的箭、枪、标枪、石头等落下。如是在身上也一切灾难落下。
在那些王国国土等中它们生起时,那里的人们若不善于方便,又不善于对治,又不善于防护,业又弱,已生的不利又强,那些人即使无断命业也不能从那里脱离,必定遭受死亡或死亡程度的苦。因为即使是善业也不能阻止任何处生起的比自己更强的病或恼或怖或罚或灾祸魔难。病等消灭它而运行。如水不能阻止比自己更强的火,火消灭它而运行,应知这也是如是圆满。这些有情本性的业弱性,应以《大义释》老经义释和《清净道论》死念义释中"寿弱"一词的义释来说明。如说：
"寿命是这样无力弱小。因为如是有情的生命系于入出息,系于威仪,系于寒热,系于大种,系于食物"等。
如是依"因身多共通故无相"等词的义释也很明显。因为在圣典和注释中说业生寿命如草尖露珠般极弱时,业自身也如是成就极弱性。应如是接受这个。否则一切将成为前业因见。如说：
"这里某沙门或婆罗门有如是说如是见:'此人领受任何乐或苦或不苦不乐,一切那是因前业。'"
这义在《弥兰陀问》三处详细说明。但应知由如所说无数千因而运行的死亡,以非时死共相摄在这里断绝死中。
在《抉择》中说:"但这对地狱众生、北俱卢洲住者和某些天人不存在。"


Yathā pana mahāṭīkāyaṃ kesañci petānaṃ ito ñātake hi dinnaṃ puññapatti anumoditvā taṅkhaṇeyeva cavitvā sugatiyaṃ nibbattānaṃ kusalabhūtaṃ upacchedakaṃ vuttaṃ. Tathā kesañci nerayi kānaṃpi yamarañño samanuyuñjanakālādīsu attanā katapuññaṃ anussaritvā taṅkhaṇeyeva cavitvā sugatiyaṃ nibbattānaṃ upacche dakamaraṇaṃnāma na na sakkā vattuṃ. Kesañci tāvatiṃsādīnaṃ devānañca taṃ upacchedakamaraṇaṃ hotiyeva. Tathā hi subrahmadeva putta saṃyuttaṭṭhakathāyaṃ atha rukkhaṃ abhiruḷhā upacchedakakammādi vasenaekappahāreneva kālaṅkatvā avīcimhi nibbattāti vuttaṃ. Tattha rukkhanti tāvatiṃse pāricchattakarukkhaṃ. Abhiruḷhāti āruḷhā pañca satadevaccharāyo. Manopadosika khiṭṭāpadosika devānaṃ maraṇaṃ mahābodhisattānaṃ dighāyuke devalokevā brahmalokevā nibbattānaṃ adhimutti kālaṅkiriyā channattheragodhikattherādīnaṃviya sayameva satthaṃ āharitvā parinibbāyantānaṃ maraṇañca ettheva saṅgayhatīti daṭṭhabbaṃ. Tathācāti tehi pakārehica. Marantānaṃ channaṃ dvārānaṃ aññatarasmiṃ paccupaṭṭhātīti sambandho. Maraṇakāleti maraṇāsannakāle. Yathārahanti sugatiduggatigāmīnaṃ arahānurūpaṃ. Yepana khīṇāsavā katthaci nuppajjanti. Tesu sukkhavipassakānaṃ pakatiyā yatho paṭṭhitaṃ nāmarūpa meva antima javanānaṃ ārammaṇaṃhoti. Samāpattilābhīnaṃ pana jhānasamanantare parinibbāyantānaṃ kasiṇanimittādikaṃ. Paccavekkhanasamanantare parinibbāyantānaṃ jhānaṅgāni abhiññāsamanantare parinibbāyantānaṃ attano karajarūpaṃ. Jīvita samasīsīnaṃ pana aggamaggassa paccavekkhanasamanantare parinibbāyantānaṃ maggaṅgādini antimajavanānaṃ ārammaṇaṃ hotīti. Parinibbānacuticittassa pana sabbesaṃpi ādito attano attano paṭisandhiyāyathāgahitaṃ kammādīsu aññatarameva ārammaṇaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Yepana anejosanti mārabbhayaṃ kālamakarīmunīti imaṃ suttapadaṃ disvā nibbānameva bhagavato parinibbānacutiyā ārammaṇanti vadanti. Te tena sayameva abhidhamme ārammaṇattikesu attano akovidataṃ dassenti. Yathāha –

Katame dhammā parittārammaṇā, sabbo kāmāvacaravipāko kriyamanodhātu kriyāhetuka manoviññāṇa dhātu somanassasahagatā. Ime dhammā parittārammaṇāti.


这是该巴利文段落的完整中文直译：
如在《大复注》中说某些饿鬼随喜此处亲属们所施的功德分享后即刻死去生于善趣,称为善的断绝。如是对某些地狱众生在阎罗王审问等时忆念自己所作功德后即刻死去生于善趣,不能说不是断绝死。对某些忉利天等天人也有那断绝死。如是在《善梵天子相应注》中说"那时攀登树时依断命业等一下子命终生于无间地狱。"其中"树"是忉利天的圆生树。"攀登"是五百天女登上。应知意恼天、戏恼天的死亡,生于长寿天界或梵天界的大菩萨的决意命终,如车匿长老、瞿低迦长老等自取刀而般涅槃的死亡也摄在这里。"如是"是以那些方式。"死者"连接"在六门之一现起"。"死时"是临死时。"如其适宜"是随顺往善趣恶趣者的适宜。但诸漏尽者不生任何处。其中纯观者自然如所住立的名色是最后速行的所缘。但得定者在禅定之后般涅槃者是遍相等,在观察之后般涅槃者是禅支,在神通之后般涅槃者是自己所生色。但命根等至者在观察最上道之后般涅槃者,道支等是最后速行的所缘。但应知一切般涅槃死心从最初只以各自结生如所取的业等之一为所缘。但有些人见到"无动者牟尼不畏死而死"这经句后说涅槃是世尊般涅槃死的所缘,他们以此自显在阿毗达摩所缘三法中的无知。如说：
"什么法是有限所缘?一切欲界果报、作意界、无因作意识界俱喜。这些法是有限所缘。"


Yasmā pana parinibbānaṃnāma santi atthāyeva hoti. Ajjhāsayo cassa ekantena santininnoyeva hoti. Tasmā anejosanti mārabbhāti suttapadaṃ vuttaṃ. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ santimārabbhāti anupādisesaṃ nibbānaṃ ārabbha paṭicca sandhāyāti vuttaṃ. Na pana vuttaṃ ārabbha ālambitvā ārammaṇaṃ katvāti. Theragāthaṭṭhakathāyaṃ pana santimārabbhāti santiṃ anupādisesaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvāti vuttaṃ. Taṃ mahāparinibbānapāḷiyā tadaṭṭhakathāyaca nasameti. Tāsu hi bhagavato parinibbānaṃ jhānaṅga paccavekkhanasamanantaranti vuttaṃ. Etthaca purimāni dve samanantarāni parinibbānasuttaṭṭhakathāsu vuttāni. Abhiññāsamanantaraṃ udānaṭṭhakathādisu āgataṃ. Yathāha-vuṭṭhahitvā parinibbāyīti iddhicittato vuṭṭhahitvā bhavaṅgacittena parinibbāyīti. Aggamaggassa paccavekkhanasamanantaraṃ puggalapaññattiṭṭhakathādīsu āgataṃ. Yathāha-ekūnavīsati me paccavekkhanaññāṇe patiṭṭhāya bhavaṅgaṃ otaritvā parinibbāyatīti. Saṃyuttaṭṭhakathāyaṃ pana arahattamaggānantaraṃ phalaṃ. Phalānantaraṃ bhavaṅgato vuṭṭhāya paccavekkhanaṃ. Taṃ pana paripuṇṇaṃvā hoti aparipuṇṇaṃvā. Tikhiṇena asinā sīse chijjamānepi ekaṃvā dvevā paccavekkhanāni uppajjantiyevāti vuttaṃ.

[164] Vibhāvaniyaṃ pana

Evaṃ vavatthānaṃ akatvā yaṃ vuttaṃ. ‘‘Katthaci pana anuppajjamānassa khīṇāsavassa yathopaṭṭhitaṃ nāmarūpadhammādikameva cutipariyosānānaṃ gocarabhāvaṃ gacchati. Na kamma kammani mittādayoti.’’ Taṃ na sundaraṃ.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
由于涅槃确实是以寂静为本质的。他的意向也必定是完全倾向于寂静的。因此经文说"关于寂静"。如是在注释书中说道："关于寂静"即是关于、缘于、指向无余涅槃。但并未说"关于"是"所缘"或"作为所缘"的意思。然而在长老偈注释书中则说："关于寂静"即是以寂静、无余涅槃为所缘。这与大般涅槃经及其注释书不相符合。因为在那些典籍中说世尊的般涅槃是在观察禅支之后立即发生的。在这里，前面提到的两种"立即"在般涅槃经注释书中提到。在优陀那注释书等中提到神通心之后立即。如说："出定后般涅槃"即从神通心出定后以有分心般涅槃。在人施设注释书等中提到在观察最上道之后立即。如说："安住于十九种观察智后，进入有分而般涅槃"。但在相应部注释书中说，在阿罗汉道之后是果，果之后从有分出起而观察。这种观察或圆满或不圆满。即使头被利剑砍断时，也必定生起一次或两次的观察。
[164] 在《清净疏》中：
如是未作确定而所说："然而在某些情况下，对于不生起（观察）的漏尽者来说，只有当下显现的名色法等，直至死亡为止都成为所缘。业、业相等并非如此。"这种说法并不妥当。


Na hi tassa cuticittaṃ kammakammanimittādayo ārammaṇaṃ nakaroti. Naca cutiyā gahitāni kammādīnināma sabbasattānaṃpi bhavantarassa atthāya bhavantīti. Abhimukhībhūtanti kammantarassa okāsaṃ adatvā attano okāsaṃ katvā paccupaṭṭhitaṃ. Kammaṃvā paccupaṭṭhātīti sambandho. Upaladdhapubbanti tassa kammassa ārammaṇa bhūtāni deyyadhamma vatthādīni parapāṇādīnica sandhāya vuttaṃ. Upakaraṇabhūtanti kammasiddhiyā upakaraṇabhūtāni parivārabhūtānica paṭiggāhakādīni āvudhabhaṇḍādinica sandhāya vuttaṃ. Yasmāca lakkhaṇa saṃyutte gavādīni vadhitvā rāsikatāni aṭṭhipuñjādīni kammanimittāni hutvā upaṭṭhahantīti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tasmā kammasambandhāni yāni kānici vatthūni vā ārammaṇānivā idha upakaraṇe saṅgahi tānīti daṭṭhabbāni. Upalabhitabbanti duggatinimittaṃ sandhāya vuttaṃ. Upabhogabhūtanti sugatinimittaṃ. Ubhayaṃpi vā yaṃ kāyapaṭibaddhaṃ hutvā labhitabbaṃ hoti. Taṃ upalabhitabbaṃnāma. Apaṭibaddhaṃ hutvā kevalaṃ sukhadukkhānubhavanatthāya labhitabbaṃ upabhoga bhūtaṃnāma. Etthaca aggijāla lohakumbhi nirayapāla nirayasunakhādīni nirayanimittaṃ. Taṃ pana kesañci janānaṃ attano vasanaṭṭhāneviya upaṭṭhāti. Kesañci tato tato āgantvā attānaṃ saṃparivārentaṃ viya upaṭṭhāti. Yathāha-tassa gilānaseyyāya nippannassa nirayo upaṭṭhāti. Soṇagiripādato mahantā mahantā sunakhā āgantvā khāditukāmāviya saṃparivāresunti. Tathā deva nimittepi. Yathāha-nandavana cittalatāvana missakavana phārusakavana vimānāniceva devanāṭakānica parivāretvā ṭhitāniviya ahesunti. Kesañci pana sayaṃ tattha tattha patvā diṭṭhaṃviya upaṭṭhāti. Kambalayānasadiso mātukucchivaṇṇo manussanimittaṃ. Pabbatapāda vanasaṇḍa narakapapātādīni tiracchānagatānaṃ nimittānīti. Kammabalenāti idāni paṭisandhiṃ janetuṃ paccupaṭṭhitassa kammassa ānubhāvena. Idañca yebhuyyavasena vuttaṃ. Pakatiyā pana āciṇṇa bhūtaṃvā taṅkhaṇakataṃvā parena sarāpitaṃvā sayameva anussaritaṃvā pakatiyāva kukkuccaṃvā somanassaṃvā janetvā ṭhitaṃvā kammaṃvā tassanimittaṃvā aññenapi kāraṇabalena paccupaṭṭhātiye vāti daṭṭhabbaṃ. Tameva tatopaṭṭhitaṃ ārammaṇaṃ ārabbhāti idañca yebhuyyavasena vuttaṃ. Tato hi kesañci pathamaṃ kammabalenavā kāraṇantarenavā pāpapakkhiyesu upaṭṭhahantesu puna duṭṭha gāmaṇi rañño viya pubbakataṃ balavantaṃ puññaṃ anussarantānaṃvā soṇatthera vitu viya taṅkhaṇeyeva pasādajanakaṃ puññaṃ karontānaṃvā pacchā kalyāṇapakkhiyāni upaṭṭhahanti. Tathā kesañci pathamaṃ kalyāṇa pakkhiyesu upaṭṭhahantesu dhammāsokarañño viya pacchā kenaci kāraṇena domanassaṃ uppādetvā pāpakammassa okāsaṃ karontānaṃ pāpapakkhiyāni upaṭṭhahantīti. Vipaccamānaka kammānurūpanti yassa vipaccamānakaṃ kammaṃ kusalaṃ hoti. Tassa parisuddhaṃ kusalacittasantānaṃ abhiṇhaṃ pavattati. Yassa taṃ akusalaṃ hoti. Tassa upakiliṭṭhaṃ akusala cittasantānaṃ abhiṇhaṃ pavattatīti attho. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃpi sugatigāmīnaṃ kusaluppatti hetubhūtaṃ paṇītaṃ ārammaṇaṃ āpātamāgacchatītica duggatigāmīnaṃ akusaluppatti hetubhūtaṃ hīnārammaṇaṃ āpāta māgacchatī tica vuttaṃ.

我来将这段巴利文直译成简体中文：
因为他的死亡心不会不取业、业相等为所缘。而且为了投生到另一个存在，所有众生在死亡时所取的业等也不会不存在。"现前"即是不给其他业以机会，而为自己创造机会而现前。"或业现前"是相连的意思。"曾经获得的"是指作为该业的所缘而成为的施物、施物对象等以及其他生命等。"成为工具的"是指作为成就业的工具和眷属的受施者等以及武器器具等。又因为在相应部注释书中说："在特相相应中说到，杀害牛等后堆积成的骨堆等成为业相而现前。"因此，应当知道任何与业相关的事物或所缘在这里都被包含在工具中。"将获得的"是指恶趣相。"成为受用的"是指善趣相。或者两者都是，凡是与身体相连而将获得的称为"将获得的"。不相连而仅为经验苦乐而将获得的称为"成为受用的"。这里，火焰、铁锅、狱卒、地狱狗等是地狱相。这对某些人来说就像在自己住处般现前。对某些人来说则像从各处前来包围自己般现前。如说："对卧病在床的他，地狱现前。像是从狮子山脚下来了许多大狗想要吃他般包围着。"天界相也是如此。如说："难陀园、质多罗园、杂林园、粗恶园以及天宫和天女们似乎都站在周围。"对某些人来说则像自己亲临其处所见般现前。如母胎色的毯子般运输工具是人界相。山脚、丛林、地狱深渊等是畜生界的相。"以业力"即是以现前将产生结生的业的威力。这是就大多数情况而言。但实际上，应当知道无论是习惯性的，还是当下所造的，或被他人提醒的，或自己忆念的，或自然产生悔恨或喜悦而住立的业或其相，也可能因其他原因的力量而现前。"缘取那个已现前的所缘"这也是就大多数情况而言。因为对某些人来说，当先前由于业力或其他原因而现起恶的一方时，后来像恶臣长官那样忆念先前所造的强力善业，或像须那长老那样当下造作能生起信心的善业，善的一方才现前。同样地，对某些人来说，当先前现起善的一方时，像法阿育王那样，后来因某种原因生起忧恼而给予恶业机会的人，恶的一方才现前。"随顺正在成熟的业"意思是：对于其正在成熟的业是善的人，清净的善心相续不断生起；对于其是不善的人，染污的不善心相续不断生起。如是在注释书中也说："对往生善趣者，能成为善法生起因的殊胜所缘来现前；对往生恶趣者，能成为不善法生起因的低劣所缘来现前。"

 Mūlaṭīkāyaṃ mahāṭīkāyañca āsanne akusalaṃ duggatiyaṃ kusalañca sugatiyaṃ paṭisandhiyā upanissayo hotīti vuttaṃ. Ettha siyā, yadā devaccharādīni sagganimittāni upaṭṭhahanti. Tadā tāni taṇhāya assādentasseva sato cavantassa kathanti. Vuccate. Upakiliṭṭhaṃyeva tassa cittaṃ. Tasmā duggatieva tassa pāṭikaṅkhitabbāti vadanti. Yasmā pana paṭisambhidā magge tādisiyā taṇhāya kusalakammassa sahakāri kāraṇa bhāvo vutto. Yathāha-nikantikkhaṇe dve hetū akusalāti. Tasmā sugatibhavanibbattanepi ayaṃ taṇhā ekantena kusala kammassa niyāmakasahakāripaccayabhūtāti katvā tassa tānivā devaccharādīni kusalakamma kammanimittānivā assādentasseva sato cavantassa sātaṇhā tadupatthambhikāeva bhavituṃ arahati. Na taṃ paṭibāhikāti sakkā viññātuṃ. Yañca nimittassādagadhitaṃvā bhikkhave viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhati, anubyañjanassādagadhitaṃ vā. Tasmiṃ ce bhikkhave samaye kālaṅkareyya, ṭhānametaṃ vijjati. Yaṃ dvinnaṃgatīnaṃ aññataragatiṃ gaccheyya, nirayaṃvā tiracchāna yoniṃvātiādittapariyāye vuttaṃ. Taṃpi attano paresaṃ vā hatthapādādīsu gadhitaṃ taṇhaṃ sandhāya vuttaṃ. Nakammādīsūti sakkā vattunti. Upalabhitabba bhavānurūpanti upalabhitabbo bhavo yadi sugatibhavo hoti, taṃ assādanākārena. Yadi duggatibhavo hoti, taṃ anassādanākārenāti evaṃ upalabhi tabbassa bhavassa anurūpaṃ. Tatthoṇataṃvāti tasmiṃ yatho paṭṭhite ārammaṇe oṇamantaṃeva. Tathā hi bālapaṇḍitasutte tānissa tasmiṃ samaye olambanti ajjholambanti abhippalambantīti vuttaṃ. Tattha tānissāti assa puggalassa tāni puññāpuñña kammāni. Kammasīsena vuttāni kammanimitta gatinimittānica. Olambantīti tassa cittasantānaṃ attanieva oṇamantaṃ ajjhoṇamantaṃ abhimukhībhūtaṃ katvā lambanti palambanti. Bandhitvā ākaḍḍhantāni viya upaṭṭhahantīti attho. Evaṃ pana tesu tathā olambantesu taṃcittasantānaṃ tesu ninnapoṇapabbhārameva hotīti vuttaṃ tatthoṇataṃvāti. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ kilesabalavināmitaṃ sutvā tadevaṃ pavattamānaṃ taṇhāavijjānaṃ appahīnattā avijjāya paṭicchā ditādīnave tasmiṃ visaye taṇhā nāmeti sahajāta saṅkhārā khipantīti vuttaṃ. Tattha tanti viññāṇaṃ. Cittasantānaṃ icceva attho. Tasmiṃvisayeti kammādiārammaṇe. Taṇhānāmetīti vaṭṭamūlaka taṇhā taṃ tasmiṃ oṇamantaṃ katvā niyojetīti attho.

[165] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Tatthoṇataṃvāti tasmiṃ upapajjitabbabhave oṇataṃ viya oṇataṃeva vā’’ti vuttaṃ. Taṃ aṭṭhakathāya na sameti.

Abhiṇhanti nirantaraṃ. Tathāpavatti pana saṇikaṃ marantānaṃ eva labbhati. Lahuka maraṇena marantānaṃ pana na labbhatīti vuttaṃ. Bāhullenāti

[166] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Bāhullenātiettha adhippāyo yebhuyyena bhavantareti ettha vuttanayena daṭṭhabbo’’ti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
在根本复注和大复注中说：临近时，不善业是往生恶趣的依止缘，善业是往生善趣的依止缘。这里可能有疑问：当天女等天界相现前时，对于贪着这些而死亡的人，如何解释？回答如下：他的心确实是染污的。因此说他必定会预期恶趣。然而，因为在《无碍解道》中说到这样的贪爱是善业的助缘，如说："在贪着的刹那有两个不善因。"因此，即使在投生善趣时，这种贪爱必定成为善业的决定性助缘。所以对于贪着天女等或善业业相而死亡的人，那种贪爱应当只是支持那些（善业），而不能阻碍，这是可以理解的。正如在《燃烧经》中所说："诸比丘，或者识住立于贪着相的喜乐，或者贪着细相的喜乐。诸比丘，如果在那时死亡，有此可能会往生两趣之一：或地狱或畜生。"这也是指对自己或他人的手脚等的贪着而说，不能说是指业等。
"随顺将获得的有"即是如果将获得的有是善趣有，则以喜爱的方式；如果是恶趣有，则以不喜爱的方式，如是随顺将获得的有。"倾向于彼"即是倾向于那已现前的所缘。如是在《愚人智者经》中说："在那时，这些对他垂下、完全垂下、极度垂下。"其中"这些对他"即是对这个人的福业和非福业。以业为首而说的也包括业相和趣相。"垂下"即是使他的心相续倾向于自己、完全倾向、面向，即垂悬着。意思是：像捆绑后拉扯般现前。当这些如是垂下时，那心相续对这些倾斜、趋向、倾向，因此说"倾向于彼"。如是在注释书中说："为烦恼力所转，如是转起时，因为未断贪爱无明，由于无明遮蔽过患，俱生行将那识投向贪爱所引导的境界。"其中"那"即是识，意即心相续。"在那境界"即是业等所缘。"贪爱引导"即是轮回根本的贪爱使它倾向于彼而驱使。
[165] 在《清净疏》中：
说"倾向于彼"即是对于将投生的有似倾向或确实倾向。这与注释书不符合。
"不断"即是连续。但这种转起只在慢慢死亡的人才获得。对于迅速死亡的人则不能获得，因此说"多分"。
[166] 在《清净疏》中说：
"多分"在这里的意趣应当依照"大多数情况下在他有"中所说的方式来理解。这是不合适的。


Na hi tasmiṃ vuttānaṃ asaññisattānaṃ cittasantānassa abhiṇhappagattipasaṅgonāma atthi. Cittasantānasseva tesaṃ abhāvatoti. Idāni aparena pakārena kammu paṭṭhānaṃ dassetuṃ tamevavā pana.La. Dvārapattaṃ hotīti vuttaṃ. Tattha abhinavakaraṇavasena dvārappattaṃ hotīti pubbe katasaññaṃ ajanetvā taṅkhaṇe eva karaṇākāraṃ janetvā attānaṃ abhinavaṃ viya katvā manodvāre taṃsadisajavanappavattivasena pattaṃ pātubhūtaṃ hotīti attho. Yathā hi imasmiṃbhavepavattaṃ kiñci pākaṭaṃ kammaṃ asukasmiṃ kāle idaṃnāmamayākatanti evaṃ pubbekatasaññaṃ janetvāpi upaṭṭhāti. Na tathā bhavantare pavattaṃ bhavapaṭicchannaṃñca imasmiṃ bhave pavattaṃ apākaṭañcāti. Apica, idhekacce buddhādīsu tīsu vatthusu dānapūjādivasena āciṇṇabahulā honti. Te maraṇanti kābādhabalena visīdappattā kiñci dukkhaṃajānitvā visīdantare pubbe viya bhikkhusaṅghassa dānaṃ dentācetiyaṃ vandantā pūjaṃ karontā vippasannacittā pamodacittā eva honti. Tabbiparītena pāpakammabahulāpi vattabbāti. Idaṃpi dvārapattamevāti. Sabbañcetaṃ lakkhaṇa saṃyuttaṭṭhakathāya dīpetabbaṃ. Tattha asilomapetādi patthūsu tassa ukkhittāsikabhāvova nimittaṃ ahosīti ca. Tassa sattiyā vijjhanaka bhāvova nimittaṃ ahosītica. Tassa usunā vijjhanakabhāvova nimittaṃ ahosītica. Tassa patodasūciyā vijjhanakabhāvova nimittaṃ ahosītica. Tassa sūcīhi patodanadukkhaṃ paccanubhavituṃ kammameva nimittaṃ katvā sūcilomapeto jātotica evaṃ bahuṃdvāra pattavasena kammupaṭṭhānaṃ vuttanti. Tattha hi tassa ukkhittāsika bhāvova nimittaṃ ahosīti tassa niraye pacitvā puna āsanna maraṇassa taṃkammaṃ tadā tassa ukkhittāsikasaññaṃ janetvā dvāra pattavasena nimittaṃ ahosīti attho. Esanayo sesesupīti. Soca dvārappattākāro kammakoṭṭhāsiko eva hoti. Tassa sattassaca apākaṭonāma natthīti tassa paṭisandhiyā gahaṇayogyatā jātāti. Paccāsanna maraṇassāti antima javanapavattivasena puna āsannamaraṇassa. Vīthicittā vasānevāti kāmabhavato cavitvā kāmabhaveyeva uppajjamānānaṃ javana pariyosānānaṃvā tadārammaṇa pariyosānānaṃvā vīthicittānaṃ avasāne. Itaresaṃ pana javanapariyosānānaṃeva vīthicittānaṃ avasāneti attho. Ayamattho aṭṭhakathāyaṃpi vuttoyeva. Yathāha-taṃ ārabbha uppannāya tadārammaṇapariyosānāya suddhāyavā javanavīthiyā anantaraṃ cuticittaṃ uppajjatīti.

[167] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Tattha kāmabhavato cavitvā tattheva uppajjamānānaṃ tadārammaṇapariyosānāni sesānaṃ javanapariyosānānīti dhammānusāraṇiyaṃ vutta’’nti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
因为对于其中所说的无想有情，并没有所谓心相续不断转起的过失，因为他们根本没有心相续。现在为了以另一种方式显示业的现起，说"或者那个...乃至...达到门"。其中"以新造作的方式达到门"意思是：不生起先前所作的认知，而是在当下生起造作的行相，使自己像是新的一样，通过与之相似的速行转起的方式而达到意门、显现。因为就像在这一世发生的某些明显的业，会以"我在某时造作了这个"这样先前所作的认知而现起。但在另一世发生的或被生存所遮蔽的，以及在这一世发生的不明显的则不会如此。又有些人在此对佛等三宝经常以布施供养等方式行事。他们临终时被疾病所压迫而衰弱，不知任何苦，在衰弱的间隙中如同以前一样布施给比丘僧团、礼敬塔庙、作供养，具有清净心和欢喜心。与此相反的多作恶业者也应当同样理解。这也是达到门的意思。这一切都应当用相应部注释书来说明。在那里关于剑叶饿鬼等的事例中说："对他来说，举剑的状态就成为相"，"对他来说，以矛刺的状态就成为相"，"对他来说，以箭刺的状态就成为相"，"对他来说，以针棒刺的状态就成为相"，"为了经受针刺之苦，以业本身作为相而生为针毛饿鬼"，如是说明了许多通过达到门的方式的业的现起。其中"对他来说，举剑的状态就成为相"意思是：对于在地狱受苦后临近死亡的他，那业在那时生起举剑的认知，以达到门的方式成为相。在其他情况也是这个道理。而这种达到门的行相只属于业的部分。对那个有情来说也没有所谓不明显的，因此成为适合取得结生。"临近死亡"即是以最后速行转起的方式再次临近死亡。"在路心之末"即是对从欲有死亡后将在欲有中投生者，是在速行终了或有分终了的路心之末。但对其他者则是在速行终了的路心之末的意思。这个意思在注释书中也说过。如说："缘取它而生起的有分终了的纯粹速行路心之后，死亡心生起。"
[167] 在《清净疏》中：
说"在《法随念》中说：对于从欲有死亡后将在那里投生者是有分终了，对其余者是速行终了。"这是不妥当的。


Aṭṭhakathāyañhi paripuṇṇaṃ katvā vutte kiṃaparipuṇṇāya dhammā nusāraṇiyāti. Bhavaṅgakkhayevāti bhavaṅgāvasānevā iccevattho. Yadi duvidhapīthicittato paraṃ pañcavokāre vatthurūpaṃ catuvokāre cittasantānaṃ dvicittakkhaṇāyusesaṃ hoti. Tadā ekassa bhavaṅgassa avasāneti vuttaṃ hoti. Etthaca somanassa paṭisandhikassa domanassacittena cavantassa āgantukabhavaṅga sambhavo. Taṃ sambhaveca sati aññabhavaṅgasambhavopi avāri toti suvuttametaṃ bhavaṅgakkhayevāti. Tasmiṃniruddhāvasāneti tasmiṃ niruddhe tassa niruddhassa avasāne. Ye pana loke cuti paṭisandhīnaṃ antare eko antarābhavonāma atthi. Yattha uppanno satto dibbacakkhuko viya iddhimā viya ca khaṇena icchitaṃ ṭhānaṃ gantuṃ samattho. Ito cutā keci tattha uppajjitvā mātāpitu samāgamādīni āgamentā sattāhaṃvā atireka sattāhaṃvā tiṭṭhantīti laddhiṃ gaṇhanti. Tesaṃ taṃnisedhetuṃ tassānantaramevāti vuttaṃ. Savatthukaṃ pañcavokāre avatthukamevavā catuvokāre. Yathārahanti kusalabhūtassavā akusalabhūtassa vā saṅkhārassa arahānurūpaṃ. Avijjātaṇhānusayā kusalabhūtassa appahīnaṭṭhena akusalabhūtassa pana sahajātabhāvenāpi parivārabhūtā mūlabhūtāca hontīti attho. Pariyuṭṭhānāvatthaṃ apatvā kusalābyākatacittasantānenapi aviruddhabhāvena anurūpaṃ. Anubandhamānovā seti, anuanuvānirantaraṃ setīti anusayo. Anusayabhūtāya avijjāya parikkhittoti avijjānusayaparikkhitto. Taṇhānusayo mūlaṃ etassāti taṇhānusaya mūlako. Avijjānusaya mūlakena taṇhānusaya parikkhittenāti pana vutte suṭṭhutaraṃ yujjati. Avijjā hi taṇhāyapi mūlabhūtā hoti. Tāya paṭicchāditādīnave eva ārammaṇe taṇhāpavattisambhavato. Taṇhā ca pana sahakāri kāraṇa bhāvena taṃ taṃ saṅkhāraṃ niyojentī pavattatīti saṅkhārassa parivārabhūtā balavaāsanna sahāyabhūtā hotīti.

Etthaca akusalakamma sahajātānaṃvā kammanikanti nimittanikanti sahajātānaṃvā vippaṭisāra saha jātānaṃvā maraṇāsanna javana sahajātānaṃvā avijjātaṇhānaṃpi dhammato anusayasadisatāya anusaya vohārasambhavo veditabbo. Apica, anusayānāma paṭisandhijanane kusalasaṅkhārassapi balavasahāyabhūtā honti. Tasmā idha ekantānusayabhūtāeva pariyattāti kiṃsahajātānaṃ gahaṇenāti. Teneva aṭṭhakathāyaṃpi taṇhā avijjānaṃ appahīnattāti evaṃ appahīnasaddena ekantānusayāeva gahitāti. Saṅkhārenāti paṭisandhijanakakammasaṅkhātena cetanāsaṅkhārena. Taṃ sahajātaphassādidhammasamūhenapivā. Sopi hi upanissayabhāve na paṭisandhiṃ janetiyevāti. Athavā, saṅkhārenāti maraṇasanna javanaviññāṇa sahajātena cetanāsaṅkhārena. Taṃ sahajāta phassādidhammasamūhenapivā. Tadubhayaṃpi hi kammādivisaye khipanaka saṅkhārabhāvena paṭisandhiṃ janetīti. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ taṇhā avijjānaṃ appahīnattā avijjāya paṭicchāditādīnave tasmiṃ visaye taṇhā nāmeti. Sahajātasaṅkhārā khipantīti vuttaṃ. Mūlaṭīkāyañca sahajātasaṅkhārāti cutiāsannajavanaviññāṇasahajātā cetanā. Sabbepivā phassādayoti vuttaṃ. Sakalena pana vacanena aggamaggena appahīnā avijjākammādivisayevā bhavantarevā ādīnavaṃ paṭicchādeti, tathā rūpāyeva taṇhā tadubhayasmiṃ cittasantānaṃ nāmeti. Yathāvuttasaṅkhārā taṃ tattha khipanti. Tasmiṃ abhinava viññāṇapātubhāvaṃ sādhentīti dassetīti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
因为在注释书中完整说明时，为何要用不完整的《法随念》呢？"在有分尽时"即只是在有分终了时的意思。如果在两种路心之后，在五蕴有中有色根，在四蕴有中心相续还剩余两心刹那的寿命，那时就说是在一个有分的终了。这里，对于以悦俱结生而以忧心死亡者，有客有分的可能。当有这种可能时，其他有分的可能性也未被遮止，因此"在有分尽时"说得很好。"在其灭尽终了时"即是在其灭尽后，在其灭尽的终了。
有些人主张在世间死亡和结生之间有所谓的中有，在那里生起的有情如同具有天眼，如同具有神通，能在刹那间去到想去的地方。从这里死后，有些人生在那里，等待父母的和合等，住七天或超过七天。为了否定他们的主张而说"就在其后"。在五蕴有中有所依，在四蕴有中则无所依。"随其所应"即是随顺善的或不善的行的适合。意思是：对于善的，无明贪爱随眠以未断的方式；对于不善的，则以俱生的方式成为眷属和根本。未到现行状态，以不相违的方式也随顺于善、无记心相续。随眠即是随着、连续地潜伏。被随眠性的无明所包围即是被无明随眠所包围。以贪爱随眠为根本的。但若说"被以无明随眠为根本的贪爱随眠所包围"则更为恰当。因为无明也是贪爱的根本，由于它遮蔽过患，才有可能在所缘中生起贪爱。而贪爱以助缘的方式驱使各种行而转起，因此成为行的眷属，成为强力临近的助伴。
这里，应当知道对于与不善业俱生的，或与对业的贪着、对相的贪着俱生的，或与后悔俱生的，或与临死速行俱生的无明贪爱，由于在法上类似随眠，所以可称为随眠。而且，所谓随眠对于在产生结生时的善行也成为强力的助伴。因此在这里既然已经包含了绝对的随眠，为何还要提及俱生的呢？因此在注释书中也用"因为未断贪爱无明"这样的未断之词，只取绝对的随眠。"以行"即是以称为能产生结生的业的思行。或者也包括与之俱生的触等法的集合。因为这些在成为亲依止时也确实产生结生。或者，"以行"即是与临死速行识俱生的思行。或者也包括与之俱生的触等法的集合。因为这两者都以投向业等境界的行的方式而产生结生。如是在注释书中说："因为未断贪爱无明，由于无明遮蔽过患，贪爱引导到那境界，俱生行投向。"在根本复注中说："俱生行即是与临死速行识俱生的思，或者是一切触等。"通过整个文句显示：未被最上道所断的无明遮蔽业等境界或他有中的过患，如是贪爱引导心相续到那两者中，如上所说的行将它投向那里，成就新识的显现。


Sampayuttehipariggayhamānanti phassādīhi sampayuttadhammehi parivāretvā gayhamānaṃ. Sahajātānanti nāmarūpadhammānaṃ. Adhiṭṭhāna bhāvenāti nissayabhāvena. Pubbaṅgamabhūtanti padhānabhūtaṃ. Pada dvayena vijānanadhātuyā ativiya mahānubhāvabhāvaṃ dasseti. Yathā hi loke ekasmiṃ mahānubhāve purisavisese jāyamāne parivārabhūtā sahajātajanāca tassa upabhoga paribhogabhūtā pāsādakapparukkhādayova tena saha jāyanti. Evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Bhavantarapaṭisandhānavasenāti ekasmiṃbhave niruddhe tena saha nirantaraṃ katvā bhavantarassa paṭisandahana vasena. Uppajjamānameva patiṭṭhāti na purimabhave uppajjitvā anirujjhitvā ṭhitibhāvena gantvā bhavantare patiṭṭhātīti adhippāyo. Na hi uppannuppannā dhammā pakatikālepi desantaraṃvā khaṇantaraṃvāsaṅkantā nāma atthi. Kuto maraṇakāle bhavantaraṃ. Yañca anamataggo yaṃ bhikkhave saṃsāro. Pubbakoṭi napaññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsaratanti vuttaṃ, taṃpi pariyāyena vuttaṃ. Yesañhi avijjā taṇhāsaṅkhārānaṃ vasena bhavantare paṭisandhi pātubhavati. Teca pubbe yassa santāne pavattanti, so tesaṃ hetuphalasambandhena bhavantaraṃ sandhāvati saṃsaratīti vuccatīti. Tatoyevaca tassā paṭisandhiyā purimabhavapari yāpannehi hetūhi vinā anuppajjanaṃpi siddhaṃ hotīti. Paṭighosa padīpamuddhādīni cettha nidassanānīti.

Etthāti maraṇuppattiṭṭhāne. Mandappavattānīti kammadubbalabhāvena vatthudubbalabhāvenaca mandaṃ hutvā pavattāni. Tasmā paccuppannā lambaṇakā labbhatīti sambandho. Dharantesvevāti tiṭṭhantesu eva. Paṭisandhi bhavaṅgānaṃpīti paṭisandhiyāpi katipayabhavaṅgānaṃpi. Iti katvāti iminā kāraṇena. Kāmañcettha aṭṭhakathāyaṃ gatinimittaṃnāma nibbattanakaokāse eko vaṇṇo upaṭṭhātīti vatvā sabbesu gatinimittavāresu gabhinimittaṃ vaṇṇāyatanameva manodvāra gahitameva paccuppannamevaca dassitaṃ. Tathāpi chadevalokato attano santikaṃ āgate dibbaratheyeva gatinimittaṃ katvā cavantānaṃ dhammikaupāsaka duṭṭhagāmaṇi abhayarājādīnaṃ vasena taṃpi kammanimittaṃviya chabbidhaṃpi chadvāragahitaṃpi paccuppannamatītaṃpi sambhavatīti adhippāyena taṃkammanimittena nibbisesaṃ katvā kāmāvacarapaṭisandhiyā.La. Upalabbhatīti vuttaṃ. Tathā cavantā hi dibbavaṇṇopi devatānaṃ ānubhāvena cakkhunā diṭṭhoyeva hoti. Dibbo rathasaddovā tūriyasaddovā vacanasaddovā sotena sutoyeva. Dibbagandhopi ghānena ghāyitoyeva. Nirayato uggatena aggijālena dayhamānakāyena cavantānaṃ devadatta nandayakkha nandamāṇa vakādīnaṃ khuracakke āsajjamānānaṃ mittavindakādīnañca vasena phoṭṭhabbaṃpi sambhavatiyeva. Rasadhammāpi yathā sambhavaṃ yojetabbāti. Vuttañca saccasaṅkhepe –

Pañcadvāre siyā sandhi, vinā kammaṃ dvigocareti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
"被相应法所摄持"即是被触等相应法所环绕而被摄持。"俱生的"即是名色法的。"以住立的方式"即是以依止的方式。"成为先导的"即是成为主要的。通过这两句话显示识界极其大的威力。就像在世间当一个具大威力的特殊人物出生时，作为眷属的俱生人们和作为他受用、享用的宫殿、如意树等都与他一同出生。这个道理应当如是理解。"以连接他有的方式"即是在一个有灭尽时，与之无间而连接另一个有的结生的方式。意思是：正在生起时就安立，不是在前有中生起后不灭而以住立的方式去到他有中安立。因为即使在平常时候，已生起的诸法也没有所谓转移到其他处所或其他刹那的情况，何况是在死亡时转移到他有。又如所说："诸比丘，轮回是无始的。被无明所障蔽、被贪爱结所系缚的诸有情的奔走、轮回的最初起点是不可知的"，这也是以方便说的。因为通过无明、贪爱、诸行的力量而在他有中显现结生。这些在之前在谁的相续中转起，就说他通过这些的因果关联而奔走、轮回到他有。正因如此，那结生离开属于前有的诸因而不生起，这也成立。回声、灯火、印章等在这里是譬喻。
"这里"即是在死亡生起之处。"微弱转起"即是由于业力微弱和所依微弱而转起微弱。因此得到现在所缘，这是相连的。"正在持续"即是正在住立。"结生和有分"即是结生和若干有分。"如是作"即是以这个原因。虽然在这里注释书中说："所谓趣相即是在将生处显现一个颜色"，而在所有趣相的章节中都显示胎相只是意门所取的现在色处。然而，通过如法居士、恶村主阿巴耶王等人的例子，他们是以来到自己面前的天界马车作为趣相而死亡，因此那也像业相一样可以是六种、可以是六门所取、可以是现在或过去，带着这样的意趣，将它与业相无差别地说"在欲界结生...乃至...被获得"。因为如是死亡者，天界的色也由于诸天的威力而确实被眼所见。天界马车声或音乐声或言语声也确实被耳所闻。天界香也确实被鼻所嗅。对于被从地狱升起的火焰烧身而死亡的提婆达多、难陀夜叶、难陀摩纳婆迦等，以及碰触剃刀轮的弥多频陀迦等的例子来说，触也确实可能。味和法也应当随其所应配合。如在《谛要略》中说：
"五门中有结生，除业有二所缘"。


Mahāṭīkāyaṃpi ayamattho vuttoyeva. Yadā pana antima javanavīthito pubbabhāge yathopaṭṭhitaṃ gatinimittaṃ antimajavanassa ārammaṇaṃ hoti. Tadā taṃ atītaṃpi hotiyevāti. Aṭṭhakathāyaṃ pana santativasena tassa paccuppannatāva vuttā. Tathā vaṇṇārammaṇabhāvo manodvārena gahitabhāvoca yebhuyyena vuttoti veditabbo. Itarathā kammanimittaṃpi paccuppannabhūtaṃ pañcadvāreeva aṭṭhakathāyaṃ dassitanti taṃpi manodvāragahitaṃ paccuppannabhūtaṃ pañcārammaṇaṃvā dhammārammaṇaṃvā nasambhavatīti vattabbaṃ siyā. Naca sakkā tathā vattuṃ. Kasmā, cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato vipassantītiādinā paṭṭhāne vuttassa chaḷārammaṇa bhūtassa purejātapaccayassa manodvārika maraṇāsanna javanānampi icchitabbattā. Tatoyevaca tadanubandhāya paṭisandhiyāpi sambhava toti.

[168] Vibhāvaniyaṃ pana

Tathā avicāretvā yaṃvuttaṃ ‘‘paccuppannārammaṇesu āpātamāgatesu manodvāre gatinimittavasena pañcadvāre kammanimittavasenā’’ti. Taṃ na sundaraṃ.

[169] Yañca tattha

‘‘Chadvāragahitanti kammanimittaṃ chadvāragahitaṃ gatinimittaṃ chaṭṭhadvāragahitanti yathāsambhavaṃ yojetabba’’nti vuttaṃ. Taṃpi na yujjati.

Evañhi sati kammaṃ viya gatinimittaṃpi therena bhinditvā vuttaṃ siyā. Naca taṃ vuttanayena pañcadvāragahitaṃ na sambhavatīti.

[170] Yañca tattha

Aṭṭhakathāyaṃ mūla ṭīkādīsuca yebhuyyavasena vuttaṃ sāvasesapāṭhaṃ avicāretvā ‘‘aṭṭhakathāyaṃ pana gatinimittaṃ manodvāre āpātamāgacchatīti vuttattā tadārammaṇāyaca pañcadvārikapaṭisandhiyā adassitattā mūlaṭīkādīsuca kamma balena upaṭṭhāpitaṃ vaṇṇāyatanaṃ supinaṃ passantassaviya dibba cakkhussa viyaca manodvāreyeva gocarabhāvaṃ gacchatīti niyametvā vuttattā tesaṃ vacanaṃ nasampaṭicchanti ācariyā’’ti vuttaṃ. Tatthapi asampaṭicchantānaṃ aññaṃ kāraṇaṃ natthi aññatra avicāraṇāyāti.

Paccuppannamatītanti ettha yassa javanāvasānāya pañcadvārikavīthiyā cavanaṃ hoti. Tassa paṭisandhiyā dvinnañca bhavaṅgānaṃ paccuppannā rammaṇatā upalabbhati. Yassa tadārammaṇāvasānāya, tassa paṭisandhiyā eva. Yassa pana javanāvasānāya paccuppannārammaṇāya manodvārikavīthiyā cavanaṃ hoti, tassa paṭisandhiyā channañca bhavaṅgānaṃ. Yassa pana tadāraṇāvasānāya, tassa paṭisandhiyā catunnañca bhavaṅgānanti. Etthaca ārammaṇe bahutarāyuke balavantepi vatthudubbalabhāve sati kāmasattānaṃpi javanāvasānā vīthi hotiyevāti daṭṭhabbaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana tadārammaṇāvasānāya eva yojitattā manodvāre paṭisandhito paraṃ catunnaṃ bhavaṅgānaṃ pañcadvāre paṭisandhiyāeva paccuppannārammaṇatā vuttā. Tadārammaṇa pariyosānāyavā suddhāyavā javanavīthiyāti vuttattā pana idha javanāvasānāpi yojitāti veditabbā.

[171] Vibhāvaniyaṃ pana

Evaṃ avicāretvā yaṃ vuttaṃ ‘‘manodvāre tāva paṭisandhiyā catunnaṃ bhavaṅgānañca pañcadvāre paṭisandhiyāeva paccuppannārammaṇatā labbhatī’’tiādi. Taṃ anupapannaṃ.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
在大复注中也说了这个意思。当在最后速行路之前，已现前的趣相成为最后速行的所缘时，那时它确实也是过去的。但在注释书中只是从相续的角度说它是现在的。同样地，应当理解是以大多数情况而说它是色所缘、是意门所取的。否则，业相也是现在的、只在五门中，这样在注释书中显示的话，那就应当说它是意门所取的现在的五所缘或法所缘是不可能的。但不能这样说。为什么？因为在《发趣论》中说"以无常、苦、无我观察眼"等，对于临死速行也必须承认有作为前生缘的六所缘。正因如此，对随之而来的结生也有可能。
[168] 在《清净疏》中：
未如是思察而所说"在现在所缘来现时，在意门中以趣相方式，在五门中以业相方式"，这是不妥当的。
[169] 又在那里：
说"六门所取即是业相是六门所取，趣相是第六门所取，应当随其所应配合"，这也不合适。
因为如果这样，趣相也会像业那样被长老分开说明。而且按照所说的方式，它不是不可能被五门所取。
[170] 又在那里：
未思察在注释书和根本复注等中以大多数情况而说的未完整文句，而说"因为在注释书中说'趣相在意门中来现'，且未显示有五门有分结生，又因为在根本复注等中明确说'由业力显现的色处，如同见梦者、如同天眼，只在意门中成为所行'，诸阿阇黎不接受他们的说法"。在那里，不接受者除了未思察外别无其他原因。
"现在和过去"在这里，对于以五门路速行终了而死亡者，其结生和两个有分得到现在所缘。对于以有分终了而死亡者，则只有其结生。对于以取现在所缘的意门路速行终了而死亡者，则其结生和六个有分。对于以有分终了而死亡者，则其结生和四个有分。这里应当知道，即使所缘寿命较长且强力，当所依微弱时，欲界有情也必定有速行终了路心。但在注释书中只配合有分终了，所以说在意门中结生后四个有分，在五门中只有结生是现在所缘。但因为说"以有分终了或纯速行路"，所以应当知道这里也配合了速行终了。
[171] 在《清净疏》中：
未如是思察而所说"首先在意门中，结生和四个有分，在五门中只有结生得到现在所缘"等，这是不恰当的。


Etthaca yasmā paṭisandhijanakasseva kammassa ārammaṇaṃvā upakaraṇaṃvā kammanimittanti adhippetaṃ. Pañcadvārikakammañca paṭisandhijanakameva na hoti. Tasmā tadā paṭisandhijanakaṃ kammaṃ purimabhāgeeva manodvāravasena siddhaṃ hoti. Tassaca ārammaṇabhūtameva upakaraṇabhūtamevavā ekantena kammanimittaṃnāma hoti. Yaṃ pana pañcadvārikassa antimajavanassa ārammaṇaṃ hoti. Taṃ purimena niruddhena ārammaṇena vatthuto abhinnattāvā tassadisattāvā kammanimittanteva vuccatīti. Tathā hi vuttaṃ mūlaṭīkāyaṃ pañcadvāre āpātaṃ āgacchantaṃ paccuppannaṃ kammanimittaṃ āsannakatakammārammaṇa santatiyaṃ uppannaṃ taṃsadisañca daṭṭhabbanti. Tattha yesu deyyadhammavatthūsu cetiyādīsuvā yehi satthādīhivā pubbe kammaṃ siddhaṃ. Tesaṃ paccakkhe dharamānataṃ sandhāya santatiyaṃ uppannanti vuttaṃ. Tehi sadi savatthūnaṃ dharamānataṃ sandhāya taṃsadisañcāti vuttaṃ. Sadisavatthūnipi hi kammassa laddhokāsakāraṇāni hontiyeva. Yathā taṃ ito parittakena pāpakammena niraye ussadasāmante nibbattānaṃ pubbe puññakaraṇakāle laddhanimittasadisaṃ nirayaggijālānaṃ saddaṃ sutvāvā vaṇṇaṃ disvāvā puññaṃ saritvā cavitvā sagge nibbattānaṃ aggijālāni viyāti.

[172] Vibhāvaniyaṃ pana

Mūlaṭīkāpāṭhaṃ avicāretvā taṃsadisañcātiettha naṭṭhacakāraṃ pāṭhaṃ disvā ‘‘manodvārika javanānaṃ ārammaṇabhūtena saha samānattā tadekasantatipatitaṃ cutiāsannajavanagahi taṃpi paccuppannaṃ vaṇṇādikaṃ kammanimitta bhāvena vutta’’nti vuttaṃ. Taṃ anupapannameva.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
这里，因为只有能产生结生的业的所缘或工具才被称为业相。而五门业不会是能产生结生的。因此那时能产生结生的业在前分就已通过意门方式成就。而只有作为它的所缘或作为工具的才绝对称为业相。至于成为五门最后速行的所缘，那是因为与先前已灭的所缘在事物上无差别或相似，所以也称为业相。如是在根本复注中说："应当知道在五门中来现的现在业相是在临近所作业的所缘相续中生起的和与之相似的。"其中，对于在前曾以什么施物、塔庙等或以什么刀剑等而成就业，是指那些实际存在的延续而说"在相续中生起"。是指与那些相似的事物的存在而说"与之相似的"。因为相似的事物也确实成为业获得机会的原因。就像由于从这里的少许恶业而生在地狱边缘处的人们，听到或看到与他们过去行善时所得相似的地狱火焰的声音或颜色，忆念善业后死亡而投生天界的火焰一样。
[172] 在《清净疏》中：
未思察根本复注的文句，看到"与之相似的"这里失去了连接词的文句后说："因为与作为意门速行的所缘相同，所以说落在同一相续中被临死速行所取的现在色等也是以业相的方式。"这完全不恰当。


Apica, aṭṭhakathāyaṃ aparassa maraṇasamaye ñātakā ayaṃ tāta tavatthāya buddhapūjā karīyati. Cittaṃ pasādehīti vatvā pupphadāmadhajapaṭākādivasena rūpārammaṇaṃvā dhammasavanatūriyapūjādi vasena saddārammaṇaṃvā dhūmavāsagandhādivasena gandhārammaṇaṃvā idaṃ tāva sāyassu, tavatthāya dātabbaṃ deyyadhammanti vatvā madhuphāṇi tādivasena rasārammaṇaṃvā idaṃ tāva phusassu, tavatthāya dātabbaṃ deyyadhammanti vatvā cīnapaṭa somārapaṭādivasena phoṭṭhabbā rammaṇaṃvā pañcadvāre upasaṃharantīti vuttaṃ. Tattha rūpasaddagandhārammaṇāni sandhāya ṭīkāyaṃ santatiyaṃ uppannanti vuttaṃ. Rasaphoṭṭhabbā rammaṇāni sandhāya taṃsadisañcāti vuttaṃ. Tāni hi pathamaṃ sāyita phusitāni aññāni honti. Pacchā dinnāni aññānīti etthaca evaṃ upasaṃhaṭāni rūpārammaṇādīni pathamaṃ pañcadvārena gahetvā acavitvā pacchā puna atthi dāni evarūpānīti suddhena manodvārena gahetvā cavantānaṃ tāni manodvāragahitāni paccuppannabhūtāni kammanimittāni hontīti veditabbānīti. Pathamatatīyāruppa paṭisandhīnaṃ paññatti bhūtaṃ dutīyacatutthāruppapaṭisandhīnaṃ mahaggatabhūtanti vuttaṃ yathārahanti. Āruppesu uparibhūminibbattānaṃ arūpīnaṃ heṭṭhimajjhānāni paṭipassambhanti. Na ca te tāni puna āyūhantīti vuttaṃ heṭṭhimāruppa vajjitāti. Pamādapakkhe patitvā vissaṭṭhajjhānānaṃ tatoyevaca appahīnehi orambhāviya saṃyojanehi heṭṭhabhāgaṃ ākaḍḍhita mānasānaṃ kāmabhave uppajjamānānaṃ tesaṃ thapetvā tihetu kukkaṭṭhabhūtaṃ upacārajjhānacetanaṃ aññaṃ dubbalakammaṃ okāsaṃ nalabhatīti vuttaṃ tathā kāmatihetukāti. Tathā hi aṅguttaraṭṭha kathāyaṃ-na hi tassa upacārajjhānato balavataraṃnāma kammaṃ atthīti vuttaṃ. Ṭīkāyañca na hi tassa.La. Atthīti iminā tato cavantānaṃ upacārajjhānameva paṭisandhijanakaṃ kammanti dīpetīti vuttanti. Rūpāvacarapaṭisandhi pana tesaṃ natthiyeva. Evañca katvā yamakearūpadhātuyā cutassa arūpadhātuṃ upapajjantassātivā arūpa dhātuyā cutassa kāmadhātuṃ upapajjantassātivā vuttaṃ. Na pana vuttaṃ arūpadhātuyā cutassa rūpadhātuṃ upapajjantassāti. Rūpa lokato cavantānaṃ pana aññaṃ dubbalakammaṃ okāsaṃ nalabhatīti navattabbaṃ. Evaṃsantepi suṭṭhu vikkhambhitanīvaraṇānaṃ tesaṃ appanā pattajjhānavisesena suparibhāvitacittasantānattā jaccandhādivipatti janakaṃ dvihetukomakakammaṃpi okāsaṃ na labhati. Kuto apāyagāmikammanti vuttaṃ ahetuka rahitā siyunti.

[173] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Upacārajjhānā nubhāveneva duhetuka tihetuka paṭisandhiyo siyu’’nti vuttaṃ. Taṃ vicāretabbaṃ.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
而且，在注释书中说：在他人临死时，亲属们说："孩子啊，正在为你作佛供养，请生起信心"，然后在五门中呈现或以花鬘、幢幡等方式的色所缘，或以听法、音乐供养等方式的声所缘，或以熏香、香气等方式的香所缘，或说"孩子啊，请先尝这个，这是要给你的施物"而以蜜糖等方式的味所缘，或说"孩子啊，请先触这个，这是要给你的施物"而以中国绸缎、细软布等方式的触所缘。其中关于色、声、香所缘，在复注中说"在相续中生起"。关于味、触所缘，说"与之相似"。因为那些先前尝到、触到的是一些，后来给予的是另一些。这里应当知道，如是呈现的色所缘等，先由五门取得后未死亡，后来再以纯意门取得"现在还有这样的"而死亡者，那些被意门所取的现在的成为业相。关于第一、第三无色界结生是概念所缘，第二、第四无色界结生是广大所缘，说"随其所应"。说"除下无色界"是因为在无色界中投生上地的无色众生，下地禅已止息，他们也不再修习那些。对于落入放逸一边而舍弃禅那，正因如此被未断的欲贪结等牵引到下界心意的人们，当他们投生欲界时，除了作为三因殊胜的近行禅心之外，其他微弱业不得机会，因此说"如是欲界三因"。如是在《增支部注》中说："因为他没有比近行禅更强的业。"在复注中说："因为他没有...等，以此显示对于从彼处死亡者，只有近行禅是能产生结生的业。"但他们绝对没有色界结生。如是作已，在《双论》中说"从无色界死亡后投生无色界者"或"从无色界死亡后投生欲界者"，但未说"从无色界死亡后投生色界者"。但对于从色界死亡者，不应说其他微弱业不得机会。即使如此，由于他们善于降伏盖障，因证得禅那殊胜而心相续善修，连能产生天生盲等缺陷的二因劣等业也不得机会，何况是导向恶趣之业，因此说"必定无无因"。
[173] 在《清净疏》中：
说"只由近行禅的威力而有二因、三因结生。"这应当思察。


Yadi hi taṃ paṭisandhidānaṃ sandhāya vuttaṃ siyā. Duhetukapaṭi sandhi na yujjati. Na hi suṭṭhu vikkhambhitanīvaraṇānaṃ appanāvīthiyaṃ pavattaṃ upacārajjhānaṃ tihetukomakaṃnāma sambhavatīti. Atha kammantarassa upatthambhanaṃ sandhāya vuttaṃ siyā. Sayaṃ balavatarassapi sato paṭisandhiṃ adatvā dubbalassa kammantarassa upatthambhane kāraṇaṃ natthīti. Yasmā pana rūpabrahmānaṃ upacārajjhānato aññānipi kāyavacīmanokammakusalāni uppajjantiyeva tāniyevaca kānici tihetukomakānipi kānici dvihetukukkaṭṭhānipi bhavanti. Oḷārikānaṃ pana nīvaraṇānaṃ suṭṭhu vikkhambhitattā savipattikapaṭi sandhijanakāni dvihetukomakāni tesaṃ nuppajjanti. Aparapariyāya bhūtānica tādisāni tesaṃ okāsaṃ nalabbhanti. Nānārammaṇesuca nesaṃ chandovā nikantivā pavattatiyeva. Yena nānākammānipi vipaccituṃ okāsaṃ labhanti. Yenaca te cakkhu sotadvārehipi tato cavanti. Tasmā ettha upacārajjhānena kāraṇaṃ avatvā vuttanayeneva taṃkāraṇaṃ vattuṃ yuttanti daṭṭhabbaṃ. Kāmatihetumhā cutiyā paraṃ sabbā vīsati paṭisandhiyo siyuṃ. Itarā duhetukāhetukacutito paraṃ kāmesveva bhavesu dasapaṭisandhiyo siyunti yojanā. Evaṃ paṭisandhikkhaṇe visayappavattiyā saha vīthimuttacittānaṃ pavattākāraṃ dassetvā idāni pavattikāle paraṃparabhavesuca dassetuṃ iccevantiādimāha. Paṭisandhinirodhānantaratoti paṭisandhiyā nirodhassa bhaṅgassa anantarakālato. Tamevacittanti tassadise tabbohāro daṭṭhabbo. Yathā tāniyeva osadhānīti. Yāva cuticittuppādāti ettha cutiggahaṇena tadāsanna vīthicittānampi gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Asati vīthicittuppādeti antarantarā vīthicittānaṃ uppattiyā asati. Bhavassaaṅgabhāvenāti upapattibhavassa aviccheda kāraṇabhāvena. Tasmiṃti avattamāne pacchājātapaccayarahitānaṃ rūpadhammānaṃ vassodaka rahitānaṃ taruṇasassānaṃ viya milāta bhāvapattiyā upapattibhavo occhijjatīti. Cuticittaṃ hutvā nirujjhati tameva cittanti sambandho. Yathākkamaṃ eva parivattantā pavattantīti yāva parinibbānacutiyā yathākkamaṃ parivattantā pavattantieva. Na pana parasamaye viya kadāci katthaci nivattiṃ pāpuṇantīti attho.

[174] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Yāva vaṭṭa mūla samucchedā’’ti vuttaṃ, vaṭṭamūlasamucchedo vuccati arahattamaggo. Tato paraṃpi yāvakhandhaparinibbānā pavattantiyeva.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
因为如果是关于给予结生而说的话，二因结生是不合适的。因为对于善于降伏盖障者，在安止路心中转起的近行禅不可能成为三因劣等。如果是关于支持其他业而说的话，即使自身强力，在不给予结生而支持其他微弱业时也没有理由。又因为色界梵天也生起除近行禅以外的身语意善业，那些有的是三因劣等，有的是二因殊胜。但由于粗重的盖障被善加降伏，能产生有缺陷结生的二因劣等业不会生起。成为后后品的这类业也不得机会。而他们对各种所缘也转起欲求或爱着，由此各种业也得到成熟的机会。由此他们也从眼耳门死亡。因此这里应当知道不说近行禅是原因，而应当按照所说的方式说明那个原因。从欲界三因死亡后可能有一切二十种结生。从其他二因无因死亡后只可能有欲界中的十种结生，这是配合。如是显示了结生刹那与境界转起俱有的离路心的转起方式后，现在为了显示在转起时和在后后有中的情况而说"如是"等。"在结生灭尽之后"即是在结生灭尽、坏灭的无间时。"那个心"应当知道是对相似者的称呼，如说"那些药"。"直到死亡心生起"这里以死亡的提取也应当知道包含临近的路心。"在没有路心生起时"即是在中间路心生起的缺乏时。"以为有的支分"即是以为生有的不间断因的方式。"在那个"即是在不转起时，没有后生缘的色法，如同没有雨水的幼苗一样达到枯萎状态，生有就会断绝。"成为死亡心后灭尽"与"那个心"相连。"只是按次第转变而转起"即是直到般涅槃死亡都只是按次第转变而转起。意思是不像在他人的学说中有时在某处达到还灭。
[174] 在《清净疏》中：
说"直到轮回根本断尽"，所谓轮回根本断尽即是阿罗汉道。但在那之后直到蕴的般涅槃仍然转起。


Ihāti imasmiṃ bhave. Iccayanti iti ayaṃ. Itisaddo ādiattho. Yathā iha paṭisandhica bhavaṅgañca āvajjanādi vīthiyoca cuticāti ayaṃ cittasantati pavattati. Tathā puna bhavantarepi sandhibhavaṅgādikā ayaṃcittasantati parivattati parivattamānā pavattatīti attho. Idāni yassa vipassanā maggaphalanibbānassa atthāya cittacetasikānaṃ pabhedapavattisaṅgahā paṭṭhapiyanti. Tadatthaṃ dassento gāthamāha. Tattha paṭisaṅkhāyāti paṭisaṅkhāna saṅkhātena vipassanā ñāṇena punappunaṃ ñatvā. Etanti yathāvuttaṃ cittacetasikānaṃ pabhedapavattividhānaṃ. Adhuvanti aniccaṃ. Adhigantvāti adhigamasaṅkhātena catumaggaññāṇena patilabhitvā sacchikatvā. Padanti saupādisesaṃ nibbānaṃ. Budhāti paṇḍitā. Suṭṭhu anusaya mattaṃpi asesetvā sesakilesehi saddhiṃ ucchinnaṃ yathā vuttesu cittacetasikesu adhisayitaṃ taṇhāsineha saṅkhātaṃ bandhanaṃ etehīti susamucchinna sineha bandhanā. Samanti vūpasamanti vaṭṭadukkhasantāpā etasminti samo. Anupādisesanibbānaṃ. Essantīti gamissanti. Cirāyāti cirakālaṃ. Sundaraṃ adhigamāvahaṃ sīla dhutaṅgasaṅkhātaṃ vataṃ etesanti subbatā. Suparisuddhasīlasallekha vuttinoti attho. Cirāya subbatā budhā etaṃ adhuvaṃ paṭisaṅkhāya accutaṃ padaṃ adhigantvā susamucchinnasinehabandhanā samaṃ essantīti yojanā.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya vīthimutta saṅgahassa

Paramatthadīpanā niṭṭhitā.

Rūpa saṅgaha paramatthadīpanī



我来将这段巴利文直译成简体中文：
"这里"即是在此生。"如是此"即是这个。"如是"字有开始的意思。如同在这里结生、有分、从转向等的路心和死亡，这个心相续如是转起。同样地在其他生中也是这个结生、有分等的心相续转变、转变而转起，这是意思。现在为了谁的观智、道、果、涅槃而建立心心所的差别、转起、摄集，为显示那个目的而说偈颂。其中"以思择"即是以所谓思择的观智反复了知。"这个"即是如上所说的心心所的差别、转起方式。"无常"即是非恒常。"证得"即是以所谓证得的四道智获得、证悟。"境地"即是有余依涅槃。"智者"即是贤者。"善断除爱结"即是在所说的心心所中，很好地连随眠也不剩余而与其余烦恼一起断除了所谓贪爱粘着的结缚。"寂静"即是在此轮回苦热恼寂灭，即无余依涅槃。"将至"即是将去。"长久"即是长时间。"善戒者"即是有美好的、能带来证得的、所谓戒与头陀支的行持的人们，意思是具有极清净戒与严肃行持的人。配合为：长久以来具善戒的智者们，思择这无常，证得不死境地后，善断除爱结，将至于寂静。
如是名为《胜义灯》的《阿毗达摩义广释》
第四章注释离路摄中的
《胜义灯》竟。
色摄胜义灯

156. Evaṃ cittacetasike dvīhi pabhedappavattīhi dassetvā idāni yathānuppattaṃ rūpaṃ dassento ādigātha māha. Tattha etaṃ parimāṇaṃ assāti ettāvaṃ. Tena ettavatā. Nipātapadaṃvā etaṃ. Hi saddo padapūraṇe. Pabhedoca pavattica pabhedappavattiyo. Tāhi saha ye vattanti te sappabhedappavattikā. Ettāvatā sappabhedappavattikā cittacetasikā dhammā mayā vibhattā. Idāni rūpaṃ pavuccatīti yojanā. Saṅkhepato uddisanaṃ kathanaṃ samuddeso. Samuddiṭṭhassa rūpassa puna vibhajanaṃ vibhāgo. Samuṭṭhāti rūpaṃ etenāti samuṭṭhānaṃ. Kammādi. Kalā vuccanti avayavā. Tā appenti pavisanti etthāti kalāpo. Piṇḍīti attho. Pavattikkamatoti uppattikkamato. Salakkhaṇato sasambhāratoca mahantāni hutvā bhavanti pātubhavantīti mahābhūtāni. Tāni hi attano sabhāvatopi mahantānieva hutvā pātubhavanti upādārūpāni upādāyāti.

[175] Vibhāvaniyaṃ pana mahāṭīkāyañca

‘‘Sasambhāradhātuvasenāti’’ vuttaṃ. Taṃ anupapannaṃ.

Na hi sasambhāravatthuvaseneva tesaṃ ayaṃ vohāro pavattoti sakkā vattuṃ. Naca salakkhaṇato mahattena vinā tesaṃ sasambhārato mahattaṃnāma sambhavatīti. Tasmā yaṃ tesaṃ indriyānindriyabaddhasantānesu pathavipabbatādivasena samudde macchakacchapādivasena sasambhārato mahattaṃ. Taṃpi salakkhaṇamahattamūlakamevāti daṭṭhabbaṃ. Mahābhūtātivā loke visaṃvāda kaṭṭhena māyākārāvā āvisanagahaṇesu acinteyyaṭṭhānaṭṭhena yakkhādayovā vañcakaṭṭhena yakkhiniyovā vuccanti. Tenevaṭṭhena tehi sadisattā imānipi mahābhūtāviyāti mahābhūtāni. Ubhayatthapica mahantāni abhūtāni abbhutānivā etesūti nibbacanaṃ yujjatiyeva.

[176] Vibhāvaniyaṃ pana

Yakkhiniṃ visuṃ upamāmattaṃ katvā ‘‘manāpavaṇṇasaṇṭhānā dīhivā sattānaṃ vañcikā yakkhinīādayo viya manāpa itthipurisarūpadassanādinā sattānaṃ vañcakattā mahantāni abhūtāni etesūti mahābhūtāti’’ vuttaṃ. Taṃ aṭṭhakathā ya na sameti.

Aṭṭhakathāyañhi mahābhūtasāmaññatoti padassa vitthāre eva māyākāro yakkho yakkhinīti tayo mahābhūtā vuttāti. Catunnañcamahābhūtānanti upayogatthe sāmivacanaṃ. Upādāyāti daḷhaṃ nissāya. Pavattanti pāṭhaseso. Upādāya rūpantivā samāsapadaṃ daṭṭhabbaṃ.

[177] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Upādāya pavattaṃ rūpaṃ upādārūpanti’’ vuttaṃ. Taṃ idha na yujjati.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
如是以两种差别转起显示了心心所后，现在为显示如是生起的色而说初偈。其中"这是它的量"即是"如是多"。所以"如是多"。或者这是不变词。"实"字是用于填补字句。差别和转起即是差别转起。与它们一起转起的是具差别转起的。配合为：如是多的具差别转起的心心所法已被我分别。现在将说色。简略地指出、说明是总说。对已总说的色再分别是分别。色由此等生起为等起。业等。支分称为部分。它们聚集、进入于此为聚。意思是堆。"依转起次第"即是依生起次第。成为、显现为大而有自相和具资具故为大种。因为它们就自性而言也是成为大而显现，而摄持所造色。
[175] 但在《清净疏》和大复注中：
说"依具资具界"。这是不恰当的。
因为不能说这称呼只依具资具事物而转起。也不能说离开自相的大性而有所谓具资具的大性。因此，它们在根和非根相续中以地、山等方式，在海中以鱼、龟等方式的具资具大性，也应当知道只是以自相大性为根本。或者在世间，具欺诳义的幻师，或者在入胎执取中具不可思议处所义的夜叉等，或者具欺骗义的夜叉女，都称为大种。由于与它们具有相同的这些义，这些也像大种一样为大种。在两处"它们中有大的、非有的或稀有的"这样的词源解释都是合适的。
[176] 但在《清净疏》中：
将夜叉女分开作为单纯的譬喻而说"如同以可意的色相等欺骗有情的夜叉女等，因为以可意的男女色等相欺骗有情，它们中有大的非有的为大种"。这与注释书不符。
因为在注释书中在解释"与大种共同"这词时只说幻师、夜叉、夜叉女这三种大种。"四大种的"是宾格意义的属格。"执取"即是坚固依止。"转起"是文句补充。或者应当视为"所造色"的复合词。
[177] 但在《清净疏》中：
说"依大种转起的色为所造色"。这在此处不合适。


Na hi imasmiṃ pāṭhe katthaci yakāraviraho diṭṭho. Tathā hi mūlaṭīkāyaṃ upādāyati nissayatīti upādāyaṃ. Tameva rūpantipi vuttaṃ. Pathayatīti pathavī. Sahajātarūpānaṃ patiṭṭhāna bhāvena pakkhāyati upaṭṭhātīti attho. Puthu mahantī hutvā jāyatītipi pathavī. Pakārena thavīyati sabbesaṃ rūpasambhārānaṃ adhiṭṭhānattā. Ayaṃ tesaṃ adhiṭṭhānā patiṭṭhānā vatthubhūtā bhūmi bhūtātiādinā nānāppakārena guṇapadena abhitthavīyatīti pathavī. Sāeva nisattanijīvaṭṭhena dhātūti pathavīdhātu. Āpeti sahajātarūpāni byāpetvā tiṭṭhati, appāyati vā tāni suṭṭhu brūheti vaḍḍhetīti āpo. Tānivā avippakiṇṇāni katvā bhuso pāti rakkhati, pivativā vivanto viya tāni saṅgaṇhati sampiṇḍetīti āpo. Soyeva dhātūti āpodhātu. Te jati tikkhabhāvena samujjalanto viya sahajātadhammānaṃ majjhe pakāsati, tejetivā niseti sahajātadhamme tikkhathāma bale karoti, paripācetivā usmāpetīti tejo, so eva dhātūti tejodhātu. Vāyati samīreti desantaruppatti hetubhāvena bhūtasaṅghāṭaṃ desantaraṃ gametīti vāyo. Vāyati vā sahajātadhamme apatamāne katvā vahatīti vāyo. Soeva dhātūti vāyodhātu. Tattha kakkhaḷalakkhaṇā pathavī. Ābandhanalakkhaṇo āpo. Uṇhattalakkhaṇo tejo. Vitthambhanalakkhaṇo vāyo. Ettha siyā, kasmā pathavī kakkhaḷalakkhaṇāti vuttā. Nanu sā mudubhūtāpi hotīti. Saccaṃ, mudubhūtāpi pana sā sesabhūtattayaṃ upādāya kakkhaḷā tveva saṅkhyaṃ gacchati. Aññamaññaṃ upādāyeva pana ayaṃmudu ayaṃ kakkhaḷāti bhavati. Teneva mudukakkhaḷānaṃ dīgharassānaṃ viya anavaṭṭhānatā hoti. Mudubhūtāpi hi tato mudutaraṃ patvā kakkhaḷānāma jātā. Kakkhaḷāpi kakkhaḷataraṃ patvā mudubhūtānāma jātāti. Ābandhanalakkhaṇo āpoti vutto. Soca pakatiudake adhimattoti pakatiudakaṃ baddhaṃ ghanībhūtameva siyāti ce. Na. Ābandhitabbāya pathaviyā tattha paridubbalattāti, yattha pana pathavī balavatī hoti tattheva so baddhataraṃ ābandhatīti. Uṇhatta lakkhaṇo tejoti vutto. Evañcasati sītabhāvo tejoyeva na siyāti ce. Na. Usati dahati paripāceti pariṇa tabhāvaṃ gametīti uṇhonāma. Sītabhāvoca dahati paripāceti tabbhāvaṃ gametiyevāti. Vuttañca mūlaṭīkāyaṃ tejoeva hi sītaṃ. Himapātasamayādīsu sītassa paripācakatādassana toti. Vitthambhana lakkhaṇo vāyoti vutto. So pana ghana thaddhesu silāthambhādīsu nalabbhatīti ce. Na. Tattha hi pathavī attanā sahajātavāyuvitthambhanaṃ labhitvā thāmappattā thiratarappattāca hutvā vahatīti. Cakkhatīti cakkhu. Samavisamaṃ ācikkhati samavisamajānanassa tammūlakattā. Rūpaṃvā assādeti āpātaṃ āgatāgatassa rūpassa anirākaraṇato. Taṃvā vibhāvetīti attho. Suṇātīti sotaṃ. Suṇanti suyyantivā ete nāti sotaṃ. Ghāyatīti ghānaṃ. Ghāyanti ghāyiyantivā etenāti ghānaṃ. Jīvitanimittaṃ raso jīvitanti vuccati. Tasmiṃ ninnatāya taṃ avhāyatīti jivhā. Athavā. Jīvitaṃ vahati etāyavā taṃ vahanti pavattenti jīvitavuttisampādanattāti jivhā. Jītivā jayo parājayovā vuccati. Tadubhayaṃ vahati vahantivā etāyāti jivhā. Sasambhārajivhā. Yathāha –

Purisassa hi jātassa, kudārī jāyate mukhe;

Yāya chindati attānaṃ, naro dubbhāsitaṃ bhaṇanti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
因为在这经文中任何地方都未见到缺少"y"字。如是在根本复注中说"'执取'即是依止,即是色"。"展开"为地。意思是以作为俱生色立足处的方式显现、出现。或者"成为广大而生"为地。以特殊方式被赞叹,因为是一切色资具的所依。这是它们的所依、立足处、事物所依、界所依等,以种种方式的功德词被赞叹为地。它以无有情无命的意义为界,故为地界。
水浸润俱生色而住,或者善好地增长、增广它们为水。或者使它们不散乱而善加保护,或者如同饮入般摄取、凝聚它们为水。它为界故为水界。它以锐利性如同遍燃般在俱生法中显现,或者使俱生法锐利有力,或者遍熟、使生热为火,它为界故为火界。
吹动、飘动,以作为转往他处的因而使大种聚往他处为风。或者使俱生法不堕落而运载为风。它为界故为风界。其中地以坚硬为相。水以结合为相。火以热性为相。风以支持为相。这里可能有问:"为什么说地以坚硬为相?难道它不是也有柔软吗?"诚然,即使柔软,它相对于其他三界来说也被称为坚硬。但互相比较时才有这个柔软那个坚硬。因此柔硬如同长短一样是不确定的。因为即使柔软,遇到比它更柔软的就成为坚硬。即使坚硬,遇到更坚硬的就成为柔软。
说"水以结合为相"。如果说它在自然水中特别强,那么自然水应该结合、固化。不是这样。因为在那里被结合的地是极其微弱的。而在地强力的地方,它才更加结合。说"火以热性为相"。如果这样,冷性就不是火了?不是这样。燃烧、焚烧、遍熟、导至成熟状态称为热。冷性也是焚烧、遍熟、导至那种状态。在根本复注中也说:"冷确实是火。因为在降雪时等看到冷有遍熟性。"
说"风以支持为相"。但在坚实的石柱等中不见它?不是这样。因为在那里地获得与它俱生的风的支持而达到力量、达到更坚固而运行。
"看"为眼。宣说平坦不平坦,因为知道平坦不平坦是以它为根本。或者享受色,因为不排斥已来现的色。或者意思是使它显明。"闻"为耳。由此而闻或被闻为耳。"嗅"为鼻。由此而嗅或被嗅为鼻。命的因缘即味被称为命。因倾向于它而称呼它为舌。或者由此运载命或他们由此运行,因为成就生命的活动为舌。或者胜败被称为命。由此运载两者或他们由此运载为舌。具资具的舌。如说：
"对于生为人者，口中生利斧；
以此斩自身，人说不善语。"


Idha pana taṃ sahacaritattā jivhāti pasādarūpamo vuccati. Kucchitānaṃ kesādīnaṃ pāpadhammānañca āyo uppattiṭṭhānanti kāyo. Sasambhārakāyo. Idha pana taṃ sahacarito pasāda kāyoeva adhippeto. Pasīdantīti pasādā. Pasīdanti vā ettha candamaṇḍalādīni ārammaṇanimittāni tattha saṃsīdamānāni viya sarūpato sandissantīti pasādā, suparisuddhaādāsamaṇḍasadisā kammajamaṇḍā. Ime pana pañca daṭṭhukāmatādi nidāna kammasamuṭṭhāna bhūtapasāda lakkhaṇā rūpādi abhighātāraha bhūtapasādalakkhaṇā vā cakkhupasādādayo daṭṭhabbā. Tattha cakkhu tāva setamaṇḍala parikkhittassa kaṇhamaṇḍalassa majjhe ūkāsirapamāṇe atimukhe ṭhitānaṃ sarīrasaṇṭhānuppatti padesabhūte diṭṭhamaṇḍale telamiva sattapicupaṭalāni sattaakkhipaṭalāni byāpetvā tiṭṭhati. Sotaṃ sotabilabbhantare aṅguliveṭhanākāraṃ upacitatanutambalomaṃ padesaṃ byāpetvā tiṭṭhati. Ghānaṃ nāsikabbhantare ajapadasaṇṭhānaṃ padesaṃ byāpetvā tiṭṭhati. Jivhā sasambhāra jivhāmajjhe uppala dalagga saṇṭhānaṃ padesaṃ byāpetvā tiṭṭhati. Kāyo pana mahanti yā kappāsa paṭalavaṭṭiyaṃ āsittatelaṃviya thapetvā pācaka tejassa patiṭṭhānaṭṭhānaṃ kesagga lomagga nakhagga sukkhacammānica avasesaṃ sakalasarīraṃ byāpetvā tiṭṭhatīti. Te pana pañca yathārahaṃ pañcadvārikacittānaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhenti. Tesuca ekekassa catasso catasso dhātuyo sandhāraṇaābandhana paripācana samudīraṇa kiccehi upakāraṃ karonti. Yathākhatti yakumārassa catasso dhātiyo dhāraṇa nahāpana maṇḍana bījana kiccehīti. Utucittāhārāca naṃ upatthambhenti. Yathā taṃ khattiyakumāraṃ pitu jeṭṭhabhātu jeṭṭhabhaginiyoviya. Āyuca naṃ suṭṭhu anupāleti. Yathā taṃ khattiyakumāraṃ disāpāmokkho rājasammato mahābhisakkoviya. Vaṇṇādayoca naṃ parivārenti. Yathā taṃ khattiyakumāraṃ sahajātā amaccaputtā viyāti. Yasmā pana sattānaṃ cittaṃ nāma vicittaṃ hoti. Cittavicittatāya saññāvicittā. Saññāvicittatāya taṇhāvicittā. Taṇhāvicitta tāya kammāni vicittāni. Kammavicittatāya kammasamuṭṭhānāni bhūtāni vicittāni. Bhūtavicittatāya ime pasādā vicittā. Aññamaññaṃ asadisā honti. Tehi pasādamaṇḍabhūtāpi samānā keci rūpasseva abhighātārahā honti, na saddādīnaṃ. Keci saddādīnaṃ eva, na rūpassāti. Tasmā tesaṃ aññamaññañca aññarūpehica lakkhaṇato asaṃmissatā veditabbāti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
在此处由于相伴而称净色为舌。由于是不净的发毛等和恶法的处所、生起处为身。具资具的身。在此处由于相伴而意指净色之身。"明净"为净。或者在此月轮等所缘相像沉入般以自性显现为净，如同极清净镜面般的业生净色。这五种应当知道以欲见等为因的业生大种净色为相的，或者以堪能对色等撞击的大种净色为相的眼净色等。
其中，首先眼遍布在为白轮所围绕的黑轮中央如虮卵大小的极前面，在身体形状生起处所成的见轮中，如油般遍布七层棉絮般的七层眼膜。耳遍布在耳孔内如指环形状生起细薄毛的处所。鼻遍布在鼻腔内如山羊足形状的处所。舌遍布在具资具舌中央如莲花瓣尖形状的处所。而身如同浸透在大棉絮团中的油般，除了火界的住处、发端、毛端、指甲端和干皮之外，遍布整个身体。
那五种根据其所应，成就作为五门心的所依和门的功能。对于它们每一个，四界以支持、结合、遍熟、推动的作用提供帮助。如同四个乳母以抱持、洗浴、装饰、扇凉的作用对剎帝利王子一样。而时节、心、食物支持它，如同父亲、长兄、长姐对剎帝利王子一样。寿命善加护持它，如同受王认可的国师大医师对剎帝利王子一样。而色等环绕它，如同与生俱来的大臣之子对剎帝利王子一样。
又因为有情的心是种种的。因心种种故想种种。因想种种故爱种种。因爱种种故业种种。因业种种故业生大种种种。因大种种种故这些净色种种。彼此不同。虽然都是净色所成，但有些只堪能对色的撞击，不堪能对声等。有些只堪能对声等，不堪能对色。因此应当知道它们彼此和与其他色在相上不相混。


Rūpayatīti rūpaṃ. Vaṇṇavisesaṃ āpajjitvā hadayaṅgatabhāvaṃ pakāseti. Pakatiyāpi vā yaṃkiñcidabbaṃ samavisamaṃvā pakāse tīti attho. Sappati sotaviññeyyabhāvaṃ gacchatīti saddo. Saddayatīti saddo. Taṃ taṃ atthaṃvā attano vatthuṃvā ācikkhatīti attho. Sadativā taṃ taṃ disaṃvā desaṃvā khaṇena vissarati vippharatīti saddo. Gandhayatīti gandho. Attano vatthuṃsūcetīti attho. Gacchatīti go. Vāto. Tena dhārīyatīti gandho. Rasīyati assādīyatīti raso. Rasantivā taṃ assādentīti raso. Phusīyatīti phoṭṭhabbaṃ. Phusanañcettha pasādena saha ghaṭṭanaṃ kalāpantarabhūtehi saddhiṃ paṭihananañca veditabbaṃ. Tadubhayaṃpi āpo dhātuyā natthīti vuttaṃ āpodhātuvivajjitanti. Kasmā pana taṃ tassā natthi. Nanu sītatāvā dravatāvā phusitvā gayhatīti. Vuccate, sītatā hi tejoyeva, na āpo. Yadi hi sā āpoyeva siyā. Pakkumite santatte loharasepissa sītatā labbhamānā siyā. So hi raso āpādhiko hotīti. Evaṃ pana nalabbhati. Tasmā sā tejoyeva, na āpoti. Apica, sītuṇhānaṃ ekasmiṃ kalāpe saha appavattanato orapārānaṃ viya tesaṃ anavaṭṭhānatoca viññāyati. Na hi sītakalāpe uṇhaṃ, uṇhakalāpevā sītaṃ saha pavattati. Yasmiṃca vatthumhi pubbe sītasaññā saṇṭhāti. Pacchā tato sītatare āgate tasmiṃyeva puna uṇhasaññā saṇṭhāti. Pubbe uṇhasaññāyaṃpi eseva nayo. Tathā uṇhe mande sītasaññā saṇṭhāti. Sīte mande uṇhasaññāti.

Atha pana dravabhāvabhūto āpo phusitvā gayhati. Ayo piṇḍādīsu ābandhanabhūtopi phusitvāva gayheyya. Evañca sati yathā tesu itarāni tīṇi bhūtāni vinā itarītarena visuṃ visuṃ kāyika sukhadukkhānaṃ ārammaṇabhūtāni honti. Tathā sopi vinā itarehi visuṃ kāyikasukhadukkhānaṃ ārammaṇabhūtoeva siyā. Na pana hoti. Yañhi tāni ayopiṇḍādīni phusantānaṃ kāyikaṃ sukhaṃvā dukkhaṃvā uppajjati, taṃ saṇhathaddhatā vasenavā uppajjati. Sītuṇhatāvasenavā abbhantarathambhanassa mandagāḷhatāvasenavā. No aññathāti. Tasmā purimabhāge tīṇi bhūtāni phusitvāvā vaṇṇaṃ disvāvā pacchā bhāge suddhena mano viññāṇasantānena dīgharassādisaṇṭhānaṃvā rattiyaṃ alātacakkaṃ vā taṃtaṃchiddavivaraṃvā jānantā viya pathamaṃ dravatāsahitāni vilīnāni mudūni tīṇi bhūtāni pathaviṃ eva vā phusitvā pacchā suddhena mano viññāṇasantānena visuṃ dravabhāvaṃ addatintabhāvaṃ jānanti. Evaṃ santepi taṃ phusitvā jānantā icceva maññanti avisesavidunoti. Gunnaṃ abhiṇhaṃ caraṇaṭṭhānaṃ gocaro. Gocarasadisattā idha gocaro. Gotivā idha cakkhādīni indriyāni vuccanti. Tāni viññāṇādhiṭṭhitāni hutvā etesu caranti. Etānivātesu caranti pavattanti ghaṭṭentīti gocarā. Teyeva idha ekattaṃ upanetvā gocararūpanti vuttaṃ. Imānipana pañca yathākkamaṃ cakkhādīsu paṭihanana lakkhaṇāni rūpādīnīti veditabbāni.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
"变现"为色。达到特殊颜色后显示入心的状态。或者本性即显示任何物质的平坦不平坦，这是意思。"流向"为声,达到可被耳识知的状态。"发声"为声。宣说彼彼义或自己的事物，这是意思。或者"散发"，瞬间散布到彼彼方向或处所为声。
"散发"为香。标示自己的事物，这是意思。"去"为牛(即风)。由风持有为香。"被尝"为味。或者他们尝它为味。"被触"为触。这里应当知道触有与净色相碰触和与其他聚的大种相撞击。这两者水界都没有，所以说"除去水界"。
为什么它没有那个?难道不是触取冷性或流动性吗?说明如下：冷性确实是火，不是水。因为如果它就是水，那么在煮沸的热铁汁中也应该得到冷性。因为那汁液是水增上。但实际上不是这样。因此它是火，不是水。而且，由于冷热不能在一个聚中同时转起，如同此岸彼岸，由于它们的不确定性而得知。因为在冷聚中不与热同转，或在热聚中不与冷同转。在先前建立冷想的事物中，后来遇到比它更冷的，在那同一事物中又建立热想。在先前热想中也是这个道理。如是在微弱的热中建立冷想，在微弱的冷中建立热想。
那么流动性的水是以触取的吗?在铁丸等中作为结合的也应该以触取。如果这样，如同在它们中其他三界离开彼此分别成为身体乐苦的所缘，如是它也应该离开其他分别成为身体乐苦的所缘。但实际上不是。因为那些触铁丸等所生起的身体乐或苦，是依细滑坚硬而生起，或依冷热而生起，或依内部支持的微强度而生起，不是其他方式。因此在前分触取三界或见色后，在后分以纯意识相续了知长短等形状，或夜晚的火轮，或彼彼空隙，如同先触取具流动性的融化柔软三界或唯地界，后以纯意识相续别知流动性、湿润性。即使如此，以触知者也只以为是触知，因为不知差别。
牛的经常行处为牧场。因为与牧场相似故此处为境。或者此处称眼等根为牛。它们被识执持后在这些中行。或者这些在那些中行、转起、撞击为境。此处把它们归为一而说"境色"。应当知道这五种依次是在眼等中有撞击相的色等。


Itthī vuccati avisadākārasaṇṭhitaṃ khandhapañcakaṃ. Yassa pana dhammassa ānubhāvena taṃ tathā saṇṭhāti pavattati. So itthi yā bhāvoti itthattaṃ. Puriso vuccati visadākārasaṇṭhitaṃ khandhapañcakaṃ. Sesaṃ vuttanayameva. Tattha itthiliṅga itthinimitta itthi kutta itthākappānaṃ hetubhāva lakkhaṇaṃ itthattaṃ. Purisaliṅga purisanimitta purisakutta purisākappānaṃ hetubhāva lakkhaṇaṃ purisattaṃ. Tattha liṅganti padhānaṅgabhūtaṃ mahāsaṇṭhānaṃ. Nimittanti paccaṅgabhūtaṃ khuddakasaṇṭhānaṃ. Kuttanti kīḷālilādi kriyāviseso. Ākappoti gamanādiko ākāravikāro. Sabbepete khandhapañcakassa pavattivisesāeva. Ye saddasatthesu liṅganti vuccanti. Yesañca vasena ayaṃ itthīeva, na puriso. Ayaṃ purisoeva, na itthīti sañjānanti. Yasmā panettha saṇṭhānādīnaṃ avisadādibhāvoeva atthato itthipurisatā hoti. Tadubhayamuttabhāvoca napuṃsakatā. Soca akkharapada saṅkhātesu vacanesu ca vacanatthesuca yathārahaṃ sandissatiyeva. Tasmā indriyarahitesupi padesuca rukkhādīsu padatthesuca pariyāyena itthipumanapuṃsakatāsiddhi veditabbāti.

[178] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Itthīnaṃ aṅgajātaṃ itthiliṅga’’nti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi katthaci pāḷiyaṃ aṭṭhakathāsuca nimittasaddoviya liṅgasaddo aṅgajāte pākaṭo diṭṭhoti.

[179] Yañca tattha

‘‘Itthisaṇṭhānaṃ itthākappo’’ti vuttaṃ. Taṃpi na sundaraṃ.

Na hi liṅgasaddo viya ākappasaddo saṇṭhāne pākaṭo diṭṭhoti. Sesaṃpana tattha vuttaṃ yaṃkiñci aṭṭhakathāya asamentaṃpi tena pariyāyena yujjatiyeva. Bhavanti pavattanti taṃsahite khandhasantāne esā itthī, eso purisoti evaṃ pavattā sadda buddhiyo etenāti bhāvo bhavantivā pātubhavanti taṃsahite khandhasantāne liṅgādīni etasmiṃ satīti bhāvo. So eva rūpanti bhāvarūpaṃ. Hadanti sattā taṃtaṃatthaṃvā anatthaṃvā pūrenti etenāti hadayaṃ. Hadantivā sattā ito nānāvikakke osajanti muñcantīti hadayaṃ. Harantivā pariharanti taṃ sattā jīvitaṃviya dayanti rakkhanticāti hadayaṃ. Vasanti nivasanti cittaceta sikādhammā etthāti vatthu. Hadayañca taṃ vatthucāti hadayavatthu. Dhātudvayanissayalakkhaṇaṃ vatthurūpaṃ. Taṃ pana hadayakosabbhantare aḍḍhapasatamattaṃ lohitaṃ byāpetvā tiṭṭhatīti veditabbaṃ. Dhammasaṅgaṇiyaṃ pana desanābhedarakkhanatthaṃ avatvā paṭṭhāneeva taṃ vuttaṃ. Yathāha-vatthu kusalānaṃ khandhānaṃ nissayapaccayena paccayo. Vatthu akusalānaṃ khandhānaṃ nissayapaccayena paccayotiādi. Etthaca chahi vatthūhi aññaṃ vatthunāma natthi. Tesuca purimāni pañca kusalādīnaṃ nissayāeva na honti. Tasmā tesaṃ nissayabhāvena tattha vuttaṃ vatthunāma visuṃ ekaṃ vatthurūpamevāti siddhanti.

[180] Vibhāvaniyaṃ pana

Yaṃ rūpaṃ nissāyāti pāṭhassa uddhaṭattā rūpasāmaññapasaṅgo hotīti taṃ visodhetuṃ yuttināma vuttā. Paṭṭhāne pana bahūsu anaññasādhāraṇesu ṭhānesu vatthunāmena visesetvā vuttattā sopasaṅgo natthiyevāti daṭṭhabbaṃ.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
女人是指不明显形状所成的五蕴。由于某法的威力使它如是成立、转起，那个是女性。男人是指明显形状所成的五蕴。其余如前所说。其中女相、女标志、女举止、女装扮的因性为相的是女性。男相、男标志、男举止、男装扮的因性为相的是男性。其中"相"是作为主要支分的大形状。"标志"是作为次要支分的小形状。"举止"是游戏、娱乐等特殊行为。"装扮"是行走等的姿态变化。这一切都只是五蕴的特殊转起。在声论中称为性。依这些而了知"这是女人,不是男人","这是男人,不是女人"。又因为这里形状等的不明显性等实际上就是女性男性。离开这两者的状态就是中性。这在称为字句的言语和言语义中都可以适当地看到。因此应当知道在没有根的处所和树等事物中也依方便而成就女性、男性、中性。
[178] 但在《清净疏》中：
说"女人的生殖器为女相"。这不好。
因为在任何经典和注释书中都未见像"标志"字那样"相"字明显用于生殖器。
[179] 又在那里：
说"女人形状为女装扮"。这也不好。
因为没有见到像"相"字那样"装扮"字明显用于形状。但在那里所说的其余任何与注释书不符的，以那方便也是适合的。以此在具有它的蕴相续中有"这是女人"、"这是男人"如是转起的声音认知为性，或者在具有它的蕴相续中有相等显现时为性。那个即是色为性色。
有情以此充满彼彼义或非义为心。或者有情从此放出、舍弃种种思虑为心。或者有情运载、保持它如命般爱护、保护为心。心心所法居住、安住于此为所依。心和它是所依为心所依。以二界为所依为相的是所依色。应当知道它遍布在心膜内半把掌的血中而住。但在《法集论》中为了保护说法差别而不说，只在《发趣论》中说它。如说："所依对善蕴以依止缘为缘。所依对不善蕴以依止缘为缘"等。这里除了六所依外没有其他所依。在那些中前五个只是善等的所依。因此以它们的所依性在那里所说的所依名即是一个别的所依色，这是成立的。
[180] 但在《清净疏》中：
由于引用"依止色"的文句而有色一般的过失，为了清净它而说合理的名称。但应当知道在《发趣论》中在许多不共通的处所以所依名而特别说，所以根本没有那个过失。


Jīvanti sahajātadhammā yenāti jīvitaṃ. Tesaṃ jīvane ādhipaccayogena tesu indaṃ issaraṃ attānaṃ karotīti indriyaṃ. Jīvitañca taṃ indriyañcāti jīvitindriyaṃ. Sahajātā nupālana lakkhaṇaṃ jīvitindriyaṃ. Yathā hi bījanibbattāni uppalādīni bījevinaṭṭhepi udakānupālitāni ciraṃpi kālaṃ jīvanti. Evamevaṃ niruddha kammanibbattāni kammajarūpāni kamme asantepi jīvitānupālitāni santativasena vassasataṃpi vassasahassaṃpi kappaṃpi soḷasakappasahassānipi jīvantiyeva, tathā hi jīvitarahitāni itararūpāni jīvantānināma nahonti. Tāni hi yena ekena cittenavā utunāvā āhārenavā jāyanti. Tasmiṃ niruddhe nirujjhanti, paraṃ muhuttamattaṃpi santānaṃ ghaṭetuṃ nasakkonti. Tesu hi cittajarūpānaṃ santatipaccuppannaṃ ekavīthi ekajavanavāra ekasamāpattivārena paricchinnaṃ hoti. Utujāhārajānañca sabhāgeka utuāhāra vasena paricchinnaṃ hoti. Kammajarūpānaṃ pana visuṃ santatipaccuppannaṃnāma natthi. Tesaṃ ekabhavaparicchinnaṃ addhāpaccuppannameva hotīti. Yadi evaṃ arūpadhammānaṃ kathanti. Tehi jīvitayogena jīvantāeva honti. Evaṃsantepi tesaṃ santatipaccuppannaṃ dissatīti. Vuccate, arūpadhammesu vipākāni tāva kammajarūpasadisāni. Tānipi hi asati vīthicittuppāde yāvajīvaṃpi ekasantativasena pavattissantiyeva. Itarāni pana yassa ārammaṇassa āpātāgatattā uppajjanti. Tasmiṃ niruddhe tadabhāvepi tadārammaṇā bahū cittasantatiyo jīvitassaaddhānapharaṇānubhāvena pavattantiyeva. Apica, yāvakhandhaparinibbānā anantarapaccayupanibandhena abbocchinnaṃ pavattamānāya cittasantatiyāvasenapi ayamattho vattabbo. Teneva hi kilesasīsaṃ avijjā. Pavattasīsaṃ jīvitindriyanti vuttaṃ.

[181] Vibhāvaniyaṃ pana

Āhārajādīnaṃ āhārādiyeva uppattiyāpi ṭhitiyāpi kāraṇaṃ hoti. Kasmā, taṅkhaṇe dharamānattā. Kamma jānaṃ pana kammaṃ uppattiyāeva kāraṇaṃ, na ṭhitiyā. Kasmā, taṅkhaṇābhāvato. Jīvitena pana anupālitattā eva tesaṃ khaṇaṭṭhiti siddhāti iminā dhippāyena yaṃ vuttaṃ ‘‘yathāsakaṃ khaṇamattaṭṭhāyīnaṃpi hi sahajātānaṃ pavattihetubhāvena anupālakaṃ. Na hi tesaṃ kammaṃyeva ṭhitikāraṇaṃ hoti. Āhārajādīnaṃ āhārādi viya kammassa taṅkhaṇābhāva toti’’. Taṃ na yuttaṃ.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
由此俱生法活命为命。由于在它们的活命中具有增上义，在它们中成为因陀罗（主）、自在、自我为根。命和它是根为命根。命根以护持俱生法为相。正如由种子生起的莲花等，即使种子已坏，由水护持也能长时活命。如是由已灭业所生的业生色，即使没有业，由命护持也依相续而活命一百年、一千年、一劫、十六千劫。如是离命的其他色不名为活命。因为它们由某一心或时节或食所生，当那个灭时即灭，不能继续相续一刹那。在它们中心生色的现在相续以一路、一速行轮、一定轮来限定。时节生和食生的以同类一时节食来限定。而业生色没有所谓别的现在相续。它们只有以一有来限定的时分现在。
如果这样，无色法如何？它们由结合命而成为活命。即使如此，它们的现在相续也可见。说明如下：在无色法中，首先异熟如同业生色。因为它们在没有路心生起时也将依一相续而转起尽形寿。而其他的由于所缘的现起而生起，当那个灭时，即使在它不存在时，也由于命的遍及时分的威力而转起许多缘那个所缘的心相续。而且，这个意义也应当依未断绝而转起直至蕴般涅槃的心相续由于无间缘的系属来说。因此说无明是烦恼之首，命根是轮回之首。
[181] 但在《清净疏》中：
食生等的食等是生起和住立的因。为什么？因为在那刹那存在。而业生的业只是生起的因，不是住立的因。为什么？因为不在那刹那。由于被命护持故它们的刹那住立成就，以这个意趣而说："对只住一刹那的俱生法以转起因的方式护持。因为业不是它们的住立因，如同食等是食生等的（因）一样，因为业不在那刹那。"这是不合理的。


Dhammānañhi khaṇaṭṭhitināma ekakalāpagatasahajātapaccayā yattāeva hoti. Na nānākalāpagatajanakapaccayāyattā. Itarathā uppādakkhaṇe labbhamānānaṃ upacayasantatīnaṃ viya ṭhitikkhaṇe labbhamānāya jaratāyapi kutocisamuṭṭhānatā pāḷiyaṃ vuttā siyāti. Apica, khaṇaṭṭhitināma sabhāvasiddhāeva. Na hi uppannā dhammā paccayavekallena attano khaṇesu paripuṇṇaṃ aṭṭhatvā antarāva bhijjantīti atthi. Naca paccayādhimattena atire kataraṃ tiṭṭhantīti atthi. Tasmā khaṇaṭṭhitiyaṃ upatthambhayamānāpi āhārādayo anupālayamānañca jīvitaṃ pacchā balavarūpasantati pavattiatthāyaeva upatthambhenti pāletica. Na khaṇaṭṭhitipavattiyāti. Ettāvatā sabbesaṃpi khaṇaṭṭhitināma dharamānajanakāyattā vā jīvitāyattāvā nahotīti siddhaṃ hoti. Yadi pana taṃ santatipavattimeva sandhāya vuttaṃ siyā, evaṃsati yujjeyyāti. Aṭṭha kathāyaṃpi santepica anupālana lakkhaṇādimhi vidhāne atthikkhaṇeyeva taṃ tedhamme pāletītiādivacane yathāsantatiṭṭhiti labbhati. Tathā vicāretvā gahetabbāti. Idaṃ pana pācakagginā saha sakalaṃ upādinnakasarīraṃ byāpetvā tiṭṭhatīti. Kabaḷaṃ karīyatīti kabaḷīkāro. Āharīyati ajjhoharīyatīti āhāro. Kabaḷīkāroca so āhārocāti kabaḷīkārāhāro. Kabaḷīkāro āhārotipi pāṭho. Idañca savatthuka vacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Athavā, kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ sattānaṃ attabhāvaṃ bhuso harati addhānaṃ pavattetīti āhāro. Khajja bhojjādike kabaḷīkāre āhāro tannissitattā tappariyā pannattācāti kabaḷīkārāhāro. Imasmiṃatthe sati nibbattita ojā eva labbhati. Atthato pana aṅgamaṅgānusārino rasassa sārabhūto upatthambhabalakāro bhūtanissito paramasiniddhasi neho idha āhārarūpaṃnāma. Tattha aṅgamaṅgānusārino rasassāti ajjhoharitvā āmāsaye patiṭṭhitāni āhāravatthūni pācakatejena vivecitāni rasādibhāvena pañcadhā vibhāgaṃ gacchanti. Tattha paṇīta siniddha lahuka sineha koṭṭhāso rasonāma. Ye loke rasadhātūti vuccati. So pācaka tejabalena tato uttaritvā rasaharaṇidhamanijālānusārena heṭṭhāca uddhañca sakalasarīre aṅgamaṅgāni anusaranto anupharanto aṅgamaṅgānusārīti vuccati. Tassa sārabhūto upatthambhaṃ balaṃ karotīti upatthambhabalakāro. So hi āmāsaye patiṭṭhita mattova sakalasarīre bhūtesu upatthambhakabalaṃ janetīti.

[182] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Aṅgamaṅgā nasāri rasahara saṅkhātāti’’ pāṭho. So duppāṭho.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
因为法的刹那住立只依于一聚中俱生缘，不依于不同聚中的能生缘。否则，如同在生起刹那得到的积集相续一样，在住立刹那得到的老性也应该在经中说从某处生起。而且，所谓刹那住立是自性成就的。因为没有已生法由于缘的缺乏而不在自己的刹那中圆满住立而中途毁坏。也没有由于缘的增上而住立超过那个刹那。因此，食等虽支持刹那住立，命虽护持，也只是为了后来强力色相续的转起而支持和护持，不是为了刹那住立的转起。如此就成立一切的刹那住立既不依于存在的能生者也不依于命。但如果是对相续转起而说，那样就合适。在注释书中虽然在护持相等的规定中只在灭刹那"它护持那些法"等语中得到如实相续住立。应当如是思择而取。
这个遍布整个执受身体而与消化火一起住立。团块化为团食。被取来、被吞咽为食。团食和它是食为团食。"团食食"也是读法。这应当视为有事物的语言。或者，对食团食的有情善加运载、使自体转起时分为食。在可咀嚼、可食用等团食中为食，因为依托那个，也因为摄入那个为团食。在这个义中只得到已生的食素。但就意义而言，这里所谓食色是以大种为所依、遍行支分的味的精华、能作支持力、最极润滑的润液。其中"遍行支分的味"：吞咽后住立在胃中的食物事物被消化火分别，以味等方式分为五种。其中殊胜、润滑、轻快、润液部分为味。在世间称为味界。它由消化火的力量从那里上升，依循运味脉管网络向下和向上遍行、遍满全身的支分而称为遍行支分。它的精华作支持力为能作支持力。因为它一住立在胃中就在全身的大种中生起支持力。
[182] 但在《清净疏》中：
读为"称为遍行支分的运味"。那是坏读法。


Taṃ pana sendriyakāyopatthambhanalakkhaṇaṃ āhārarūpaṃ. Ojālakkhaṇaṃ vā. Tattha udayati pasavatīti ojā. Avasaddovā rakkhaṇe. Rakkhaṇañcettha upatthambhanameva. Avati janeticāti ojā. Kiṃ avati. Attano nissayavatthuṃ. Kiṃca janeti. Āhārasamuṭṭhānarūpaṃ. Udayānantaraṃ rūpaṃ janetīti ojātipi vadanti. Aññāpadesarahitena kakkhaḷattādinā attano bhāvena siddhaṃ rūpaṃ sabhāvarūpaṃ. Uppādādinā aniccatādināca saṅkhahalakkhaṇena sahitaṃ rūpaṃ salakkhaṇarūpaṃ. Ujukatova kammādīhi paccayehi nipphāditaṃ rūpaṃ nipphannarūpaṃ. Ruppanalakkhaṇasampannaṃ nippariyāyarūpaṃ rūparūpaṃ. Yathā dukkhadukkhaṃ ajjhattaajjhattanti. Saṅkhatalakkhaṇayutta tāya aniccatādikaṃ lakkhaṇattayaṃ āropetvā sammasanārahaṃ rūpaṃ sammasanarūpaṃ. Te te dabbasambhārāvā rūpakalāpāvā visuṃvisuṃ bhuso kāsanti pakāsanti etenāti ākāso. Nisatta nijīvaṭṭhena dhātu. Ākāsasaṅkhātā dhātūti ākāsadhātu. Parito samantato chindati kalāpantarabhūtāni kalāpantara bhūtehi saddhiṃ asaṃmissaṃ ekattaṃ anupagamanaṃ karotīti paricchedo. Tehivā paricchindīyati attanovā paresaṃvā akatvāmajjhe visuṃ thapīyati. Tesaṃvā chiddavivaramattabhūto. Na visuṃ eko uppādasahito sabhāvadhammo. Nāpi kassaci rūpakalāpassa pakkhabhūtoti paricchedo. Vikāralakkhaṇarūpāni hi asabhāvadhammabhūtānipi taṃtaṃ rūpakalāpesu sandissamānatā taṃtaṃrūpakalāpapakkhikānieva honti. Ayaṃ pana tehi rūpa kalāpehi sabbaso vimuttabhāvena bahibhūtattā kassaci rūpa kalāpassa pakkhabhūto na hotīti. Asabhāvadhammattāca pana kenaci rūpena phusana pariyāyopi tassa sabbaso natthīti katvā so asaṃphuṭṭhaṃ catūhi mahābhūtehīti pāḷiyaṃ vutto. Aṭṭhakathāyaṃ pana ghanapiṇḍavatthūsu paṭighaphoṭṭhabbasabhāvānaṃ nānā kalāpagatabhūtānaṃ aññamaññasaṃphuṭṭhatā atthīti katvā asaṃphuṭṭhaṃ catūhi mahābhūtehīti etehi asaṃphuṭṭhaṃ ajaṭākāsaṃ kaṃthitanti vuttaṃ. Ṭīkāyaṃ pana ayaṃ niddeso ajaṭākāsaniddeso nahoti, paricchedarūpaniddesoyeva. Soca ghanapiṇḍa vatthūsueva veditabbo. Tesuca bhūtānaṃ asaṃphuṭṭhatānāma natthi. Tasmā bhūtānaṃ aññamaññaabyāpitā ekattaṃ anupagatatāeva. Tattha asaṃphuṭṭhatānāma yuttā siyāti adhippāyena abyāpikatā hi asaṃphuṭṭhatāti vuttaṃ. Atthato pana nānākalāpagatānaṃ bhūtānaṃ pariyantatā saṅkhāto antarāḷadhammo. Rūpaparicchedalakkhaṇaṃ paricchedarūpaṃ. Yā pana calamānena kāyaṅgena attānañca attasamaṅgino puggalassa adhippāyañca paccakkhe ṭhite jane viññāpeti pākaṭaṃ katvā dasseti. Sayañca tena kāyaṅgena tehi janehi viññāyati. Sā kāyaviññattināma. Yā uccārīyamānena vācaṅgena saddena attānañca attasamaṅgino puggalassa adhippāyañca sotapathe ṭhite jane viññāpeti. Sayañca tenavācaṅgena tehi janehi viññāyati. Sā vacīviññattināma. Athavā, viññāpenti janā viññāyantivā janehi aññamaññassa cittāni etāyāti viññatti. Sasambhāre aṅgapaccaṅgabhūte kāye pavattā viññatti kāyaviññatti. Copana kāyasaṅkhāto kāyo evavā viññatti kāyaviññatti. Cittajasaddasaṅkhātāya vācāya pavattā viññatti vacīviññatti. Copanavācā saṅkhātā vācā evavā viññatti vacīviññatti.

我来将这段巴利文直译成简体中文：
那个食色以支持有根身为相，或以食素为相。其中"生起、流出"为食素。或者"av"字根为保护。这里保护即是支持。保护和生起为食素。保护什么?保护自己的所依事物。生起什么?生起食所生色。他们也说"生起后立即生起色"为食素。
以无需其他表示的坚硬性等自性成就的色为自性色。与生起等无常等相具有的色为相色。直接由业等缘造作的色为生成色。具有变坏相的无比喻色为色色。如苦苦、内内。由于具有有为相而安立无常等三相、堪能思惟的色为思惟色。
由此彼彼物质资具或色聚各别显现为虚空。以无有情无命义为界。称为虚空的界为虚空界。遍一切处割截，使色聚之间的大种与色聚之间的大种不混杂、不成一为限界。或者被它们限界，或者不对自己或他人作为中间而别立。或者只是它们的孔隙。不是别的一个具有生起的自性法。也不是任何色聚的一分为限界。因为虽然变化相色是非自性法，由于在彼彼色聚中可见而只是彼彼色聚的一分。但这个由于与那些色聚完全分离而成为外在，所以不是任何色聚的一分。又因为是非自性法，所以完全没有被任何色触及的方式，因此在经中说"不被四大种触"。但在注释书中，因为在固体事物中具有对碍触所性的不同聚大种有相互接触，所以说"不被四大种触"即说明不被这些触及的网状虚空。但在复注中说这个说明不是网状虚空的说明，只是限界色的说明。它只应在固体事物中了知。在它们中大种没有所谓不相触。因此大种的相互不遍满、不成一即是所谓的不相触，这是以"不遍满即是不相触"的意趣而说。但就意义而言，是不同聚大种的边际所称的间隙法。限界色以限界色为相。
以动摇的身分使自己和具有自己的人的意图对现前的人表示、显示、明了。而且自己由那个身分被那些人了知。这称为身表。以发出的语分声音使自己和具有自己的人的意图对处在听域中的人表示。而且自己由那个语分被那些人了知。这称为语表。或者由此人们表示或被人们了知彼此的心为表。在具资具的支分大支分所成的身中转起的表为身表。或者即身称为身的表为身表。在称为心生声的语中转起的表为语表。或者即语称为语的表为语表。

 Tattha cittavasena yaṃkiñci kāyaṅgavikāraṃ karontassa taṃtaṃaṅgaṃ santambhantā sandhārentā cālentā aṅgamaṅgānusārisaṅkhātā cittajavātakalāpā taṃtaṃaṅgaṃ pūretvā uppajjanti. Uppajjantāca yathāvā tathāvā anuppajjitvā yassa tehi cittajavātakalāpeti sahajātassa copanakāyassa ānubhāvena sabbe te kalāpā yathādhippetadisābhimukhāeva uppajjanti. Ayaṃ copanakāyasaṅkhāto ākāravikāro kāyaviññatti nāma. Niyāmakasadisī hi ayaṃ kāyaviññatti. Teca nāvāsadi sāti. Yathā hi niyāmako nāvāya mūlabhāge ṭhatvā ekaṃ mahāphiyaṃ daḷhaṃ gahetvā nadisote cāretvā sakalaṃ mahānāvaṃ icchitadisābhimukhaṃ niyojeti. Na yaṃvā taṃvā disaṃ gantuṃ deti. Evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Ekacittakkhaṇikā hi viññatti tesaṃ mūlabhāgeeva labbhamānā te yathādhippetadisābhimukhe evaṃ katvā niyojetīti sā niyāmakasadisī hotīti. Etthaca yadetaṃ aṭṭhakathāyaṃ. Ekajavanavīthiyaṃ sattasu javanesu pathama javanasamuṭṭhitā vāyodhātu attanā sahajātarūpakāyaṃ saṃthambhetuṃ sandhāretuṃ sakkoti. Aparāparaṃ pana cāletuṃ nasakkoti. Dutīyādīsupi eseva nayo. Sattamacittena pana samuṭṭhitā vāyodhātu heṭṭhā chahicittehi samuṭṭhitaṃ vāyodhātuṃ upatthambhanapaccayaṃ labhitvāattanāsahajātaṃ rūpakāyaṃ saṃthambhetuṃ sandhāretuṃ cāletuṃ abhikkamāpetuṃ sakkotīti vuttaṃ. Taṃ abhikkamāmīti kāyaṃ paggaṇhantānaṃ anekasahassesu javana vāresu pavattamānesu yasmiṃvāre calanasaṅkhātaṃ desantarapāpanaṃ jāyati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Na hi katipayajavanavārehi calanaṃ jāyati. Yadi jāyeyya, iddhimantānaṃ iddhiyāgamanaṃ viya sabbesaṃpi sīghataraṃ gamanaṃ paññāyeyya. Kasmā, ekaccharakkhaṇepi anekakoṭisatasahassacikkapavattiyā sambhavato. Ayañca attho upari akkharuppattivicāraṇāyaṃ pākaṭo bhavissatīti. Tasmā tato purimavāresu saṃthambhanasandhāraṇānieva sampajjantīti veditabbaṃ. Yā cettha sattayugasakaṭopamā vuttā, sāpi nānājavanavīthīsu samuṭṭhitānaṃ vāyodhātūnaṃ aparāparaṃ upatthambhaneca yujjatiyeva. Tathā hi calanacittajarūpasantatiyaṃ pavattāni utujarūpasaṅghāṭānipi viññattisahitāni viya tadākāravantāni savegāni savipphārānieva pavattanti. Tasmā pubbāparapavattānaṃ nānā javanavīthīnaṃ antarantarā bhavaṅgasamayesupi abhikkamanādikaṃ calanaṃ sampajjatiyeva. Ekābaddhapavattānica catusamuṭṭhānikarūpānināma ekassa visaye itarāni ekasamuṭṭhānāni viya sabbaso tadanu parivattīni hontīti cittaje calante itarānipi calanti yevāti daṭṭhabbaṃ. Calanañcettha pacchimapacchimānaṃ rūpakalāpasaṅghāṭānaṃ purima purimānaṃ uppannadesato desantare yathāpavattasannivesākārena aparāparaṃ uppajjamānaṃ veditabbaṃ. Na hi rūpārūpadhammānaṃ uppanna dese anirujjhitvā kesaggamattaṃpi desantara saṅkamanaṃnāma atthi. Itarathā khaṇikadhammatā abyāpāradhammatā avasavattitāca tesaṃ nasiyāti. Yaṃkiñci vacībhedaṃ karontassa kaṇṭhaṭṭhānādi gataupādinnaka pathavīdhātūsu calamānakaṇṭhapadesādigatacittaja pathavīdhātūnaṃ saṅghaṭṭanasaṅkhātena ṭhānakaraṇasannipātena sahevayo vacīghosasaṅkhāto cittajasaddo jāyati. So yena attanā saha jātena ākāravikārena yathādhippāyaṃ taṃtaṃ vaṇṇavisesattaṃ upagacchati.

我来将这段巴利文直译成简体中文：
其中，对于随心而作任何身分变化的人，称为遍行支分的心生风聚以支持、维持、推动彼彼支分，充满彼彼支分而生起。生起时不是随意生起，而是由于与那些心生风聚俱生的称为动作身的威力，所有那些聚都只朝向如所意图的方向生起。这个称为动作身的姿态变化名为身表。因为这个身表如同舵手，那些(风聚)如同船只。如同舵手站在船的根部，牢牢握住一个大舵，在河流中行驶，引导整艘大船朝向所欲方向，不让它去任意方向。应当知道这个也是如此圆满。因为一心刹那的表只在它们的根部得到，使它们只朝向如所意图的方向，因此它如同舵手。
这里在注释书中说："在一速行路中七个速行里，第一速行所生的风界能支撑、维持与自己俱生的色身，但不能推动后后(色身)。在第二等中也是这个道理。但由第七心所生的风界得到下面六心所生的风界作为支持缘，能支撑、维持、推动、使前进与自己俱生的色身。"这是对于'我前进'而提举身体时，在许多千速行轮转起中，在哪一轮生起称为移动的到达他处，是针对那个而说。因为不会由少数速行轮生起移动。如果会生起，那么所有人的行走都会像神通者以神通行走那样快速显现。为什么？因为在一弹指刹那中也有数千俱胝心轮转起的可能。这个义理在上面字生起的考察中将会明显。因此应当知道在那之前的轮中只成就支撑、维持。
这里所说的七对牛车的譬喻，在不同速行路中所生风界的后后支持中也是适合的。如是在移动心生色相续中转起的时节生色积聚，也如同具有表那样具有那个形态而有势力、有扩展地转起。因此在前后转起的不同速行路的中间有分时分中也成就前进等移动。而且应当知道称为四等起色是连续转起的，在一个(等起)的境中其他(等起)也如同一等起般完全随转，因此当心生动摇时其他也动摇。
这里应当知道移动是后后色聚积聚在前前已生处所从其他处所如转起安布相而后后生起。因为色无色法在已生处所不灭而名为移动到其他处所哪怕如发端许也是没有的。否则它们的刹那法性、无功用法性、不自在性就不会有。
对于作任何语言表达的人，在喉部等处的执受地界中，以动摇喉部等处的心生地界的撞击所称的处所、作具、和合，立即生起称为语声的心生声。它由与自己俱生的形态变化随意趣达到彼彼特殊音。

 Yenaca suṇantānaṃ taṃtaṃatthajotako akkharasannipātabhūto padabyañjanaviseso upalabbhati. So copanavācāsaṅkhāto ākāravikāro vacīviññattināma. Aṭṭhakathāyaṃ pana tassā pana cittasamuṭṭhānāya pathavīdhātuyā upādinnaghaṭṭanassa paccayabhūto eko ākāravikāro vacī viññattināmāti vuttaṃ. Tattha upādinnaghaṭṭanassa paccayabhūtoti kammajabhūtāya catujabhūtāyaevavā upādinnapathavīdhātuyā sahaghaṭṭanaṃ paṭicca saddavisesapavattiyā paccayabhūtoti attho. Ghaṭṭanassa paccayo pana calamānakaṇṭhapadesādivikārabhūto kāyaṅgavisesoeva siyā. Vikāradvayañca asaṃmissaṃ katvā veditabbanti. Etthaca upādinnakapathavīhi saha ghaṭṭanaṃ cittajapathavīnaṃ kiccaṃ. Yaṃ pana tāsaṃ yathāvā tathāvā aghaṭṭetvā yathā icchitakkharaṃ sampajjati. Tathā ghaṭṭanapakāravidhānaṃ. Idaṃ kāyaviññattiyā kiccaṃ. Ghaṭṭanena saheva uppannasaddānaṃ taṃtaṃvaṇṇatta pattiyā vidahanameva vacīviññattiyā kiccaṃ. Kumbhathunatalaṃ viyaca upādinnakapathavī. Paharaṇahattho viya cittajapathavī. Hatthapari vattana vikāro viya kāyaviññatti. Saddavikāro viya vacīviññatti. Kumbhathunassa nānāsaddapabhedoviya nānāvaṇṇabhedoti. Etthaca yadetaṃ aṭṭhakathāyaṃ idaṃ vakkhāmi etaṃ vakkhāmīti uppajjamānaṃ cittaṃ aṭṭharūpāni samuṭṭhāpeti. Tesaṃ abbhantare citta samuṭṭhānā pathavīdhātu upādinnakaṃ ghaṭṭayamānāva uppajjati. Tena dhātughaṭṭanena saheva saddo uppajjatītica purimacittasamuṭṭhā nāya upatthambhanakiccaṃpi natthītica vuttaṃ. Taṃpi anekasatesu javanavāresu pavattamānesu yasmiṃvāre paribyattaṃ akkharaṃ pavattati, taṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Teneva hi mūla ṭīkāyaṃ upatthambhanakiccaṃ natthi laddhāsevanena citteneva ghaṭṭanassa balavabhāvatoti vuttaṃ. Etthaca laddhāsevanenāti etena pubbabhāge nānājavanavīthīhi laddhāsevanabhāvaṃ dasseti. Pathama javanacittassapi laddhāsevanatāya adhippetattā. Naca ekajavana vāramattena paribyattaṃ ekakkharaṃ sampajjatīti sakkā viññātuṃ. Kasmā, tassa ekadviaccharakkhaṇamattena kālena vattabbattā ekaccharakkhaṇeca anekasatasahassānaṃ javanavīthīnaṃ pavattisambhavato. Vuttañca –

Ekamattā tayo rassā, dvimattā dīghamuccare;

Timatto tu gīto ñeyyo, byañjanā aḍḍhamattikāti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
由此听闻者得到作为彼彼义明照的字合成的句语差别。那个称为语的形态变化名为语表。但在注释书中说："作为执受撞击的缘的那个心所生地界的一个形态变化名为语表。"其中"作为执受撞击的缘"的意思是：依于与业生大种或四大种的执受地界共同撞击而作为特殊声音转起的缘。但撞击的缘应该只是作为动摇喉部等处变化的特殊身分。两种变化应当知道是不混杂的。
这里与执受地撞击是心生地的作用。但它们不是随意撞击，而是使如所欲的字成就，这样的撞击方式的安排是身表的作用。与撞击同时生起的声音达到彼彼音的安排才是语表的作用。如同陶罐与杵，执受地如陶罐，心生地如打击之手，手的转动变化如身表，声音变化如语表，陶罐杵的各种声音差别如各种音的差别。
这里在注释书中说："'我要说这个、我要说那个'而生起的心生起八色。在它们内部心所生地界生起时正在撞击执受。由于那个界的撞击同时生起声音。"因此说也没有前心所生的支持作用。这也应当理解为是对在许多百速行轮转起中，在哪一轮发起明显的字，是针对那个而说。因此在根本复注中说："没有支持作用，因为由已得熟习的心使撞击有力。"这里以"已得熟习"显示在前分由不同速行路得到熟习性，因为意指第一速行心也已得熟习。而且不能了知仅由一速行轮就成就明显的一字。为什么？因为它应以一两弹指刹那的时间来说，在一弹指刹那中有数百千速行路转起的可能。如说：
"三短音一拍，长音说二拍；
歌声知三拍，辅音半拍量。"


Milindapañheca sādhike vīhivāhasate vīhibījāni ekaccharakkhaṇe uppannassa cittassa kalaṃpi naupenti. Kalabhāgaṃpi naupentīti dīpitaṃ. Ekakkharaṃ uccārentassaca tattakaṃpi kālaṃ uccāraṇacittabyāpāro sandissatiyeva. Naca paramatthato ekameva saddaṃ uccāremītivā suṇomītivā sakkā niyametvā uccāretuṃ sotuñca. Tathā niyamentassapi saddānaṃ pubbāparato anekasatasahassasseva uccāraṇa savana sambhavato. Ekamevāti abhimāno pana samūhaghana santatighanehi paṭicchannattāeva hotīti daṭṭhabbaṃ. Sesamettha kāyaviññattiyaṃ vuttana yena yathāsambhavaṃ veditabbanti. Etthaca viññattisaddo kāyena viññāpeti vācāya viññāpetītiādisu bodhanattho. Sudinna kaṇḍe tikkhattuṃ viññāpetītiādīsu pavattanattho. Idha pana duvidhopi yujjati. Evañhi sati paraṃ bodhetukāmatārahi tesu sabbesu kāyaṅgavācaṅgacopanesupi pavattakaviññattiyā labbhamānatā veditabbā hotīti. Mūlaṭīkāyaṃ pana paraṃ bodhetukāmatāya vināpi abhikkamanādipavattanena so citta sahabhūvikāro adhippāyaṃ viññāpeti. Sayañca viññāyatīti dvidhāpi viññattiyevāti vuttaṃ, tattha dvīsu bodhanaviññattīsu purimā kāyaviññatti aṅgapaccaṅgassa calamānavaṇṇaṃ cakkhuviññāṇavīthiyā calamānaṅgapaccaṅgaṃ kāyaviññāṇavīthiyā gahetvā pacchā suddhena manodvārikajavanenaeva viññāyati pacchimāca vacīviññatti uccāriyamānaṃ saddaṃ sotaviññāṇavīthiyā gahetvā pacchā suddhena manodvārikajavanenaeva viññāyati, na pañcadvārikajavanena. Sā hi attānaṃ jānanteeva parasatte attanā samaṅgino puggalassa cittaṃ viññāpeti, na ajānante. Ñāpaka hetu hi nāma attānaṃ jānanteeva ñāpetabbaṃ ñāpeti, no ajānante. Evañca katvā kāyaṅga copanaṃ disvāvā parāmasitvāvā saddaṃ sutvāvā parassa taṃtaṃadhippāyaṃ jānantānaṃ tiracchāna gatānaṃpi pathadhaṃ viññattijānanaṃ siddhaṃ bhavati. Taṃjānanena vinā adhippāyajānanassa asambhavato. Viññattiṃ jānantānaṃca purimasiddhasaṅketa sambandha jānanena vinā adhippāyajānanaṃ na sambhavatīti majjhe visuṃ pubbasaṅketa sambandhagahanaṃpi icchanti, dvīsu pana pavattakaviññattīsu paraṃ abhikkamantaṃ cakkhuviññāṇavīthiyā disvā abhikkamanaviññattiñca abhikkamanacittañca manoviññāṇavīthiyā jānanti. Esanayo paṭikkamanādīsu. Tathā parassa kathaṃ sotaviññāṇavīthiyā sutvā kathanaviññattiñca kathanacittañca manoviññāṇavīthiyā jānanti. Paraṃ rattacittena kāyaṅgaṃ cālentaṃ disvā calanaviññattiñca rāgacittañca jānanti. Rattassa kathaṃ sutvā kathana viññattiñca rāgacittañca jānanti. Esanayo sabbāsu kāyikavācasikakriyāsūti. Lahuno bhāvo lahutā. Muduno bhāvo mudutā. Kammani sādhu kammaññaṃ. Kammayogyanti attho. Kammaññassa bhāvo kammaññatā.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
在《弥兰陀问经》中也说明：二百五十车载的稻谷种子比不上一弹指刹那生起心的一部分，也比不上一部分的部分。对于发出一个字的人，在那么多时间里也看到发声心的活动。而且从胜义谛来说不能确定说"我只发出一个声音"或"我只听一个声音"而发出或听。即使这样确定，也有前后数百千声音的发出和听闻的可能。应当知道"只是一个"的执著只是由于被聚合密、相续密所遮蔽。这里其余的应当以如在身表中所说的方式随所适合而了知。
这里"表"字在"以身表示、以语表示"等处是表知义。在善生犍度"三次表示"等处是转起义。但在这里两种都适合。因为如是，应当知道在那一切身分语分动作中也得到转起表，只有在欲使他人了知时。但在根本复注中说："即使没有欲使他人了知，由前进等转起，那个与心俱有的变化表示意趣，而且自己被了知，所以两种都是表。"在那里两种表知表中，前面的身表以眼识路取动摇支分大支分的色，以身识路取动摇的支分大支分，后来只由清净意门速行而了知；后面的语表以耳识路取正在发出的声音，后来只由清净意门速行而了知，不是由五门速行。因为它只对了知自己的有情表示具有自己的人的心，不对不了知的。因为所谓能知因只对了知自己的表示所表，不对不了知的。这样作了之后，对于见到身分动作或触到或听到声音而知道他人彼彼意趣的畜生，也成就首先知道表。因为没有知道表就不可能知道意趣。而且知道表的人没有知道前成就的约定联系就不可能知道意趣，所以在中间也欲求别立取前约定联系。但在两种转起表中，以眼识路见他人前进，以意识路知道前进表和前进心。在后退等中也是这个道理。如是以耳识路听他人说话，以意识路知道说话表和说话心。见到以有贪心动摇身分的人，知道动摇表和贪心。听到有贪者的话，知道说话表和贪心。在一切身业语业中也是这个道理。
轻的状态为轻。软的状态为软。善于作业为适业。意思是适合作业。适业的状态为适业性。


Adandhatālakkhaṇā rūpassa lahutā. Athaddhatā lakkhaṇā rūpassa mudutā. Sarīrakriyānukūlakammaññabhāvalakkhaṇā rūpassa kammaññatā. Aññamaññaṃ avijahantiyopi etā viruddhapaccayasappāya paccayānaṃ vasena asaṃmissato veditabbā. Tathā hi attano kāyaviruddhaṃ utuṃvā āhāraṃvā cittakriyaṃvā sevantānaṃ sarīragatā dhātuyo kadāci sakalasarīraṃvā sarīrekadesaṃvā khobhetvā visesato pūtimukha sappasaṅkhātaāpo pariyuṭṭhānaṃ katvā kāyaṃ asayhabhāraṃ viya garuṃ bhāriyaṃ karonti. Iriyā pathaparivattane kāyabhāriyanimittaṃ dukkhaṃ uppādenti. Tadārūpassa lahutā napavattati. Puna attano sarīrasappāyaṃ utuṃvā āhāraṃvā cittakiriyaṃvā sevantānaṃ so dhātukkhobho vūpasammati. Kāyo sallahuko hoti. Iriyāpathaparivattane kāya bhāriyanimittaṃ dukkhaṃnāma natthi. Tadā sā pavattati. Esanayo sesāsupi. Visesanato panettha mudubhāyaṃ kaṭṭhamukhasappasaṅkhāta pathavīpariyuṭṭhānaṃ katvā sukkhakaṭṭhaṃviya kāyaṃ thaddhaṃ kakkhaḷaṃkaronti. Iriyāpathaparivattane aṅgamaṅgānaṃchijjanabhijjanākārapattaṃ thaddhaṃ kakkhaḷanimittaṃ dukkhaṃ uppādentīti vattabbaṃ. Kammaññatāyaṃ satthamukhasappasaṅkhāta vāyo pariyuṭṭhānaṃ vāyovisamaṃ katvā dāmarikacorapariyuṭṭhitaṃ paccantaraṭṭhaṃ viya kāyaṃ vivaṭṭamānaṃ karonti, sabbairiyāpathesu sukhaṃnāma natthīti vattabbaṃ. Tejodhātu pana tāsaṃ sabbāsaṃpi mūlabhūtā hotīti veditabbā.

Imā pana arogino kallabhāvoviya suparimadditacammassa mudubhāvoviya sudandhasuvaṇṇassa kammakkhamabhāvoviya rūpakāyassa iriyāpathaparivattane sallahukatādivasena sandissamānā visesākārā hontīti katvā vikārarūpaṃ nāma. Cayanaṃ cayo. Piṇḍavasena abhinibbattīti attho. Ādito uparitoca cayo upacayo. Pathamābhinibbatti uparuparivaḍḍhicāti attho. Ayañhi upasaddo upaññattantiādīsu viya pathamattho upasittantiādīsu viyaca upari atthoti. Vuttañca mūlaṭīkāyaṃ upasaddo pathamattho upariatthoca hotīti. Tenevahi pāḷiyaṃ yo āyatanānaṃ ācayo, so rūpassa upacayo. Yorūpassa upacayo, sā rūpassa santatīti vuttaṃ. Tananaṃ vitthāraṇaṃ tati. Sambandhā tati punappunaṃvā tati santati. Yathā pavattānaṃ āyatanānaṃ addhānapūraṇavasena pavattīti attho. Tattha gabbhaseyyakānaṃ sattānaṃ paṭisandhikkhaṇe rūpānaṃ uppādo pathamānibbattiatthena upacayonāma. Tato paraṃ yāva sabbapathamaṃ uppannānaṃ cakkhu sota ghānajivhānaṃ uppādo, etthantare rūpānaṃ uppādo upari vaḍḍhiatthena upacayonāma. Tato paraṃ yāvajīvaṃ catusantatirūpānaṃ uppādo santatināma. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ nadītīre nikhātakūpasmiṃ udakuggamanakāloviya ācayo nibbatti. Paripuṇṇakāloviya upacayo vaḍḍhi. Ajjhottharitvā gamanakālo viya santati pavattīti.

Vibhāvaniyaṃ pana

Paṭisandhito paṭṭhāya yāvacakkhādi dasakānaṃ uppatti. Etthantare rūpuppādo upacayonāma. Tato paraṃ santati nāmāti vuttaṃ. Taṃpi tena pariyāyena yujjatiyeva.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
色的轻以不迟钝为相。色的软以不僵硬为相。色的适业性以适合身体活动的适业状态为相。这些虽然互不分离，但应当知道由于违逆缘与适宜缘而不混杂。如是对于受用对自身违逆的时节或食物或心的活动的人，身体中的界有时扰动整个身体或身体某部分，特别是作所谓腐面蛇的水遍满，使身体如不能负担的重担般沉重。在威仪路转换时生起身体沉重为缘的苦。那时色的轻不转起。再对于受用对自身适宜的时节或食物或心的活动的人，那个界的扰动平息。身体轻快。在威仪路转换时没有所谓身体沉重为缘的苦。那时它转起。在其余中也是这个道理。
而这里特别在软性中，作所谓木面蛇的地遍满，使身体如干木般僵硬坚硬。应当说在威仪路转换时生起支分达到断裂破坏状态的僵硬坚硬为缘的苦。在适业性中，作所谓剑面蛇的风遍满，使风不调，使身体如被暴民盗贼遍满的边远地区般动荡，应当说在一切威仪路中没有所谓的乐。但应当知道火界是它们一切的根本。
而这些如同无病者的健康状态、如同善揉皮革的柔软状态、如同善炼金的适业状态，由于是在色身的威仪路转换中以轻快等方式显现的特殊行相，所以名为变化色。积集为积。意思是以聚的方式生起。从开始和向上的积为生起。意思是最初生起和上上增长。因为这个"upa"(生)字如在"邻近"等处是"最初"义，如在"洒"等处是"向上"义。在根本复注中也说："'upa'字是最初义和向上义。"因此在经中说："诸处的积集，那是色的生起。色的生起，那是色的相续。"
展转为相续。相连的展转或一再展转为相续。意思是如已转起的诸处以充满时分的方式而转起。其中，对于胎生有情，在结生刹那色的生起以最初生起义名为生起。从那以后直到最先生起的眼耳鼻舌生起之间色的生起以向上增长义名为生起。从那以后尽形寿四相续色的生起名为相续。因为这在注释书中说："如在河边掘井中水上升的时候如积集生起，圆满的时候如生起增长，遍满流动的时候如相续转起。"
但在《清净疏》中说：
"从结生开始直到眼等十法生起之间的色生起名为生起。从那以后名为相续。"那也以那个方式适合。


Saṃsedajopavātikānaṃ pana paṭisandhikkhaṇe rūpānaṃ uppādo pathamā bhinibbatti atthena paripuṇṇa vaḍḍhi atthenaca upacayo nāma, tato paraṃ rūpānaṃ uppādo santatināma. Apica, tisamuṭṭhānika rūpānaṃpi visuṃ visuṃ santatipaccuppannaṃnāma atthi. Tassaca ekekassa nibbatti vaḍḍhi pavatti vasena tisso tissoavatthā honti. Tattha ekekasantatiyaṃ ādimhi santatisīsarūpānaṃ sabbapathamaṃ uppādo nibbattināma. Tato vaḍḍhanarūpānaṃ uppādo vaḍḍhīnāma. Vaḍḍhane samatte avaḍḍhitvā pabandhaṭṭhitivasena vattanavasenauppādopavattināma. Tattha ca nibbattivaḍḍhiyo upacayonāma. Pavattisantati nāma. Saṅkhepato pana loke sabbāsu indriyānindriyabaddharūpapavattīsu sandissamāne jāyana vaḍḍhana pavattanasaṅkhāte avatthābhede disvā upacayasanta tiyo veditabbā. Tatrāyaṃ nayo-rukkhatiṇādīnivā sākhā pattapupphaphalādīnivā ādimhi jāyanti. Jāyitvā vaḍḍhanti. Vaḍḍhane samatte avaḍḍhitvā pabandhavasena pavattitvā bhijjantīti. Jīraṇaṃ jarā, jīranti jiṇṇabhāvaṃ gacchanti etāyāti jarā. Sāyeva jaratā. Uppādajarābhaṅgehi niccalati nakampatīti nicco asaṅkhata dhammo. Na nicco anicco, saṅkhatadhammo. Aniccassa bhāvo aniccatā, bhaṅgo.

[183] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Niccadhuvabhāvena na iccaṃ anugantabbanti anicca’’nti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Niccasaddo hi sāsane lokeca pākaṭo. So eva idha nakārayutto aniccoti vuttoti. Lakkhīyanti sallakkhīyanti vinicchīyanti dhammā ime saṅkhatāti etenāti lakkhaṇaṃ. Saṅkhata bhāvajānananimitanti attho. Yathāha- aṅguttare tīṇi māni bhikkhave saṅkhatassa saṅkhatalakkhaṇāni. Katamāni tīṇi, uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṃ paññāyatīti. Nanu pāḷiyaṃ jātināma āgatā. Tasmā sāpi idha vattabbāti vuttaṃ jātirūpamevātiādi. Etthāti rūpasamuddese. Jananaṃ pātubhavanaṃ jāti. Jāyantivā etāyāti jāti, upacaya santati nāmenapavuccati tassājātiyātathā avatthābhedayogatoti adhippāyo. Sā hi ādito paṭisandhirūpāni pātubhavantāni karoti. Puna aparipuṇṇānica āyatanāni pūreti. Pūritāni ca dīghaṃpi addhānaṃ abbocchinnaṃ katvā pavatteti pabandhayatīti. Ekā dasavidhaṃpīti mahābhūtādibhāvena ekattaṃ upanayanavasena ekā dasapabhedaṃpi. Kathaṃ sarūpavasena aṭṭhavīsatividhaṃ hotīti pucchitvā bhūtappasāda visayātiādinā ekādasavidhasseva sarūpato dassanaṃ antogadhabhedānaṃ pubbe vuttabhāvena supākaṭattāti daṭṭhabbaṃ. Tenāha-aṭṭhārasavidhanti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
但对于湿生和化生者，在结生刹那色的生起以最初生起义和圆满增长义名为生起，从那以后色的生起名为相续。而且，三等起色也各别有所谓相续现在。它们每一个都有生起、增长、转起三种状态。其中在每一个相续中，最初相续首色的最初生起名为生起。从那以后增长色的生起名为增长。增长完成后不增长而以相续住立方式、以转起方式的生起名为转起。其中生起和增长名为生起。转起名为相续。但简要地说，应当见到在世间一切根和非根色的转起中显现的称为生、长、转的状态差别而了知生起和相续。这里是这个道理：树草等或枝叶花果等最初生起。生起后增长。增长完成后不增长而以相续方式转起后毁灭。
衰老为老，由此它们衰老、达到老性为老。那个即是老性。由生、老、灭不动摇不震动为常，无为法。非常为无常，有为法。无常的状态为无常性，即坏灭。
[183]但在《清净疏》中：
说"以非常恒状态而不应随行为无常"。那不好。因为"常"字在教法和世间中显著。在这里即是加上否定词说为"无常"。
由此标记、观察、决定"这些法是有为"为相。意思是了知有为性的相。如在《增支部》中说："比丘们，这三是有为的有为相。是哪三个？生显现，灭显现，住的变异显现。"然而在经中生是已来。因此说"这里也应该说它"等说为"即是生色"。"在这里"即在色总说中。生起、显现为生。或由此它们生起为生，以生起相续之名而说，意思是与那个生的如是状态差别相应。因为它使最初结生色显现。再使未圆满的诸处圆满。使已圆满的长时不断地转起、相续。
"一而十种"即以大种等性、以归一方式为一而十种差别。问"如何以自性方式成为二十八种"后，应当知道以"大种、净色、境"等只显示十一种自性，是因为所包含的差别在前已说而很明显。因此说"十八种"。


Cattāri bhūtāni pañcapasādā agahitagahaṇena cattāro visayā gocarā. Duvidho bhāvo. Ekaṃ hadayaṃ. Iti idaṃ soḷasavidhaṃ rūpaṃ jīvitāhārarūpehi saha aṭṭhārasavidhaṃ hoti tathā eko paricchedo. Duvidhā viññatti. Agahitagahaṇena tividho vikāro. Catubbidhaṃ lakkhaṇanti dasa anipphannācāti rūpaṃ sarūpato aṭṭhavīsatividhaṃ bhaveti yojanā. Etthaca pacchimāni dasarūpāni sabhāvato anupalabbhamānattā paccayehi nipphāditāni rūpāni na hontīti anipphannāni nāma. Api cettha abhidhamme visuṃ uddiṭṭhāni niddiṭṭhānica etāni sabhāvato anupalabbhamānānīti vā paramatthato avijjamānānītivā nasakkā vattuṃ. Vohārasiddha mattabhāvaṃ atikkamma tādisena suddhadhammagatiyā siddhena paramattha lakkhaṇena upaladdhattā. Itarathā nibbattilakkhaṇarahitaṃ asaṅkhata nibbānaṃpi sabhāvato anupalabbhamānaṃ paramatthato avijjamānañca nāma siyāti. Tasmā nibbatti lakkhaṇarahitattāeva etāni anipphannānināma. Na sabhāvato anupalabbhamānattāti yuttaṃ siyāti. [Rūpasamuddeso]



我来将这段巴利文直译成简体中文：
四大种、五净色，未取而取的四境所缘，二种性，一个心处。如是这十六种色与命根和食色一起成为十八种。如是一个限界，二种表，未取而取的三种变化，四种相，以及十种非完成色，这样色以自性成为二十八种，这是解释。
这里后面的十种色因为以自性不可得，故不是由缘生成的色，所以名为非完成。而且这里在阿毗达摩中别立和说明的这些，不能说是"以自性不可得"或"就胜义而言不存在"。因为超越世俗成就的状态，以如是清净法性成就的胜义相而可得。否则无生相的无为涅槃也会名为以自性不可得、就胜义而言不存在。因此这些名为非完成只是因为无生相，不是因为以自性不可得，这是适当的。[色总说]

157. Rūpavibhāgesabbañca pana etaṃ yathāsamuddiṭṭhaṃ aṭṭhavīsati vidhaṃ rūpaṃ ahetukaṭṭhena ekavidhameva. Na sahetukā hetuka vasena duvidhaṃ. Tathāsappaccayaṭṭhena ekavidhameva. Na sappaccayāpaccaya vasena duvidhanti evaṃ pavattaṃ ekavidhanayaṃ tāva dassetuṃ sabbañcātiādimāraddhaṃ.

[184] Vibhāvaniyaṃ pana

Ekavidhanayopi rūpavibhāgoevāti katvā ‘‘yathā uddiṭṭha rūpānaṃ ekavidhādinayaṃ dassanatthaṃ sabbañca panetantiādi vutta’’nti vuttaṃ. Taṃ na sameti.

Vakkhati hi –

Ajjhattikādibhedena, vibhajanti yathārahanti.

Etena ajjhattikādibhedo eva rūpavibhāgonāmāti viññāyati.

Tattha sabbaṃpi rūpaṃ hetusampayogā bhāvato ahetuka meva, na kiñci sahetukaṃ. Kiñci ahetukanti evaṃ vibhāgo atthīti adhippāyo. Sappaccayaṃ sāsavaṃ saṅkhataṃ lokiyanti pāṭho. Sappaccayaṃ saṅkhataṃ lokiyaṃ sāsavanti pana yutto. Pāḷiyaṃpi tathā diṭṭhattā sabhāgayugaḷasambhavatocāti. Itarāni pana pāḷikamena asamentānipi sabhāga yugaḷattā bhāgato yuttānieva. Tattha attano janakena paccayena saheva vattatīti sapaccayaṃ. Paccayehi saṅgamma karīyatīti saṅkhataṃ. Pañcupādā nakkhandhasaṅkhāte lokeeva pariyāpannanti lokiyaṃ. Attānaṃ ārabbha pavattehi āsavehi saheva vattatīti sāsavaṃ. Akaniṭṭha brahmasantāna bhūtaṃpi rūpaṃ kāmataṇhā visayabhāvena kāmeeva pariyāpannattā kāmāvacaraṃ. Natthi attanā gahitaṃ kiñci ārammaṇaṃnāma assāti anārammaṇaṃ. Yo dhammo aññena payogena pahīnopi samudayapahāne asati apahīnova hoti. Puna avassaṃ uppajjamānattā. Appahīnopi tasmiṃ sati pahīnova hoti. Puna anuppajjamānattā. Tādiso dhammo pahānavāyāmassa aṭṭhānattā appahātabbonāma. Rūpaṃpi edisameva hotīti vuttaṃ appahātabba mevāti. Aṭṭhānattā pahāna vāyāmaṃ na arahatīti attho. Athavā, vinā samudayapahānena pahātuṃ asakkuṇeyyoti attho. Yadi evaṃ rūpaṃ bhikkhave na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ dīgharattaṃ atthāya hitāya sukhāya bhavissatīti idaṃ kathanti. Taṃpi tabbisayassa rāgassa pahānaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Yathāha –

Rūpe kho rādha yo chando, yo rāgo, yānandī, yā taṇhā, taṃ pajahatha. Evaṃ taṃrūpaṃ pahīnaṃ bhavissati ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammanti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
色分别
所有这如前总说的二十八种色，以无因义是一种。不是有因无因而成二种。如是以有缘义是一种。不是有缘无缘而成二种。为了显示如是转起的一种方法，首先说"所有"等。
[184]但在《清净疏》中：
说"一种方法也是色分别，因此说'为了显示如所总说诸色的一种等方法而说所有这等'"。那不相符。
因为将要说：
"以内等差别，随应而分别。"
由此了知只有内等差别名为色分别。
其中一切色因为无因相应故只是无因，不是某些有因某些无因这样的分别，这是意趣。"有缘、有漏、有为、世间"是读本。但"有缘、有为、世间、有漏"才适当。因为在经中也如是见到，而且有相似偶的可能。但其他虽然与经文次序不符，因为是相似偶而部分适当。其中与自己的生因俱转为有缘。由诸缘和合而作为有为。只属于称为五取蕴的世间为世间。与缘自己而转起的诸漏俱转为有漏。即使是色究竟梵天相续所成的色，因为以欲贪境界性而属于欲，故为欲界。因为它没有所谓由自己所取的任何所缘，故为无所缘。若法即使由其他加行断除，因为无集谛的断除故未断，因为必定再生起；即使未断，因为有彼故已断，因为不再生起。如是法因为断的努力无处故名为不应断。色也正是如此，所以说"只是不应断"。意思是因为无处故不值得断的努力。或者意思是离开集谛的断除不能断除。如果这样，"诸比丘，色不是你们的。你们应断那个。那个被你们断除将长时有益有利有乐"，这怎么说？那也应当知道是针对它的境界贪的断除而说。如说：
"罗陀，在色中的欲、贪、喜、爱，你们应断那个。如是那个色将被断除，根被断，如多罗树桩，成为无有，成为未来不生之法。"


Ayaṃ nayo aññesupi kusalādīsu appahātabbesu veditabboti. Evasaddo cettha purimapadesupi yojetabbo. Itisaddo ādiattho, pakāratthovā. Tena pāḷiyaṃ āgataṃ na hetu hetuvippayuttantiādiṃ saṅgaṇhāti. Tassa tassa puggalassa attabhāvapariyāpanno dhammasamūho ajjhattaṃnāma. Tasmiṃpica yattha taṇhāya atirekataraṃ daḷhapariggaho hoti. So cakkhādiko cittena saha chabbidho dhammo ajjhattiko nāma. Ajjhatte vidito pākaṭoti katvā. Tathā hi so ajjhattajjhattantipi vutto. Itarāni pana rūpādini phassādīnica tadupādāya taṇhāpariggahassa mandattā bāhirāni nāma. Yathā hi loke maṇivā suvaṇṇaṃvā rajataṃvā bahigehe nidahitvā thapitaṃ hoti. Pacchivā suppaṃvā ghaṭovā sarāvovā anto gehe thapito. Tattha pacchimāni chaḍḍetvāpi purimāni rakkhanti. Tasmā tāneva taṇhāpariggahadaḷhatāya antoparibhogātveva vuccanti. Pacchimāni pana bāhira paribhogātveva. Evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Idhapi hi yadi sakkuṇeyya. Rūpādīni phassādinica sabbāni chaḍḍetvāpi cakkhādikaṃ chabbidhameva avassaṃ rakkhissantīti. Iti taṇhā pariggahassa daḷhamandatā vaseneva tesaṃ dvinnaṃ ajjhattika bāhiratā vuttā. Na pavattidesavasenāti niṭṭhamettha gantabbaṃ.

[185] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Ajjhattikarūpaṃ atthabhāvasaṅkhātaṃ attānaṃ adhikicca uddissa pavattattā. Kāmaṃ aññepi ajjhattasambhūtā atthi. Ruḷhīvasena pana cakkhādikameva ajjhattikanti’’ vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

[186] Yañca tattha

‘‘Attasaṅkhātaṃpā cittaṃ adhikicca tassa dvārabhāvena pavattatīthi ajjhattaṃ. Tadeva ajjhattikanti’’ vuttaṃ. Taṃpi na sundaraṃ.

Tasmiṃ atthe hi sati cittassa ajjhattatā na sampajjati. Ajjhattadhamma ajjhattikammonañca aviseso āpajjatīti.

Yaṃ pana tattha

Athavā yadi mayaṃ na homa, tvaṃ kaṭṭhakaliṅgarūpamo bhavissatīti vadantā viya attabhāvassa sātisayaṃ upakārakattā cakkhādineva visesato ajjhattikānīti vuttaṃ. Taṃ yuttataraṃ.

Tathā upakārātisayattāeva hi tesu sattānaṃ pariggaha daḷhatā hotīti. Sattavidhaṃpi dvārarūpaṃnāma. Yathākkamaṃ vīthi cittānaṃ pāṇātipātādikammānañca pavattimukhattā. Tattha pana pañca vidhaṃ pasādarūpaṃ upapattidvāraṃnāma. Viññattidvayaṃ kammadvāraṃnāmāti oḷārikarūpaṃ pakatiyā thūlasabhāvattā ghaṭṭanasaṅkhātassaca attano kiccassa oḷārikattā. Santikerūpaṃ dūre pavattassapi sīghataraṃ ñāṇena gahaṇayogyattā. Sappaṭigharūpañcāti ettha paṭihananaṃ paṭigho. So duvidho visayavisayīnaṃ paṭighaṭṭanaṃ mahā bhūtānaṃ aññamaññapaṭighaṭṭananti. Tattha yena paṭighaṭṭanena pasāda dvārānaṃ bhavaṅgassaca vikārappatti hoti. Idaṃ visayavisayīnaṃ paṭighaṭṭanaṃnāma. Yena ruppanalakkhaṇānaṃ rūpadhammānaṃ ruppana kuppana ghaṭṭana pīḷana bhijjanādayo pavattanti. Idaṃ mahābhūtānaṃ aññamaññapaṭighaṭṭanaṃ nāma. Paṭighena saha vattatīti sappaṭighaṃ.

[187] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Yo sayaṃ nissayavasenaca sampattānaṃ asampattānañca paṭimukhabhāvo aññamaññapatanaṃ. So paṭigho viyāti paṭigho. Yathāhi paṭighāte sati dubbalassa calanaṃ hoti. Evaṃ aññamaññapaṭimukhabhāve sati arūpasabhāvattā dubbalassa bhavaṅgassa calanaṃ hotīti’’ evaṃ mahābhūtaghaṭṭanaṃ upamāmattaṃ katvā visayavisayighaṭṭanameva gahitaṃ. Taṃ anupapannaṃ.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
这个道理也应当了知于其他不应断的善等。这里"只是"字也应当结合于前面的词。"如是"字是等义或差别义。由此摄取经中所说"非因离因"等。
属于那个那个补特伽罗的自体的法的聚合名为内。而在那中哪里有更强的渴爱执取，那与心一起的六种眼等法名为内，因为被了知、显现于内。因此它也说为"极内"。但其他色等和触等因对彼的渴爱执取薄弱而名为外。如在世间或宝石或黄金或白银藏置于外屋，而筐或箕或瓶或碗置于内屋。其中即使舍弃后者也保护前者，所以只有那些以渴爱执取坚固而说为内受用。但后者只说为外受用。应当知道这是这样成就。因为这里也如果可能的话，即使舍弃一切色等和触等也必定保护六种眼等。如是只是以渴爱执取的坚固和薄弱而说它们两者的内外性，不是以转起处，这里应当如是结论。
[185]但在《清净疏》中说：
"内色因为对称为自体的自我而转起。虽然其他内生的也有，但由惯用故只有眼等为内。"那不好。
[186]而在那里说：
"或者对称为我的心而以其门性转起为内。那个即是内。"那也不好。
因为若是那个意思，心的内性不成就，内法和内业无差别。
但在那里说：
"或者如说'如果我们不存在，你将如木块'，因为对自体特别有益故特别说眼等为内。"那更适当。
因为正是由于特别有益，所以有情对它们的执取坚固。
七种门色，因为依次是路心和杀生等业的转起门。其中五种净色名为生门，二种表名为业门。粗色因为本性粗大状态，因为称为撞击的自己的作用粗大。近色因为即使远处转起也适合被智迅速取。有对色，这里撞击为对。它有两种：境和有境的撞击，大种的互相撞击。其中由那个撞击而净门和有分得到变化，这名为境和有境的撞击。由那个而有坏相色法的坏、动、撞、压、破等转起，这名为大种的互相撞击。与对俱转为有对。
[187]但在《清净疏》中：
"那个以依止方式对已得未得的对面性、互相撞击，如对一样为对。如对击时弱者动摇，如是在互相对面性时因为非色自性故弱的有分动摇"，如是只以大种撞击为譬喻而取境和有境撞击。那不合理。


Evañhi sati yāni loke ajjhattabahiddhāsantānesu ghaṭṭanāni dissanti. Yesaṃ vasena rūpadhammesu aññamaññaṃ laggana bandhana thambhana dhāraṇa calanādīnivā vaḍḍhana hāyana chedana bhedana vilīna vikiraṇādīnivā pavattanti. Tāni idha asaṅgahitāni siyuṃ. Naca tāni anuggaha upaghāta vasena pavattibhūta sannipāta saṅkhātaṃ ghaṭṭanaṃvinā aññapakārānieva sakkā bhavitunti. Itaraṃ soḷasavidhaṃ vuttapaṭipakkhavasena sukhumarūpaṃ dūrerūpaṃ apaṭigharūpañca. Upādinnarūpaṃ nāma katthaci yaṃkiñci sarīraṭṭhakarūpaṃ vuccati. Katthaci kammasamuṭṭhāna meva tadubhayaṃpi taṇhādiṭṭhīhi tusaṃ ādinnaparāmaṭṭhattā upādinnaṃ nāma nippariyāyato pana kammasamuṭṭhānameva upādinnaṃnāma. Kasmā tasseva sattasantāne niccakālaṃ pavattivasena sātisayaṃ bhusaṃ ādinnagahitaparāmaṭṭhatāsambhavatoti vuttaṃ kammajaṃupādinnarūpanti. Etaṃ mamātiādinā taṇhādiṭṭhīhi bhusaṃ ādiyatīti upādinnaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana taṇhādiṭṭhīhi upetena kammunā attano phalabhāvena ādinnaṃ gahitanti imamatthaṃ dasseti. Saha nidassanena sanidassanaṃ. Nidassananti cakkhuviññāṇena daṭṭhabbabhāvo vuccati. So pana dhammato anaññattepi aññe viya katvā upacarīyati. Evañhi sati atthavisesabodho hotīti. Nidassanantivā cakkhuviññāṇakiccaṃ vuccati. Tena saha vattatīti sanidassanantipi yujjatiyeva. Cakkhādidvayaṃ asampattavasena gocaraggāhikaṃ. Ghānādittayaṃ sampattavasena gocaraggāhikanti pañcavidhaṃpi gocaraggāhikarūpanti yojanā. Tattha pasāde allīyitvā laggitvā uppannaṃ ārammaṇaṃ sampattaṃnāma. Kesaggamattaṃpi muñcitvā uppannaṃ asampattaṃnāma. Kasmā panettha cakkhādidvayaṃ asampattameva gaṇhāti. Ghānādittayaṃ sampattamevāti, paccayavisesato. Āloko hi rūpagahaṇe cakkhussa paccayo. Ākāsoca saddagahaṇe sotassāti cakkhurūpesuca aññamaññaṃ laggitvā uppajjamānesu ālokaparivārassa okāso natthi. Tathā sotasaddesuca ākāsaparivārassāti. Vāyuāpapathaviyo pana ghānādittayassa gandhādigahaṇe paccayā honti. Tattha vāyunāma gandhākaḍḍhanako nāsavātoyeva, soca sampattasseva paccayo. Āponāma jivhātemanako āpo, sopi sampattasseva paccayo. Na hi raso sukkhajivhāya pharatīti. Pathavīca ghaṭṭanatthāya paccayo. Na hi dubbalapathavīsannissayo ālokovā rajovākāye patamānopi pasāde ghaṭṭetīti. Iti paccayavisesato tesaṃ sampattāsampattavasena gahaṇa viseso hotīti. Tattha cakkhussa tāva asampattagahaṇaṃ pākaṭaṃ. Tañhi samīpe akkhivaṇṇaṃvā bhamukamūlaṃvā napassati. Dūre pana mahantaṃ candamaṇḍalādikaṃvā phalikāditirohitaṃvā vaṇṇaṃ passati. Disādesavavatthānañcassa paññāyatīti. Sotassa pana kathanti, tattha hi dūre saddo cirena suyyamāno dissati pacchimadisābhāge uppannopi saddo antarā mahante cetiyādike antarite sati dakkhiṇapassatovā suyyati. Uttarapassatovā. Asuyyamānovā hotīti. Vuccate, uppanno saddasaṅghāṭo āsanne ṭhitānaṃ ādito paṭṭhāya yāva avasānā kamena pākaṭībhūto hoti. Paṭighaṭṭanānighaṃsoca balavā hoti. Ahaṃ suṇomīti pavattā sallakkhaṇavīthiyo sīghataraṃ nirantaraṃ viya pavattanti. Dūre ṭhitānaṃ pana paṭighaṭṭanānighaṃso mandataro hoti. Ādito apākaṭo. Majjhevā avasānevā piṇḍavasena pākaṭībhūto.

我来将这段巴利文直译成简体中文：
因为如果这样，在世间内外相续中所见的撞击，由它们的力量而在色法中转起互相粘着、束缚、支撑、保持、动摇等，或增长、减少、切断、破坏、融化、散失等，这些将不被摄取在这里。而且它们离开称为以摄益损害力而转起的和合的撞击就不能成为其他方式。其他十六种以所说相反方式为细色、远色、无对色。
所谓所执色，有处说是任何住于身体的色，有处只说是业等起，这两者因为被渴爱见所执取而名为所执。但无譬喻地说只有业等起名为所执。因为说"业生所执色"是因为只有它在有情相续中由于恒时转起方式而有特别猛利的被执、被取、被执著的可能。被渴爱见以"这是我的"等猛利执取为所执。但在注释书中显示这个意思："被具有渴爱见的业以自己的果性而执取、摄取"。
与显示俱为有显示。显示说是能被眼识见的状态。但它虽然不异于法而如异者被假说。因为如是才有特殊义的了知。或者显示说是眼识的作用。与它俱转为有显示也适当。眼等二以不至方式取境。鼻等三以至方式取境，这样五种为取境色，这是解释。
其中依附、粘着于净色而生起的所缘名为已至。离开即使发端量也生起的名为未至。为什么这里眼等二只取未至，鼻等三只取已至？因为缘的差别。因为光明是眼取色的缘。虚空是耳取声的缘。而且在眼和色、耳和声互相粘着生起时没有光明围绕和虚空围绕的机会。但风、水、地是鼻等三取香等的缘。其中风名为牵引香的鼻风，它只是已至的缘。水名为湿润舌的水，它也只是已至的缘。因为味不遍于干舌。地是为了撞击的缘。因为依于弱地的光明或尘落于身也不撞击净色。如是由于缘的差别而有它们以至未至方式取的差别。
其中首先眼的未至取很明显。因为它不见近处的眼色或眉根，但见远处的大月轮等或水晶等遮蔽的色。而且显现它的方位处确定。但耳如何？因为在那里远处的声音迟缓地被听闻，在后方生起的声音，当中间有大塔等障碍时，或从右方或从左方被听闻，或不被听闻。说：生起的声聚对近处住者从开始直到结束次第显现，撞击摩擦也强烈，"我听"的观察路迅速似乎无间转起。但对远处住者撞击摩擦较弱，开始不明显，或在中间或结尾以聚的方式显现。

 Sallakkhaṇavīthiyo cirena parena pavattanti. Tasmā tesaṃ lahuṃ suto. Cirena sutoti atimāno hotīti. Apica, saddonāma nissayadhātuparaṃparāya pavattitvā dūraṃpi desaṃ gacchatiyeva. Evaṃ gacchantoca gatagataṭṭhāneeva ṭhatvā savanūpacāre ṭhitānaṃ sotasahassaṃpi ghaṭṭeti. Mahante pana cetiyādike antarite sati yato ākāso ujuṃ vivaṭo hoti. Tato dakkhiṇapassatovā uttarapassatovā gatagataṭhānatovasotaṃ ghaṭṭeti. Mandataro pana saddoasuyya mānopi hoti. Evaṃ gacchantoca yāva sotapasāde allīyitvā nuppajjati. Tāva asampattoyeva hoti. Yo pana allī yitvā uppajjati. So sampattonāma hoti. Na so suyyatīti. Yadi pana sotaṃ sampattavisayaṃ siyā. Yathā anto kucchigato gandho bahi naghāyiyati. Tathā anto kucchigato saddopi bahi nasuyeyya. Gandhassa viya disādesavavatthānaṃ vissana siyāti.

[188] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Gantvā visayadesaṃ taṃ, pharitvā gaṇhatīti ce. Adhiṭṭhāna vidhā nepi, tassa so gocaro siyā.’’ Tipi vicāritaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Na hi cakkhādidvayassa bahiddhā visayadesagamanasaṅgo atthīti. Gocaraṃ gaṇhātīti gocaraggāhikaṃ. Pasāda maṇḍabhūtattā āpātamāgataṃ ārammaṇanimittaṃ sampaṭicchatīti attho.

Vibhāvaniyaṃ pana

Viññāṇādhiṭṭhitaṃ hutvā taṃtaṃ gocaragahaṇa sabhāvattāti vuttaṃ.

Vaṇṇoti rūpārammaṇassetaṃ nāmaṃ. Ojāti āhāra rūpa māha. Vinibhujjatīti vinibbhogo. Ṭhānato desato uppattikāraṇato visuṃvisuṃ vavatthapīyatīti attho. Navinibbho goti avinibbhogo. So eva rūpanti avinibbhogarūpaṃ. Ācariyānandattherenapanettha gandharasaojā katthaci vinībhuttā dissantīti pañcavidhameva avinibbhogarūpaṃ icchitaṃ. Taṃ parato āgamissatīti. [Rūpavibhāgo].



我来将这段巴利文直译成简体中文：
观察路经久后转起。因此对他们来说迅速听闻、经久听闻的增上慢生起。而且，所谓声音依次第经依界转起而确实去到远处。如是去时在所到之处住立而撞击处于听闻范围的千耳。但当有大塔等障碍时，从虚空直接开放之处，从右方或从左方从所到之处撞击耳。但较弱的声音也成为不被听闻。如是去时直到不依附于耳净色而生起之前都是未至。但依附而生起的名为已至。它不被听闻。如果耳是至境，如在腹内的香不在外被嗅，如是在腹内的声音也不在外被闻，方位处确定将如香一样不清楚。
[188]但在《清净疏》中：
"若说'去到境处，遍满而取'，即使以住立方式，它也将是它的境。"也如是思察。那不好。
因为眼等二确实没有去到外境处的执著。
取境为取境。意思是因为成为净色坛而领受来现的所缘相。
但在《清净疏》中说："成为识所住立而有取彼彼境的自性。"
色是色所缘的这个名字。食素说是食色。分别为差别。意思是从处所、处、生起因而各别确立。非差别为无差别。那个即是色为无差别色。但阿阇黎阿难长老在这里因为见到香、味、食素有处分别，所以只欲要五种无差别色。那将在后面来。[色分别]

158.Kammanti ekā cetanāeva. Sāyeva hi paṭṭhāne nānākkhaṇika kammapaccayabhāvena vuttā. Yathāha-nānākkhaṇikā kusalākusalā cetanā vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattāca rūpānaṃ kammapaccayena paccayoti. Cittanti pana sasampayuttadhammaṃ adhippetaṃ. Paṭṭhāne cetasikadhammānaṃpi rūpasamuṭṭhāpanabhāvena vuttattā. Yathāha-hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃ samuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetu paccayena paccayotiādi. Utūti tejoyeva. So hi kappasaṇṭhāpanavasena sakalaṃ okāsa lokaṃpi nānāsarīrasaṇṭhāpanavasena saka laṃ rūpamayaṃ kāyaṃ sattalokaṃpi nānārukkhatiṇādīnaṃ abbhapaṭalameghavuṭṭhijalaaggi vātādīnañca saṇṭhāpanavasena sakalaṃ saṅkhāralokaṃpi udayati pasavati janeti vaḍḍheti. Tasmā utūti vuccatīti. Arati gacchati pavattatīti utūtipi vadanti. Āhāroti ojāeva. Rūpavirāgabhāvanābhūtaṃ arūpakusalaṃ kammajarūpaṃ najanetīti vuttaṃ pañcavīsatividhaṃpīti. Atisaṅkhatanti atītakāle yathākā lantare rūpaṃ janeti, tathā visesetvā suṭṭhukataṃ. Ajjhatti kasantāneti vuttaṃ, ajjhattasantāneti pana vattabbaṃ. Ajjhatta meva ajjhattikantivā ikasaddassa attho daṭṭhabbo. Paṭisandhimupādāyāti paṭisandhicittassa uppādakkhaṇaṃ upādāya. Khaṇekhaṇeti ekekassa cittassa tīsu tīsu khaṇesu. Ācariyānandatthero pana sabbesaṃpi catusamuṭṭhānikarūpānaṃ ekekassa cittassa uppādakkhaṇeeva uppādaṃ bhaṅgakkhaṇeeva nirodhañca āha. Ahaṃ panassā dhippāyo-sabbānipi catusamuṭṭhānikarūpāni cittassa uppādakkhaṇeeva uppajjanti, na bhaṅgakkhaṇe. Yathāha –

Yassavā pana samudayasaccaṃ nirujjhati, tassa dukkhasaccaṃ uppajjatīti. Noti.

Tathā tāni cittassa bhaṅgakkhaṇeeva nirujjhanti. Na uppādakkhaṇe. Yathāha –

Yassa kusalā dhammā akusalā dhammā uppajjanti, tassa abyākatā dhammā nirujjhantīti. Noti.

Arūpabhavaṃ sandhāya etaṃ yamakadvayaṃ vuttaṃ. Rūpāni pana cittassa bhaṅgakkhaṇepi uppajjanti. Uppādakkhaṇepi nirujjhantīti ce. Na. Evañhi sati –

Yassavā pana samudayasaccaṃ nirujjhati, tassa dukkhasaccaṃ uppajjatīti. Arūpe taṇhāya bhaṅgakkhaṇe tesaṃ samudayasaccaṃ nirujjhati. Noca tesaṃ dukkhasaccaṃ uppajjati. Pañcavokāre taṇhāya bhaṅgakkhaṇe tesaṃ samudayasaccañca nirujjhati, dukkhasaccañca uppajjatītica.

Itaratthaca

Arūpe kusalānaṃ uppādakkhaṇe tesaṃ kusalā dhammā uppajjanti. Noca tesaṃ abyākatā dhammā nirujjhanti. Pañcavokāre kusalānaṃ uppādakkhaṇe tesaṃ kusalā dhammāca uppajjanti. Abyākatā dhammāca nirujjhantītica.

Evaṃ paripuṇṇapañhāeva uddhaṭā siyuṃ. Noti pana paṭisedhova uddhaṭo. Tasmā nayidaṃ arūpabhavaṃ sandhāya vuttanti sakkā vattunti. Cittajarūpaṃ sandhāya vuttanti ce. Tampi na. Kammajarūpassa vigahaṇe virodhassa yamakapāṭhantarassa abhāvato. Anulomassevaca bhāvato. Yathāha –

Yassavāpana yattha manindriyaṃ na uppajjati. Tassa tattha jīvitindriyaṃ nauppajjatīti. Asaññasattānaṃ tesaṃ tattha manindriyaṃ na uppajjati. Noca tesaṃ tattha jīvitindriyaṃ na uppajjati.

Sabbesaṃ cavantānaṃ pavatte cittassa bhaṅgakkhaṇe tesaṃ tattha manindriyañca nauppajjati. Jīvitindriyañca nauppajjatīti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
业即是一个思。因为只有它在《发趣论》中说为异时业缘性。如说："异时善不善思以业缘为诸蕴的异熟和所作色的缘。"但说心是与相应法一起，因为在《发趣论》中说心所法也有生起色的性质。如说："因以因缘为因相应诸法和它们所生诸色的缘"等。时节即是火界。因为它以建立劫波方式生起、产生、生成、增长全部空间世界，以建立种种身体方式生起全部色所成的有情世界，以建立种种树草等和云层、云团、雨、水、火、风等方式生起全部行世界。所以说为时节。也说"行去、转起为时节"。食即是食素。说"二十五种"是因为色离贪修习所成的无色善不生业生色。
极造作即是在过去时如适当间隔生色那样特别地善作。说"在内相续"，但应当说"在内"。或者应当了知"内"即是"内"，"ika"字的意思。"从结生起"即是从结生心的生时起。"在刹那刹那"即是在每一心的三个刹那中。但阿阇黎阿难长老说一切四等起色都只在每一心的生时生起，只在坏时灭。但我的意趣是：一切四等起色都只在心的生时生起，不在坏时。如说：
"或者对谁集谛灭，对他苦谛生起吗？不。"
如是它们都只在心的坏时灭，不在生时。如说：
"对谁善法不善法生起，对他无记法灭吗？不。"
这两个双论是针对无色有而说。但色在心的坏时也生起，在生时也灭。若说：不。因为如果这样：
"或者对谁集谛灭，对他苦谛生起吗？在无色中贪的坏时对他们集谛灭，但苦谛不生起。在五蕴中贪的坏时对他们集谛灭而且苦谛生起。"
在其他处：
"在无色中善的生时对他们善法生起，但无记法不灭。在五蕴中善的生时对他们善法生起而且无记法灭。"
如是会引述完整的问题。但只引述"不"的否定。所以不能说这是针对无色有而说。若说是针对心生色而说，那也不。因为在排除业生色时没有相反的其他双论文，而且只有顺说。如说：
"或者对谁在何处意根不生起，对他在那里命根不生起吗？对无想有情在那里意根不生起，但命根不是不生起。对一切死者在转起中心的坏时对他们在那里意根不生起而且命根不生起。"


Ettha hi asaññasattānanti etena rūpajīvitindriya meva vuttaṃ. Yadica taṃ cittassa bhaṅgakkhaṇepi uppajjeyya, purimakoṭṭhāse pavatte cittassa bhaṅgakkhaṇe asaññasattānaṃ tesaṃ.La. Jīvitindriyaṃ nauppajjatīti vuttaṃ siyā, pacchimakoṭṭhāseca sabbesaṃ cavantānaṃ icceva vuttaṃ siyāti. Pacchimakoṭṭhāse pana arūpa jīvitindriyaṃ sandhāya vuttanti ce. Na. Tathā gahaṇatthaṃ yamaka pāṭhantarābhāvato sabbaññuvisayeca ṭhāne pāḷiyo saṃsanditvā balavatiyā pāḷiyuttiyāeva ṭhātabbatoti. Yasmāca rūpadhammā nāma dandhapavattino honti. Arūpadhammā lahupavattino ṭhitikkhaṇoca tesaṃ visuṃ gaṇanūpago natthi. Tasmā aññoyeva rūpa dhammānaṃ khaṇapabandho. Añño arūpadhammānaṃ. Tattha sabbepi rūpadhammā ekacittakkhaṇaparimāṇena attano uppādakkhaṇena yuttā khaṇe khaṇe nirantarameva uppajjanti. Paṭisandhito paṭṭhāya sahuppannattāca pana dvinnaṃ tesaṃ uppādādivā nirodhantovā yāvajīvaṃpisaheva hotītipi tassa adhippāyoti. Yamaka pāḷiyo pana nānātthā, nānābyañjanā, gambhīroca satthu adhippāyo. Tasmā suṭṭhu vicāretvā sallakkhetabbo. Na pana dhammatā esā yamakassa. Yadidaṃ yathālābhayojanāti katvā attano adhippāye ṭhatvā diṭṭhaṃ diṭṭhaṃ yamakapāṭhaṃ yathālābhayo janāyaeva sakkā yojetunti. Rūpavirāgabhāvanāvisesabhūtaṃ arūpakusalaṃ tasmiṃ loke rūpasahitaṃ paṭisandhiṃ najaneti. Suddhaarūpameva janeti. Tasmā rūpasantatisīsassa sabbaso abhāvā tatruppannāni sabbāni chacattālīsacittāni rūpaṃ janetuṃ na na sakkonti. Arūpavipākā pana tattheva niyamuppannāti arūpapākasseva gahaṇaṃ kataṃ, teneva aṭṭhakathāyaṃ, aññānipi bahūni āruppe uppannāni anokāsatthā rūpaṃ nasamuṭṭhāpentīti vuttaṃ tattha anokāsatānāma ādito paṭṭhāya uppannassa rūpasantatisīsassa abhāvo eva daṭṭhabboti.

[189] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Rūpavirāgabhāvanānibbattattā hetuno tabbidhuratāyā’’tipi kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ akāraṇaṃ.

Rūpārūpavirāgabhāvanābhūtamagganibbattassa lokuttaravipākassa rūpokāse sati rūpajanakatādassanatoti. Jhānaṅgavirahena aṅgadubbalānipi rūpaṃ na janentīti dvipañcaviññāṇagahaṇaṃ kataṃ. Itarā nipi pana pannarasakāmarūpa paṭisandhicittāni khīṇāsavānaṃ parinibbānacuti cittanti imāni cittāni rūpaṃ na samuṭṭhāpentiyeva. Evaṃsantepi tāni sabbānipi bhavaṅgakāle akhīṇāsavānañca cutikāle samuṭṭhāpentīti tesaṃ idha agahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ.

[190] Vibhāvaniyaṃ pana

Paṭisandhicittaṃ pana cuticittañca ekūnavīsati bhavaṅgasseva antogadhattā cittantaraṃ na hotīti na tassa vajjanaṃ kata’’nti vuttaṃ. Tattha ekūnavīsati bhavaṅgassevāti na vattabbaṃ.

Arūpavipākassa sarūpato vajjitattāti. Kasmā pana yathā vuttāni pannarasa paṭisandhicittāni paṭisandhikkhaṇe rūpaṃ na samuṭṭhāpentīti, paridubbalattā. Cittañhināma uppādakkhaṇeeva paripuṇṇaṃ paccayaṃ labhitvā balavaṃ hoti. Rūpañca ṭhitikkhaṇeva.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
这里"对无想有情"以此说的只是色命根。如果它也在心的坏时生起，在前分"在转起中心的坏时对无想有情"等应当说"命根不生起"，在后分应当只说"对一切死者"。若说在后分是针对无色命根而说，不。因为没有为了如是理解的其他双论文，而且在一切知者境界处应当会合诸经而住立于有力的经文理趣。
因为所谓色法是迟缓转起，无色法是迅速转起，而且它们的住时不能别别计数。所以色法的刹那相续是一种，无色法的是另一种。其中一切色法以一心刹那量与自己的生时相应而在刹那刹那中无间生起。而且因为从结生起俱生，所以两者的生起等或灭尽直至命终都一起，这也是他的意趣。
但双论经文意义不同、文句不同，佛陀的意趣甚深。所以应当善加思察而观察。但双论的法性不是这样，就是说以如所得解释而住立于自己的意趣，所见的双论文只能以如所得解释来结合。
色离贪修习所成的无色善在那个世界不生带色的结生，只生纯无色。所以因为色相续首的一切无有，所以在那里生起的一切四十六心都不能生色。但无色异熟在那里决定生起，所以只取无色异熟。因此在注释书中说："其他许多在无色界生起的因为无处所故不等起色。"在那里无处所性应当了知正是从开始起色相续首的无有。
[189]但在《清净疏》中说："因为由色离贪修习生起故因有彼相反性"也是理由。那不是理由。因为见到色无色离贪修习所成的出世间异熟在有色处所时能生色。因为缺乏禅支而支分羸弱也不生色，所以取二种五识。但其他十五欲界结生心和阿罗汉般涅槃死心，这些心也确实不等起色。虽然如此，应当了知它们一切在有分时和非阿罗汉的死时都等起，所以这里不取它们。
[190]但在《清净疏》中说："而结生心和死心因为摄在十九有分中故不是别心，所以不作它们的除外。"其中不应当说"摄在十九有分中"。因为已以自性除外无色异熟。但为什么如所说的十五结生心在结生刹那不等起色？因为极羸弱。因为所谓心只在生时得到圆满缘而有力。而色只在住时。;


Tasmā attano balavantakkhaṇe uppajjamānabhāvena dubbalaṃ vatthuṃ nissāya uppannattā sayaṃpi paridubbalaṃ hotīti sabbānipi tāni tadā rūpaṃ nasamuṭṭhā pentīti. Etthaca keci anantarāsevanādipaccayā cittassa uppādakkhaṇeeva pharanti. Rūpassa pana upatthambhakabhūtā utuāhārā pacchājātapaccayadhammāca ṭhitikkhaṇeevapharantīti tesaṃ yathākkamaṃ uppādakkhaṇe ṭhitikkhaṇeca paripuṇṇapaccayalābho veditabbo.

[191] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Pacchājāta paccayarahitaṃ pana āhārādīhica anupatthaddhaṃ dubbalavatthuṃ nissāya pavattattā attanoca āgantukatāya kammajarūpehica cittasamuṭṭhānarūpānaṃ ṭhānaṃ gahetvā ṭhitattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Tattha pacchājāta paccaya rahitanti idaṃ vicāretabbaṃ.

Paṭisandhicittassa ṭhitikkhaṇe pacchājāta paccaya rahitassa piutussa rūpajanakabhāvassa vakkhamānattā. Na hi attanā avijjamānaṃ pacchimacittaṃ purimacittakkhaṇe ṭhitassa kassaci rūpassa pacchājāta paccayo hoti. Atthi paccayekadesattā tassa paccayassāti. Khīṇāsavānaṃ cuticittaṃ pana pakatiyāva vūpasantavaṭṭamūle santāne pavattattā santataraṃ hoti. Puna āyusaṅkhārānaṃ parikkhayena dubbalatare pariyantagate ca vatthumhi nissitattā dubbalatarañca hotīti taṃ rūpaṃ nasamuṭṭhāpetīti, ācariyānandatthero pana sabbasattānaṃpi cuticittaṃ rūpaṃ nasamuṭṭhāpetīti icchati. Yathāha-khīṇāsavānaṃ cuticittanti visesetvā vuttaṃ.

Kāmāvacarānaṃ pacchimacittassa uppādakkhaṇe yassa cittassa anantarā kāmāvacarānaṃ pacchimacittaṃ uppajjissati. Rūpāvacare arūpāvacare pacchimabhavikānaṃ yeca rūpāvacaraṃ arūpāvacaraṃ upapajjitvā parinibbāyissanti, tesaṃ, cavantānaṃ tesaṃ vacī saṅkhāro nirujjhissati, noca tesaṃ kāyasaṅkhāro nirujjhatīti –

Pana vacanato aññesaṃpi cuticittaṃ rūpaṃ nasamuṭṭhāpetīti viññāyati. Na hi rūpasamuṭṭhāpaka cittassa gabbhagamanādi vinibaddhābhāve kāyasaṅkhārāsamuṭṭhāpanaṃ atthi, na ca yuttaṃ cutoca cittasamuṭṭhānañcassa pavattatīti. Nāpi cuticittaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpetīti pāḷi atthīti.

Anuṭīkāyaṃ pana

Tasmiṃ pāṭhe tesaṃ cavantānaṃ noca kāyasaṅkhāro nirujjhatīti vacanaṃ na kevalaṃ cuticittasseva rūpasamuṭṭhāpanābhāvaṃ sādheti, athakho tato purimānaṃ sabbesaṃ maraṇāsanna cittānaṃ rūpasamuṭṭhāpanābhāvaṃpi sādhetiyevāti dīpeti. Cuti cittasmiṃhi kāyasaṅkhārassa nirodhe paṭisiddhe tato pubbe yāva sattarasamacittā etthantare tassa uppādopi paṭisiddhoeva hotīti. Sabbañcetaṃ vicāretabbaṃ.

Kāyasaṅkhāroti hi assāsapassāso vuccati. Soca suṭṭhu oḷāriko rūpadhammoti nacuticitte tannirodhābhāva vacanena itarāni sukhumānipi rūpāni cuticittaṃ najanetīti sakkā vattuṃ.

[192] Yañca tattha

Na hi rūpasamuṭṭhāpakacittassa gabbhagamanādi vinibaddhābhāve kāyasaṅkhārāsamuṭṭhāpanaṃ atthīti vuttaṃ. Taṃpi na yujjati.

Tānieva hi gabbhagamanādīni imassatthassa sādhakāni bhavituṃ arahanti oḷārikassa kāyasaṅkhārassa asamuṭṭhāpakaṃpi cittaṃ itaraṃ sukhumarūpaṃ pana samuṭṭhāpetiyevāti.

[193] Yaṃpi tattha

Na ca yuttaṃ cutoca cittasamuṭṭhānañcassa pavattatīti vuttaṃ. Taṃpi akāraṇaṃ.

Na hi cutito paraṃ katipayakhaṇamattaṃ cittajarūpapavattiyā koci virodho atthīti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
因此它在自己有力的刹那中生起，而依于羸弱的所依生起，所以自己也极羸弱，因此它们一切那时都不等起色。这里有些人说相续等缘只在心的生时遍满，但对色作支持的时节、食和后生缘法只在住时遍满，应当了知它们依次在生时和住时得到圆满缘。
[191]但在《清净疏》中说理由是："由于无后生缘而且不被食等支持，依于羸弱所依转起，而且自己是客性，而且由业生色而住立于心等起色的处所。"其中"无后生缘"这个应当思察。
因为将要说在结生心的住时虽无后生缘但时节有生色性。因为实在不存在的后心不成为前心刹那中住立的任何色的后生缘。因为它是部分缘。但阿罗汉的死心因为在本性寂止轮回根本的相续中转起而更加寂静，又因为依于因寿行耗尽而更羸弱而到达边际的所依而更加羸弱，所以不等起色。但阿阇黎阿难长老意欲一切有情的死心都不等起色。如说特别说"阿罗汉的死心"。
因为说："在欲界最后心的生时,对谁的心无间将生起欲界最后心,对色界无色界的后有者和将生起色界无色界而般涅槃者,对他们死时语行将灭,但身行不灭。"
由此了知其他的死心也不等起色。因为在缺乏入胎等约束时没有不等起身行的生色心,而且不应当"又死又有心等起转起",而且没有"死心等起色"的经文。
但在复注中说：在那段经文中"对他们死时而身行不灭"的说法不仅证明死心无生色性,而且也确实证明在那之前一切临死心的无生色性。因为在死心中否定身行的灭时,在那之前直至第十七心之间它的生起也就被否定。这一切应当思察。
因为身行说是入出息,而且它是很粗的色法,所以不能因为说死心中它不灭而说死心不生其他细的色。
[192]而在那里说：
"因为在缺乏入胎等约束时没有生色心的身行等起。"那也不适当。
因为正是那些入胎等适合成为这义的证明：虽然不等起粗的身行的心但确实等起其他细色。
[193]而在那里也说：
"而且'又死又有心等起转起'不适当。"那也不是理由。
因为在死后数刹那的心生色转起没有任何相违。


Yañca tattha

Nāpi cuticittaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpetīti pāḷi atthīti vuttaṃ. Tatthapi cuticittaṃ rūpaṃ nasamuṭṭhāpetītipi natthi, aññatra kāyasaṅkhārāti na na sakkā vattunti.

Evaṃ pana yuttaṃ siyā, yathā rūpadhammā ādito paṭisandhikāle ekacittakkhaṇamatte paccayaparittatāyavā attano dandhavutti tāyavā dubbalā honti, tathā pariyosānepi maraṇakāle parikkhīyamānapaccayatāyavā nirodhāsannatāyavā paridubbalāeva hontīti sakkā vattuṃ. Tasmā vatthussa ādiantanissitāni paṭisandhicuticittāni samadubbalānieva hontīti sakkā viññātunti.

Vibhāvaniyaṃ pana

Abhidhammatthavikāsaniyañca pāḷivirodhaṃ maññamāno kiñcimattampi avicāretvā ṭīkāsu vuttanayameva suṭṭhu vikāsayitvā gatoti.

Pathamabhavaṅgamupādāyāti pathama bhavaṅgacittassa uppādakkhaṇato paṭṭhāya. Jāyantamevāti uppādakkhaṇe uppādakkhaṇe uppajja mānameva, na tiṭṭhantaṃ. Naca bhijjamānanti attho. Kāraṇaṃ vuttameva. Tatthāti tasmiṃ pañcasattatividhe citte. Appanājavananti abhiññādvayavajjitaṃ chabbīsatividhaṃ appanājavanacittaṃ. Iriyāpathanti gamanavajjitaṃ tividhaṃpi iriyāpathaṃ.

[194] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Gamanādī’’ti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Na hi aṅgapaccaṅgānaṃ calanaphandanamattaṃpi viññattiyā vinā sijjhati. Kuto gamanaṃ. Naca yathāvuttaṃ appanājavanaṃ viññattiṃ samuṭṭhāpetuṃ sakkotīti. Pi saddena taṃ nakevalaṃ rūpasamuṭṭhāpakamattaṃti dasseti. Sannāmetīti sandhāreti ayamevavā pāṭho siyā, vakkhamānehi cittehi abhisaṅkhataṃ yathāpavattaṃ iriyāpathaṃ apatamānaṃ acalamānaṃ dhāreti upatthambhetīti attho. Upatthambhanañcettha yathāpavattassa iriyāpathassa rakkhanamattaṃ daṭṭhabbaṃ. Naukkhipitvā viya abhinīharaṇaṃ. Itarathā thambhanaviññattiyā pasaṅgo siyāti. Etthaca yathānisinnassavā ṭhitassavā bhavaṅga citte abbokiṇṇe pavattamāne aṅgāni osīdanti patanti. Na tathā imasmiṃ chabbīsatividhe jāgaraṇacitte vakkhamānesucadvattiṃsa vidhesu jāgaraṇacittesupavattamānesu. Tesu pana pavattamānesu aṅgāni upatthaddhāni honti. Na osīdanti na patanti. Pubbe yathā thapitāneva pavattantīti veditabbaṃ.

[195] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Na eva metesu dvattiṃsavidhesu vakkhamānesu ca chabbīsati yā jāgaraṇacittesu pavattamānesū’’ti pāṭho.

Na evametesu chabbīsatiyā jāgaraṇacittesu vakkhamāne suca dvattiṃsa vidhesu pavattamānesūti pana pāṭho yutto. Voṭṭhabbananti manodvāre āvajjanamāha. Na hi pañcadvārikāni javana cittānipi viññattiṃ samuṭṭhāpenti. Iriyāpathupatthambhana mattaṃ vā pisaddena gahithaṃ sandhāya voṭṭhabbanādīni pañcadvārikānipi gahitāniti daṭṭhabbaṃ. Etthaca iriyāpathonāma gamanādinā tena tena avatthāvisesena pavattā rūpadhammāeva. Evaṃ santepi kiñcicittaṃ rūpa sāmaññameva janeti na tatoparaṃ. Kiñci aññacittassa vasena yathāpavattaṃ iriyāpathaṃ rakkhituṃeva sakkoti, na appavattaṃ iriyāpathaṃ pavattetuṃ. Kiñci viññattiṃ samuṭṭhāpetvā appavattañca iriyāpathaṃ pavattetuṃ sakkoti. Aññānica kāyika vācasika vikārāni janetuṃ sakkoti. Yānica cittāni uttarakiccaṃ janetuṃ sakkonti. Tāni heṭṭhimaheṭṭhimaṃ kiccaṃ janetuṃ sakkontiyevāti dassanatthaṃ ayaṃ vibhāgo katoti veditabbo.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
而在那里说："也没有'死心等起色'的经文。"在那里也不能说"死心不等起色"和"除了身行"都没有。
但这样应当适当：如色法在开始结生时因为缘少或因为自己迟钝转起而在一心刹那中羸弱，如是在最后死时也因为缘耗尽或因为接近灭而极羸弱。所以可以了知依于所依的始终的结生死心都同样羸弱。
但在《清净疏》和《阿毗达摩义显明》中以为违背经文，完全不思察就只是善加开显注释书中所说的方法而去。
"从第一有分起"即是从第一有分心的生时起。"只是生起"即是在生时生时只是生起，不是住立。也不是坏灭的意思。理由已说。"在那里"即在那七十五种心中。"安止速行"即是除二神通的二十六种安止速行心。"威仪"即是除了行走的三种威仪。
[194]但在《清净疏》中说："行走等"。那不适当。
因为没有表也不能成就肢节的动摇，何况行走。而且如所说的安止速行不能等起表。以"也"字显示它不仅是生色。"使屈"即是支持，或者这才是读法，意思是对被所说诸心所作的如转起的威仪，使不倒不动而持、支持。这里支持应当了解只是保护如转起的威仪，不是如举起那样引导。否则将有支持表的过失。
这里应当了知：如对已坐或已立者，当有分心不间断转起时肢节下沉、倒下。不如是在这二十六种觉醒心和将说的三十二种觉醒心转起时。但在它们转起时肢节被支持，不下沉不倒下。如前所立而转起。
[195]但在《清净疏》中读作："不如是在这三十二种和将说的二十六种觉醒心转起时。"
但"不如是在这二十六种觉醒心和将说的三十二种转起时"这个读法适当。"确定"说的是意门转向。因为五门速行心也不等起表。或者应当了解针对以"也"字所取的只是威仪支持而取五门的确定等。
这里所谓威仪就是以行走等那个那个特殊状态而转起的色法。虽然如此，某心只生普通色不过此，某心只能保护依其他心而如转起的威仪，不能使未转起的威仪转起，某心能等起表和能使未转起的威仪转起，能生其他身语变化。凡是诸心能生上作用，它们必定能生下下作用，应当了知为显示这个意思而作这个分别。


[196] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Yaṃpana cittaṃ viññattijanakaṃ, taṃ ekaṃsato iriyāpathu patthambhakaṃ. Iriyā pathassa viññattiyā saha avinābhāvato’’ti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Idha hi iriyāpathupatthambhanaṃnāma viññattirahitamevā dhippetaṃ, na viññattisahitaṃ. Itarathā appanājavanānaṃpi viññattijanakatā āpajjeyyāti. Somanassajavanāni terasāti hasituppādena saddhiṃ lobhamūlato mahā kusalato mahā kriyato ca cattāricattārīti terasa somanassajavanāni. Tesupana kusalā kusalato aṭṭhaputhujjanānaṃ. Diṭṭhivippayuttā kusalakusalato chasekkhānaṃ. Kriyato pañcakhīṇāsavānanti daṭṭhabbaṃ. Sabbaṃ kāyavacīmanokammaṃ ñāṇapubbaṅgamaṃ ñāṇānuparivattanti vacanato vicāraṇakiccarahito hasituppādo sabbaññubuddhānaṃ nasambhavatīti evaṃ pavatto vādo aṭṭhakathāyaṃ paṭikkhittoyeva. Tasmiṃvāde hi sati itaresaṃpi ahetukacittānaṃ ñāṇavippayuttamahā kriyajavanānañca buddhānaṃ asambhavo āpajjati. Tasmā tesaṃ hasituppādacittena pavattassa sitakammassa pubbāparapavattānaṃ ñāṇānaṃ vasena ñāṇapubbaṅgamatā ñāṇānuparivattatā ca veditabbāti. Sītuṇhotusamaññātāti idaṃ sītaṃ idaṃ uṇhanti evaṃ sabba lokiyamahājanehi suṭṭhu paricchinditvā ñātā. Ṭhitippattāvāti attano ṭhitibhāvaṃ ṭhitikkhaṇaṃvā pattāeva. Na pana cittamiva jāyanta mattāti attho. Kāraṇaṃ vuttameva.

[197] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Pacchājātādipaccayupatthambhalābhena ṭhitikkhaṇeeva utuojānaṃ balavabhāvoti vuttaṃ tejodhātu ṭhitippattātiādi’’. Tattha pacchājātapaccayavacanaṃ heṭṭhā vicāritameva.

Apica, yadi utuno balavabhāvo rūpuppādanañca pacchājātapaccayāyattaṃ siyā. Evaṃ sati so paṭisandhicittassa ṭhitikkhaṇe rūpaṃ na samuṭṭhāpeyya, tadā pacchājātapaccayasseva abhāvato. Vakkhatica ṭhitikālamupādāya utusamuṭṭhānāti. Etthaca ṭhitikālanti paṭisandhicittassa ṭhītikālo vuttoti. Tasmā pacchājātapaccayavacanaṃ vicāretvā sampaṭicchitabbanti. Ojāsaṅkhāto āhāroti kammasamuṭṭhānādivasena catubbidho ajjhattasantāna gatoasitapītakhāyitasāyitavasena catubbidho, bahiddhasantā nagatoca ojāsaṅkhāto duvidhāhāro. Tadubhayāpica saṃsagga vasena laddhupatthambhā evarūpaṃ samuṭṭhāpentīti vuttaṃ ajjhoharaṇa kāleti. Etthaca bahiddhāsambhūtena utunā saha ajjhatta sambhūtānaṃ catusamuṭṭhānānaṃ utuojānaṃ viya bahiddhāsambhūtāya ojāyapi ajjhattaṃ rūpasamuṭṭhānaṃ sabbaaṭṭhakathāsu vuttaṃ.

Yathāha-majjhimaṭṭhakathāyaṃ

Kabaḷīkārāhāro tāva mukhe thapitamatto eva aṭṭharūpāni samuṭṭhāpeti. Dantavicuṇṇitaṃ pana ajjhoharīyamānaṃ ekekaṃ sitthaṃ aṭṭha aṭṭha rūpāni samuṭṭhāpetīti.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
[196]但在《清净疏》中说："而能生表的心必定是威仪支持者，因为威仪与表不可分离。"那不适当。
因为这里所谓威仪支持只是指无表，不是有表。否则安止速行也将成为能生表。十三喜速行即是与笑生共，从贪根、大善、大唯作各四为十三喜速行。其中应当了知：善不善八种为凡夫的，离见善不善六种为有学的，唯作五种为漏尽者的。因为说"一切身语意业以智为前导、以智相随"，所以无思察作用的笑生不可能属于一切知佛，如是流传的说法在注释书中已被否定。因为若接受那说法，其他无因心和离智大唯作速行也将成为佛陀不可能有。所以应当了知它们由笑生心转起的微笑业依前后转起的智而有以智为前导、以智相随性。
"为冷热时节所共知"即是"这是冷，这是热"如是被一切世间大众善加区别而知。"已达住立"即是已达到自己的住立性或住刹那。不像心只是生起的意思。理由已说。
[197]但在《清净疏》中说："'火界已达住立'等是因为得到后生等缘支持而在住刹那时节食素有力性。"其中后生缘的说法前已思察。
而且，如果时节的有力性和生色依赖后生缘，如是的话它在结生心的住刹那不会等起色，因为那时没有后生缘。而且将说"从住时起有时节等起"。这里"住时"说的是结生心的住时。所以后生缘的说法应当思察后接受。
"所谓食素的食"即是依业等起等方式四种，依所食、所饮、所咀嚼、所尝方式四种，进入内相续和进入外相续两种所谓食素的食。说"在吞咽时"是因为那两者由结合方式得到支持而等起色。这里在一切注释书中说外生的时节与内生的四等起的时节食素一样，外生的食素也在内部等起色。
如在《中部注》中说："段食一放在口中就等起八色。而被牙齿研碎吞咽时每一口都等起八八色。"


Ācariyadhammapālattherena pana yadi bahiddhasambhūtā ojā rūpaṃ samuṭṭhāpeyya, evaṃ sati yathā bahiddhasambhūto utu ajjhattañca bahiddhāca rūpaṃ samuṭṭhāpeti. Tathā sā bahiddhāpi rūpaṃ samuṭṭhāpeyya. Na pana samuṭṭhāpeti. Tasmā sā ajjhattaṃ patvāpi rūpaṃ na samuṭṭhā petiyeva. Ekantena pana ajjhattaojāeva samuṭṭhāpeti. Sā pana tassā upatthambhanapaccayoeva hotīti adhippāyena mukhe thapitamattoeva. Na saṅkhādito. Tattakenapi abbhantarassa paccayo hotiyeva, kenāha aṭṭha aṭṭha rūpāni samuṭṭhāpetīti majjhimaṭīkāyaṃ vuttaṃ. Yasmā pana upādinnakā utu ojānāma suṭṭhu paṇītarūpā honti, tasmā bahiddhā ojāpi ajjhattaṃ patvā tena utunā suṭṭhu sediyamānā tāyaca ojāya suṭṭhu upatthambhīya mānā sarīre medasinehupacayavasena rūpaṃ samuṭṭhāpetiyevāti yuttaṃ. Ajjhoharaṇakāleti idañca suṭṭhu balavabhāvappatta kālaṃ sandhāya vuttaṃ. Visuddhimagge pana mātarā paribhuttāhāropi dārakassa sararaṃ pharitvā rūpaṃ samuṭṭhāpeti. Sarīre makkhitāhā ropi rūpaṃ samuṭṭhāpetīti vuttaṃ. Mukhe thapitamattoeva aṭṭharūpāni samuṭṭhāpetītica pubbe vuttanti. Ṭhāna pattovāti attano ṭhitikkhaṇaṃ pattoeva. Etthaca catūsu samuṭṭhānesu utueva mahanto mahāthāmo mahāvipphāroca hoti. So hi sakalassapi okāsalokassa bahiddhā saṅkhāralokassaca samuṭṭhā pako vināsako ca hoti. Sattalokassaca soeva mahanto ajjhattasambhārabhūto hoti. Itarāni pana tīṇi tassa parivāramattānieva sampajjantīti.

Hadaya indriya rūpāni kammajāneva, na cittajādini. Yadievaṃ vippasannāni kho te āvuso sāriputta indriyāni. Katarena tvaṃ etarahi vihārena viharasīti kasmā vuttanti. Indriyasambhārānaṃ vaṇṇānaṃ samāpatti cittasamuṭṭhitānaṃ visadavippasannatāvasena upacari tattāti. Tathā hi ekābaddhapavattāni catujarūpāni ekasmiṃ vippasanne sabbāni vippasannāneva honti. Milāteca milātānevāti. Utucittāhārā pana tesaṃ navannaṃ upatthambhanapaccayā hontīti veditabbaṃ. Ettha ca uppalapadumāni viya kammajarūpāni daṭṭhabbāni. Tesaṃ bījaṃ viya kammaṃ. Kaddamodakāni viya utuāhārādīni. Viññatti dvayaṃ cittajameva. Tathā hi taṃ cittasahabhū cittānuparivattidhammesu bhagavatā niddiṭṭhanti. Saddocittotujoti kasmā vuttaṃ. Nanunidhikaṇḍasutte suvaṇṇatā susaratā susaṇṭhānaṃ surūpatātiādinā tādisena kammavisesena saddasampattināma vuttāti. Saccaṃ, kammavisesena pana yathā suvisado sumadhuro saddo pavattati, tathā ṭhānakaraṇagatānaṃ upādinnakasarīrānaṃ susaṇṭhitatā vāta semhādīhi apalibuddhatāca hoti. Tasmā tammūlikāsaddasampatti kammaphalesu pakkhipitvā susaratāti vuttā. Na ekantena saddassa kammajanitattāti veditabbā.


我来将这段巴利文直译成简体中文：
但阿阇黎法护长老说：如果外生食素能等起色，如是的话如外生时节在内外等起色，如是它也应在外等起色。但它不等起。所以它即使到达内部也确实不等起色。但一定只有内食素等起。而它只是那个的支持缘，以这个意趣在《中部注》中说"一放在口中"，不是从咀嚼起。即使那么少也确实成为内部的缘，所以说"等起八八色"。
但因为所谓执受的时节食素是很殊胜的色，所以外食素到达内部时被那时节很好地煮熟，被那食素很好地支持，依身体脂肪润泽积聚方式确实等起色是适当的。"在吞咽时"这也是针对达到很有力时说的。但在《清净道论》中说："母亲所食的食物也遍满孩子的身体而等起色。涂抹在身体上的食物也等起色。"前面说"一放在口中就等起八色"。
"已达处所"即是已达到自己的住刹那。这里在四等起中只有时节是大、大力、大广。因为它是一切空间世界和外行世界的等起者和坏灭者。对有情世界它也是大内资具。但其他三只成为它的随从。
心、根色只是业生，不是心生等。如果这样，为什么说："友舍利弗，你的诸根很清净。你现在住于哪种住？"因为依能力资具的色由定心等起而有清净明净性。如是相续结合的四生色在一个清净时一切都清净，在萎时一切都萎。但应当了知时节、心、食是那九个的支持缘。
这里应当视业生色如莲花，业如它们的种子，时节食等如泥水。表二只是心生。如是它被世尊说在心俱有心随转法中。为什么说"声是心时节生"？在《宝藏经》中不是以"金色性、妙声性、妙形性、妙色性"等说这样的业特胜名为声圆满吗？是的，但由业特胜使如是清净甜美的声音转起，如是发声处所的执受身体善住立而不被风痰等障碍。所以以它为根本的声圆满被放入业果中而说"妙声性"。应当了知不是声一定由业生。


Lahutādittayaṃ utucittāhārehi sambhotīti kasmā vuttaṃ. Nanu appābādhasaṃvattanikā esā māṇava paṭipadā, yadidaṃ avihiṃsāti vuttaṃ. Appābādha paccayasamuṭṭhitañca etaṃ rūpattayaṃ. Tathā hi dandhattādi kara dhātukkhota paṭipakkhapaccaya samuṭṭhānatā etassa vuttāti. Vuccate, kammajarūpānināma udake pakkhittāni satapākatelāni viya pakatiyāva kammānurūpaṃ lahu mudu kammañña bhūtāni honti. Tasmā tesaṃ visuṃ lahutādi vikāronāma natthi. Yato tesaṃ ekasmiṃbhave ekāaddhā paccuppannatāva labbhatīti. Evañca katvā yamakesupi tesaṃ kālabhedo paṭisandhivutiparicchinnena addhā paccuppanneneva gahitoti. Yasmā pana cittaṃnāma nānānīvaraṇabhedavasenavā sukha dukkha pīti passaddhi saddhā paññādi vasenavā nānā khaṇesu nānā avatthā yuttaṃ hoti. Tathā utuāhārāca sappāyā sappāyabhedavasena. Tasmā tehi tīhi samuṭṭhita rūpānieva nānākhaṇesu garukalahukādi vasena nānāvikārayuttāni honti. Yato tesaṃ santati samaya vasena kālabhedo labbhati. Evañca katvā yamakesupi akammajānaṃ pavattikāle khaṇasantativasenapi kālabhedo gahitoti. Nanu kammavipākajā ābādhāti vuttaṃ. Satica kamma samuṭṭhāne ābādharūpe tatovuṭṭhānabhūto kammajo lahutādi guṇopi visuṃ labbhamāno siyāti. Na. Yesañhi vasena imasmiṃ sarīre kammavipākajānāma ābādhā uppajjanti. Tāni upapīḷakupa ghātakakammānipi gatikālapayoga vipattiyo labhamānāni eva sarīraṭṭhakā pathavādayo vātapittādayoca utusamuṭṭhānā dhātuyo khobhetvā nānābādhe uppādenti. Utusamuṭṭhānāsu pana khubbhitāsu itarāni tadanugatikāni eva honti. Teneva hi sītenapi ruppati, uṇhenapi ruppati, jigacchāyapi ruppati, vipāsāyapi ruppatītiādinā utupadhānova rūpadhammānaṃ ruppanapaccayo vuttoti. Tasmā kevalaṃ kammasamuṭṭhāno ābādhonāma natthi. Yato yathāvutto kammajo lahutādiguṇonāma visuṃ labbhamāno siyāti.

Yasmā pana avihiṃsā kammanibbattā sattā tesaṃ upapīḷakādīnaṃ kammānaṃ suvidūratāyaceva sarīrakoṭṭhāsānaṃ ghanasiniddhasaṇṭhitiyā dukkhobhaniyatāyaca nibbattabhave nirābādhā honti. Tasmā tadatthaṃ sandhāya appābādhasaṃvattanikā esā māṇavapaṭipadā. Yadidaṃ avihiṃsāti vuttaṃ, na pana appābādhanimittassa lahutādittayassa kammasamuṭṭhānatāya. Evañca katvā rūpakaṇḍena kammassakaṭattārūpesu eva etaṃ rūpattayaṃ niddiṭṭhanti daṭṭhabbaṃ. Rūpakalāpānāma ekasmiṃ paramāṇusmiṃpi bahuvidhā hutvā pavattanti. Tasmā catujarūpa kalāpesu ghanabhāvena pavattamānesu kalāpantarabhūtā ākāsadhātupi dissamānāeva hotīti katvā catujesu tassā gahaṇaṃ kataṃ. Kāmaṃ sabbānipi anipphannarūpāni kenaci paccayena anipphāditāni honti. Tesu pana na tathā lakkhaṇarūpāni. Yathā itarāni cittādi paccaya visesena dissamāna visesāni hontīti vuttaṃ lakkhaṇarūpāni na kutoci jāyantīti. Jāyamānādi rūpānanti jāyamāna jiyyamāna miyyamānānaṃ rūpakalāpānaṃ. Sabhāvattāti jātijarāmaraṇasaṅkhātalakkhaṇasabhāvamattattā. Etthaca rūpakaṇḍe utusamuṭṭhānanti ca āhārasamuṭṭhānanti ca vuttaṃ natthi. Paṭṭhāne eva vuttaṃ.




我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
为什么说轻快等三法是由气候、心识、食物所生？这样说是否有误？因为经中说:"婆罗门子,这种不伤害的修行方法能导致少病"。而且这三种色法是由少病的因缘而生。如同所说,它们是由对治迟钝等性质的界扰乱的相反因缘所生。
对此解释如下:业生色法就如同投入水中的经过百次煎熬的油,本性上自然随顺于业而成为轻快、柔软、适业的界。因此它们没有单独的轻快等变化。所以在一期生命中,它们只能在单一的现在时获得。基于此理解,在《双论》中它们的时间差异也仅以结生、住、变坏所限定的现在时来把握。
而名为心识的,由于各种障碍的差异,或由乐、苦、喜、轻安、信、慧等的差异,在不同刹那呈现不同状态。同样地,气候和食物也因适宜与否而有差异。因此由这三者所生的色法在不同刹那中会有沉重、轻快等不同变化。所以它们依相续和时节而有时间差别。基于此理解,在《双论》中非业生色法在转起时也依刹那和相续而有时间差别。
有人说:"不是说有业异熟所生的病苦吗?"若有业所生的病苦色法,则由此所生的业生轻快等功德也应该能单独获得。不然。因为在这个身体中所谓的业异熟所生病苦生起,是那些压迫性和破坏性的业,在得到趣处、时节、加行的违逆时,扰乱了身体中的地等八法和风、胆等气候所生的界,而产生各种病苦。当气候所生的界受到扰乱时,其他的界也随之而动。所以说:"为寒所恼,为热所恼,为饥所恼,为渴所恼"等,以气候为主的是色法受损的因缘。因此没有单纯由业所生的病苦。所以如前所说的业生轻快等功德不能单独获得。
因为不伤害业所生的众生,由于远离那些压迫等业,以及身体部分形成坚固润泽难以扰动的状态,所以在所生的生命中无病。因此针对这个意义说:"婆罗门子,这种不伤害的修行方法能导致少病。"而不是因为能生少病之因的轻快等三法是业所生。基于此理解,应当理解这三种色法在《色品》中只在业与业生色中被说明。
色聚即使在一个极微中也以多种方式转起。因此当四生色聚以密集方式转起时,作为色聚之间的虚空界也是可见的,所以在四生色中包括了虚空界。虽然一切非完成色都是由某些因缘所生,但在其中,相色不像其他(非完成色)那样因心等因缘的差异而显现差异,所以说相色不从任何处生起。"生起等色"是指正在生起、正在衰老、正在死亡的色聚。"以自性"是指仅具有生、老、死等相的自性。在这里,《色品》中没有说"气候所生"和"食物所生",这是在《发趣论》中说的。


Ettha siyā, jaratā aniccatā pāḷiyameva na kutoci samuṭṭhānāti vuttā. Tasmā idhapi tāsaṃ nakutoci samuṭṭhānesu gahaṇaṃ yuttaṃ. Upacayasantatiyo pana pāḷiyaṃpi kutoci samuṭṭhānesu vuttā. Aṭṭhakathāyaṃpi tāhi saddhiṃ visati kammajarūpāni sattarasa cittajarūpāni cuddasa utujarūpāni terasa āhāraja rūpāni vuttāni. Tasmā idha tāsaṃ nakutocisamuṭṭhānatā navattabbāti. Vuccate, rūpajanakānaṃ jananabyāpāronāma attanā janitarūpānaṃ uppādakkhaṇe eva pharati. Na-tato paraṃ, tasmā tasmiṃ khaṇe labbhamānā upacayasantatiyoyeva kutoci jātapariyāyaṃ arahanti, na jaratā aniccatāyoti katvā pāḷiyaṃ aṭṭhakathā yaṃca tāsaṃeva kutoci samuṭṭhānesu gahaṇaṃ kataṃ. Apica, pubbe ajātā dhammā paccaye sati jāyanti. Asati na jāyantīti atthi. Jātā pana dhammā paccaye sati jiyyanti, miyyanti. Asati najiyyanti namiyyantīti natthi, tasmā purimānaṃ dvinnaṃ pavatti ekantena paccayāyattā hoti. Pacchimānaṃ dvinnaṃ pavatti pana ekantena paccaya nirapekkhā hotīti iminā pariyāyena tāsaṃ tesu gahaṇaṃ agahaṇañca veditabbaṃ. Yaṃ pana suttapadesu jarāmaraṇaṃ bhikkhave saṅkhataṃ paṭicca samuppannanti vuttaṃ. Taṃ jātiyā satieva tadubhayaṃ paññāyati. Asati na paññāyatīti iminā pariyāyena vuttanti veditabbaṃ. Idha pana pubbe vuttanayena itara anipphannarūpāni viya cattāripi etāni cittādipaccayavisesena dissamānavisesāni na hontīti catunnaṃpi na kutoci jātatā vuttā. Evaṃsantepi sārataraṃ pāḷinayaṃ atidhāvanto viya hotīti upacayasanta tīnaṃ kutoci samuṭṭhānesu saṅgahoeva seyyoti. [Rūpasamuṭṭhānanayo]



provided by EasyChat

159. Eko eva jāti saṅkhāto uppādo etesanti ekuppādā. Ekoeva aniccatāsaṅkhāto nirodho etesanti ekanirodhā. Ekasaddo cettha saṅkhāne pavatto. Tasmā tena yāni rūpāni ekāyaeva jātiyā jāyanti. Ekāya eva aniccatāya nirujjhanti. Tesaṃ piṇḍi idha rūpakalāponāmāti dasseti. Ye pana kalāpagata rūpagaṇanāya ekasmiṃ kalāpepi anekāni jātiādīni kappenti, tesaṃ mūlaṭīkāya nasameti. Yuttica natthi. Vuttañhi tattha ekekakalāpa pariyāpannānaṃ rūpānaṃ saheva uppādādipavattito ekekakalāpassa uppādādayo ekekāva hontīti yathā ekekassa kalāpassa jīvitindriyaṃ kalāpā nupālakaṃ upādāya rūpanti vuccati. Evaṃ kalāpuppādādi sabhāvā jātiādayo upādāyarūpānicceva vuccanti. Evaṃ vikārapariccheda rūpānica yojetabbānīti. Yadica yo āyatanānaṃ ācayo. So rūpassa upacayotica yo rūpassa upacayo. Sārūpassa santatītica vuttattā tāni jātiādīni lakkhaṇarūpāni visuṃvisuṃ rūpānaṃeva, nakalāpassāti vucceyyuṃ. Catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo rūpīnaṃ dhammānaṃ āyūtiādinā vuttattā cakkhādi jīvitādīnipi ekasmiṃ kalāpe anekānieva āpajjeyyuṃ. Tasmā tathā kappanaṃ akatvā ekasmiṃ kalāpe aññāni upādārūpāni viya lakkhaṇarūpānipi ekekānievāti niṭṭhaṃ gantabbanti.

Eko samāno mahābhūtasaṅkhāto nissayo etesanti ekanissayā. Ettha pana samānatthe ekasaddo yutto. Catunnaṃ bhūtānaṃ nissayatāsambhavato. Yānicaekuppādatādīhitīhilakkhaṇehi yuttāni. Tāni ekantena sahavuttīni nāma hontīti vuttaṃ sahavuttinoti. Dasaparimāṇāniassātidasakaṃ. Dasannaṃ samūho vā dasakaṃ. Cakkhunā upalakkhitaṃ dasakanti cakkhudasakaṃ. Cakkhupadhānaṃvā dasakaṃ cakkhudasakaṃ. Esanayo sesesupi. Yasmā pana cittajo saddo viññattivikārena vinā napavattati. Viññattivikāroca tena saddena vinā napavattati. Tasmā cittajaṃ saddanavakaṃvā vacīviññattinavakaṃvā nasambhavatīti adhippāyena vacīviññatti sadde hi ca sahavacīviññatti dasakanti vuttaṃ. Ettha pana viññatti vikāro saddena vinā napavattatīti idaṃ tāva yujjati. Yā tāya vācāya viññatti viññāpanā viññāpitattaṃ. Idaṃ taṃrūpaṃ vacīviññattīti hi vuttaṃ. Viññattivikārarahitaṃ pana cittajaṃ saddanavakaṃ. Aṭṭhakathāsu āgatameva. Yathāha-paṭiccasamuppāda niddesesu paṭisandhikkhaṇato uddhaṃ pavattaututoceva cittatoca saddanavakanti.

Mahāaṭṭhakathā nayena viññatti rahito vitakka vipphāra saddonāma asota viññeyyo cittajo saddo labbhati. So pana saṅgahakārena paṭisiddho. Yathāha-paṭṭhānepi cittasamuṭṭhānaṃ saddāyatanaṃ sotaviññāṇassa ārammaṇapaccayena paccayoti āvataṃ. Tasmā vinā viññattighaṭṭanāya uppajjamāno asota viññeyyo vitakkavipphārasaddonāma natthīti. Visuddhimagge assāsa passāse cittajaṃ saddanavakaṃ vuttaṃ. Yathāha-cittaje assāsa passāsa koṭṭhāsepi ojaṭṭhamakañceva saddocāti navāti, saddanavakeca āgate saddalahutādi dvādasakaṃpi āgatameva hoti. Tasmā suddhaṭṭhakaṃ, saddanavakaṃ, kāyaviññatti nākaṃ, vacīviññatti dasakaṃ, lahutādekā dasakaṃ, saddalahutādidvādasakaṃ, kāyaviññatti lahutādi dvādasakaṃ, vacīviññattisaddalahutādi te rasakanti aṭṭhacittajakalāpā paccetabbāti. Saccasaṅkhepe pana sadda lahutādi dvādasakaṃ visuṃ agahetvā cittaja kalāpā satteva vuttā.



我将为您完整翻译这段巴利文：
159. 因为它们有同一个称为"生起"的生，所以称为"同生"。因为它们有同一个称为"无常"的灭，所以称为"同灭"。这里的"一"字是用于表示集合。因此，由此表明那些色法以同一个生而生，以同一个无常而灭，它们的集合在此称为色聚。有些人在计算色聚中的色法时，认为即使在一个色聚中也有多个生等[特相]，这与根本复注不相符，也没有合理性。因为在那里说："由于属于每一色聚的诸色法同时生起等，每一色聚的生起等只有一个，就像每一色聚的命根被称为色聚维持的所造色一样。如此，色聚的生起等性质的生等被称为所造色。变化和限定色也应如此理解。"如果说"诸处的积集即是色法的积集"，以及"色法的积集即是色法的相续"，那么这些生等表征色法应该是分别属于各个色法的，而不是属于色聚的。又因为说"依四大种而有净色，诸色法的寿命"等，则眼等和命根等在一个色聚中也会变成多个。因此，不应作如此安立，应该确定在一个色聚中，表征色法如同其他所造色一样，都是各一个。
因为它们有同一个称为"大种"的所依，所以称为"同所依"。这里的"一"字适合表示"相同"之义，因为四大种都具有能作所依的特性。凡是具有同生等三种特相的，必定是俱生法，所以说是"俱生"。具有十种度量的称为"十法"，或者说是十法的集合称为"十法"。以眼为特征的十法称为"眼十法"，或以眼为主的十法称为"眼十法"。其他的也以此类推。又因为心生声音离不开表色变化，表色变化也离不开那个声音，所以心生声九法或语表九法是不可能的，基于这个意思说"语表声十法"。这里，表色变化离不开声音这一点是合理的，因为说："由此语言而有表示、令知、被令知的状态，这色法即是语表。"但是，不具表色变化的心生声九法在注释书中是存在的。如说："在缘起分别中说，结生刹那之后，由时节和心产生声九法。"
根据大注释书的观点，有一种不含表色、由寻的扩展所生的、非耳识所知的心生声音。但这被《摄阿毗达摩义论》否定了。如说："在发趣论中也说：'心所生的声处是耳识的所缘缘'。因此，没有不依表色撞击而生起的、非耳识所知的寻的扩展声。"在《清净道论》中提到呼吸中的心生声九法。如说："在心生出入息部分也有八法聚和声，共九法。"当提到声九法时，声轻快性等十二法也包含在内。因此，应当承认有八种心生色聚：纯八法、声九法、身表九法、语表十法、轻快性等十一法、声轻快性等十二法、身表轻快性等十二法、语表声轻快性等十三法。但在《谛要略》中，没有单独列出声轻快性等十二法，只说有七种心生色聚。


Ṭīkāsu panassa porāṇaṭīkāyaṃ

Mahāṭṭhakathānayena viññattirahite asota viññeyye vitakka vipphārasadde saddanavakaṃ dassetvā puna vādantaraṃ dassentena. Apica, mahājanasannipātassa dūrato apaññāyamānakkharapadabyañjanattho cittasamuṭṭhānanighosasaddo aviññattiko evāti vadanti. Tathā migapakkhīnaṃca aññamaññaṃ bhāsaṃ ajānantānaṃ andhadamiḷādinaṃ aviññattiko cittasamuṭṭhānasaddo atthīti vuttaṃ.

Tattha viññattirahito asotaviññeyyo vitakkavipphāra saddo aṭṭhasāliniyaṃ paṭikkhitto. Mahājanasannipātassa citta samuṭṭhāna nighosasaddopi āsanne ṭhitānaṃ paññāyamānakkharapada byañjanattho saviññattikoeva hoti. Itarathā sabbepi citta jasaddā dūratare ṭhitānaṃ apaññāyamāna padabyañjanāeva hontīti sabbepi viññattirahitā siyunti. Naca migapakkhiādīnaṃ cittajo saddo viññattirahito hoti. Samānajātiyānaṃ paresaṃ adhippāyattha viññāpanatoti.

Pacchima ṭīkāyaṃ panassa

Saddanavakaṃ panettha accharā saṅghāta pāṇippahārādi sadda sahitaṃ aṭṭhakamevāti vuttaṃ. Taṃpi na yuttaṃ.

Tādiso hi saddo cittapaccayo utusamuṭṭhānoeva. Tasmā visuddhimagge vuttanayena assāsapassāsevā avacīghosesu kadāci cittasahitesu ukkāsita khipita vamita chaḍḍitasaddādīsu pivā etaṃ saddanavakaṃ veditabbanti. Utujakalāpesu pacchimā dvepi kasmā bahiddhā nalabbhanti. Nanu bahiddhāpi rūpānaṃ lahu garu mudu thaddha kammaññatā dissantīti. Saccaṃ, tā pana bhūtānaṃ omattādhimatta vasena honti, na pana lahutādittayavasenāti daṭṭhabbaṃ. Kasmā pana ākāsadhātuca lakkhaṇarūpānica rūpakalāpesu nagahitānīti vuttaṃ kalāpānantiādi. Ākāsadhātukalāpānaṃ pariccheda mattattā kassaci rūpakalāpassa aṅgabhūtā avayavabhūtā na hoti, lakkhaṇarūpānica sabbesaṃpi kalāpānaṃ uppādādi lakkhaṇa mattattā vikārarūpāni viya kalāpānaṃ bhedakarāni aṅgabhūtāni kalāpavisesapaññāpanassa kāraṇabhūtāni na honti. Tasmā tāni tesu nagahitānīti dasseti. Etena ekuppādātiādinā pubbe vuttaniyamo nipphannarūpānaññeva, na anipphannarūpānaṃ. Tesaṃ pana kalāpa bheda karaṇa meva kalāpaṅganti ca dīpeti. Evañca katvā ekanirodhaṅgarahitassapi viññattidvayassa kalāpabheda karattāeva tesu gahaṇaṃ suṭṭhu upapannaṃ hotīti veditabbanti. [Kalāpayojanā]



我来为您翻译这段巴利文：
在诸复注中，在古复注里：
根据大注释书的观点，先说明不含表色、非耳识所知的寻的扩展声中的声九法，然后显示另一种观点说："而且，大众集会时从远处听不清楚字句含义的心生噪声是无表的。同样地，相互不解对方语言的野兽、鸟类以及盲人、达米罗人等所发的无表心生声音是存在的。"
其中，不含表色、非耳识所知的寻的扩展声在《殊胜义注》中被否定。大众集会时的心生噪声，对于站在近处的人来说字句含义是可以理解的，所以是有表的。否则，所有的心生声音对于站在较远处的人来说都会是听不清楚字句的，那么一切声音都将成为无表的了。而且野兽、鸟类等的心生声音也不是无表的，因为它们能向同类传达意图的含义。
在后期复注中则说：
这里的声九法只是与弹指、手掌相击等声音相应的八法。这也不妥当。
因为这样的声音是以心为缘的时节所生的。因此，应当依据《清净道论》所说的方式，理解这声九法是在出入息或非语音中有时与心相应的咳嗽声、打喷嚏声、呕吐声、吐痰声等。在时节生色聚中，为何最后两种在外界中不存在？难道在外界的色法中不是也能见到轻、重、软、硬、适业性吗？确实如此，但那些是由于界的程度不同而有，而不是由于轻快性等三法而有，应当如此理解。为何虚空界和表征色法不被包含在色聚中呢？因此说"诸色聚"等。虚空界由于只是色聚的界限，不能成为任何色聚的成分或部分；表征色法由于只是一切色聚的生等相，如同变化色法一样，不是构成色聚差别的成分，不是显示色聚特殊性的原因。所以它们不被包含在色聚中。由此表明，前面所说"同生"等规则只适用于完成色，而不适用于非完成色。而且也显示它们只是造成色聚差别的因素，而不是色聚的成分。这样理解的话，虽然两种表色不具有同灭这一特相，但由于它们能造成色聚的差别，所以被包含在其中是完全合理的。【色聚相应】

160.Yathārahanti sabhāvakā bhāvakānaṃ paripuṇṇāpari puṇṇindriyānañca arahānurūpato. Anūnānīti paripuṇṇāni. Nañhi idaṃ nāmarūpaṃ kāmaloke pavattiyaṃ na labbhatīti atthīti.

[198] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Yathārahanti sabhāvakaparipuṇṇāyatanānaṃ anurūpato’’ti vuttaṃ, taṃ na sundaraṃ.

Na hi anūnānīti idaṃ puggalavasena visesanaṃ hotīti. Saṃsedajānañcevaopapātikānañcāti ettha mahāsīhanādasutte-

Catasso kho imā sāriputta yoniyo. Katamā catasso, aṇḍajā yoni jalābujā yoni saṃsedajāyoni opapātikā yonīti. Ye kho te sāriputta sattā aṇḍakosaṃ abhinibbhijja abhinibbhijja jāyanti, ayaṃ vuccati sāriputta aṇḍajā yoni. Ye kho te sāriputta sattā vatthikosaṃ abhinibbhijja abhinibbhijja jāyanti. Ayaṃ vuccati sāriputta jalābujā yoni. Ye kho tesāri puttasattāpūtimacchevā jāyanti. Pūtikuṇapevā pūtikummāsevā candanikāyavā oḷigallevā jāyanti, ayaṃ vuccati sāriputta saṃsedajā yoni. Devā nerakā ekacce ca manussā ekacceca vinipātikā ayaṃ vuccati sāriputta opapātikā yonīti vuttaṃ.

Aṭṭhakathāyañca aṇḍe jātā aṇḍajā. Jalābumhi jātā jalābujā. Saṃsede jātā saṃsedajā. Vinā etehi kāraṇehi uppattitvā viya nibbattā abhinibbattāti opapātikā. Abhinibbhijja jāyantīti bhinditvā nikkhamanavasena jāyanti. Pūti kuṇapetiādīhi aniṭṭhaṭṭhānāneva dassitāni. Iṭṭhesu sappi telamadhuphāṇitādīsu sattā jāyantievāti vuttaṃ. Etthaca purimesu dvīsu pāḷinayena aṇḍaṃ vuccati aṇḍakoso. Jalābuvuccati vatthikoso, tato jātā vijātā nikkhantāti aṇḍajā jalābujātica vuccantīti veditabbā. Tattha jaraṃ jīraṇaṃ bhedaṃ yāti upetīti jalābūti saddanītiyaṃ vuttaṃ. Jalaṃ vuccati kalalaṃ. Taṃ āvunāti paṭicchādeti avativā rakkhatīti jalābu, gabbhapaliveṭhanāsayo. Saṃsīdanti etthāti saṃsedo. Pūtimacchā diko sappitelādiko padumagabbhaveḷugabbharukkhasusirapupphaphalādi koca allakilinnapadeso. Upapattikkhaṇeeva paripuṇṇaaṅgapaccaṅgattā tato tato uppatitvā viya jāyantīti opapātikā.

Vibhāvaniyaṃ pana

Aṇḍajādayopi aṇḍakosādimhi okkamantā uppatantā eva nāma hontīti tesaṃpi opapātikattapasaṅgaṃ maññamāno upapāto nesaṃ atthīti opapātikāti vatvā ukkaṃsagati paricchedavasena cettha visiṭṭhaopapāto gahito. Yathā abhirūpassa kaññā dātabbāti vadati.


我来为您翻译这段巴利文：
160. "随其所应"是指依照本性具足者和根门具足不具足者的适当性。"无缺"是指圆满。因为这名色在欲界转起时是必定存在的。
[198] 然而在《明显》中：
说"随其所应"是指依照本性具足处的适当性。这不妥当。
因为"无缺"这个词不是依人而作的限定。关于"湿生和化生"，在《大狮子吼经》中说：
"舍利弗，有四种生。哪四种？卵生、胎生、湿生、化生。舍利弗，那些破卵壳而出生的众生，这称为卵生。舍利弗，那些破胎膜而出生的众生，这称为胎生。舍利弗，那些在腐鱼中出生，或在腐尸中出生，或在腐烂粥中出生，或在污水坑中出生，或在污水沟中出生的众生，这称为湿生。诸天、地狱众生、某些人类和某些堕处众生，这称为化生。"
在注释书中说：生于卵中的为卵生，生于胎膜中的为胎生，生于湿气中的为湿生，不依这些因缘而似乎飞来般出生的称为化生。"破而出生"是指以破裂出来的方式出生。"腐尸"等只是显示不可意之处，众生也会生于可意的酥油、油、蜜、糖浆等处。这里应知，在前两种中，依经文，卵壳称为"卵"，胎膜称为"胎"，从其中生、产、出来的称为卵生、胎生。其中，在《声明论》中说："趋向、达到衰老、破坏，故称为胎"。"胎"是指羊水，它覆盖或保护，故称为胎，即胎衣。"湿气"是指众生所依止之处，如腐鱼等、酥油等、莲蕾、竹笋、树洞、花果等潮湿之处。由于在生起的刹那即具足诸根肢节，似从各处飞来而生，故称为化生。
然而在《明显》中：
认为卵生等在进入卵壳等时也可说是飞来，因此也会有它们成为化生的过失，所以说"有飞来故为化生"，并说这里是就最殊胜的趣向和限定而取特殊的化生，如说"应将少女嫁给英俊者"。


Ukkaṭṭhavasenāti paripuṇṇāyatanabhāvasaṅkhātena ukkaṃsatāvena, tattha opapātikā aṅgapaccaṅgehi saha sabbaso paripuṇṇena attabhāvena jāyanti. Puna tesaṃ vaḍḍhanakiccaṃ natthi. Saṃsedajānaṃ pana āyatanāni eva paripuṇṇāni honti. Aṅgapaccaṅgāni pana puna vaḍḍhitvāeva paripuṇṇāni jātānīti veditabbaṃ. Omakavasenāti avakaṃsavasena. Cakkhusotaghānabhāvasekānikadācipi na labbhanti jātibadhira jaccaghānakānaṃ abhāvakānañca sambhavatoti appoyo. Tattha tāni sabbānipi sugati duggati jātiyānaṃ ahetukasaṃsedajānaṃ kadāci nalabbhanti. Sugatiyaṃ pana opapātikabhāvonāma seṭṭho attabhāva paṭilābhoti nayena kenaci omakena kammena labbhati. Tasmā sugatijāti yānaṃ opapātikānaṃ aparipuṇṇindriyatānāma natthi aññatra abhāvakehi ādikappikehiti. Duggatijātiyānaṃpi pana tesaṃ kadāci cakkhu sota bhāva vekallatāeva vattabbā. Na ghānavekallatā. Kāmadhātuyaṃ pana aghānako opapātiko natthīti hi aṭṭha kathāyaṃ vuttaṃ. Jivhāvekallatānāma sabbesaṃpi natthi yevāti veditabbaṃ. Tathā hi dhammahadayavibhaṅge –

Kāmadhātuyā upapattikkhaṇe kassaci ekādasā yatanāni pātubhavanti. Kassaci dasa. Kassaciaparāni dasa. Kassaci nava. Kassaci sattāyatanāni pātubhavantīti vuttaṃ.

Tattha kāmadhātuyanti kāmaloke. Upapattikkhaṇeti paṭisandhicittassa uppādakkhaṇe. Kassaci ekādasā yatanānītiādisu catūsu vākyesu saṃsedajopapātikā vuttā. Kassaci sattāyatanānīti ettha pana gabbhaseyyakova vutto. Tattha yasmā sattāyatanaṃ nāma paṭisandhikkhaṇe na labbhati. Pavatti kāleyeva labbhati. Tasmā ekādasayatanānīti vuttaṃ. Kassaci dasāti cakkhuvekallavasena. Kassaci aparāni dasāti sota vekallavasena. Kassaci navāti cakkhusota dvaya vekalla vasena vuttaṃ. Yadica aghānako opapātikonāma siyā. Tadā suddhajaccaghānakena saddhiṃ tayo dasakavārā vuttā siyuṃ. Tathā jaccandhaghānaka jaccabadhiraghānakehi saddhiṃ tayo navakavārā ekoca aṭṭhakavāro vutto siyā tiṇṇaṃ vipannānaṃ vasena. Tathā avuttattā pana natthi aghānako opapāti koti viññāyatīti. Tasmiṃ pana vibhaṅge indriyavāre napuṃsakānaṃ opapātikānanti avuttattā thapetvā ādikappike abhāvakopi opapātiko natthiyevāti. Pāḷiyaṃ avuttaṃpi pana saṃsedajānaṃ vuttapakāraṃ cakkhādivekallaṃ aṭṭhakathāvasena veditabbaṃ. Yathāha-sattati ukkaṃsatova rūpāni saṃsedajopapāta yonīsu. Athavā, avakaṃsato tiṃsāti. Tattha tiṃsāti jivhākāya vatthu dasakānaṃ vasena tiṃsarūpānīti ca vuttaṃ. Idañhi vacanaṃ saṃsedajānaṃ vasena vuttanti mahāṭīkāyaṃ vuttaṃ. Ācariyā nandattherena pana yamake ghānajivhānaṃ aññamaññaṃ avinābhāva vuttitā vuttāti jivhā vekallatā viya ghānavekallatāpi natthīti icchitaṃ. Indriya yamake pana –

Yassavā pana itthindriyaṃ uppajjati, tassa ghānindriyaṃ uppajjatīti. Aghānakānaṃ itthīnaṃ upapajjantīnaṃ tāsaṃ itthindriyaṃ uppajjati, noca tāsaṅghānindriyaṃ uppajjatītica. Yassavā pana purisindriyaṃ uppajjati, tassa ghānindriyaṃ uppajjatīti. Aghānakānaṃ purisānaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ purisindriyaṃ uppajjati, noca tesaṃ ghānindriyaṃ uppajjatītica vuttaṃ.

Tasmā aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena ghānavekallatāpi atthīti yuttaṃ.


我来为您 译这段巴利文：
"就殊胜而言"是指以具足诸处的殊胜性而言，其中化生众生生时即具足一切肢节，之后不需要再成长。但湿生众生只是诸处具足，而肢节则需要再生长才能完全，应当如此理解。"就低劣而言"是指就下等而言。眼、耳、鼻有时完全不具足，因为存在天生聋子、天生无鼻者和无性者。其中，这些（诸根）对于善趣、恶趣生的无因湿生者有时都不具足。但在善趣中，化生是最殊胜的身体获得，因此不会由某种低劣的业而得到。所以，除了无性的最初劫人外，善趣生的化生者不会有根不具足的情况。对于恶趣生者，有时也只能说有眼根、耳根的缺陷，而不会有鼻根的缺陷。因为在注释书中说："在欲界中没有无鼻的化生者。"应当知道所有众生都不会有舌根的缺陷。因此在《法心分别》中说：
"在欲界结生时，有些具有十一处，有些具有十处，有些具有另外十处，有些具有九处，有些具有七处。"
其中"在欲界"是指欲界中，"结生时"是指结生心生起的刹那。在"有些具有十一处"等四句中说的是湿生和化生，而在"有些具有七处"中只说到胎生。其中因为七处在结生时是不存在的，只在生存期间才有，所以说有十一处。"有些具有十处"是就缺少眼根而说，"有些具有另外十处"是就缺少耳根而说，"有些具有九处"是就缺少眼根和耳根二者而说。如果有无鼻的化生者，那么应该和天生无鼻者一起说三个十处的情况，同样地，应该和天生盲无鼻者、天生聋无鼻者一起说三个九处的情况和一个八处的情况，就三种缺陷而言。由于没有如此说，所以可知没有无鼻的化生者。又因为在那分别的根品中没有说"中性的化生者"，所以除了最初劫人外，也没有无性的化生者。虽然在圣典中没有说到，但湿生者上述所说的眼等缺陷应依注释书而知。如说："最多有七十种色法在湿生和化生中，或者最少有三十种。"其中说"三十种"是指舌、身、所依十法的三十种色法。这段话是就湿生者而说，在大复注中如是说。然而阿阇黎难陀长老认为，因为在《双论》中说鼻和舌是相互不离的，所以如同没有舌根缺陷一样，也没有鼻根缺陷。但在《根双论》中说：
"对于正在结生的女人，若女根生起，其鼻根也生起吗？对于无鼻而结生的女人，其女根生起，但鼻根不生起。对于正在结生的男人，若男根生起，其鼻根也生起吗？对于无鼻而结生的男人，其男根生起，但鼻根不生起。"
因此，按照注释书所说的方式，认为也有鼻根缺陷是合理的。


Vibhāvaniyaṃ pana

Apare pana yamake ghānajivhānaṃ sahacāritā vuttāti ajivhassa asambhavato aghānakassapi abhāvameva vaṇṇenti. Tatthāpi yathā cakkhusotāni rūpabhave ghāna jivhāhi vinā pavattanti. Na evaṃ ghānajivhā aññamaññaṃ vinā pavattanti. Dvinnaṃpi rūpabhave anuppajjanatoti evaṃ visuṃ visuṃ kāmabhave apavatti vasena tesaṃ sahacāritā vuttāti na na sakkā vattunti vuttaṃ. Taṃ yuttaṃ.

Okāsavāre hi ekantasahacāritā vuttamattena puggalesu ekantasahacāritā na sakkā vattunti. Gabbhe mātukucchimhi sentīti gabbhaseyyakā. Rūpādīsu khandhesu sañjanti laggantīti sattā. Yathāha-rūpe kho rādha yo chando, yo rāgo, yā nandi, yā taṇhā, tatra satto, tatra visatto, tena sattoti vuccatītiādi. Gabbhaseyyāca te sattācāti samāso. Aṇḍajāceva jalābujāca. Tīṇidasakāni pātu bhavanti. Yāni kalalanti vuccanti. Bhāvadasakaṃ kadāci nalabbhati napuṃsakassāti adhippāyo. Evañcakatvā dhammahadayavibhaṅge gabbhaseyyakānaṃ sattānaṃ ahetukānaṃ napuṃsakānaṃ upapattikkhaṇe cattārindriyāni pātubhavanti kāyindriyaṃ manindriyaṃ jīvitindriyaṃ upekkhindriyanti vuttaṃ. Tatoparanti gabbhaseyyakānaṃ paṭisandhikkhaṇato paraṃ. Pavattikāleti ekadasame sattāhe. Tathā hi kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ sesāni cattāri sattasattati rattimhi jāyantīti vuttaṃ. Tattha sesānīti kāyāyatana manāyatanato avasesāni cattāri cakkhusotaghānajivhā yatanāni. Sattasattatirattimhīti ekādasamasattāhassa pariyosānarattimhi. Ayañca attho yamakaṭīkāya dīpetabbo. Vuttañhi tattha –

Gabbhaseyyakassa pacchimabhavikassa upapajjantassa ekadasa masattāhā orato ṭhitassa rūpāyatanaṃ nuppajjissati, noca cakkhāyatanaṃ nuppajjissatīti.

Yaṃ pana yassavā pana yattha rūpāyatanaṃ uppajjittha, tassa tattha ghānāyatanaṃ uppajjatīti. Kāmāvacarā cavantānaṃ aghānakānaṃ kāmāvacaraṃ upapajjantānaṃ rūpāvacarānaṃ tesaṃ tattha rūpāyatanaṃ uppajjittha. Noca tesaṃ tattha ghānāyatanaṃ uppajjatīti ettha aghānakānaṃ kāmāvacaraṃ upapajjantānanti vuttaṃ.

Taṃ ye ekādasamasattāhā orato kālaṅkarissanti. Tesaṃ ghānāyatanānibbattakakammena gahitapaṭisandhikānaṃ vasena vuttantica vuttaṃ. Etthaca cakkhughānesu vuttesu sotajivhā avuttāpi atthato siddhāeva hontīti.

[199] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Pavattikāleti sattame sattāheti’’ vuttaṃ. Taṃ na gahetabbaṃ.

Aṭṭhakathā virodhato īdisesu ca ṭhānesu aṭṭhakathā pamāṇatoti.

[200] Yañca tattha

‘‘Ṭīkākāramatena ekādasame sattāhe vāti’’ vuttaṃ. Tampi na sundaraṃ.

Nahi aṭṭhakathāyaṃ niddiṭṭhato vutto vinicchayo ṭīkākāra matonāma sakkā vattunti.

[201] Yañca tattha

‘‘Kamenāti cakkhudasakapātubhāvato sattāhātikkamena sotadasakaṃ. Tato sattāhātikkamena ghāna dasakaṃ. Tato sattāhā tikkamena jivhādasakanti evaṃ anukkamenāti vuttaṃ’’. Taṃpi na daṭṭhabba.

Yathāvutta aṭṭhakathāvirodhattā eva.

[202] Yaṃpi tattha

‘‘Aṭṭhakathāyaṃpi hi ayamattho dassito vā’’ti vuttaṃ. Taṃpi na yuttaṃ.


我来为您翻译这段巴利文：
然而在《明显》中说：
其他人则说，因为在《双论》中说鼻和舌是共存的，由于无舌者不可能存在，所以无鼻者也不存在。对此说："在那里，如同眼耳在色界中可以离开鼻舌而存在，而鼻舌却不能相互分离而存在，这是因为二者在色界中都不生起。这样，说它们共存是就它们在欲界中不能分别存在而言，因此不能说不合理。"这是合理的。
因为在处品中，仅仅说到绝对共存，并不能说在个体中也是绝对共存。"胎生"是指住在母胎中的。"有情"是指执着、粘着于色等诸蕴。如说："罗陀，对色的欲望、贪染、喜爱、渴爱，于此执着，于此粘着，因此称为有情"等。"胎生有情"是复合词。卵生和胎生时有三个十法显现，这些称为羯罗蓝。有时不得到性十法，这是指无性者。这样的话，在《法心分别》中说："对于胎生的无因无性者，在结生时四根显现：身根、意根、命根和舍根。""其后"是指胎生者结生之后。"在生存期"是指第十一个七日。因为在《论事注》中说："其余四处在七十七夜中生起。"其中"其余"是指除了身处和意处之外剩余的四处：眼、耳、鼻、舌处。"七十七夜"是指第十一个七日的最后一夜。这个意思应当在《双论复注》中说明。因为在那里说：
"对于最后有的胎生者，在结生时未满十一个七日者，色处将不生起，但眼处将生起。"
又说："或者对于那些在某处色处已生起者，其鼻处也生起吗？对于从欲界死而无鼻地投生欲界者，以及投生色界者，他们在那里色处已生起，但鼻处不生起。"在这里说"无鼻地投生欲界者"。
这是就那些将在十一个七日之前死亡，以能产生鼻处的业而取得结生的人而说。这里，当说到眼和鼻时，虽然没说到耳和舌，但实际上也已成立。
[199] 然而在《明显》中说：
"在生存期，即在第七个七日"，这不应采纳。
因为与注释书相违，在这样的地方应以注释书为准。
[200] 又在那里说：
"依复注作者的意见，或在第十一个七日"，这也不妥当。
因为不能说注释书中已明确说明的决定是复注作者的意见。
[201] 又在那里说：
"'依次'是指：从眼十法显现后经过七日而有耳十法，再经过七日而有鼻十法，再经过七日而有舌十法，如此依次"，这也不应采信。
因为与前述注释书相违。
[202] 又在那里说：
"在注释书中也显示了这个意思"，这也不合理。


Na hi sānāma aṭṭhakathā atthi. Yattha īdiso uppattikkamo dassito siyā. Nanu paṭiccasamuppādaṭṭhakathāsu gabbhaleyyakavasenavā purimaṃbhavacakkaṃ vuttaṃ. Anupubbapavattidīpanatoti vuttanti ce.Na. Tañhi viññāṇādīnaṃ pañcannaṃ aṅgānaṃ paccayapaccayuppannabhāvapavattikkamena pāḷiyaṃ āgataṃ pañcapadaṃ sandhāya vuttanti. Āyatananiddesaṭṭhakathāsu pana so paṭikkhittoyeva. Naca aṭṭhakathāsu paṭikkhitto uppattikkamo therena idha kamenāti iminā pāṭhena dassitoti sakkā vattunti. Tasmā kamenāti idhapi desanakkamenāti attho. Desitānīti sambandhoca veditabbo.

Saccasaṅkhepa ṭīkāyaṃ pana

Sākhāvatthaṃ atikkamma pacchā sattame sattāhe cakkhu sotaghānajivhādasakāca uppajjanti. Ṭīkākāropana ekādasame sattāheti āhāti vuttaṃ. Taṃpi nayujjati yevāti.

Ettha ca kalalādīnaṃ uppattikkamo saṃyuttake vutto. Yathāha –

Pathamaṃ kalalaṃ hoti, kalalā hoti abbudaṃ;

Abbudā jāyate pesi, pesiyā nibbattate ghano;

Ghanā pasākhā jāyanti, kesā lomā nakhāpicāti.

Aṭṭhakathāyañca vuttaṃ. Tattha pathamanti pathamena paṭisandhiviññāṇena tissoti vā phussotivā nāmaṃ natthi. Athakho tīhi jātiuṇṇaṃsūhi katasuttagge saṇṭhitatelabindupamāṇaṃ kalalaṃ hoti. Yaṃ sandhāya vuttaṃ –

Tilatelassa yathā bindu, sappimaṇḍo anāvilo;

Evaṃ vaṇṇapaṭibhāgaṃ, kalalaṃ saṃpavuccatīti.

Kalalā hoti abbudanti tasmā kalalā sattāhaccayena maṃsadhovanaudakavaṇṇaṃ abbudaṃnāma hoti, kalalanti nāmaṃ anta radhāyati. Vuttaṃpi cetaṃ –

Sattāhaṃ kalalaṃ hoti, paripakkasamūhakaṃ;

Vivattamānaṃ tabbhāvaṃ, abbudaṃnāma jāyatīti.

Abbudā jāyate pesīti tasmāpi abbudā sattāhaccayena vilīna tipusadisā pesināma sañjāyati. Sā maricaphāṇitena dīpetabbā. Gāmadārakā hi supakkāni maricāni gahetvā sāṭakantare bhaṇḍikaṃ katvā pīḷetvā maṇḍaṃ ādāya kapāle pakkhipitvā ātape thapenti. Taṃ sukkhamānaṃ sukkhamānaṃ sabbabhāgehi muccati. Evarūpā pesi hoti. Abbudanti nāmaṃ antaradhāyati. Vuttaṃpi cetaṃ –

Sattāhaṃ abbudaṃ hoti, paripakkasamūhakaṃ;

Vivattamānaṃ tabbhāvaṃ, pesināma pajāyatīti.

Pesiyā nibbattate ghanoti tato pesito sattāhacca yena kukkuṭaṇḍasaṇṭhāno ghanonāma maṃsapesi piṇḍo nibbattati. Pesītināmaṃ antaradhāyati. Vuttaṃpi cetaṃ –

Sattāhaṃ pesi bhavati, paripakkaṃ samūhakaṃ;

Vivattamānaṃ tabbhāvaṃ, ghanotināma jāyatīti;

Yathā kukkuṭiyā aṇḍaṃ, samantaṃ parimaṇḍalaṃ;

Evaṃ ghanassa saṇṭhānaṃ, nibbattaṃ kammapaccayātica.


我来为您翻译这段巴利文：
因为确实没有这样的注释书，在其中显示这样的生起次第。难道不是在缘起注释书中依胎生者或前世轮回而说，是为了显示次第生起吗？不是的。因为那是就经中所说的识等五支的因缘和缘生法的生起次第而说的五分。但在处分别注释书中那种[说法]是被否定的。而且不能说注释书中被否定的生起次第，长老在此以"依次"这个词显示出来。因此这里"依次"的意思也是依教说次第。应当理解与"所说"相连。
然而在《谛要略复注》中说：
"超过枝节位后，在第七个七日生起眼、耳、鼻、舌十法。但复注作者说在第十一个七日。"这也完全不合理。
这里，羯罗蓝等的生起次第在《相应部》中说。如说：
"最初成为羯罗蓝，从羯罗蓝成为頞部昙；
从頞部昙生闭尸，从闭尸生成为坚；
从坚生出诸枝节，以及发毛与指甲。"
在注释书中说：其中"最初"是指最初的结生识，没有"提沙"或"富沙"等名字。而是如三根细毛端上的油滴大小的羯罗蓝。关于这个说：
"如芝麻油之滴，清净酥油精，
如是色相似，称为羯罗蓝。"
"从羯罗蓝成为頞部昙"是指从那羯罗蓝经过七日后，成为如洗肉水颜色的名为頞部昙，羯罗蓝的名字消失。这也说：
"七日为羯罗蓝，圆熟聚集已，
转变成彼性，生为頞部昙。"
"从頞部昙生闭尸"是指从那頞部昙经过七日后，生成如融化的锡似的名为闭尸。这可以用胡椒糖浆来说明。村童们取成熟的胡椒，用布包裹挤压取汁，放在碗中置于阳光下。那[汁]在干燥时从各处脱离。闭尸就是这样的形态。頞部昙的名字消失。这也说：
"七日为頞部昙，圆熟聚集已，
转变成彼性，生为名闭尸。"
"从闭尸生成为坚"是指从那闭尸经过七日后，生成如鸡蛋形状名为坚的肉团。闭尸的名字消失。这也说：
"七日为闭尸，圆熟聚集已，
转变成彼性，生为名为坚"；
"如鸡所生蛋，周遍圆满形，
如是坚形状，依业缘而生。"


Ghanā pasākhā jāyantīti pañcame sattāhe dvinnaṃ hatthapādānaṃ sīsassaca atthāya pañcapīḷakā jāyanti. Yaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃpañcame kho bhikkhave sattāhe pañcapīḷakā jāyanti. Saṇṭhanti kamma toti. Kesā lomā nakhāpicāti dvācattālīsame sattāhe etāni jāyantīti. Ettha ca chaṭṭhasattāhādayo chasattāhā pasādanissayānaṃ aṅgapaccaṅgānaṃ anukkamena vaḍḍhitvā pariṇatakālā honti. Cakkhādīni pana ekādasama sattāhassa pariyo sānadivase ekato jāyantīti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Yaṃ panettha tilatelassa yathābindūtiādinā kalalassa vaṇṇasaṇṭhānaṃ vuttaṃ. Taṃ thokaṃ vaḍḍhitaṃ sandhāya vuttaṃ. Na paṭisandhikkhaṇe pavattamānaṃ. Na hi tadā tādisaṃ pakaticakkhunā diṭṭhaṃ vaṇṇajātaṃvā saṇṭhānaṃvā tassa paññāyeyyāti. Anumānato pana evaṃ veditabbaṃ. Ekāya ūkāya sattamo bhāgo likkhānāma. Likkhāya chattiṃsatimo bhāgo rathareṇunāma. Rathareṇussa chattiṃsatimo. Tajjārī nāma. Tajjāriyā chattiṃsatimo aṇunāma. Aṇussa chattiṃsatimo bhāgo paramāṇunāma. So pana ākāsakoṭṭhāsiko maṃsacakkhussa āpātaṃ nāgacchati. Dibbacakkhusseva āgacchatīti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tesaṃ chattiṃsa parimāno aṇu pana titticchidda tālacchiddehi paviṭṭhasūriyarasmīsu vaṭṭivaṭṭi hutvā paribbhamanto paññāyatīti vuttaṃ. Sakalaṃ pana kalāpattayaparimāṇamattabhūtaṃ paṭisandhikkhaṇe paramāṇutopi parittakameva siyā. So hi santānānubandhavasena pavattattā khaṇe khaṇe upacitarūpakalāpasamūhoeva hotīti heṭṭhima koṭiyā ekūnapaññāsakalāpaparimāṇoeva siyā. Tato parittake sati santāna ghaṭanasseva asambhavatoti. Yaṃ pana mahāṭīkāyaṃ te pana kalāpā paramāṇuparimāṇā hontīti vuttaṃ. Taṃ dhātūnaṃ cuṇṇamanasikārānurūpamattavasena vuttanti gahetabbaṃ. Dutīyacittanti pathama bhavaṅgacittaṃ. Ṭhitikālanti paṭisandhi cittassa ṭhitikālaṃ. Ojāpharaṇamupādāyāti gabbhaseyyakānaṃ tāva abbudabhāva pesibhāva ghanabhāvādi pattakāle mātuyā āmāsayagatāya ajjhohaṭāhāra sinehabhūtāya ojāya jalābumūlā nusārena vatthusmiṃ pharaṇakālaṃ upādāya, yathāha –

Yañcassa bhuñjati mātā, annaṃ pānañca bhojanaṃ;

Tena so tattha yāpeti, mātukucchigato tiroti.


我来为您 译这段巴利文：
"从坚生出诸枝节"是指在第五个七日，为了两手、两足和头而生出五个隆起。关于这个说："诸比丘，在第五个七日生出五个隆起。依业而形成。""以及发毛与指甲"是指在第四十二个七日这些生出。这里，从第六个七日开始的六个七日是净色所依的肢节逐渐增长成熟的时期。而眼等在第十一个七日的最后一天同时生起，这里应当如此确定。这里所说的"如芝麻油之滴"等描述羯罗蓝的颜色形状，是就稍微增长后而说的，不是就结生刹那的状态而说。因为在那时，以普通眼睛看不到那样的颜色种类或形状。但可以通过推理而知。一虱子的七分之一称为"里卡"，里卡的三十六分之一称为"车尘"，车尘的三十六分之一称为"塔加利"，塔加利的三十六分之一称为"阿努"，阿努的三十六分之一称为"极微"。这是空间的部分，肉眼无法看见，只有天眼才能看见，在注释书中如是说。说三十六个[极微]大小的阿努，在从鸟洞、棕榈叶孔透过的阳光中，可以看到它们旋转盘旋。在结生刹那，整个[身体]是三个色聚的量，比极微还要小。因为它依相续而转起，每一刹那都是积累的色聚的集合，以最低限度来说，应该是四十九色聚的量。如果比这更小，相续的连接就不可能发生。虽然在大复注中说："那些色聚是极微量的"，这应理解为是就界的微尘作意的适当程度而说的。"第二心"是指第一有分心。"住位"是指结生心的住位。"从摄取食素开始"是指对于胎生者，当达到頞部昙状态、闭尸状态、坚状态等时，从母亲胃中所消化的食物中的滋养素，通过胎膜的根部遍布于处所的时候开始。如说：
"其母所食用，饮食与饮料，
依此得存活，住于母胎者。"


Aṭṭhakathāyañca tena so tattha yāpetīti tassa hi nātito uṭṭhito nāḷo mātuudara paṭalena ekābaddho hoti. So uppaladaṇḍako viya chiddo. Tena āhāraraso saṃsaritvā āhārasamuṭṭhānarūpaṃ samuṭṭhāpeti. Evaṃ so dasamāse yāpeti. Mātukucchigato tiroti mātuyā tiro kucchigato. Mātukucchiyā abbhantaragatoti atthoti vuttaṃ. Tattha pana nābhināḷassa uṭṭhitakālaṃ sandhāya nātito uṭṭhito nāḷoti vuttanti gahetabbaṃ. Na hi abbudādikāle tassa nātināḷonāma uṭṭhito siyāti. Saṃsedajopapātikānaṃ pana yaṃkiñci laddhaṃvā attano kheḷaṃvā ajjhoharaṇakāle ojāpharaṇaṃ upādāya. Tena vuttaṃ ojāpharaṇamupādāyaāhārasamuṭṭhānāti . Cuticittopari sattarasamacittassāti cuticittato upari pubbakāle sattarasamassa bhavaṅgacittassa. Kammajarūpāni na uppajjanti tesaṃ tato paṭṭhāya anuppannattāyeva tato satta rasamaṃ cuticittaṃnāma hoti. No aññathāti. Puretaranti tassa sattarasamassa cittassa uppādakkhaṇaṃeva sandhāya vuttaṃ. Tatoparanti cuticittato parasmiṃ soḷasacittakkhaṇaparimāṇe khaṇe. Cittajāhārajarūpañcāti cittajarūpasantānaṃ āhāraja rūpasantānañca vocchijjati anupādinnakasantāne tesaṃ uppattiyā asambhavato. Yamettha vattabbaṃ taṃ rūpasamuṭṭhāne vuttameva. Bhāvadasakaṃnāma kāmarāganidānakammasamuṭṭhānaṃ hotīti tabbirāga bhāvanākammanibbatte rūpaloke tassa alābho vutto. Āhārajakalāpānica na labbhanti ajjhohaṭā hārā bhāvato, tatoyevaca sarīragatassa ajjhattāhārassapi rūpasamuṭṭhānā bhāvato. Ācariyānandatthero pana tattha labbhamāna rūpakalāpesupi gandharasānaṃ ojāyaca abhāvaṃ vaṇṇeti. Rūpadhātuyā upapattikkhaṇe pañcāyatanāni pātubhavanti cakkhāyatanaṃ rūpāyatanaṃ, sotā yatanaṃ, manā yatanaṃ, dhammāyatananti ca, pañcadhātuyo pātubhavanti cakkhudhātu, rūpadhātu, sotadhātu, manoviññāṇa dhātu, dhammadhātūtica, tayo āhārā pātubhavanti phassāhāro, manosañcetanā hāro, viññāṇā hāroti ca vibhaṅgevuttattā. Etthaca pāḷiyaṃ rūpaloke phoṭṭhabbe paṭikkhittepi kiccantarasabbhāvā mahābhūtānaṃ tattha paṭilābho avārito eva hoti. Gandhādīnaṃ pana kiccantarameva natthi. Yena te dhammamattabhāvepi tiṭṭheyyaṃ tasmā tesaṃ avacanaṃ tattha abhāvameva dīpetīti ācariyassa adhippāyo. Tathā pana bhūtacatukkaṃ tattha atthiyeva, yathāha-asaññasattānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtātiādi. Phoṭṭhabbāyatanaṃ pana phoṭṭhabba dhātuca tattha paṭikkhittā. Tasmā sabbesaṃ sabhāvadhammānaṃ dhammabhāve samānepi yena kiccavisesena gandho raso phoṭṭhabbaṃ kabaḷīkārāhārotica vuccati. Tassa natthitāya tesaṃ tena nāme na tattha anupalabbhamānataṃ sandhāya vibhaṅge kathāvatthumhi yamake sūti sabbattha tesaṃ tattha paṭikkhepo. Mahābhūtānaṃ pana nisanda dhammamattabhāvena vijjamānānaṃ tesaṃ dhammāyatanadhammadhātūsu anupavesoti yutto siyāti vadanti. Tīṇidasakāni jīvitanavakañcāti ettha ācariyānanda matiyā cakkhusattakaṃ sotasattakaṃ vatthusattakanti evaṃ tīṇi sattakāni jīvitachakkañcāti vattabbaṃ. Abhiricchatīti alabbhamāne pathamaṃ vajjite tattha labbhamānatāvasena avasissati. Atirekaṃvā hotīti attho. Etthaca rūpaloke viya kāmaloke jīvitanavakaṃ kasmā visuṃ na vuttanti.

我来为您翻译这段巴利文：
在注释书中说："依此得存活"是指他的脐带从脐部升起与母亲的腹膜相连。它像莲茎一样是中空的。食物的精华通过它流动而生起食所生色。如此他度过十个月。"住于母胎者"是指住在母亲的胎内，意思是处在母亲腹中内部。这里应理解说"从脐部升起的脐带"是就脐带生起的时候而说的。因为在頞部昙等阶段不会有所谓的脐带从脐部生起。对于湿生和化生者，则是从摄取任何所得或自己的唾液时食素的遍布开始。因此说"从摄取食素开始是食所生"。
"在死心之上第十七心"是指在死心之上前面的第十七个有分心。业生色不再生起，因为从那时起不再生起，所以那称为第十七死心，不是其他。"更早"是就那第十七心的生起刹那而说。"其后"是指在死心之后的十六心刹那量的时间。"心生和食生色"是指心生色相续和食生色相续断绝，因为在非执取相续中它们不可能生起。这里应说的在色生起中已说过。
"性十法"是欲贪因缘的业所生的，所以说在离彼贪的修行业所生的色界中得不到它。食生色聚也得不到，因为没有所吞咽的食物，也因此身内的食物也不能生起色法。但阿阇黎难陀长老解释说在那里可得的色聚中也没有香、味和食素。
因为在《分别论》中说："在色界结生时五处显现：眼处、色处、耳处、意处、法处"，和"五界显现：眼界、色界、耳界、意识界、法界"，以及"三食显现：触食、意思食、识食"。这里虽然经典否定色界有触处，但由于大种有其他作用，所以不妨碍它们在那里获得。但香等没有其他作用，即使作为法的本质也不能存在，因此不说它们表示在那里完全不存在，这是阿阇黎的意思。但四大种在那里是存在的，如说："无想有情依一大种而有三大种"等。但触处和触界在那里是被否定的。因此，虽然一切自性法都同样是法，但由于特殊作用而称为香、味、触、段食，因为没有这些作用，所以在《分别论》、《论事》、《双论》等处处否定它们在那里得到这些名称。他们说，大种作为等流法的本质而存在，它们包含在法处、法界中是合理的。
"三个十法和命九法"，这里依阿阇黎难陀的意见应说"眼七法、耳七法、所依七法"这样三个七法和命六法。"超过"是指在所不得的首先排除后，依在那里所得而余下，或是有剩余的意思。这里，为什么不像在色界那样在欲界中分别说命九法？;

 Rūpaloke pana āhārupatthambhakassa aññassaca sakalasarīrabyāpino anupālaka jīvitassa abhāvā etadeva tadubhayaṭṭhāne ṭhatvā sakalasarīraṃ anupāletīti pākaṭaṃ tattha jīvitanavakanti visuṃ vuttaṃ. Kāmaloke pana aññāni upatthambhakā nupālakāni bahūni pākaṭānica honti. Tasmā jīvitanavakaṃ apākaṭanti katvā visuṃ na vuttaṃ siyā. Kāmalokepi pana etaṃ asitādipācakaggivasena tassevaca udayabhūtassa sakalasarī rānupālakassa usmāsaṅkhātassa kāyaggino vasena pākaṭameva. Yaṃ sandhāya –

Āyu usmāca viññāṇaṃ, yadā kāyaṃ jahantimaṃ;

Apaviddho tadā seti, niratthaṃva kaliṅgaranti vuttaṃ.

Tattha āyūti tesu dvīsu aggīsu patiṭṭhitaṃ jīvitameva vuccati. Usmāti te dve aggayo vuccanti. Yesu tikkhamandavasena visama bhūtesu kāye nānābādhā uppajjanti. Yathāha-bahvābādho hoti bahvātaṅko. Visamavepākiniyā gahaṇiyā samannā gato hoti atiuṇhāyaatisītalāyāti. Samabhūtesu pana sattā nirābādhā honti. Yathāha-appābādho hoti. Appātaṅko. Samavepākiniyāgahaṇiyā samannāgatohoti. Nātisītāya naccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāyāti. Keci pana asitādipācakaggismiṃ eva etaṃmaññanti. Therenacanāmarūpaparicchedejīvitanavakaṃ nāma, rūpaloke visuṃ siyāti vuttaṃ.

Visuddhimagge pana sesesu catusamuṭṭhānesu aṭṭhasu jīvitanava kañceva tīṇi ojaṭṭhamakāni cāti tettiṃsa tettiṃsa rūpāni pākaṭāni hontīti vuttaṃ. Tattha aṭṭhasūti pācakaggiassāsa passāsavajjitesu tīsu tejokoṭṭhāsesu pañcasu vāyo koṭṭhāsesūti aṭṭhasu. Iti kāmalokepi sakalasarīrabyāpīsu tejovāyo koṭṭhāsesu labbhamānattā etaṃ sakala sarīreeva daṭṭhabbanti. Ettha siyā, kasmā panettha kāmaloke viya rūpaloke rūpakalāpānaṃ nirodhakkamo na vuttoti. Visesābhāvato, rūpalokepi hi maraṇakāle pana cuticitto pari sattarasamacittassa ṭhitikāla mupādāya kammajarūpāni nuppajjantītiādiko nirodhakkamo kāmalokasadisoyeva. Kevalaṃ panettha āhārajarūpa nirodhonāma natthi, tathā kaḷevara nikkhepoca. Tasmā tatthapi cuticittato paraṃ soḷasacittakkhaṇa parimāṇe ekasmiṃ khaṇe cittajarūpasantānaṃ vocchijjati. Tato paraṃ utusamuṭṭhānarūpaparaṃparā ekadviti accharākālamattaṃpi pavattitvā vocchijjatīti yuttaṃ. Naca ettakamattena kālena pavattamānāyapi rūpasantatiyā matakaḷevaraṃnāma sakkā laddhuṃ. Passantānaṃ ekakkhaṇena viya sarīrassa antaradhānassa paññāyanatoti. Yathāca rūpaloke, tathā kāmalokepi upapattidevānaṃ aññesañca opapātikānanti. Tesañhi sarīrāni paṭisandhikkhaṇeyeva sabbaso paripuṇṇena kammajakāyena nibbattattā kammajarūpehi ghanapūritāni sallahukabharāni ca honti. Itararūpāni kammajarūpesu patiṭṭhāya pavattanti. Tasmā tesaṃ cutikāle kammajarūpesu niruddhesu tāni tinna patiṭṭhāni hutvā ciraṃ santānaṃ ghaṭṭetuṃ nasakkonti. Thokaṃ pavattitvā sabbaso nirujjhanti. Sarīranikkheponāma tesaṃ natthīti daṭṭhabbaṃ.

[203] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Maraṇakāle pana brahmānaṃ sarīranikkhepābhāvato sabbesaṃpi tisamuṭṭhānāni dvisamuṭṭhānānica saheva nirujjhantī’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.


我来为您 译这段巴利文：
但在色界中，由于没有食所支持的和其他遍及全身的维持生命的[力量]，所以这[命九法]就在那两者的位置上而存在，维持整个身体，因此明显地在那里称为命九法而别说。但在欲界中，有许多其他支持维持的[力量]且明显，所以命九法不明显，因此可能不别说。但在欲界中，这也是明显的，通过所食等的消化之火，以及由此而生起的遍及全身维持的称为温煦的身火。关于这个说：
"寿、暖及识三，当舍此身时；
弃置即躺卧，如无用木块。"
其中"寿"是指安立在那两种火中的生命。"暖"是指那两种火。当它们以强弱[不平衡]而变异时，身体中生起各种疾病。如说："多病多患，具有消化不调的胃，或太热或太冷。"但当[诸界]平衡时，众生无病。如说："少病少患，具有消化调和的胃，不太冷不太热，适中堪能精进。"有些人认为这只是指所食等的消化之火。长老在《名色差别论》中说："所谓命九法，在色界中应别说。"
但在《清净道论》中说："在其余四种生起中的八处，有命九法和三个八法食素，共三十三色法是明显的。"其中"八处"是指除了消化之火、入息出息的三种火界部分和五种风界部分的八处。如是在欲界中也是因为在遍及全身的火界和风界部分中可得，所以这应在整个身体中看到。这里可能有问题：为什么这里不像欲界那样说色界中色聚的灭尽次第？因为没有差别，在色界中死亡时也和欲界相似，从死心之上第十七心的住位开始业生色不再生起等的灭尽次第。只是这里没有所谓的食生色的灭尽，同样也没有尸体的遗弃。因此在那里也是在死心之后十六心刹那量的一个刹那中心生色相续断续。此后，温度所生色的相续，经过一两个弹指顷就断续，这是合理的。而且仅仅这么短的时间内运行的色相续，不可能得到所谓的死尸，因为对看到的人来说，身体似乎在一刹那间消失。
如同色界，欲界中的化生天神和其他化生者也是如此。因为他们的身体在结生刹那即以完全圆满的业生身体出生，所以被业生色充满而轻盈。其他色法依业生色而转起。因此在他们死时，当业生色灭尽时，那些[其他色法]失去所依而不能长时维持相续。转起片刻后完全灭尽。应知他们没有所谓的尸体遗弃。
[203] 然而在《明显》中说：
"在死亡时，因为梵天没有尸体遗弃，所以一切三生和二生[色法]同时灭尽。"这不妥当。


Evañhi sati sabbesaṃ rūpabrahmānaṃ maraṇāsannacittāni rūpaṃ nasamuṭṭhāpentīti āpajjati. Na hi maraṇāsanna citta samuṭṭhitāni rūpāni kammajarūpehi saheva nirujjhantīti sakkā vattunti. Yathācatāni kammajarūpanirodhato thokaṃ pavattitvā nirujjhanti. Tathā utujarūpānipi cittajarūpanirodhato thokaṃ pavattitvā nirujjhantīti na na sakkā viññātuṃ. Naca tāvattakena kālena tesu pavatta mānesupi sarīranikkheponāma sakkā bhavitunti. Brahmānaṃ pana thina middhādīnaṃ nīvaraṇajātiyānaṃ atthitāya tadanurūpaṃ cittajarūpānaṃ tadanugatikānañca utujarūpānaṃ lahukagarukatādivikāro na na sambhavatīti lahutādittayaṃpi gahetvā vuttaṃ tevīsarūpesūti. Ghānādittayabhāvadvayavajjāni tevīsarūpāni honti. Tāniyeva cakkhu sotavatthu viññattidvayavajjāni asaññīnaṃ sattaraseva rūpāni hontīti yojanā. Asaññīnaṃ pana garulahutādipakāro cinte tabbo. Na vā cintetabbo rūpadhammānaṃ ruppanavikārassa bahukāraṇattāti. Upapattiyanti kāmarūpāsaññīnaṃ paṭisandhiyā uppādakkhaṇe. Uppādakkhaṇoeva hi ekantena upapattikhaṇonāma hotīti. Pavattetūti paṭisandhiyā ṭhitikkhaṇato paṭṭhāya sakale pavattikāle pana nakiñcipi nalabbhati. Labbhatiyevāti adhippāyo. Na hi idaṃnāma rūpaṃ pavatte nalabbhati. Paṭisandhiyaṃeva labbhatīti atthīti. [Rūpapavattikkamo]



我来为您翻译这段巴利文：
因为如果这样，就会得出所有色界梵天的临死之心都不生起色法的结论。因为不能说心生色法与业生色法同时灭尽。如同它们在业生色灭尽后转起片刻而灭尽，同样地，也不能不理解温度生色在心生色灭尽后转起片刻而灭尽。而且在它们转起那么短的时间内，不可能有所谓的尸体遗弃。
但是因为梵天有昏沉睡眠等盖的种类存在，所以与此相应的心生色法和随之的温度生色法的轻重等变化是可能的，因此包括轻等三法而说二十三色法。除去鼻等三种和性二种，就是二十三色法。这些再除去眼、耳、所依和二表，对无想有情来说就只有十七色法，这是解释。对于无想有情，是否应当考虑重轻等种类？或者不应考虑，因为色法的变坏有多种原因。
"在结生"是指欲界、色界、无想有情在结生的生起刹那。因为只有生起刹那才是确定的结生刹那。"在转起"是指从结生的住位开始在整个转起期间，没有任何[色法]不可得。意思是都可得到。因为没有这样的色法在转起时不可得而只在结生时可得。[色法转起的次第]

161. Evaṃ cittacetasika rūpasaṅgahaṃ katvā idāni yathā nuppattaṃ nibbānasaṅgahaṃ karonto nibbānaṃpanātiādi māha. Nibbānaṃ pana nibbānanti pavuccatīti sambandho. Lokuttarasaṅkhātanti lokuttaranti bhagavatā kathitaṃ, yathāha-katame dhammā lokuttarā. Cattāroca ariyamaggā cattārica sāmaññaphalāni asaṅkhatāca dhātu, ime dhammā lokuttarāti. Etena nibbānassa paññattimattabhāvaṃ nivatteti. Na hi lokavohārasiddhā paññatti lokuttarānāma sakkā bhavitunti. Catumaggañāṇena sacchikātabbanti cakkhumantena candamaṇḍalaṃviya cakkhunā paṭiladdhamaggañāṇehi ariyajanehi catūhi ariyamaggañāṇehi paccakkhato daṭṭhabbaṃ. Paṭivijjhitabbanti attho. Tattha catumaggañāṇenāti etena tādi samhā paṭipattimaggato vimukhānaṃ andhaputhujjanānaṃ jaccandhānaṃ viya canda maṇḍalassa tassa avisayabhāvaṃ dasseti. Na ca jaccandhānaṃ cakkhumhi anupaladdhamattena candamaṇḍalaṃ natthināma hotīti. Sacchikātabbanti etena paramatthato vijjamānabhāvaṃ dasseti. Yañhi kiñci paramatthato vijjamānaṃ nahoti. Taṃ sarūpato kassa paccakkhaṃnāma bhavissatīti. Tadubhayena panassa paññavantānaṃ kalyāṇakaputhujjanānaṃ anumānato siddhataṃ dīpeti, na hi anumānatopi attano buddhiyaṃ asiddhassa apākaṭassa sacchikiriyāya vāyāmopināma atthi. Yena sacchikiriyā siddhiyāti. Evaṃ nibbānassa paramatthato vijjamānataṃ dassetvā idāni kevalaṃ vijjamānamattameva na hoti. Athakho mahātejavantaṃ mahojavantañca taṃ hotīti dassetuṃ maggaphalānamālambaṇabhūtanti vuttaṃ. Etena nibbānena vināmagga phalānaṃ akiccasiddhiṃ dasseti. Tato tassa mahātejavanta taṃ mahojavantatañca dīpeti. Yathā hi mahiddhiko eko rājā hoti. Tassa raṭṭhe ekasmiṃ mahāgāme eko gāmabhojako ekoca corajeṭṭhako mahāparivāro vasati. Teca aññamaññaṃ vadhāya parisakkantā vicaranti. Tattha gāmabhojako nagaraṃ gantvā rājānaṃ upaṭṭhahi. So na cirasseva rājavallabho hoti. Rājato mahatiṃ āṇaṃ labhati. Taṃ sutvā corajeṭṭhako idāni idhavasantassa mamajīvitaṃ natthīti attano parivārena saddhiṃ aṭṭaviṃ paviṭṭho. Gāmabhojakoca taṃaṭṭaviṃ paviṭṭhaṃpi muñcituṃ adatvā gahetvā vadhi. Evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Mahiddhikarājā viya hi nibbānaṃ. Gāma bhojako viya ñāṇaṃ. Corajeṭṭhako viya moho. Parivāra corā viya sesakilesā. Pubbe rañño anupaṭṭhā nakāle gāmabhojako viya puthujjanañāṇaṃ. Upaṭṭhānakāle gāma bhojako viya maggañāṇanti. Taṇhā pavattamānā ajjhattabahiddhādi bhedesu khandhādidhammesu vinandhamānāva pavattati. Yathāha –

Antojaṭā bahijaṭā, jaṭāya jaṭitā pajāti.


我来为您 译这段巴利文：
161.这样总结了心、心所、色法后，现在为了总结尚未讲述的涅槃而说"涅槃则"等。"涅槃则称为涅槃"是语句的连接。"称为出世间"是指被世尊称为出世间，如说："什么法是出世间？四圣道、四沙门果和无为界，这些法是出世间。"由此否定涅槃只是概念。因为世俗言说成立的概念不能成为所谓的出世间。
"应以四道智证悟"是指如同具眼者见到月轮那样，应由获得道智的圣者们以四圣道智亲证。意思是应该通达。其中"以四道智"表示对于远离如是修行道的盲凡夫来说，像生盲者对月轮一样，那是不可及的境界。但不是说因为生盲者看不见就没有月轮。"应证悟"表示它在胜义上是存在的。因为任何在胜义上存在的东西，对谁来说能不是亲证的呢？通过这两者显示它对于有智慧的善凡夫通过推理而成立，因为对于通过推理在自己的智慧中也不成立、不明显的东西，是没有证悟的努力的，由此证悟得以成就。
这样显示了涅槃在胜义上存在后，现在不仅仅是存在而已，而且是具有大威力和大功能的，为了显示这一点而说"是道果的所缘"。由此显示没有涅槃，道果就不能完成其作用。因此显示它的大威力和大功能。就像有一个大威力的国王，在他的国土中的一个大村落里，住着一个村长和一个有大随从的盗贼首领。他们互相谋杀而活动。其中村长去城中侍奉国王，不久成为王的宠臣，从国王获得大权力。盗贼首领听到这个消息后[想]："现在住在这里我没有活路"，就和他的随从进入森林。村长不让他即使进入森林也逃脱，抓住他杀了。这个譬喻应当这样理解：如同大威力的国王就是涅槃，如同村长就是智慧，如同盗贼首领就是愚痴，如同随从盗贼就是其余烦恼，如同以前未侍奉国王时的村长就是凡夫智，如同侍奉时的村长就是道智。
渴爱在运行时，只在内外等差别的蕴等法中结缚而运行。如说：
"内结外结，众生为结所缚。"


Tasmā sā veḷugumbe veḷusākhā viya vinanaṭṭhena saṃsibbanaṭṭhena vānasamaññaṃ labhatīti vuttaṃ vānasaṅkhātāyataṇhāyāti. Nikkhantattāti nissaṭattā. Tassā visayabhāvaṃ atikkamitvā ṭhitattāti attho. Etena vānato nikkhantanti nibbānanti imamatthaṃ dasseti. Sabhāvatoti santilakkhaṇena. Ajjhattasambhūtānaṃ tividhavaṭṭasantāpānaṃ nibbutiatthena. Tesaṃ sabbaso abhāvaṭṭhenāti attho. Ekavidhaṃpīti yathā cittaṃ sabhāvato ekavidhaṃpi jātidhammattā jātibhūmisampayogādi bhedena kāla disādesapuggalabhedenaca vatthuto bhinnameva hoti. Na tathā idaṃ nibbānaṃ. Idaṃ pana sabhāvatopi vatthutopi abhinnameva hutvā ekavidhaṃ hoti. Idañhi anamatagge saṃsāre atīte etarahi anāgateca parinibbutānaṃ buddhānaṃvā paccekabuddhānaṃvā buddhasāvakānaṃvā sabbesaṃpi ekameva hoti. Kasmā, aniddisitabbadhammattā. Viññāṇaṃ anidassanaṃ anantaṃ sabbatopabhanti hi bhagavatā vuttaṃ. Tattha viññāṇanti saṅkhatadhammānaṃ khayanirodhabhāvena siddhattā etaṃ tabbhāvenaeva suṭṭhu abhibyattaṃ katvā ñātabbaṃ. Anidassananti animittadhammattā bālaputhujjanānaṃ dassanavisayabhūtena kenacinimittena nidassituṃvā kālabhedena disādesapuggalasantāna bhedena hīnapaṇītādibhedena ca bhinnaṃ katvā nidassituṃvā nārahatīti attho. Anantanti pubbantāparantavirahitaṃ. Sabbatopabhanti vaṭṭadukkhapaṭipakkhasiddhehi anantehi guṇobhāsehi sabbato pabhāvantanti attho. Tathā aniddisitabbadhammattāca pana anamatagge saṃsāre sabbāsuca disāsu asukasmiṃ nāma kāle asukāyanāma disāya natthīti navattabbaṃ. Kasmā, ariyamaggaṃ bhāventena yadā kadāci yattha katthaci avassaṃ adhigantabbatāvasena sabbadā sabbattha ca labbhamānattā. Vuttañhetaṃ vinaye, aṅguttare, udāneca –

Seyyathāpi bhikkhave yākāci loke savantiyo mahāsamuddaṃ appenti. Yāca antalikkhā dhārā papatanti. Na tena mahāsamuddassa ūnattaṃvā pūrattaṃvā paññāyati. Eva meva kho bhikkhave bahūcepi bhikkhū anupādisesāya nibbāna dhātuyā parinibbāyanti. Na tena nibbānadhātuyā ūnattaṃ vā pūrattaṃvā paññāyatīti.

Aṭṭhakathāsuca na tena nibbānadhātuyā ūnattaṃvā pūrattaṃvā paññāyatīti asaṅkhyeyyepi mahākappe buddhesu anuppajjantesu ekasattopi parinibbātuṃ nasakkoti. Tadāpi tucchā nibbāna dhātūti nasakkā vattuṃ. Buddhakāle pana ekekasmiṃ samāgame asaṅkhyeyyāpi sattā amataṃ ārādhenti. Tadāpi nasakkā vattuṃ pūrā nibbānadhātūti vuttaṃ. Brahmanimantanasutteca viññāṇaṃ anidassanaṃ anantaṃ sabbatopabhanti vuttaṃ. Aṭṭhakathāyañca sabbatopabhanti sabbato pabhāsampannaṃ. Nibbānato hi añño koci dhammo pabhassaratarovā jotivantatarovā parisuddhatarovā paṇḍara tarovā natthi. Sabbatovā pabhūtameva hoti. Nakatthaci natthīti sabbatopataṃ. Puratthimadisādīsu hi asukadisāyaṃnāma nibbānaṃ natthīti navattabbanti vuttaṃ.


我来为您翻译这段巴利文：
因此它像竹丛中的竹枝一样，以缠绕义或缝合义而得到"结网"的名称，所以说"称为结网的渴爱"。"已出离"是指已脱离，意思是超越了它的境界而住立。由此显示"从结网出离"即是"涅槃"的意思。"自性"是以寂静相。以内生的三种轮回热恼寂灭为义，意思是以它们完全不存在为义。
"唯一种"是指就像心在自性上虽然是一种，但因为是生法，由于生地、相应等差别以及时间、方位、处所、人的差别而在事物上是有差别的。但这涅槃不是这样。这在自性上和事物上都是无差别的，成为唯一种。因为这对于在无始轮回中过去、现在、未来般涅槃的诸佛、辟支佛或佛弟子们全都是同一个。为什么？因为是不可指示的法。因为世尊说："识无相、无边、一切光明。"
其中"识"因为是由有为法的灭尽而成就，所以应以它的存在很好地显现而了知。"无相"意思是因为是无相法，不适合用凡夫能见的任何相来指示，或者用时间差别、方位处所人相续差别以及劣胜等差别来分别指示。"无边"是离前际后际。"一切光明"意思是以轮回苦对治成就的无量功德光明而普遍光明。
因此由于是不可指示的法，在无始轮回中在一切方位中不能说"在某时某方位没有"。为什么？因为修习圣道者无论何时何处必定能证得，所以在一切时一切处都可得。这在律藏、增支部和自说经中说：
"诸比丘，譬如世间任何流水都流入大海，从空中落下的雨水[也是如此]，但大海不因此而显示减少或增加。同样地，诸比丘，即使许多比丘在无余涅槃界般涅槃，涅槃界也不因此而显示减少或增加。"
在注释书中说："涅槃界不因此而显示减少或增加"是说即使在无数大劫中诸佛不出世，一个众生也不能般涅槃，那时也不能说涅槃界是空的。而在佛出世时，在每一次集会中无数众生都证得不死，那时也不能说涅槃界是满的。在《梵天邀请经》中说："识无相、无边、一切光明。"在注释书中说："一切光明"是在一切方面具足光明。因为没有任何法比涅槃更光耀、更明亮、更清净、更白净。或者是在一切处都存在，不是在某处不存在，所以是"一切光明"。因为不能说在东方等方位中某方位没有涅槃。


Evaṃsantepi etaṃ niruddhatekālikadhamma sannissayena viññāya mānattā niruddhadhammabhedena bhinnaṃ katvā upacarituṃ labbhatīti vuttaṃ saupādisesātiādi. Tattha upādīyati taṇhādiṭṭhīhi bhusaṃ gaṇhīyatīti upādi. Upādinnakhandhapañcakaṃ. Soyeva ekadesenavā anavasesenavā pahīnehi kammakilesehi sesoti upādiseso. Saṃvijjati tasmiṃ santāne upādiseso yassā adhigatakāleti saupādisesā. Nibbānadhātūti nibbūtisa bhāvo. Saupādisesāca sā nibbānadhātucāti samāso. Natthi tasmiṃ santāne upādiseso yassā adhigatakāleti anupādisesā, anupādisesāca sā nibbānadhātucāti viggaho. Vuttañhetaṃ iti vuttake-dve mā bhikkhave nibbānadhātuyo. Katamā dve, saupādisesāca nibbānadhātu, anupādisesāca nibbānadhātūtiādi. Tattha purimā kilesanibbānaṃnāma. Pacchimā khandhanibbānaṃnāma. Purimāvā diṭṭhadhammika nibbānaṃnāma. Pacchimā samparāyika nibbānaṃnāma. Yathāha-ekā hi dhātu idha diṭṭhadhammikā saupādisesā bhavanetti saṅkhayā. Anupādisesā pana samparāyikāti. Aṅguttare pana sattanipāte ubhatobhāgavimutta paññāpi muttānaṃ dvinnaṃ khīṇāsavānaṃ khandhupādisesavasena kāyasakkhidiṭṭhipatta saddhāvimuttadhammānusārīsaṅkhātānaṃ catunnaṃ sekkhānaṃ āraddhavipassa kassaca yogīkalyāṇaputhujjanassa kilesu pādisesavasena saupādisesatā anupādisesatāca vuttā. Tattheva navanipāte antarāparinibbāyī, upahaccaparinibbāyī, asaṅkhāraparinibbāyī, sasaṅkhāraparinibbāyī, uddhaṃ sotaakaniṭṭhagāmīti pañcannaṃ anāgāmīnaṃ sakadāgāmissa tiṇṇaṃ sotāpannānanti navannaṃ sekkhapuggalānaṃ kilesupādisesavasena saupādisesatā vuttā.

Nettiyaṃ pana arahattaphalaṃpi saupādisesanibbānanti vuttaṃ. Taṃ idha nādhippetaṃ. Etthaca maggakkhaṇe kilesānaṃ khayo saupādi sesaṃnāma. Cuti anantare khandhānaṃ anuppādo anupādisesaṃnāma. Yasmā pana paṭisandhivandhānāma kilesesu satieva jāyanti. Asati najāyanti, tasmā tepi kilesakkhayena saheva khiyyanti. Yāvacutiyā pavattamānaṃ paccuppannakhandhasantānaṃ pana khīṇāsavassapi purimabhave pavattakammakilesānaṃ phalanisandabhūtaṃ sabbasattānaṃ dhamma tāsiddhaṃ. Tasmā taṃ khīṇesupi kilesesu yāvacutiyā pavatta tiyeva. Cutikkhaṇe tassa nirodhopi dhammatānirodho eva. Yo pana tadanantare punabhavassa anuppādo. So kilesakkhayena saheva siddho. Na kevalaṃ tadanantare puna bhavasseva. Tato paraṃpi anamatagga saṃsāre bhavaparaṃparāya anuppādopi tena saheva siddho. Sabbañcetaṃ ekameva nibbānaṃ. Evaṃsantepi khandhāvasesassa bhāvā bhāvalesaṃ upādāya ayaṃ bhedo vuttoti vuttaṃ duvidhaṃ hoti kāraṇapariyāyenāti duvidha paññāpanassa kāraṇalesenāti attho.


我来为您 译这段巴利文：
虽然如此，因为它是依已灭的三时法而被了知，所以可以依已灭法的差别而分别称说，因此说"有余"等。其中，"依"是指被渴爱、见强烈执取，即五取蕴。它以部分或全部被已断的业和烦恼所余，即是"依余"。在那相续中存在依余，在证得时称为"有余"。"涅槃界"是寂灭的自性。"有余涅槃界"是复合词。在那相续中不存在依余，在证得时称为"无余"，"无余涅槃界"是语词分析。
这在《如是语经》中说："诸比丘，有两种涅槃界。什么是两种？有余涅槃界和无余涅槃界"等。其中前者称为烦恼涅槃，后者称为蕴涅槃。或者前者称为现法涅槃，后者称为来世涅槃。如说："一界是此现法有余，灭尽有结；而无余是来世的。"
但在增支部七集中，说双分解脱和慧解脱这两种漏尽者依蕴余，以及身证、见至、信解脱、随法行这四种有学，和已开始观察的瑜伽行善凡夫依烦恼余而有有余性和无余性。在同部九集中，说中般涅槃、生般涅槃、无行般涅槃、有行般涅槃、上流色究竟天去这五种不还，一来，和三种预流，共九种有学补特伽罗依烦恼余而有有余性。
在《导论》中说阿罗汉果也是有余涅槃，但这里不是这个意思。这里，在道的刹那烦恼的灭尽称为有余，在死后刹那诸蕴不再生起称为无余。因为所谓结生蕴只在有烦恼时才生，没有就不生，所以它们也随烦恼灭尽而灭尽。但直到死亡转起的现在蕴相续，即使对漏尽者来说也是前生转起的业烦恼的果报余流，是一切众生的法性成就。因此即使烦恼已灭，它也直到死亡而转起。在死亡刹那它的灭尽也只是法性的灭尽。但在那之后不再有后有生起，这是随烦恼灭尽而成就的。不仅是那之后的后有，从那以后在无始轮回中的轮回相续不生起也是随之成就。这一切都是同一个涅槃。虽然如此，依蕴余的有无而说这个差别，所以说"依原因的方式而有二种"，意思是依原因的微细而施设为二种。;


Yasmā pana saṅkhatadhammānāma sapalibodhadhammattā nānāpalibodhehi niccakālaṃ janaṃ pīḷenti. Santasukhaṃnāma laddhuṃ nadenti. Sanimitta dhammattāca kilesānaṃ jarāmaraṇādīnañca sabbesaṃ anatthānaṃ vatthu bhūtā bhūmibhūtā honti. Sapaṇihitadhammattāca sabbadukkhānaṃ mūlabhūtaṃ āsādukkhaṃnāma niccakālaṃpi janenti. Tasmā tappaṭipakkhasiddhena guṇabhedena tividhaṃbhedaṃ dassetuṃ suññatantiādi māha. Tattha sabbapalibodha vivittattā suññataṃ. Sakkāyadiṭṭhiyā hi sati bālānaṃ yattakā pāpakammapalibodhā apāya dukkhapalibodhāca sandissanti. Paṇḍitānaṃca tato attānaṃ rakkhanatthaṃ yattakā kalyāṇakammapalibodhā sandissanti. Sakkāyadiṭṭhinirodhoyeva sabbe te sakkāyadiṭṭhimūlake palibodhe nirodhetuṃ sakkoti. Na vinā tena añño koci. Tasmā sonirodho tehi palibodhehi vivitto hoti, tathā rāgakkhayoyeva rāgamūlake palibodhe nirodhetuṃ sakkoti. Na vinā tena añño koci. Dosakkhayoyeva dosamūlake. Mohakkhayoyeva mohamūlaketiādi vattabbaṃ. Iti nibbānaṃ sabbapali bodhehi vivittattā suññataṃnāma.

Nimittaṃ vuccati uppādapavattamūlako oḷārikākāro. Yena samannāgatā saṅkhatadhammā sabbesaṃ kilesānaṃ jarāmaraṇānañca vatthubhūtā bhūmibhūtā honti. Tathā sabbesaṃ mārānaṃ sabbesaṃ verānaṃ sabbesaṃ rogādi anatthānaṃ vatthubhūtā bhūmibhūtā honti. Yato te māradheyyātipi maccudheyyātipi vuccanti. Kāla disā desa santānādi bhedena hīnapaṇītādi bhedenaca bhedaṃ gacchanti. Nibbānaṃ pana sabbesaṃ nimittadhammānaṃ khayanirodhabhāvena siddhattā natthi. Tasmiṃ nimittanti animittaṃ. Tañhi sabbesaṃ kile sādīnaṃ anatthānaṃ vatthubhūte nimittadhamme viddhaṃsetvā tesaṃ anatthānaṃ abhāvaṃ sādhentaṃ niccaṃ tiṭṭhati. Naca taṃ kālabhedena bhinnaṃ hoti. Idaṃ atīte asukakappe asukabuddhassa nibbānaṃ, idaṃ anāgate, idaṃ etarahīti. Nāpi disābhedena bhinnaṃ. Idaṃ dasasu disāsu asukāyanāma disāya nibbānaṃ, idaṃ asukāya nāmāti. Nacāpi desabhedenavā santānabhedenavā bhinnaṃ. Idaṃ manussaloke idaṃ devaloke idaṃ brahmaloketi vā idaṃ manussānaṃ idaṃ devānaṃ idaṃ brahmānantivāti. Tathā paṇītādi bhedena bhinnaṃ na hoti. Idaṃ sabbaññubuddhānaṃ. Idaṃ paccekabuddhānaṃ. Idaṃ buddhasāvakānanti.


我来为您翻译这段巴利文：
因为所谓有为法由于是有障碍法，所以以种种障碍经常压迫人们，不让获得寂静之乐。又因为是有相法，所以成为一切烦恼、老死等不利的所依、所住。又因为是有愿法，所以即使在任何时候也生起一切苦的根本所谓希望之苦。因此为了显示以对治成就的功德差别而有三种差别，所以说"空性"等。
其中，因为远离一切障碍故为空。因为当有身见存在时，对愚人来说显现多少恶业障碍和恶趣苦障碍，对智者来说为了保护自己免于那些[障碍]而显现多少善业障碍，只有身见的灭尽才能灭除所有这些以身见为根本的障碍，除此之外没有其他任何[方法]能灭除。因此那灭尽远离那些障碍。同样地，只有贪的灭尽才能灭除以贪为根本的障碍，除此之外没有其他任何[方法]能灭除。只有嗔的灭尽[才能灭除]以嗔为根本的[障碍]。只有痴的灭尽[才能灭除]以痴为根本的[障碍]等，应当这样说。如是涅槃因为远离一切障碍故称为空性。
相是指生起转起根本的粗显形态。具有此[相]的有为法成为一切烦恼、老死的所依、所住。同样地成为一切魔、一切怨、一切病等不利的所依、所住。因此它们被称为"魔界"或"死界"。它们随时间、方位、处所、相续等差别和劣胜等差别而有差别。但涅槃因为是以一切相法的灭尽而成就，所以在其中没有相，故为无相。因为它摧毁作为一切烦恼等不利的所依的相法，成就那些不利的不存在而常住。它不因时间差别而有差别[如]："这是过去某劫某佛的涅槃，这是未来的，这是现在的。"也不因方位差别而有差别[如]："这是十方中某方位的涅槃，这是某方位的。"也不因处所差别或相续差别而有差别[如]："这是人界的，这是天界的，这是梵界的"或"这是人的，这是天的，这是梵天的。"同样地不因胜等差别而有差别[如]："这是正等觉者的，这是辟支佛的，这是佛弟子的。"


Paṇihitaṃ, paṇidhānaṃ, paṇidhi, patthanā, āsā, jīghacchā, pipāsāti atthato ekaṃ. Saṅkhatadhammāca labbhamānāpi bhijjanadhammattā punappunaṃ laddhuṃ āsā dukkhaṃnāma vaḍḍhenti. Āsādukkhassa pariyantonāma natthi. Sabbañca dukkhaṃ āsāmūlakaṃ hoti. Āsāsadisaṃ dukkhanidānaṃnāma natthi, nibbānaṃ pana sayaṃ pipāsavinayadhammattā āsāsaṅkhātaṃ sabbaṃ taṇhāpaṇidhiṃvā chandapaṇidhiṃvā vinentaṃ vidhamentaṃ vattatīti natthi. Tasmiṃ paṇihitanti appaṇīhitaṃ. Etthaca duvidhaṃ sukhaṃ vedayitasukhaṃ santisukhanti. Tattha manussa dibba brahma sampattiyo labhitvā anubhavanavasena pavattaṃ pītisomanassa sukhaṃ vedayitasukhaṃnāma. Taṃ pana khaṇekhaṇe vijjuviya bhijjanadhammaṃ. Sampattiyoca aniccadhammā. Sabbe te apariyantaṃ āsādukkhaṃ bhiyyo vaḍḍhentiyeva. Tasmā sabbaṃ vedayitasukhaṃnāma āsā dukkhajanakattā ekantena dukkhameva hoti. Yathāha-yaṃkiñci vedayitaṃ, sabbaṃ taṃ dukkhasminti. Dhammasenāpatināca katamaṃ taṃ āvuso sāriputta nibbāne sukhaṃ, yadettha vedayitaṃ natthīti puṭṭhena etadevettha āvuso nibbāne sukhaṃ, yadettha vedayitaṃ natthīti vuttaṃ. Santisukhaṃnāma attani uppannānaṃvā uppajjituṃ paccupaṭṭhi tānaṃvā kilesādīnaṃ apāyadukkhādīnañca attano sammāpayogaṃ paṭicca vimuccanasukhaṃ. Etadevettha ekantasukhaṃ acalasukhaṃ. Etasmiñhi asati puthujjanānaṃ manussa dibbabrahmasampattiyo anubhavantānaṃpi avassaṃ pattabbaṭṭhena paccupaṭṭhitāneva honti aviciniraya bhayādīnīti. Tasmā sabbassa vedayitasukhamūlakassa āsādukkhassa santisukhadīpakaṃ idaṃ appaṇihitapadaṃ nibbānassa ekaṃ mahantaṃ guṇapadaṃ hotīti.

Ākāra bhedenāti tividhassa suññatādikassa guṇakoṭṭhāsassa bhedena. Etthaca yadetaṃ anamatagge saṃsāre ajjhattaṃ anusayitvā āgatānaṃ kilesānaṃ maggakkhaṇe ajjhattameva nirujjhanaṃ khiyyanaṃ. Taṃ khayadhātu nirodhadhātu saṅkhātaṃ ekaṃ dhammāyatanaṃ hoti. Ekā dhammadhātu hoti. Eko paramatthadhammo hoti. Khayaṭṭhena nirodhaṭṭhena sabhāvato vijjamānattā, na hi taṃ paññattirūpaṃ hoti. Kāye ñāṇeca sarūpato upaladdhattā, duvidhañhi nibbānassa sacchikaraṇaṃ kāyasacchikaraṇaṃ ñāṇasacchikaraṇañca. Yathāha-chandajāto ussahati. Ussahitvā tuleti. Tulayitvā padahati. Pahitatto samāno kāyenaceva paramatthasaccaṃ sacchikaroti. Paññāyaca taṃ paṭivijjha passatīti. Tattha anamatagge saṃsāre ajjhattaṃ niccaṃ santāpetvā paridayhitvā āgatānaṃ kilesānaṃ maggakkhaṇe ajjhattameva nirujjhanaṃ nibbāyanaṃ kāyasacchikaraṇaṃnāma. Evaṃ kāyena sacchikatvā puna paccavekkhanto ajjhattaṃ taṃ nirujjhanaṃ ñāṇena paccakkhato passati. Niruddhā me kilesāti jānāti, idaṃ ñāṇasacchikaraṇaṃnāma. Tesu kāya sacchikaraṇaṃ anantaṃ aparimāṇaṃ vaṭṭadukkhaṃ khepeti. Ñāṇasacchikaraṇaṃ anappakaṃ pītisomanassaṃ uppādeti. Paññattidhammesu eva rūpaṃ sacchikaraṇaṃnāma natthīti. Tassa pana nirujjhanassa suññatadhammattā mandabuddhīnaṃ tasmiṃ tucchasaññā niratthakasaññā saṇṭhāti. Animitta dhammattā tasmiṃ abhāvamattasaññā paramatthato avijjamānasaññā saṇṭhāti. Appaṇihitadhammattā taṇhāvasikā janā tasmiṃ sukhaṃ nāma kiñci natthīti maññanti.


我来为您翻译这段巴利文：
"所愿"、"愿望"、"愿"、"期望"、"希求"、"饥"、"渴"在意义上是一样的。有为法即使获得也因为是坏灭法，所以一再获得而增长所谓希求之苦。希求之苦没有所谓的边际。一切苦都以希求为根本。没有所谓与希求相似的苦因。但涅槃因为自身是息灭渴望之法，所以没有所谓希求的一切渴爱愿或欲愿，[而是]息灭、消除而转起，因此在其中没有所愿，故为无愿。
这里有两种乐：受乐和寂静乐。其中，获得人、天、梵天的圆满而依享受方式转起的喜悦快乐称为受乐。但那如闪电般刹那刹那坏灭，圆满也是无常法。它们都只是增长无边际的希求之苦。因此一切所谓受乐因为生起希求之苦，所以必定只是苦。如说："凡是所受，那一切都是苦。"法将军[舍利弗]被问："友舍利弗，什么是涅槃中的乐，即是在此没有所受？"时说："友，这就是涅槃中的乐，即是在此没有所受。"
所谓寂静乐是对已在自身生起或将要生起的烦恼等和恶趣苦等，依自己的正确努力而解脱的乐。这才是在此唯一的乐、不动的乐。因为如果没有这个，即使凡夫享受人、天、梵天的圆满，以必定要达到[的意义]而存在着阿鼻地狱的怖畏等。因此对一切以受乐为根本的希求之苦，这个显示寂静乐的无愿词是涅槃的一个大功德词。
"以行相差别"是指以空性等三种功德部分的差别。这里，在无始轮回中内在随眠而来的诸烦恼在道的刹那内在灭尽、消失，那称为灭尽界、寂灭界的一个法处，一个法界，一个胜义法。因为以灭尽义、寂灭义在自性上存在，因为它不是概念法。因为在身和智中如实证得，因为涅槃的证悟有两种：身证和智证。如说："生起欲求而努力，努力后权衡，权衡后精进，既已精进，以身证悟胜义谛，以慧通达而见。"
其中，无始轮回中内在经常热恼、炽燃而来的诸烦恼在道的刹那内在灭尽、寂灭称为身证。这样以身证悟后，再观察时以智亲见那内在的灭尽。了知"我的烦恼已灭"，这称为智证。在这两者中，身证灭尽无边无量的轮回苦，智证生起不少的喜悦。在概念法中没有所谓如实证悟。但是因为那灭尽是空法，所以愚钝者对它建立空想、无义想。因为是无相法，所以对它建立仅是不存在想、胜义上不存在想。因为是无愿法，所以为渴爱所制的人们认为其中没有所谓的什么乐。


Ye pana yathāvuttaṃ khayanirodhamattaṃ nibbānaṃnāma nahoti. Tañhi abhāvamattaṃ paññattirūpaṃ hoti. Nibbānañcanāma gambhīrādīnaṃ anantaguṇānaṃ vatthu hoti, naca abhāvamattaṃ tesaṃ vatthu bhavituṃ arahati. Nibbānaṃ paramaṃ sukhanti vuttaṃ. Naca abhāvamatte kiñci sukhaṃnāma sakkāladdhuṃ. Tasmā yo tassa khayanirodhassa paccayo atthi. Yassaca ānubhāvena so khayanirodho sijjhati. Eta deva nibbānaṃ nāmāti icchanti. Tesaṃpi vaṭṭadukkha santito atirekapayojanaṃnāma nalabbhati. Nibbānassaca guṇapadāni nāma anantānaṃ vaṭṭadhammānaṃ paṭipakkhavasena sijjhanti, no aññathā. Tasmā yattakāni aguṇapadāni vaṭṭadhammesu labbhanti, tattakāni tesaṃ khaya nirodhe anantāni guṇapadāni hutvā sijjhanti. Yo khayanirodhopi tāva visuṃ dhammabhāvenaviññātuṃ dukkarogambhīro hoti. Yato taṃ abhāvamattaṃ paññattirūpaṃ maññanti. Guṇapadānaṃ panassa gambhīrabhāve vattabbamevanatthi. Santisukhañca nāma vaṭṭadukkhānaṃ vūpasantatāeva. Tesaṃ vūpasamo sukhoti hi vuttaṃ. Vūpasantatātica tesaṃ sabbaso khayanirodhoevāti vaṭṭadukkhapariyāpannānaṃ sabba vedayītasukhānaṃ ukkaṃsagatā tassa khayanirodhassa paramasukhatā siddhā hotīti. Tassa pana paramatthato vijjamānabhāve tāva idaṃ suttaṃ.

Atthi bhikkhave ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ. No ce taṃ bhikkhave abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, na yimassa jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyetha. Yasmāca kho bhikkhave atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatīti.


我来为您翻译这段巴利文：
但那些[认为]涅槃只是如前所说的灭尽、寂灭[的人]是不对的。因为那只是不存在、概念法。因为所谓涅槃是甚深等无量功德的所依，而仅仅不存在不适合成为它们的所依。说"涅槃是最胜乐"，但在仅仅不存在中不能获得所谓的任何乐。因此那些认为"那灭尽、寂灭的因存在，由于它的威力那灭尽、寂灭成就，这才是所谓涅槃"的人们，他们也得不到所谓超过轮回苦寂止的利益。
涅槃的功德词是依无量轮回法的对治而成就，不是其他方式。因此在轮回法中获得多少非功德词，在它们的灭尽、寂灭中就成就多少无量功德词。连那灭尽、寂灭作为别异法性都难以了知而甚深，因此他们认为那只是不存在、概念法。至于它的功德词的甚深性就更不用说了。
所谓寂静乐就是轮回苦的止息。因为说"它们的止息是乐"。"止息"就是它们完全的灭尽、寂灭。因此属于轮回苦的一切受乐达到最胜，那灭尽、寂灭的最胜乐性得以成就。关于它在胜义上的存在，这是经文：
"诸比丘，有不生、不有、不作、不为。诸比丘，如果没有不生、不有、不作、不为，则不会显现已生、已有、已作、已为的出离。诸比丘，正因为有不生、不有、不作、不为，所以显现已生、已有、已作、已为的出离。"


Tattha ajānanaṃ ajātaṃ. Jātikkhayoti attho. Abhavanaṃ abhūtaṃ. Abhāvoti attho. Akaraṇaṃ akataṃ. Asaṅkharaṇaṃ asaṅkhataṃ. Uppādetuṃvā pavattetuṃvā saṅkhāradukkhassa abhāvoti attho. Jātikkhayotivā visuṃ ekā dhammadhātu hoti. Tasmā visuṃ dhammabhāvaṃ sandhāya natthi jātaṃ etthāti ajātantīpi yujjatiyeva. Idaṃ vuttaṃ hoti, saṅkhatadhammānāma paccaye sati jāyanti. Asati na jāyantīti jātaṃ viya ajātaṃpi tesaṃ atthi. Paramatthato vijjamānaṃ hotīti attho. Yadica ajātaṃnāma natthi, jātameva atthi. Evaṃsati attani kilesānaṃ ajātatthāya sammā paṭipajjantānaṃpi sabbe kilesadhammā jātāyeva siyuṃ. No ajātā. Kasmā, ajātassanāma natthitāyāti. Esanayo sabbesu duccaritadhammesu apāyadukkhavaṭṭadukkhesu, diṭṭhadhammeca sabbesu rogābādhabhayupaddavesu. Evañca sati loke sabbe purisakārā purisathāmā purisaparakkamā niratthakā eva siyunti imamatthaṃ sandhāya no cetaṃ bhikkhave.La. Paññāyethāti vuttaṃ. Yasmā pana ajātaṃnāma ekantena atthiyeva. Tasmā attani ajātatthāya sammāpaṭipajjantānaṃ te ekantena najāyanti. Evaṃ sati sabbe purisakārā purisathāmā purisaparakkamā satthakā eva hontīti imamatthaṃ sandhāya yasmāca kho bhikkhavetiādi vuttaṃ. Ettāvatā avijjānirodhā saṅkhāra nirodho. Saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho.La. Dukkhakkhandhassa nirodho hotīti evaṃ vuttassa nirodhassa paramatthato vijjamānabhāvaṃ dasseti. Atthi saddassa vijjamānatthavacanattā. Tattha nirodho duvidho jātanirodho ajātanirodhoti. Tattha uppajjitvā nirodho jātanirodhonāma. Maccūtica maraṇantica etassevanāmaṃ. Ajjhattapariyā pannānaṃ kilesādīnaṃ uppādassapi sabbaso abhāvo ajāta nironāma. Yo sabbasaṅkhārasamatho sabbupadhinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti vuccati. Ayamidhādhippeto, ayameva hi sabbapalibodhehi suññattā suññatonāma. Kilesānaṃ jārāmaraṇādīnañca vatthubhūtassa nimittassa abhāvā animittonāma. Sabbadukkhānaṃ nidānabhūtassa āsādukkhassa abhāvā appaṇihitonāma. Tena vuttaṃ suññataṃanimittaṃ appaṇihitañceti tividhaṃ hotīti. Padantiādi nibbānassa vevacanāni. Tañhi visuṃ asaṃmisso kevalo upalabbhamāno eko paramattha dhammoti padaṃ nāma. Koṭṭhāsattho hi padasaddo. Yathā padaso dhammaṃ vāceyyāti. Cavanābhāvena accutaṃ. Pubbantāparante atikkamma pavattattā accantaṃ. Saṅkharaṇakiccarahitattā asaṅkhataṃ. Attano uttaritarassa kassaci dhammassa abhāvato anuttaranti. Vānamuttā taṇhā vimuttā, mahante sīlakkhandhādike dhamme esiṃsu adhigacchiṃsūti mahesayo, buddhā.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya rūpanibbāna saṅgahassa

Paramatthadīpanā niṭṭhitā.

Samuccaya saṅgaha paramatthadīpanī



我来为您翻译这段巴利文：
其中，"不生"是不生起，意思是生的灭尽。"不有"是不存在，意思是无有。"不作"是不造作。"不为"是不行作，意思是生起或转起行苦的不存在。或者"生的灭尽"是一个别异的法界。因此关于别异法性，"此中没有生"所以称为"不生"也是合适的。这是说，所谓有为法在有因缘时生起，无则不生，所以如同有生一样不生对它们来说也是存在，意思是在胜义上是存在的。如果所谓不生是不存在，只有生是存在，如此则在自身为了烦恼不生而正确修行的人们，一切烦恼法也只会是生而不是不生。为什么？因为所谓不生是不存在。
这个道理适用于一切恶行法、恶趣苦、轮回苦，以及现法中一切病苦、怖畏、灾难。如此则世间一切人的努力、人的力量、人的精进都将毫无意义。关于这个意思而说"诸比丘，如果没有...则不会显现。"但因为所谓不生必定是存在的，所以对在自身为了不生而正确修行的人们，它们必定不生。如此则一切人的努力、人的力量、人的精进都是有意义的。关于这个意思而说"诸比丘，正因为..."等。
至此显示如是所说"由无明灭故行灭，由行灭故识灭...苦蕴灭"中的灭在胜义上是存在的。因为"有"字表示存在的意思。其中灭有两种：已生之灭和不生之灭。其中已生起后灭称为已生之灭，死和终也是它的名称。内在所摄的烦恼等连生起也完全不存在称为不生之灭，这称为一切行寂止、一切依舍离、爱尽、离欲、灭、涅槃。这是这里所要表达的，因为这个由于空一切障碍故称为空性，由于没有作为烦恼、老死等所依的相故称为无相，由于没有作为一切苦因的希求之苦故称为无愿。因此说"空性、无相、无愿而成为三种。"
"道"等是涅槃的同义词。因为它作为别异、不混杂、清净而获得的一个胜义法称为道。因为道字有部分义，如"以句教导法"。因为没有死亡故为不死。因为超越前际后际而转起故为究竟。因为没有造作作用故为无为。因为没有比自己更上的任何法故为无上。"离欲"是离渴爱，"大仙"是寻求、证得大戒蕴等法者，即是诸佛。
如是名为胜义光明的阿毗达摩概要
第四注释的色涅槃摄
胜义光明已终。
摄集摄胜义光明;

162. Evaṃ chahi paricchedehi cattāro paramatthe dassetvā idāni tesaṃ taṃtaṃrāsisaṅkhātaṃ samuccayaṃ dassento ādigātha māha. Ye salakkhaṇā dvāsattatividhā vatthudhammā mayā vuttā. Idāni tesaṃ samuccayaṃ yathāyogaṃ pavakkhāmīti yojanā. Tattha salakkhaṇāvatthudhammāti padehi dasavidhāni anipphannarūpāni paṭikkhipati. Na hi tāni attano āvenikabhūtena sabhāva lakkhaṇena aniccatādi sāmaññalakkhaṇenaca salakkhaṇāni honti. Ekantaparamatthatāya abhāvato. Tatoyevaca vatthudhammāca nahonti. Sarūpato anupalabbhamānattā. Dabbavācako hi idha vatthusaddo. Dabbañcanāma idha sarūpato labbhamāno sabhāvo eva. Etena nibbānassapi maggaphala paccavekkhanañāṇesu sarūpato labbhamāna sabhāvatā vuttā hoti. Anipphannarūpānaṃ viya ca vatthudhamma sannissayena dissamānadhammamattabhāvaṃ vā paññattidhammānaṃ viya parikappitākāramattabhāvaṃvā sasavisāṇa kacchapalomādīnaṃ viya sabbaso abhūta parikappita mattabhāvaṃvā nivāretīti veditabbaṃ. Etthaca dvāsattatividhāsalakkhaṇāvatthudhammāti vacane payojanaṃ nadissati. Tesu hi dvāsattatividhesu ekacce eva dhammā purimesu tīsu saṅgahesu āgatā. Pacchimeca sabbasaṅgahe anipphannarūpānipi adhippetānievāti. Etthaca vatthudhammāsalakkhaṇāti padehi anipphannarūpānaṃ salakkhaṇatā paṭikkhipane yaṃ vattabbaṃ. Taṃ rūpasamuddesa dīpaniyaṃ vuttamevāti. Ekantākusalajātiyānaṃ āsava catukkādīnaṃ saṅgaho akusalasaṅgaho, na akusala sampayuttattāyeva akusalabhūtānaṃ cittaphassādīnanti. Kusalā kusalābyākatamissakānaṃ saṅgaho missakasaṅgaho.

Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, bujjhanti etāyāti katvā. Bodhiyā pakkhā bodhipakkhā. Bodhisambhārāti attho. Bodhi pakkhesu bhavā antogadhāti bodhipakkhiyā. Tesaṃ saṅgahoti bodhipakkhiyasaṅgaho. Sabbesaṃ anavasesānaṃ paramatthadhammānaṃ saṅgaho sabbasaṅgaho. Cirapārivāsiyaṭṭhena madaniyaṭṭhenaca āsava sadisattā āsavā. Yadica tadubhayaṭṭhena āsavānāma siyuṃ. Ime lobhādayo eva āsavānāma siyuṃ. Pupphāsavādayo hi loke cha pañca rattimattaṃ vā sattaṭṭharattimattaṃ vā sayaṃpi kumbhesu parivāsaṃ gaṇhanti. Kumbheca parivāsaṃ gāhāpenti. Ime pana anamatagge saṃsāre sayaṃpi sattasantāne parivāsaṃ gaṇhanti. Sattasantānañca parivāsaṃ gāhāpenti. Sakalaṃ sattasantānaṃ sadā āsavapūritameva hoti. Yathāha-cakkhuṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati. Ettha nivīsamānā nivīsatītiādi. Tattha esā taṇhā pariyuṭṭhānavasena uppajjamānā ettheva uppajjati. Uppajjitvāca puna anusayabhāvena parivāsaṃ katvā nivīsamānā ettheva nivīsatīti attho. Yāvaca ariyamaggadhovanaṃ nalabbhati. Tāva santānaṃ gūthapūritakūpaṃ viya dubbisodhaṃ katvā pavattati. Pupphāsavādayoca madaṃ janentā muhuttameva janenti. Ime pana yāva ariyamaggaṃ nalabhati. Tāva niccamadaṃ janenti. Tasmā ekantena imeyeva cirapārivāsiyaṭṭhena madani yaṭṭhenaca āsavānāma bhavituṃ arahantīti.


我来为您翻译这段巴利文：
如是以六种区分显示四种胜义后，现在为显示它们各自群集所谓的摄集而说初偈。句意是：我已说具有自相的七十二种事法，现在将如理说它们的摄集。
其中以"具有自相的事法"两词排除十种非真实色。因为它们不以自己特有的自性相和无常等共相而成为具相，因为没有决定的胜义性。也正因如此不成为事法，因为不能如实获得。这里事字表示实体，所谓实体在此只是能如实获得的自性。由此表示涅槃在道果省察智中也是能如实获得自性的。
应知排除如非真实色那样依事法而显现的仅仅法性，或如概念法那样仅仅是遍计的行相，或如兔角龟毛等那样仅仅是完全不存在的遍计。这里在"具有自相的七十二种事法"这说法中看不到目的。因为在那七十二种中只有某些法出现在前三个摄中，而在最后的一切摄中也确实包含非真实色。这里以"事法具相"两词排除非真实色的具相性，应说的已在色总说光明中说了。
只属不善种类的漏四等的摄集是不善摄，不是因为与不善相应而成为不善的心触等[的摄集]。善、不善、无记混合的摄集是杂摄。
觉说是四道中的智，因为以此觉悟。觉的支分是觉支，意思是觉的资粮。存在于觉支中、包含[于觉支中]是属觉支。它们的摄集是觉支摄。一切无余胜义法的摄集是一切摄。
因为有久住性和醉性而如漏故称为漏。如果因为有这两种性质而称为漏，则只有这些贪等才称为漏。因为世间的花漏等自己只在瓮中住五六夜或七八夜，也使[酒]在瓮中住。但这些[漏]在无始轮回中自己住在有情相续中，也使有情相续住[其中]。整个有情相续总是充满漏。如说："在世间眼是可爱的、可意的，这渴爱生起时在此生起，安住时在此安住"等。其中这渴爱以遍起方式生起时在此生起，生起后又以随眠方式住[在此]，安住时在此安住，这是意思。只要不得圣道的洗涤，就像粪坑一样难以清净而转起。花漏等生起醉时只生起片刻，但这些[漏]只要不得圣道就一直生起醉。因此必定只有这些以久住性和醉性而适合称为漏。


Visandanaṭṭhenavā āsavasadisattā āsavā, yathā hi kudhita kuṭṭhino mahāvaṇamukhehi yūsasaṅkhāto āsavo visanditvā pilotikakhaṇḍāni dūseti, evaṃ imepi chahidvārehi visanditvā chaḷārammaṇānidūsentīti. Āyataṃvā saṃsāradukkhaṃ savantipasavanti vaḍḍhentīti āsavā. Athavā, bhavato ābhavaggā dhammato āgotratumhā savanti ārammaṇakaraṇavasena pavattantīti āsavā. Āsaddassa avadhiatthajotakattā. Avadhica duvidho mariyādavisayo abhividhivisayocāti tattha yassa sambandhinīkriyā avadhibhūtaṃ attānaṃ bahikatvā pavattati. So mariyādavisayo nāma. Yathā āpātaliputtā devo vuṭṭhoti. Yassa sambandhinīkriyā avadhibhūtaṃ attānaṃ byāpetvā anto katvā pavattati, so abhividhivisayonāma. Yathā ābrahmalokā bhagavato kittisaddo abbhuggatoti. Idha pana abhividhivisayo daṭṭhabbo. Tasmā bhavaggañca gotrabhuñca byāpetvā anto katvā savantīti attho veditabbo.

[204] Vibhāvaniyaṃ pana

Avadhica mariyādaabhividhivasena duvidhoti vatvā puna taṃ vibhāvento ‘‘tattha āpātaliputtā devo vuṭṭhotiādīsuviya kriyaṃ bahikatvā pavatto mariyādo. Ābhavaggāsaddo abbhuggatotiādīsuviya kriyaṃ byāpetvā pavatto abhividhī’’ti vadati. Taṃ na yujjati.

Na hi avavidhivisayabhūto bhavaggo lokattayabyāpakaṃ saddassa abbhuggamanakriyaṃ byāpetvā pavattati. Naca avadhibhūto attho kriyaṃ bahivā antovā katvā pavattatīti yutto. Kriyāeva pana taṃ bahivā antovā katvā pavattatīti yutto. Evañca katvā mūlaṭīkāyaṃ-duvidhohi avadhi abhividhivisayo anabhividhivisayoca. Abhividhivisayaṃ kriyābyāpetvā pavattati, ābhavaggā bhagavato yaso gatoti. Itaraṃ bahikatvā, āpātaliputtā vuṭṭho devoti. Kāmeti icchatīti kāmo. Soeva āsavoti kāmāsavo. Kāmīyativā oḷārikena kāmena icchīyatīti kāmo. Pañcakāmaguṇamukhena desito sabbo kāmāvacaradhammo. Idha pana taṃ nāmena tadārammaṇā taṇhāeva adhippetā, kāmoeva āsavoti kāmāsavo. Kāmāvacaradhammesu assādanābhinandana vasena pavatto kāmarāgo. Therena pana ayamatthova icchito. Vakkhati hi kāmabhava nāmena tabbatthukā taṇhā adhippetāti.

[205] Vibhāvaniyaṃ pana

Purimatthova vutto. So anupapanno, theramatānugatassa idhādhippetassa atthassa avuttattā.

Bhavāsavoti ettha duvidho bhavo kammabhavo upapattibhavo ca. Tattha mahaggatakusaladhammā kammabhavo. Taṃnibbattā vipāka dhammā upapattibhavo. Idhapi bhavasaddena tadārammaṇā taṇhāeva adhippetā. Bhavoeva āsavoti bhavāsavo. Tasmiṃ duvidhe bhave nikantivasena pavatto rūpārūparāgo.

[206] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Sassata diṭṭhisahagatoca rāgo ettheva saṅgayhatī’’ti vuttaṃ. Taṃ na yuttaṃ.

Bhavāsavo catūsu diṭṭhigata vippayutta lobhasahagatesu cittuppādesu uppajjatīti hi aṭṭhakathākaṇḍe vuttaṃ. Yattha pana kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhāti āgataṃ. Tattheva sassatadiṭṭhi sahagato rāgo yākāci kusalākusala kammabhavanikanti yākāci upapattibhavapatthanā. Sabbā bhavataṇhāyaṃ saṅgahitāti yuttā. Idha pana yathāvuttaṃ bhavāsavaṃ thapetvā sabbo lobho kāmāsave eva saṅgahitoti yuttoti.

[207] Eteneva yañca tattha vuttaṃ.

‘‘Tatiyo bhādiṭṭhisahagato’’ti. Taṃpi paṭikkhittaṃ hoti.


我来为您 译这段巴利文：
或因为有流溢性而如漏故称为漏，因为如同发烧的麻风病人从大疮口流出所谓的脓液而污染布片，如是这些[漏]也从六门流出而污染六境。或者因为流出、产生、增长长远的轮回苦故称为漏。或者，从有到有顶、从法到种姓流出，以作为所缘的方式转起故称为漏。因为"ā"[字]表示界限义。
界限有两种：范围境域和遍满境域。其中，所关联的作用将作为界限的自己置于外而转起的，称为范围境域。如"从波吒厘子城（即现在印度巴特那）降雨"。所关联的作用遍及作为界限的自己包含在内而转起的，称为遍满境域。如"世尊的名声上达梵天界"。这里应当看作遍满境域。因此应知意思是遍及有顶和种姓包含在内而流出。
[204]但在《清净》中说："界限依范围和遍满有二种"后，再解释说："其中，如'从波吒厘子城降雨'等将作用置于外而转起的是范围。如'上达有顶'等遍及作用而转起的是遍满。"这是不合适的。
因为作为遍满境域的有顶不会遍及遍三界的声音上升的作用而转起。作为界限的义也不应当将作用置于外或内而转起。但作用应当将它置于外或内而转起。如此在根本复注中[说]："界限有二种：遍满境域和非遍满境域。遍满境域遍及作用而转起，如'世尊的声誉达到有顶'。另一种置于外，如'从波吒厘子城降雨'。"
因为欲求故为欲，那就是漏即欲漏。或者因为被粗欲所欲求故为欲，以五欲功德为首所说的一切欲界法。但这里意指以那名称的缘彼的渴爱，欲就是漏故为欲漏。在欲界法中以受用欢喜方式转起的欲贪。但长老意指这个意思。因为将说："以欲有之名意指以彼为所缘的渴爱。"
[205]但在《清净》中只说前义。那是不适当的，因为没有说随顺长老意趣、这里所要表达的意思。
关于"有漏"，这里有两种有：业有和生有。其中，广大善法是业有。由彼所生的异熟法是生有。这里也以有字意指缘彼的渴爱。有就是漏故为有漏。在那两种有中以欣乐方式转起的色无色贪。
[206]但在《清净》中说："与常见相应的贪也包摄在此中。"那是不适当的。
因为在注释篇中说："有漏生起于四个离见相应的贪俱心。"但在说"欲爱、有爱、无有爱"处，与常见相应的贪、任何善不善业有欲求、任何生有期望，一切适合包摄在有爱中。但这里适合除了如上所说的有漏外，一切贪都包摄在欲漏中。
[207]由此也驳斥在彼中所说："第三是与有见相应的。"


Yākāci diṭṭhi diṭṭhāsavo. Yokoci moho avijjāsavo. Ettha siyā, kasmā ime eva āsavāti vuttā. Nanu aññepi mānādayo cirapārivāsiyaṭṭhādiyuttā eva hontīti. Saccaṃ. Imesu pana kāmāsave parivuṭṭhe sati sabbekāmavisayā mānādayo parivuṭṭhāeva honti. Tasmiṃ vimutte vimuttāeva, tathā bhavāsave parivuṭṭhe sati bhavavisayā. Diṭṭhāsaveca parivuṭṭhe sati diṭṭhivisayāti. Avijjāpana tesaṃ tiṇṇaṃpi mūlabhūtāti. Iti ime eva pārivāsiyaṭṭhādīsu padhānabhūtā honti. Itare pana tadanubandhamattāeva sampajjantīti na te āsavāti visuṃ vattuṃ arahantīti. Attani patitaṃ janaṃ anassāsikaṃ katvā ajjhottha ranto hanati māretīti ogho. Pakatimahogho. Tathā avahananaṭṭhena duttaraṭṭhenaca oghasadisāti oghā. Yadica avahaññanaṭṭheca duttaraṭṭhenaca oghānāma siyuntiādiko pasaṅgo mānādīnañca oghabhāva parihāro vutta nayena veditabbo.

Vaṭṭasmiṃvā bhavayantakevā satte yojentīti yogā. Bhavantaracutiyā saha bhavantarapaṭisandhiṃ gantenti ghaṭentīti ganthā. Abhijjhāti sabbassa rāgassetaṃ nāmaṃ. Tasmā rūpārūpa rāgāpi ettha saṅgahitāti daṭṭhabbā. Byāpādotipi sabbo doso eva. Idaṃ saccāti nivesoti idameva saccaṃ, moghamaññanti pavatto micchābhiniveso. Vaṭṭadukkhato vimuttiyā amaggabhūtaṃyeva gosīlagovatādikaṃ parato āmasanaṃ tathā tathā kappetvā gahaṇaṃ sīlabbataparāmāso. Etthaca paratoti bhūtasabhāvapaccanikatoti attho. Kāyasaddo pana sabbattha rūpakāye nāmakāyeca pavattoti atitakāyena paccuppanna kāyaṃ paccuppannakāyenaca anāgatakāyaṃ gantheti ghaṭetīti kāyagantho. Athavā, kāye gaṇṭhoti kāyagaṇṭho. Ajjhatta gaṇṭhoti attho. Nigaṇṭhonāṭaputtotiādīsuviya gaṇṭhasaddo gaṇṭhiyaṃ pavatto. Bhusaṃ ādiyanti amuñcanagāhaṃ gaṇhantīti upādānāni. Kilesabhūto kāmoeva upādānaṃ kāmu pādānaṃ. Vatthubhūtaṃvā kāmaṃ upādiyatīti kāmupādānaṃ.

Dvāsaṭṭhidiṭṭhiyo tividha mahādiṭṭhiyo aññāpivā sāsane lokeca sandissamānā viparītagāhabhūtā diṭṭhiyo diṭṭhupādānaṃ. Yathāgahitaṃvā purimadiṭṭhiṃ idameva saccaṃ moghamaññanti upādiyatīti diṭṭhupādānaṃ. Goṇakukkurādīnaṃ taṃtaṃpakaticārittaṃ sīlaṃ nāma. Tameva suṭṭhuṃ samādinnaṃ vataṃnāma. Tadubhayaṃ saṃsāramuttiyā maggoti daḷhagahaṇaṃ sīlabbatu pādānaṃ nāma. Attavādupādānanti ettha attā vuccati parikappabuddhiyā gahito ekekasmiṃ satta santāne padhānissaro. Yaṃ lokiyamahājanā sattotivā puggalotivā jīvotivā tathāgatotivā lokotivā sañjānanti. Yañca nānātitthiyā issaranimmitaṃvā adhiccasamuppannaṃvā accantasassataṃvā ekaccasassataṃvā ucchedaṃvā paññapentīti. Taṃ attānaṃ abhivadanticeva upādiyantica sattā etenāti attavā dupādānaṃ. Vīsatividhā sakkāyadiṭṭhi. Tattha abhivadantīti visiṭṭhaṃ padhānaṃ katvā vadanti. Upādiyantīti daḷhaṃ ādiyanti. Yathāha –

Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi. Idha assutavā puthujjano rūpaṃ attato samanupassati. Rūpavantaṃvā attānaṃ. Attani vā rūpaṃ. Rūpasmiṃvā attānaṃ. Vedanaṃ attato samanupassati. Vedanāvantaṃvā attānaṃ. Attanivā vedanaṃ. Vedanāpavā attānaṃ. Saññaṃ. Saṅkhāre. Viññāṇanti.


我来为您翻译这段巴利文：
任何见是见漏。任何痴是无明漏。这里可能[有疑问]："为什么只说这些是漏？难道其他慢等不也具有久住性等[性质]吗？"是的。但是当欲漏住时，一切欲境的慢等也都住，当它解脱时也都解脱，同样当有漏住时有境[的慢等也住]，当见漏住时见境[的慢等也住]。而无明是那三者的根本。如是只有这些在久住性等中是主要的。其他只成为随附而已，所以它们不适合别说为漏。
因为使落入自身的人无所依靠而淹没、杀害、令死故为暴流，如自然大暴流。同样因为有淹没义和难度义而如暴流故为暴流。如果因为有被淹没义和难度义而称为暴流等的过失，以及慢等非暴流性的避免，应以所说的方式了知。
或者因为在轮回中或在有轮中结合众生故为轭。使[众生]从一有的死结合到另一有的结生故为结。"贪"是一切贪的名称，因此应知色无色贪也包摄在此中。"嗔"也就是一切嗔。"这是真实"的执著是"只有这是真实，其他是虚妄"而转起的邪执著。不是从轮回苦解脱的道而是牛戒牛禁等，依他而取著，如此如此计度而执取是戒禁取。这里"依他"意思是违背真实自性。但身字在一切处转起于色身和名身，所以以过去身结合现在身、以现在身结合未来身故为身系。或者，在身中的结故为身结，意思是内结。如"尼干子"等中结字转起于结缚。
因为强取，取不放的执取故为取。烦恼的欲就是取即欲取。或者取著事物的欲故为欲取。
六十二见、三种大见或其他在教内外可见的颠倒执著的见是见取。或者以"只有这是真实，其他是虚妄"而取著如前所执的见故为见取。牛、狗等各自的自然行为称为戒，善加受持的就称为禁，执取这两者为解脱轮回之道是戒禁取。关于我语取，这里我说的是遍计慧所执的在每一有情相续中的主宰，即世间凡夫了知为"有情"、"人"、"命"、"如来"、"世间"的，以及外道施设为"自在天所造"、"无因生"、"究竟常"、"一分常"、"断灭"的。众生以此宣说和取著那个我，故为我语取，即二十种有身见。其中"宣说"是特别强调而说，"取著"是坚固执取。如说：
"其中什么是有身见？这里无闻凡夫观色为我，或[观]我有色，或[观]色在我中，或[观]我在色中。观受为我，或[观]我有受，或[观]受在我中，或[观]我在受中。[如是观]想、行、识。"


Tattha rūpaṃ attato samanupassatīti rūpameva attāti gaṇhāti. Rūpavantaṃvā attānanti attā me rūpavāti gaṇhāti. Attani vā rūpanti attānaṃ paṭicca rūpaṃ tiṭṭhatīti gaṇhāti. Rūpasmiṃvā attānanti rūpaṃ paṭicca attā tiṭṭhatīti gaṇhāti. Kathaṃ rūpakāyaṃ uddissa ajja ahaṃ thaddhomhīti vā ajja ahaṃ mudukomhītivā vadanto pathavi saṅkhātaṃ rūpaṃ attato samanupassatināma. Ajja mama kāyo thaddhotivā mudūtivā vadanto sesadhammevā dhammamuttakaṃvā attānaṃ gahetvā taṃ attānaṃ pathavīvantaṃ samanupassatināma. Ajja thaddhabhāvovā mudubhāvovā mayi jātoti vadanto attani pathaviṃsa manupassatināma. Ajjāhaṃ thaddhabhāve ṭhitomhi mudubhāve ṭhito mhīti vadantopathavimhi attānaṃ samanussatināma. Ayaṃ pathavimhi caturāvatthikāya saṃkkāyadiṭṭhiyā pavattākāro. Sesesu sattavīsatirūpesu yathāsambhavaṃ vattabbo. Ahaṃ marāmi marissāmītiādinā hi aniccatāyaṃpi sādiṭṭhi pavattatiyeva. Sesarūpesu vattabbaṃ natthi. Idaṃ nāma ahaṃ pubbe saṃbhuñjiṃ. Ajja saṃbhuñjāmi. Parato saṃbhuñjissāmītivā sukhitomhi dukkhitomhītivā vedanaṃ attato samanupassati. Ajja mama kāyo sukhito dukkhitotivā mamacittaṃ sukhitaṃ dukkhitantivā attānaṃ vedanāvantaṃ samanupassati. Ajjasukhaṃvā dukkhaṃvā mayijātanti attani vedanaṃ samanupassati. Ajjāhaṃ sukhita bhāve ṭhitomhi dukkhitabhāve ṭhitomhīti vedanāya attānaṃ samanupassatīti.

Saññāya sabbesuca paññāsamattesu saṅkhāresu visuṃ visuṃ vitthāretvā vattabbo. Ahaṃ passāmīti cakkhuviññāṇaṃ attato samanupassati. Dassanaṃ meti attānaṃ viññāṇavantaṃ samanupassati. Mayidassanaṃnāma atthīti attani viññāṇaṃ samanupassati, ahaṃ dassane samatthomhīti viññāṇasmiṃ attānaṃ samanupassati. Ese vanayo sesesu pañcasu viññāṇesūti. Aha masmi ahaṃ eko satto ekopuggalo eko jīvo eko loko eko naro manusso devosakko brahmātivā ahaṃgacchāmi ahaṃ tiṭṭhāmi ahaṃ nisīdāmi ahaṃ nippajjāmi ahaṃ samiñjemi pasāremītiādinā vā khandhapañcakaṃvā ekamekaṃvā khandhaṃ samūhato gahetvā pavattipi vattabbā. Apariññātavatthukānañhi ekamuhutta mattepi yaṃkiñci attanovā parassavā attapaṭisaṃyuttavacanaṃ kathentānaṃ cittaṃvā vacanaṃvā yathāvutte rūpārūpadhamme kadāci attato upādiyitvā pavattati. Kadāci attaparivāra bhāvena. Kadāci attanissitabhāvena. Kadāci attanissayabhāvena. Kadāci ekekadhammavasena. Kadāci samūhadhammavasenāti.


我来为您翻译这段巴利文：
其中"观色为我"是执取"色就是我"。"或[观]我有色"是执取"我有色"。"或[观]色在我中"是执取"依我而色住"。"或[观]我在色中"是执取"依色而我住"。如何？谈到色身时说"今天我是硬的"或"今天我是软的"，这称为观所谓地界的色为我。说"今天我的身体是硬的"或"软的"，取其余诸法或离法之我，观那我有地界，这称为[观我有色]。说"今天硬性或软性在我中生起"，这称为观地界在我中。说"今天我住于硬性，我住于软性"，这称为观我在地界中。这是在地界中有身见以四种方式的转起行相。在其余二十七色中应随所适合而说。因为说"我死，我将死"等，这见也在无常性中转起。关于其余诸色没有可说的。
"这我过去享受，今天享受，将来会享受"或"我乐我苦"，这样观受为我。说"今天我的身体乐苦"或"我的心乐苦"，这样观我有受。说"今天乐或苦在我中生起"，这样观受在我中。说"今天我住于乐性，我住于苦性"，这样观我在受中。
关于想和一切约五十行都应各别详说。"我见"，这样观眼识为我。"见是我的"，这样观我有识。"在我中有所谓见"，这样观识在我中。"我能于见"，这样观我在识中。这样的方式[应用]于其余五识中。
"我是""我是一个有情""一个人""一个命""一个世间""一个男人""人""天""帝释""梵天"或"我行""我住""我坐""我卧""我屈""我伸"等，也应说取五蕴或一一蕴为总体而转起。因为对未遍知事物者，即使在一刹那中，任何关于自己或他人的我相关言语，心或语都有时取如上所说的色无色法为我而转起，有时以我的眷属性，有时以依我性，有时以我所依性，有时依一一法，有时依诸法总体。


Yasmā pana attanimittaṃnāma vasavattanākāraṃ paṭicca upaṭṭhāti. Vasavattanā kāroca rūpārūpadhammānaṃ paccayāyatta vuttikattaṃ khaṇi kattañca suṭṭhu passantānaṃ natthi. Tasmā pariññātavattukānaṃ atta paṭisaṃyuttavacanaṃ kathentānaṃpi cittaṃ paduminipatte udakabindu viya tesu dhammesu alaggitvāeva pavattatīti veditabbaṃ. Sattānaṃ cittasantāne kusale dhamme anuppannevā uppādetuṃ uppannevā vā setuṃ adatvā nīvārentīti nīvaraṇāni. Kāmanaṭṭhena kāmo, chandanaṭṭhenachandoti kāmacchando. Balavarāgo. Soevanīvaraṇanti kāmacchandanīvaraṇaṃ. Paṭṭhāneāruppekāmacchandaṃ nīvaraṇaṃ paṭiccauddhaccanīvaraṇanti vuttattā pana thapetvā rūpārūparāge avaseso sabbolobho kāmacchande asaṅgahitonāma natthi. Jhānapaṭipakkhabhāvopana pañcakāmaguṇikarāgasseva hotīti veditabbo. Byāpajjanaṃ byāpādo. Cittassa pūtibhāvoti attho. Yokocidoso. Kasmā panettha thinamiddha nīvaraṇanti ca uddhacca kukkucca nīvaraṇanti ca dve dve dhammā ekaṃ nīvaraṇaṃ katvā vuttāti. Kiccato paccayato paṭipakkhatoca sadisattā. Tathā hi kiccato tāva thinamiddhadvayaṃ cittuppādānaṃ līnabhāvā pādanakiccaṃ. Uddhaccakukkuccadvayaṃ avūpasantabhāvāpādanakiccaṃ. Paccayato purimadvayaṃ tandivijambhi tatāpaccayaṃ. Pacchimadvayaṃ ñātibyasanādivitakkapaccayaṃ. Paṭipakkhato purimadvayaṃ vīriyapaṭipakkhaṃ. Pacchimadvayaṃ samathapaṭipakkhanti.

Anusentīti anusayā. Anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantīti attho. Anuanu sentītivā anusayā. Yāva maggaṃ napaṭilabhati. Tāva antarā aparikkhiyyamānā hutvā kāraṇalābhe sati punappunaṃ uppajjantīti attho. Uppajjanañcettha appahīnaṭṭhena uppajjanā rahabhāvo veditabbo. Na pana sarūpato uppatti, kathaṃ viññā yatīti ce. Yassa kāmarāgānusayo uppajjati, tasseva paṭighānusayo uppajjatīti vuttattā. Evañca katvā pāḷiyaṃ puthujjanassa sattapi anusayā anusayavāre saha anusentīti uppajjanavāre saha uppajjantīti vuttā. Yathāha puthujjanassa avijjānusayoca anuseti. Kāmarāga. Paṭigha. Māna. Diṭṭhi. Vicikicchā. Bhavarāganusayoca anusetīti. Tathā uppajjanavārepīti.

Apica, sarūpato pariyuṭṭhānaṃ apatvā santāne pavattamānehi kusalākusalā byākatacittuppādehi saha anurūpā aviruddhā hutvā senti. Visuṃ sampayuttadhammabhāvena avuṭṭhitā hutvā sayitā hontīti anusayā. Anu anu sentītivā anusayā. Pakatiyā yathānusayitesueva kāmarāgādīsu punappunaṃ uppajjitvā diguṇa tiguṇādi vasena punappunaṃ senti. Sayanākārena uparupari paliveṭhentīti attho.


我来为您翻译这段巴利文：
因为所谓我相是依自在行相而现起，而对于善见色无色法依缘而转和刹那性的人来说没有自在行相。因此应知对于已遍知事物者，即使说我相关言语时，心也如莲叶上的水滴一样不黏著于那些法而转起。
因为在众生心相续中阻碍未生善法生起或不让已生[善法]住，故为盖。以欲求义为欲，以希求义为欲，即欲欲。强力贪。那就是盖即欲欲盖。但因在发趣论中说"依无色界欲欲盖而有掉举盖"，所以除了色无色贪外，没有任何其余贪不包摄在欲欲中。但应知只有五欲功德的贪才是禅定的对治。
恼害是嗔，意思是心的腐败，即任何嗔。为什么这里说昏沉睡眠盖和掉举恶作盖，将两两法合为一盖？因为在作用、因缘和对治上相似。即：首先在作用上，昏沉睡眠二者有使心所生起沉没的作用，掉举恶作二者有使[心]不寂静的作用。在因缘上，前二者以倦怠、打呵欠为因，后二者以亲属损失等寻为因。在对治上，前二者以精进为对治，后二者以止为对治。
因为随眠故为随眠。意思是得到适当因缘时生起。或者一再随眠故为随眠。意思是只要未得道，在中间不被断而有因缘时一再生起。这里生起应以未断义为生起可能性而了知，不是以自相生起。如何了知？因为说"对谁生起欲贪随眠，对他生起嗔恚随眠"。如此在圣典中说凡夫的七随眠在随眠品中一起随眠，在生起品中一起生起。如说："凡夫有无明随眠随眠，欲贪、嗔恚、慢、见、疑、有贪随眠随眠。"在生起品中也如是。
又，未达到自相的遍起而在相续中转起的善不善无记心所中，随顺、不相违而眠，未以别异相应法性而起而眠故为随眠。或者一再随眠故为随眠。在本来如随眠的欲贪等中一再生起，以二重三重等方式一再眠，以眠的方式层层缠绕，这是意思。


Tīsu rāgādīnaṃ avatthāsu pathamāvatthāya ṭhitānaṃ kāmarāgā dīnametaṃ adhivacanaṃ. Tisso hi avatthā anusayāvatthā pariyuṭṭhānāvatthā vītikkamāvatthāti. Tattha ye kāmarāgādayo uppajjitvā kāyaṅgavācaṅgaṃ cālenti, tesaṃ tathāpavattā avatthā vītikkamāvatthānāma. Ye manasmiṃ eva javanacittasahajātā hutvā pavattanti, tesaṃ tathāpavattā avatthā pariyuṭṭhānāvatthānāma. Ye pana javanasahajātabhāvaṃpi apatvā vāsanādhātuyo viya cikkasantānā nusayitā hutvā pariyuṭṭhānappattiyā bījabhāvena tiṭṭhanti, subhanimittādikeca ārammaṇe āpātamāgate yesaṃ vasena āvajjanaṃ rāgādipātubhāvatthāya ayoniso bhavaṅgaṃ āvaṭṭeti, abhāvitañca cittaṃ yesaṃ vasena damathaṃ naupeti, tesaṃ tathā pavattā avatthā anusayāvatthānāma. Tadavatthikā kāmarāgādayo anusayānāma. Te pana aparamatthabhūtāpi na honti. Ekantaparamatthajātikattā. Naca kusalābyākatabhūtā ekantākusalajātikattā. Nāpi kusalābyākataviruddhā, visuṃ sampayuttadhammabhāvena anupaladdhattā. Nāpi kālattayavinimuttā, tekālikadhammasannissayena pavattanato. Yadā pana te samuṭṭha hitvā pariyuṭṭhānabhāvaṃ gacchanti, tadā visuṃ sampayuttadhamma bhāvañca gacchanti. Sārammaṇādibhāvoca tesaṃ paribyatto hoti. Etadatthaṃ sandhāya kathāvatthumhi tesaṃ sārammaṇadhammabhāvo saṅkhārakkhandhabhāvoca patiṭṭhāpito hotīti.

Yathā pana phaladhārimhi rukkhamhi visakaṇṭake dinne rukkhānusayito phaluppattiyā paccayabhūto sineho parikkhayaṃ gacchati. Samaye uppajjissamānāni phalāni nuppajjanti. Evaṃ sānusaye citta santāne yasmiṃ khaṇe maggo pātubhavati, tasmiṃ sahamagguppādā so so anusayo parikkhayaṃ gacchati. Parikkhīṇassa pana puna pariyuṭṭhānaṃnāma natthi, kuto vītikkamoti imamatthaṃ sandhāya maggo anāgatasāmaññaṃ kilesajātaṃ pajahatīti tattha tattha vutto. Tattha anāgatasāmaññanti anāgatasammataṃ, na ekanta anāgataṃ. Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ maggo yekilese pajahati, te atītākivā anāgatātivā paccuppannātivā navattabbāti vuttaṃ. Etenaca maggo kilesamukhena yāni kusalākusalakammānica upādinnakakhandhapañcakeca pajahati, te atītātivāanāgatātivā paccuppannātivā navattabbāti dīpeti. Yadi evaṃ maggena pahīnā sabbe tebhūmakadhammā kālavimuttānāma ataṅkhatā nāma apaccayānāma siyunti.Na. Tekālikajātikattā saṅkhata sapaccayajātikattā ca. Te hi magge anuppanne ime nāmadhammā uppajjissanti nirujjhissantīti evaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ āhacca ñāṇena gahitattā lakkhaṇavasena tebhūmakādibhāvaṃ bhajantīti. Evañca katvā visuṃ sampayuttadhammabhāvaṃ apattānaṃ anusayāvatthāya vā vāsanāvatthāyavā kammasamaṅgītāvatthāyavā āsayajjhāsayā dhimutticaritavatthāsuvā ṭhitānaṃ sabhāvānaṃ jātivasena paramattha dhammatā akusalāditāca paccetabbā hotīti.

[208] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Appahīnā hi kilesā kāraṇalābhe sati uppajjanā rahā santāne anuanusayitā viya hontīti tadavatthā anusayāti vuccanti. Te pana nippariyāyato anāgata kilesā. Atītapaccuppannāpi taṃsabhāvattā tathā vuccantī’’ti vuttaṃ. Tattha anusayānāma santāne kadācipi anuppanna pubbā anāgata kilesā evāti katvā santāne anu anusayitā viya hontīti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.


我来为您 译这段巴利文：
在贪等的三种状态中，这是处于第一状态的欲贪等的名称。因为有三种状态：随眠状态、遍起状态、违犯状态。其中，欲贪等生起后使身业语业动摇，它们如是转起的状态称为违犯状态。在意中只与速行心俱生而转起，它们如是转起的状态称为遍起状态。未达到与速行俱生性而如习气界那样随眠于心相续，以遍起的种子性住立，当净相等所缘现前时，由于它们的力量，作意为了贪等显现而非理转向有分，未修习的心由于它们的力量不得调伏，它们如是转起的状态称为随眠状态。处于那状态的欲贪等称为随眠。它们不是非胜义的，因为是决定胜义种类。也不是善无记的，因为是决定不善种类。也不与善无记相违，因为未以别异相应法性而得。也不离三世，因为依三世法而转起。但当它们生起而达到遍起性时，就达到别异相应法性。它们的有所缘等性也变得明显。关于这个意思，在论事中确立它们是有所缘法性和行蕴性。
如果给结果的树打了毒刺，随眠于树、作为果生起因缘的液汁会灭尽，将在适时生起的果就不生起。如是在有随眠的心相续中，在道显现的那刹那，与道生起同时那随眠灭尽。已灭尽的就没有所谓再遍起，何况违犯？关于这个意思，在各处说道断未来一切烦恼种类。其中"未来一切"是被认为未来，不是决定未来。因此在义疏中说道所断的烦恼不可说是过去、未来还是现在。由此显示道以烦恼为头所断的善不善业和所生五蕴也不可说是过去、未来还是现在。如果这样，道所断的一切三界法就成为离时、无为、无因？不是。因为是三世种类和有为有因种类。因为在道未生时以"这些法将生起、将灭"这样以智取着有为相，所以依相而分属三界等性。如此，未达到别异相应法性而住于随眠状态或习气状态或具业状态或意乐胜解行为状态的自性，应当承认依种类而有胜义法性和不善等性。
[208]但在《清净》中说："因为未断的烦恼在得到因缘时可能生起，如在相续中一再随眠，所以那状态称为随眠。它们无比喻地是未来烦恼。过去现在[烦恼]因为有那自性也如是称。"其中说"随眠就是在相续中从未生起过的未来烦恼"，所以说"如在相续中一再随眠"。那是不适当的。


Na hi te anuanusayitā viya honti. Ekantena anusayitāeva hontīti.

[209] Yañca tattha

‘‘Te pana nippariyāyato anāgatakilesā’’ti vuttaṃ. Taṃpi na yuttaṃ.

Na hi maggena appahīnā anusayā anāgatānāma honti. Pahīnāpica nippariyāyato anāgatāti nasakkā vattuṃ. Anāgata sāmaññassa adhippetattāti. Etena atītapaccuppannāpi taṃsabhāvattātathā vuccantīti idaṃvipaṭikkhittaṃ hoti. Apica, uppādaṭṭhitibhaṅga pattānaṃeva ekantena tekālikatā hotīti tadapattānaṃ anusayānaṃ paccuppannatā pariyāyova vattuṃ yutto. Evañca katvā pāḷiyaṃ yassa kāmarāganusayo uppajjati, tassa paṭighānusayo uppajjatītiādinā paccuppannakāliko uppādavāro eva vutto, na nirodhavāro, naca atītānāgata vārāti. Yaṃ pana paṭisambhidāmagge hañci paccuppanne kilese pajahati. Tena hi ratto rāgaṃ pajahati, duṭṭho dosaṃ, muḷho mohanti vuttaṃ. Taṃ pariyuṭṭhānapattānaṃ ekantapaccuppannakkhaṇaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ vattamānuppannaṃ bhutvā vigatuppannaṃ okāsakatuppannaṃ samudācāruppannanti catubbidhaṃ uppannaṃ na maggavajjhaṃ. Bhūmiladdhuppannaṃ ārammaṇā dhiggahi tuppannaṃ avikkhambhituppannaṃ asamugghāṭituppannanti catubbidhaṃ maggavajjhanti vuttaṃ. Tattha vattamānuppannaṃ samudā cāruppannanti idaṃ dvayaṃ khaṇapaccuppannameva. Bhutvāvigatuppannaṃ atītameva. Okāsa katuppannaṃ anāgatameva. Tadubhayaṃ pana paccuppannasamīpattā uppannanti vuttaṃ. Samīpapaccuppannanti vuttaṃ hoti.

Bhūmiladdhuppannaṃnāma attano khandhesu anusayitānaṃ maggena appahīnānaṃ anusayānaṃeva nāmaṃ. Ārammaṇādhiggahituppannaṃ nāma subhanimittādike ārammaṇe sakiṃ javitvā yāva tammūlako pariyuṭṭhānavego na vūpasammati, tāva adhimattathāmagata bhāvena ṭhitānaṃ tesaññeva nāmaṃ. Anusayā hi nāma anamatagge saṃsāre punappunaṃ pariyuṭṭhānapattānaṃ kilesānaṃ vasena uparupari thira tara daḷhatara pattiyā pakatiyāpi thāmagatāevanāma honti. Na yenavā tenavā vāyāmena pajahituṃ sakkuṇeyyā. Evaṃ santepi yadā yo yo anusayo paccayalābhena pariyuṭṭhāna bahulo hoti, tadā so so visesena adhimattathāma gatabhāvaṃ patvā ṭhito hoti. Yadā yo yo paṭipakkhadhamma samādānena niggahapatto hoti, tadā so so mandathāma gatabhāvaṃ patvā ṭhito hotīti. Avikkhambhituppannaṃnāma samatha vipassanāhi suṭṭhuaniggahitānaṃ tesaññeva nāmaṃ. Asamugghāṭi tuppannaṃnāma maggena appahīnānaṃ bhūmiladdhānaṃ tesaṃeva nāmanti. Yasmā pana lokuttaradhammānāma kilesānaṃ accantapaṭipakkhā hontīti heṭṭhimā maggaṭṭhaphalaṭṭhā sekkhā attano maggaphalakkhaṇesu upari maggājjhehipi anusayehi sānusayātivā nirānusayātivā thāmavatātivā athāmagatātivā navattabbā. Tasmā anusayānaṃ tādise paccuppanna bhāve satipi hañci paccuppanne kilese pajahati. Tenahi thāmagato anusayaṃ pajahatīti vutta doso natthīti veditabboti. Kāmarāgoeva anusayo kāmarāgānusayo.


我来为您翻译这段巴利文：
因为它们不是如一再随眠，而是决定随眠的。
[209]在彼中说"它们无比喻地是未来烦恼"，那也不适当。
因为道未断的随眠不称为未来。已断的也不能说是无比喻地未来，因为意指未来一切。由此驳斥"过去现在[烦恼]因为有那自性也如是称"这说法。又，只有达到生住灭的才决定是三世的，所以对未达到的随眠，只适合说是方便的现在。如此在圣典中只说以"对谁生起欲贪随眠，对他生起嗔恚随眠"等的现在时生起品，不说灭品，也不说过去未来品。但在无碍解道中说："如果断现在烦恼，那么贪者断贪，嗔者断嗔，痴者断痴"，应知那是关于已达遍起的决定现在刹那而说。因此在义疏中说四种生起不为道所断：正在生起、已生已去生起、已作机会生起、现行生起。四种为道所断：地得生起、所缘执取生起、未镇伏生起、未断根生起。其中，正在生起和现行生起这二种只是刹那现在。已生已去生起只是过去。已作机会生起只是未来。但那两种因为接近现在而说是生起，即说是近现在。
地得生起是对自己蕴中随眠、未为道所断的随眠的名称。所缘执取生起是对净相等所缘一次速行后，只要那根源的遍起势未息，就住于极强力性的那些[随眠]的名称。因为所谓随眠在无始轮回中由于一再达到遍起的烦恼的力量，以层层更坚固更牢固的获得，本来就是强力的。不是以任何方便都能断的。即使如此，当某随眠得缘而多遍起时，那[随眠]特别达到极强力性而住。当某[随眠]以受持对治法而得抑制时，那[随眠]达到弱力性而住。未镇伏生起是对未被止观善加抑制的那些[随眠]的名称。未断根生起是对未为道所断的地得的那些[随眠]的名称。因为所谓出世间法是烦恼的究竟对治，所以下位道果的有学在自己的道果刹那不可说对上位道所断的随眠是有随眠或无随眠、有力或无力。因此即使随眠有那样的现在性，也应知没有"如果断现在烦恼，那么[断]有力随眠"所说的过失。欲贪就是随眠即欲贪随眠。


Saṃyojenti bandhantīti saṃyojanāni, tāni pana sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso kāmacchando byāpādoti pañca orambhāgiyāni. Rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṃ avijjāti pañca uddhaṃbhāgiyānīti suttante abhidhammeca dasasaṃyojanāni āgatāni. Itarāni pana abhidhammeeva āgatānīti tato visesakaraṇatthaṃ suttanteti vuttaṃ. Kamo pana dvinnaṃpi pāḷiyā nasameti. Sabhāga dhammasaṅgahavasena pana idha aññathā kamo vutto siyāti. Cittaṃ kilissanti vibādhenti upatāpenticāti kilesā. Kilissantivā malīnabhāvaṃ nihīnabhāvañca gacchanti sattā etehīti kilesā. Kāmabhavanāmenāti vatthukāmadīpakena kāmanāmena rūpārūpabhavadīpakena ca bhavanāmena. Tādisaṃ kāma bhavasaṅkhātaṃ ārammaṇabhūtaṃ vatthu etissāti tabbatthukā. Tathā pavattanti sīlabbatāni parato āmasanākārena idaṃ me saccaṃ moghamaññanti abhinivisanākārena khandhesu attābhinivesākārenaca pavattaṃ. Vatthutoti sabhāvadhammato. Ayaṃ pāpasaṅgaho akusalaṅgaho navadhā vuttoti yojanā. [Akusalasaṅgaho]



我来为您翻译这段巴利文：
因为结合、束缚故为结，它们在经和论中说有十结：五下分结即有身见、疑、戒禁取、欲欲、嗔恚；五上分结即色贪、无色贪、慢、掉举、无明。但其他[结]只在论中说，所以为了区别而说"在经中"。但两者的次第在圣典中不一致。但这里以相似法摄受的方式说了另一种次第。
因为污染、逼恼、热恼心故为烦恼。或者众生因为这些而污染，达到染浊性、低劣性故为烦恼。
"以欲有之名"即以表示事欲的欲名和表示色无色有的有名。"以彼为所缘"即以那样的称为欲有的所缘事物为所缘。"如是转起"即以外在摄取方式转起的戒禁、以"这是我的真实，其他是虚妄"的执著方式[转起见]、以在诸蕴中执著我的方式[转起见]。"事物"即自性法。
这恶摄、不善摄说为九种，这是关联。[不善摄]

163. Missaka saṅgahe pāṇātipātādīni pāpakammāni karontānaṃpi cittassa ārammaṇe ujukaraṇaṃnāma jhānena vinā na sijjhatīti vuttaṃ sattajhānaṅgānīti. Kalyāṇevā pāpakevā ārammaṇe ujukaṃ cittapaṭipādanasaṅkhātassa upanijjhāyana kiccassa aṅgānīti attho. Tattha domanassaṃ akusalajjhānaṅgaṃ. Sesāni kusalākusalābyākatānīti. Kalyāṇakamma pāpakammasaṅkhātāsu sugati duggati vivaṭṭasaṅkhātāsuca nānādisāsu taṃtaṃdisāti mukhappavattisaṅkhātā cittassa gatināma sammāvā micchāvā pavattehi dassanādīhi eva sijjhatīti vuttaṃ dvādasamaggaṅgānīti. Cittassa ujugatiyāvā vaṅkagatiyāvā gamanassa pathaṅgāni upāyaṅgānīti attho. Tattha micchādiṭṭhi micchāsaṅkappa micchāvāyāma micchāsamādhayo pāpakamma duggatibhava saṅkhātāsu ahitadisāsu cittassa vaṅkagatiyā gamanassa upāyaṅgāni, itarāni kalyāṇakamma sugatibhava vivaṭṭadhammasaṅkhātāsu hitadisāsu ujugatiyāti daṭṭhabbaṃ. Tattha pāṇātipātakamme vitakka vicāra domanassekaggatā saṅkhātaṃ caturaṅgikajjhānaṃ micchāsaṅkappa micchāvāyāma micchāsamādhi saṅkhāto tiyaṅgīkamaggoca veditabbo. Evaṃ sesesu sucaritaduccaritakammesu jhānamaggā uddharitabbā. Vibhaṅge pana suttantesuca micchāvācā micchākammanto micchāājīvo micchāsatīti imepi cattāro āgatā. Ime pana visuṃ cetasikadhammā nahonti. Tathā tathā pavattānaṃ catunnaṃ khandhānaṃ adhivacananti katvā idha nagahitā.

[210] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Sugati duggatīnaṃ nibbānassa ca abhimukhaṃ pāpanato maggā; Tesaṃ pathabhūtāni aṅgāni maṅgānī’’ti vuttaṃ; Taṃ na sundaraṃ;

Na hi aṅgāni maggānaṃ pathabhūtānināma honti; Maggasaddoyeva pathapariyāyo aṭṭhakathāsu vutto na aṅgasaddoti;

[211] Yañca tattha

‘‘Maggassavā aṭṭhaṅgikassa aṅgāni maggaṅgānī’’ti vuttaṃ. Taṃpi anupapannaṃ.


我来为您翻译这段巴利文：
163. 在杂摄中说"七禅支"，因为即使对作杀生等恶业者，心对所缘的正直性也没有离禅而成就。意思是，对善或恶所缘使心正直的称为近观作用的支分。其中，忧是不善禅支，其余是善不善无记的。说"十二道支"，因为心称为面向运转的、在称为善业恶业的善趣恶趣以及出离的种种方向上的行相，只由正或邪的见等而成就。意思是心正直行或邪曲行的道路支分、方便支分。其中，邪见、邪思惟、邪精进、邪定是在称为恶业恶趣有的不利方向上心邪曲行的方便支分，其他应知是在称为善业善趣有出离法的利益方向上[心]正直行的[方便支分]。其中在杀生业中，应知有称为寻、伺、忧、一境性的四支禅和称为邪思惟、邪精进、邪定的三支道。如是在其余诸善行不善行业中，应抉择禅和道。但在分别论和诸经中也说邪语、邪业、邪命、邪念这四种。但这些不是别异心所法。因为是如此如此转起的四蕴的名称，所以这里不取。
[210]但在《清净》中说："因为引向善趣、恶趣和涅槃故为道；作为它们的道路的支分为道支"，那不好。
因为支分不称为道的道路；只有道字在义疏中说是道路的同义语，不是支字。
[211]又在彼中说："或者八支道的支分为道支"，那也不合理。


Idha hi katthaci citte tiyaṅgiko katthaci caturaṅgikotiādinā nānāmaggova adhippetoti. Ādhipaccaṭṭhena indriyāni. Kiñca ādhipaccaṃ. Attādhīnavuttike dhamme attano gatiyaṃ sabbaso vattetuṃ samatthabhāvo. Iti tesu tesu kiccesu attano ādhipaccasaṅkhātaṃ indaṭṭhaṃ karonti sādhentīti indriyāni. Indaṭṭhaṃ kārentītipi indriyāni. Issarā adhipatinoti vuttaṃ hoti. Tattha pañcacakkhādīni dassanādikiccesu cakkhuviññāṇādīnaṃ issarāhonti. Balavadubbalamanda tikkhādīsu attākārānuvattāpanato. Bhāvadvayaṃ itthākārādivasena pavattiyaṃ catusamuṭṭhānika rūpānaṃ sakalakhandhapañcakasseva vā issaro hoti. Aññathā appavattito. Tathā hi yasmiṃ santāne paṭisandhiyaṃ itthibhāvo pavattati. Tasmiṃ sabbe kammādipaccayā catusamuṭṭhānarūpasantatiṃ samuṭṭhāpentā itthākārasahitameva samuṭṭhāpenti, no aññathā. Chandacittādhippāyāpi tasmiṃ mandākārasahitāva pavattanti. Tabbiparītena purisasantānaṃ veditabbaṃ. Jīvitadvayaṃ rūpā rūpasantatīnaṃ ratti diva māsa saṃvaccharānukkamena addhānapharaṇe sahajātadhammānaṃ issaro hoti. Tesaṃ tadāyattavutti kattā. Mano vijānanakicce. Vedanāpañcakaṃ tathā tathā ārammaṇarasānubhavane. Saddhā ārammaṇāvīmuccane. Vīriyaṃ kammani alīna vuttibhāve. Sati ārammaṇupaṭṭhāne. Samādhi ārammaṇe niccalaṭṭhi tiyaṃ. Paññā asammohakicce sampayuttadhammānaṃ issaro hoti. Anaññābhibhavanīyabhāvena pavattanato. Yathā hi silāyaṃ pathavī sahajātehi anabhibhavanīyā hoti. Attanāvate abhibhavitvā visuṃ avijjamāneviya katvā pavattati. Yathā ca udake āpo aggimhi tejo vāte vāyo. Evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ.

Aññāyittha paṭivijjhitthāti aññātaṃ. Na aññātaṃ anaññātaṃ. Catusaccadhammo. Amataṃvā padaṃ. Anaññātaṃ ñassāmi jānissāmīti anaññātaññassāmi. Ākhyātikaṃpi hi padaṃ saññāsaddabhāve ṭhitaṃ nāmikaṭṭhāne tiṭṭhati. Yathā makkhaligosālo ehipassi koti. Evañhi sati tassa padantarena saha samāsabhāvo navirujjhatīti. Anaññātaññassāmīti evaṃ paṭipannassa indriyaṃ anaññā taññassāmītindriyaṃ. Ādimanasikārato paṭṭhāya tādisena ussāhena saha vipassanaṃ ārabhantassa tasmiṃ ussāhe apaṭipassaddheyeva sotāmattimaggaṃ paṭilabhantassa indriyanti vuttaṃ hoti. Ājānātīti aññaṃ. Tameva indriyanti aññindriyaṃ, pathamamaggena anaññātaṃ ñatvāpi kilesappahānakiccassa apariniṭṭhitattā tassa jānanakiccassa vippakatabhāvena yathā diṭṭhe tasmiṃ catusaccadhamme amatapadeeva vā punappunaṃ jānanakicca yuttānaṃ indriyanti vuttaṃ hoti. Aññātāvindriyanti aññā tāvino pariniṭṭhita ājānana kiccassa khīṇāsavassa indriyanti aññātāvindriyaṃ. Tividhaṃ petaṃ tathārūpe jānane sampayutta dhammānaṃ issaro hotīti veditabbaṃ.


我来为您翻译这段巴利文：
因为这里意指有处三支、有处四支等的种种道。以增上义为根。什么是增上？是对依自己的法于自己的行相中完全转起的能力。如此它们在那些那些作用中作、成就称为增上的帝义，故为根。或者令[诸法]作帝义，故为根。意思是说是主、增上。其中，眼等五[根]在见等作用中是眼识等的主，因为使[所缘]随顺强弱钝利等自相。二性在以女相等方式转起中是四等起色或整个五蕴的主，因为不能另外转起。即在那相续中结生时女性转起，在那里一切业等缘生起四等起色相续时，只生起具女相的，不能另外。欲、心、意向也只以柔弱相俱而转起。应以相反的方式了知男相续。命根二者是色无色相续日夜月年相续中贯穿时分上俱生法的主，因为使它们依彼而转起。意[根]在了知作用中[是主]。五受在如是如是领受所缘味中[是主]。信在所缘胜解中[是主]。精进在不懈怠行为中[是主]。念在所缘现起中[是主]。定在所缘不动住中[是主]。慧在无痴作用中是相应法的主，因为以不被他胜的方式转起。如在石上地[界]不被俱生[法]胜，以自胜它们而转起如别无所有。如在水中水[界]、在火中火[界]、在风中风[界]。应知这成就如是。
已了知、已通达故为已知。未已知为未已知，即四圣谛法，或不死处。"我将知未已知"故为"我将知未已知"。因为动词语也住于名词义中，如摩揵提乔萨罗的"来看"。如是则它与他语共为复合词不相违。"我将知未已知"如是行道者的根为"我将知未已知根"。意思是说从初作意开始以那样的精进俱起观，在那精进未息时得须陀洹道者的根。了知故为已知。那根即已知根，因为虽以初道知未已知，但由于断烦恼作用未完成，那了知作用未完，所以如在所见的四圣谛法或不死处中具有一再了知作用者的根，这是意思。已知者根为已知者根，即完成了知作用的漏尽者的根，这是已知者根。应知这三种在如是了知中是相应法的主。


Tattha imesaṃ sattānaṃ pākaṭe rūpakāye attagāhadaḷhattaṃ tabbimuttica imesaṃ apariññāya pariññāyaca hotīti dīpetuṃ ādito pañca pasādindriyāni vuttāni. Tassa attassa itthipuma tābhedo imesaṃ vasena hoti. Tasmiṃ vā itthipurisa gāho tabbimuttica imesaṃ apariññāya pariññāyaca hotīti dīpetuṃ kadanantaraṃ bhāvindriyadvayaṃ vuttaṃ. Soca attā imassa vasena jīvasaññaṃ labhati. Tasmiṃvā jīvagāho tabbimuttica imassa apariññāya pariññāyaca hotīti dīpetuṃ tadanantaraṃ jīvitindriyaṃ vuttaṃ. Idaṃ pana bhāvindriyato pure vattabbaṃpi rūpārūpa missakattā idha vuttanti daṭṭhabbaṃ. Nāmakāye attagāhadaḷhattaṃ tabbimuttica imassa apariññāya pariññāyaca hotīti dīpetuṃ nāmindriyesu manindriyaṃ ādito vuttaṃ. Soca arūpī attā imesaṃ vasena saṃkiliṭṭho vipphanditoca hoti. Tasmiṃvā sukhitadukkhitagāho tabbimuttica imesaṃ apariññāya pariññāyaca hotīti dīpetuṃ tadanantaraṃ pedanindriyapañcakaṃ vuttaṃ. Tassa saṃkiliṭṭhassa vodānappattiyā taṃtaṃgāhavimuttiyāvā paṭipattidassanatthaṃ tadanantaraṃ saddhādipañcindriyaṃ vuttaṃ. Tāya paṭipattiyā vodānappatti yā ādi majjha pariyosāna dassanatthaṃ ante tīṇi lokuttarindriyāni vuttānīti.

[212] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Ettāvatā adhippetatthasiddhīti aññesaṃ agahaṇanti’’ vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Nahi santesupi aññesu indriyabhāvārahesu dhammesu ettāvatā adhippetatthasiddhiyā tesaṃ aññesaṃ bhagavato therassaca agahaṇanti yuttaṃ vattuṃ. Indriyabhāvārahassa aññassa asambhavato. Yadi hi sambhaveyya, sataṃpi sahassaṃpi gaṇhissatiyevāti. Baliyanti uppannuppanne paṭipakkhadhamme sahanti maddantīti balāni. Yathā abalānaṃ baliyanti. Maddantenaṃ parissayāti. Etthaca abalāti dubbalā. Nanti hīnavīriyaṃ janaṃ. Baliyantīti balasā karonti ajjhottharanti. Parissayāti abalā rāgādi parissayāti attho. Apica, paṭipakkhadhammehi akampiyaṭṭhena akkho bhaṇiyaṭṭhena balānināma. Tasmā assaddhiyasaṅkhātena paṭipakkhadhammena kampetuṃ asakkuṇeyyatā saddhābalaṃnāma. Kosajjasaṅkhātena kampetuṃ asakkuṇeyyatā vīriyabalaṃnāma. Muṭṭhasaccena kampetuṃ asakkuṇeyyatāsatibalaṃnāma. Uddhaccena kampetuṃ asakkuṇeyyatāsamādhibalaṃnāma. Avijjāyakampetuṃ asakkuṇeyyatā paññābalaṃ nāma. Sesadukadvayaṃ pana aññamaññaṃ paṭipakkhenayojetabbaṃ.

[213] Vibhāvaniyaṃ pana

Pāpabaladukaṃ paṭipakkhena yojetuṃ nalabbhatīti katvā ‘‘ahirikānottappadvayaṃ pana sampayuttadhammesu thirabhāve nevāti’’ vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Sampayuttadhammesu thirabhāvotica paṭipakkhehi akampiyatā tica atthato nānattābhāvatoti. Vīriyasamādhibalāni kusalākusalābyākatāni. Ahirikānottappāni akusalabalāni. Sesāni kusalābyākatānīti. Adhipatīti ettha patīti sāmi issaro. So pana padesa issaro sakalissaroti duvidho. Tattha indriyāni paresaṃ visaye sayaṃ paravase vattitvā attano visayeeva parehi attano vase vattāpentīti padesissarā nāma. Pubbāti saṅkhāravasena pubbāgamanavasena vā visesetvā pavattaṃ adhipatiṭṭhānaṃ patvā pana añño dutiyo issaronāma natthi. Tasmā adhiko patīti adhipati. Attā dhīnavuttīnaṃ patīti adhipatītica vadanti.


我来为您翻译这段巴利文：
其中，为了显示这些众生对明显的色身我执的坚固和解脱是依这些的不遍知和遍知，所以首先说五净根。那我的女男性差别依这些而有，或者对它的女男执着和解脱是依这些的不遍知和遍知，所以其后说二性根。而且那我依此得命想，或者对它的命执着和解脱是依此的不遍知和遍知，所以其后说命根。但这虽应在性根前说，但因为是色无色杂，所以在这里说，应当了知。为了显示名身中我执的坚固和解脱是依此的不遍知和遍知，所以在名根中首先说意根。而且那无色我依这些而有染污和动摇，或者对它的乐苦执着和解脱是依这些的不遍知和遍知，所以其后说五受根。为了显示那染污者的清净得达和各种执着解脱的修习，所以其后说信等五根。为了显示由那修习得达清净的始中终，所以最后说三出世间根。
[212]但在《清净》中说："如此已达成所要义，所以不取其他"。那不适当。
因为即使有其他适合为根的法，不能说因为如此已达成所要义，所以世尊和长老不取那些其他[法]。因为没有其他适合为根的。如果有，即使百或千也必定会取。
以力量胜伏生起生起的对治法，故为力。如"软弱者被力量胜伏，困厄胜伏他们"。这里"软弱者"即弱者。"他们"即懈怠的人。"被力量胜伏"即使有力、征服。"困厄"即软弱的贪等困厄，这是意思。又，因为不为对治法所动摇义、称为坚固义故为力。因此不能被称为不信的对治法所动摇性为信力。不能被称为懈怠的[对治法]所动摇性为精进力。不能被失念所动摇性为念力。不能被掉举所动摇性为定力。不能被无明所动摇性为慧力。但其余二对应以对治相配。
[213]但在《清净》中说："恶力对不能以对治相配，所以'无惭无愧二者只在相应法中坚固'"。那不好。
因为在相应法中坚固和不为对治所动摇在意义上无差别。精进力、定力是善不善无记。无惭、无愧是不善力。其余是善无记。
在"增上"中，"上"即主、自在。它分为部分自在和全面自在两种。其中，根以自己在他境中随他转，而在自境中令他随自转，故称为部分自在。但得到以行相或先行方式特别转起的增上处后，就没有所谓其他第二自在。因此"增"上为增上。他们说是依自转起者的上为增上。


Chandoeva adhipatīti chandādhipati. Chandavato kiṃnāma kammaṃ nasijjhatīti evaṃ pubbābhisaṅkhāravasenavā pubbe atītabhavesu suṭṭhu āsevitachandāgamanavasenavā tesu tesu kalyāṇa pāpakammesu sampayuttadhamme mahoghoviya tiṇapaṇṇakasaṭe attaparādhīne niccaṃ paggahitadhure katvā pavatto kattukamyatā chando. Esa nayo sesesupi. Nanu cettha pacchimā tayo dhammā adhipatibhāvaṃ gaṇhantā indriyabhāvaṃ avijahitvāva gaṇhantīti adhipatibhūtāva samānā indriyakiccavasena paravasepi vattantīti. Saccaṃ, aññaṃ pana adhipatikiccaṃ, aññaṃ indriyakiccanti natthettha dosoti. Yathā hi rājā cakkavattī ekassa attano purohitassa santike ekaṃ dibbavijjaṃ gaṇhāti. Na ettāvatā rājā cakkavattināma nahoti. Naca vijjāhetu aññassa vasena vattati. Aññañhi cakkavatti rajjakiccaṃ, aññaṃ vijjāgahaṇa kiccanti. Evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Tattha adhipatikiccaṃnāma taṃtaṃkicca visesaṃ anapekkhitvā atulyabalena abhibhavitvā sahajāta dhamme attano attano kiccesu anivattamāne katvā dhura vāhitā. Indriyakiccaṃ pana vijānanādikiccaṃ ārabbha pavuccatīti.

Āharanti sahajātādipaccayasāmaññato atirekena asādhāraṇapaccayasattivisesena haranti pavattentīti āhārā. Āharantivā ajjhattasambhūtā te te paccayadhammā paccayuppannadhammāca attānañceva attano attano paccayakiccaṃ paccayuppannakiccañca suṭṭhu haranti vahanti etehīti āhārā. Yathāhasabbe sattā āhāraṭṭhitikāti. Etthaca sabbe sattāti etena sabbe ajjhattasambhūtā paccayapaccayuppannadhammā vuttā. Āhāraṭṭhitikāti paccayaṭṭhitikā. Yathārahaṃ catuvīsatipaccayehi ṭhitisabhāvāti attho. Nanucettha paccayāhārova vutto. Na āhārapaccayo. Idha pana catubbidho āhārapaccayadhammova vuttoti. Saccaṃ, paccayaṭṭhena pana āhāranāmakānaṃ sabbesaṃ catuvīsatipaccayadhammānaṃ majjhe yedhammā cattāro āhārāti visesetvā vuttā. Te tesaṃ paccayāhārānaṃpi āhārabhūtāti siddhā hontīti. Imasmiṃ atthe catunnaṃ āhārānaṃ mahanta bhāvo pākaṭo hotīti.

Tattha yathā yavabījānaṃvā sālibījānaṃvā ānubhāvo nāma kaḷiraṅkurānaṃ uppādāna padhānaṃ hoti. Tatoparaṃ pana sassabhāvaṃ patvā cha pañca māse vaḍḍhiyāvā ṭhitiyāvā pathavi rasaāporasānaṃ ānubhāvo padhānaṃ hoti. Evamevaṃ kabaḷī kārāhārūpajīvīnaṃ kāmasattānaṃ kammassa ānubhāvonāma paṭisandhirūpuppādane padhānaṃ hoti. Tatoparaṃ pana yāvatāyukaṃ vaḍḍhīyāvāṭhitiyāvā utuāhārānaṃ ānubhāvo padhānaṃ hoti. Kammajarūpāni hi yāva āsannamaraṇā pavattamānānipi utuāhārehi anuggahitānieva pavattanti. Utuca āhāru patthambhitoyeva attano kiccaṃ karoti. Tasmā tesaṃ sattānaṃ catusantatirūpaṃ kabaḷīkārāhārena anupatthambhīyamānaṃ ciraṃ napavattati. Upatthambhīyamānaṃeva yāvatāyukaṃ pavattati. Yathāca sakuṇāvā ḍaṃsamakasā dayovā tuṇḍena āhāraṃ gahetvā attabhāvaṃ posenti. Tuṇḍe asante āhāraṃ alabhantā maranti. Evameva ime sattā phassena ārammaṇesu rasaṃ gahetvā vedanāsaṅkhātaṃ upabhogaparibhogaṃ sampādetvā taṇhāvepullaṃ patvā tividhaṃ vaṭṭaṃ pūretvā yāvajjatanāpi vaṭṭe anukaṇṭhamānā pavattanti.


我来为您翻译这段巴利文：
欲即增上为欲增上。"欲者有何事不成"，如此以先行造作力或以先前过去生中善修习欲的先行力，在那些那些善恶业中如大流[冲卷]草叶屑一样使相应法常处于依自他的责任中而转起的欲作性欲。其他也是这个方法。
难道这里后三法取增上性时不是不舍根性而取，成为增上还依根作用力而随他转吗？确实，但增上作用是一回事，根作用是一回事，这里没有过失。如转轮王在自己一个祭司处学一个天咒。不因此就不是转轮王。也不因咒而随他转。因为转轮王事是一回事，学咒事是一回事。应知这成就如是。其中，所谓增上作用是不管那那特殊作用，以无比力胜伏而使俱生法在各自作用中不退而负责任。但根作用是关于了知等作用而说。
因为以俱生等缘共性之外的不共缘力特殊性运载、转起，故为食。或者内生的那些那些缘法和缘生法依此善运载、负载自己和自己的缘作用、缘生作用，故为食。如说"一切众生依食住"。这里"一切众生"由此说一切内生的缘和缘生法。"依食住"即依缘住。意思是随宜由二十四缘而住的自性。难道这里只说缘食，不说食缘？但这里只说四种食缘法。确实，但以缘义名为食的一切二十四缘法中特别说那些法为四食。它们成为那些缘食的食。在这意义上四食的重大性明显。
其中，如大麦种或稻种的威力是生芽茎的主要。但此后达到谷状，生长或住立六五个月时地味水味的威力是主要。如是对段食而活的欲众生，业的威力在结生色生起时是主要。但此后尽寿的生长或住立时时节食的威力是主要。因为业生色即使到临死转起时也必须由时节食摄助而转起。时节和食受支持才作自己的作用。因此那些众生的四相续色不为段食所支持就不能长时转起。只有受支持才能尽寿转起。如鸟或虻蚊等以喙取食养育自身。无喙不得食而死。如是这些众生以触取所缘味，成就称为受的受用享用，达到爱的广大，圆满三轮转，至今也在轮转中喜乐而转起。


Yadi hi phassonāma na siyā, ārammaṇarasaṃ alabhitvā vedanā paribhogarahitena taṇhuppattiyā okāso natthīti tividhavaṭṭameva nasiyāti. Yathāca te sakuṇādayo pakkhe viyūhitvā antarā apatamānā rukkhato rukkhaṃ vanato vanaṃ vicaritvā attānaṃ yāpenti. Pakkhesu asantesu gamanaṃ asampādentā patitvā maranti. Evamevaṃ ime sattā āyūhanalakkhaṇāya cetanāya cetayitvā kammasamaṅgitaṃ sampādetvā bhavato bhavaṃ vicaritvā yāvajjatanā vaṭṭe saṃsaranti. Yadi hi cetanānāma na siyā, kammavaṭṭassa abhāvo. Tadabhāveca vipākavaṭṭassa abhāvo. Tadabhāveca tadanusayitassa kilesavaṭṭassa abhāvoti vaṭṭaṃnāma na siyāti. Yathāca te sakuṇādayo cakkhunā gocaraṭṭhānaṃvā taṃtaṃdisābhāgaṃvā vibhāvetvā yāvajīvaṃ attānaṃ yāpenti. Cakkhusmiṃ asante kiñcigahetabbavatthuṃvā gantabbaṭṭhānaṃvā alabhitvā tattheva maranti. Evamevaṃ sampayuttā dhammā ārammaṇavijānalakkhaṇena viññāṇena taṃtaṃārammaṇaṃ labhitvā tasmiṃ tasmiṃ phassādayo uppādetvā tividhaṃ vaṭṭaṃ vaṭṭenti. Yadi hi viññāṇaṃnāma na siyā, phassādīnaṃ ārammaṇalābhoyeva natthīti vaṭṭameva na siyāti. Tenāha cattāro āhārā.La. Viññāṇaṃ catutthanti. Saṃyuttakeca –

Cattārome bhikkhave āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃvā sattānaṃ anuggahāya kabaḷīkāro āhāro oḷārikovā sukhumovā, phasso dutīyo, manosañcetanā tatīyā, viññāṇaṃ catutthanti vuttaṃ.

Tattha bhūtānanti vuddhippattānaṃ. Sambhavesīnanti kalalādi kāle ṭhitānaṃ. Catunnaṃpana āhārānaṃ yathāsambhavaṃ anamatagge saṃsāravaṭṭevā tasmiṃ tasmiṃ bhavevā ṭhitiyāvā anuggahāyavā pavatti ākāro vuttanayena veditabbo. Aṭṭhakathāyaṃ pana kopanettha āhāro. Kiṃ āhāretīti. Kabaḷīkārā hāro ojaṭṭhamakarūpāni āhāreti. Phassāhāro tisso vedanā. Manosañcetanāhāro tayo bhave. Viññāṇā hāro paṭisandhināmarūpanti vuttaṃ. Taṃ pākaṭaphalavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Ojaṭṭhamakarūpuppādanaṃ pana kabaḷīkārāhārassa mahantaṃ kiccaṃ nahoti. Catusantatirūpupatthambhanameva mahantaṃ. Teneva hi pāḷiyaṃ ṭhitiyātica anuggahāyātica vuttaṃ.


我来为您翻译这段巴利文：
因为如果没有触，不得所缘味，受就无受用，就没有生爱的机会，就不会有三轮转。如那些鸟等张翅不落地从树到树、从林到林而游行养活自己。无翅不能行走就堕落而死。如是这些众生以造作相的思而思维，成就具业性，从有到有而游行，至今在轮转中轮回。因为如果没有思，就无业轮。无彼则无异熟轮。无彼则无随彼而起的烦恼轮，就不会有轮转。如那些鸟等以眼见活动处或那些方向而尽寿养活自己。无眼不得应取物或应去处就在那里死亡。如是相应法以了知所缘相的识得那些所缘，在那些[所缘]中生起触等，使三轮转起。因为如果没有识，触等就完全不得所缘，就不会有轮转。所以说四食⋯⋯识为第四。在相应部中说：
"诸比丘，这四食是为已生众生的住立或求生众生的摄助：粗或细的段食为第一，触为第二，意思为第三，识为第四。"
其中"已生"即已达生长。"求生"即住于羯罗蓝等时。但四食随宜在无始轮回转或在那些有中的住立或摄助的转起方式，应以所说方法了知。但在义疏中说："这里什么是食？食什么？段食食有命八法色。触食食三受。意思食食三有。识食食结生名色。"应知那是依显著果而说。但生起有命八法色不是段食的大作用。只有支持四相续色才是大作用。因为正是由此在圣典中说"为住立"和"为摄助"。


Apica yathā upanissayāsevanapaccayā suttanti kapariyāyā abhidhammapariyāyātica duvidhā honti. Tathā āhārapaccayopi duvidho. Tattha yaṃ vuttaṃ manosañcetanāhāro tayobhaveti. Taṃ suttantikapariyāyaṃ sandhāya vuttaṃ. Nahi paṭṭhāne arūpā hārā asahajātānaṃ dhammānaṃ āhāraṭṭhena paccayānāma hontīti. Pañcaviññāṇesu jhānaṅgāni nalabbhanti. Tāni hi dubbalakiccaṭṭhānavatthukattā rūpādīsu abhinipātamattāni hontīti na tesu vijjamānā vedanā ekaggatā jhānakiccaṃ sādhentīti. Vitakkapacchimakaṃ jhānantica vuttaṃ. Jhānaṅgānaṃ nāyakabhūtoca vitakko tesu natthīti tattha tāvedanā ekaggatāyo taṃ na sādhentīti. Vīriyupatthambharahitā dhammā sampayuttadhammesu thirabhāvappattā nahontīti avīriyesu soḷasāhetukacittesu samādhibalakiccaṃ na sādheti. Vīriyapacchimakaṃ balanti hi vuttanti āha avīriyesu balāni nalabbhantīti. Heturahitā ca dhammā vaṭṭassa vivaṭṭassaca pattiyā pathabhāvaṃ nagacchanti. Hetupacchimako maggoti hi vuttanti āha ahetukesu maggaṅgāni na labbhantīti. Vicikicchāsampayuttecitte ekaggatā adhimokkharahi tattā ekantena saṃsappanasabhāvāya vicikicchāya abhibhūtattā ca maggindriyabalabhāvāya balavatī nahotīti vuttaṃ vicikicchā citte ekaggatā maggindriyabalabhāvaṃ na gacchatīti. Dvihetuka tihetuka javanesvevāti ettha dvihetuka tihetukasaddena momūhadvayahasanajavanāni nivatteti. Javanasaddena tibhūmakāni dvihetukatihetukavipākāni nivatteti.

[214] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Dvihetukatihetukagahaṇena ekahetukesu adhipatīnaṃ abhāvaṃ dassetī’’ti vuttaṃ, javanabhāvasāmaññattā pana hasanacittepi tesaṃ abhāvo dassetabboyeva hotīti.

Yathāsambhavanti laddhapubbāti saṅkhārassa laddhapubbāgamassa ca ekekassa adhipatino sambhavānurūpaṃ ekova labbhati. Na dutiyo. Itarathā adhipatieva nasiyāti. Evañca katvā paṭṭhāne yathā indriyapaccayavibhaṅge arūpinoindriyā sampayuttakānaṃdhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ indriyapaccayena paccayoti vuttaṃ. Na tathā adhipatipaccayavibhaṅge. Tattha pana chandādhipati chandasampayuttakānantiādinā ekekādhipati vibhāgavaseneva vuttanti. Evañhi sati adhipati indriyānaṃ viseso pākaṭo hotīti. Naveritāti nava īritā kathitā. Kusalā kusalā byākatehi samākiṇṇo kusalādi samākiṇṇo. [Missakasaṅgaho]



我来为您翻译这段巴利文：
又如依止缘、习行缘有经分和论分两种。如是食缘也有两种。其中所说"意思食食三有"，那是就经分而说。因为在发趣论中无色食不以食义为不俱生法的缘。在五识中不得禅支。因为它们由于作用处和所依处弱，在色等中只是撞击而已，所以在它们中存在的受、一境性不成就禅作用。所以说"以寻为最后的禅"。而且作为禅支引导者的寻在它们中没有，所以那里的那些受、一境性不成就它。无精进支持的法在相应法中不达坚固性，所以在无精进的十六无因心中不成就定力作用。因为说"以精进为最后的力"，所以说"在无精进中不得诸力"。无因的法不达轮转和出离的道性。因为说"以因为最后的道"，所以说"在无因中不得道支"。在疑相应心中一境性因无胜解，被必定蠕动自性的疑胜伏，所以不成为道、根、力的有力，所以说"在疑心中一境性不达道、根、力性"。"只在二因三因速行中"，这里以二因三因词除去二痴组笑速行，以速行词除去三地的二因三因异熟。
[214]但在《清净》中说："以二因三因的取表示在一因中无增上"。但由于速行性共同，在笑心中也应表示它们的无有。
"随宜"即已得前。对已得前行的行和每一增上，随其生起适宜只得一个，不得第二。否则就不成为增上。如是在发趣论中，如在根缘分别中说"无色根以根缘缘相应法和由彼等起的色"。不如是在增上缘分别中。但那里只依每一增上分别而说"欲增上[缘]于欲相应"等。因为如是增上与根的差别明显。"说九种"即说九种。善不善无记杂糅为善等杂糅。[杂摄];

164. Cattāri saccāni bujjhatīti bodhi. Bujjhantivā tāni taṃ samaṅgino etāyāti bodhi. Catumaggañāṇaṃ. Vuttañhetaṃ mahā niddese bodhi vuccati catūsu maggesu-ñāṇanti. Pakkhoti koṭṭhāso sambhāro. Bodhiyā pakkhe bhavāti bodhipakkhiyā. Adhisīlā dhicittā dhipaññā saṅkhātāsu tīsu sikkhāsu pariyāpannānaṃ satthusāsanadhammānaṃ etaṃnāmaṃ. Te pana koṭṭhāsato satta vidhā hontīti āha cattārosatipaṭṭhānātiādi. Sampayutta dhammesu pamukhā padhānā hutvā kāyādīsu ārammaṇesu tiṭṭhanti nānārammaṇesu cittagamanaṃ nivattetvā tesveva kāyādīsu citta nibandhanavasena pavattantīti paṭṭhānāni. Satieva paṭṭhānānīti sati paṭṭhānāni. Cattārisatipaṭṭhānānīti vattabbe dhammabhāvaṃ apekkhitvā cattārosatipaṭṭhānā tivuttanti daṭṭhabbaṃ. Kāyeanupassanā kāyā nupassanā. Rūpakāye rūpasamūhe assāsapassāsādikassa avayavakāyassa taṃtaṃkāyabhāvenavā aniccādibhāvenavā yāva tasmiṃ tasmiṃ kāye sammoho pahiyyati. Tāva punappunaṃ nirantaraṃ samanupassanāti attho. Navappabhedāsu vedanāsu sukhavedanādi kāyaavayavavedanāya taṃtaṃ vedanābhāvena udayabbayavasena ca anupassanā vedanānupassanā. Soḷasa pabhedesu sarāgā dīsu cittesu sarāgādikassa avayavacittassa taṃtaṃ cittabhāvena udayabbayavasenaca anupassanā cittānupassanā. Pañcapabhedesu nīvaraṇādīsu dhammesu kāmacchandādikassa avayavadhammassa taṃ taṃ dhammabhāvena udayabbayavasenaca anupassanā dhammānupassanā.

[215] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Kucchitānaṃ kesādīnaṃ āyoti kāyo. Assāsa passāsānaṃvā samūho kāyo’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundara meva.

[216] Yañca tattha

‘‘Kāyassa anupassanā kāyānupassanā’’ti vuttaṃ. Taṃpi na sundaraṃ.

Kāye kāyānupassī viharatīti hi vuttaṃ. Etena hi kāye anupassanā kāyānupassanāti ayamatthova padhānato dassitoti.

[217] Yañca tattha

‘‘Vedanānaṃ vasena anupassanā’’ti vuttaṃ. Taṃpi na sundaraṃ. Vedanāsu vedanānupassīti hi vuttaṃ. Tathā cittānupassanā padepi.

[218] Yaṃpi tattha

‘‘Saññāsaṅkhārānaṃ dhammānaṃ bhinnalakkhaṇānameva anupassanā dhammānupassanā’’ti vuttaṃ. Taṃpi na sundarameva.


我来为您翻译这段巴利文：
164. 觉悟四谛故为菩提。或者具此者由此觉悟彼等故为菩提，即四道智。因为这在大义释中说："菩提说为四道中的智。"分即部分、资粮。在菩提分中有故为菩提分。这是包含在称为增上戒、增上心、增上慧三学中的师教法的名称。它们以类别有七种，所以说"四念住"等。在相应法中为首、为主，住于身等所缘，止息心向种种所缘，依系心于那些身等而转起，故为住。念即是住，故为念住。应说"四念住"而说"四念住"，应知是观待法性而说。身随观即于身随观。在色身、色聚中，对入出息等支分身以那那身性或无常性等，乃至于那那身中愚痴断，如是一再无间随观，这是意思。对九种受中乐受等支分受，以那那受性和生灭而随观为受随观。对十六种贪心等心中贪等支分心，以那那心性和生灭而随观为心随观。对五种盖等法中欲贪等支分法，以那那法性和生灭而随观为法随观。
[215]但在《清净》中说："恶劣的发等的处为身，或入出息的聚集为身"。那不好。
[216]又在彼中说："对身的随观为身随观"。那也不好。
因为说"于身住于身随观"。由此已主要显示"于身随观为身随观"这个意思。
[217]又在彼中说："依受而随观"。那也不好。因为说"于受住于受随观"。心随观句也如是。
[218]又在彼中说："对想、行等别相法的随观为法随观"。那也不好。


Na hi katthaci pāḷiyaṃ saññāsaṅkhārāva visesetvā dhammāti vuttā atthīti. Pāḷiyañhi chanīvaraṇā pathamaṃ dhammāti vuttā. Tato pañcupādānakkhandhā. Tato dvādasāyatanāni. Tato sattabojjhaṅgā. Tato cattāri saccānīti. Yadievaṃ ekāya dhammānupassanāya vuttāya itarāpi siddhāti satipaṭṭhānaṃ ekameva vattabbaṃ, na cattāroti.Na. Yo hi dhammānupassanāyaṃ rūpakkhandho vutto. So ruppanalakkhaṇānupassanavasena vutto. Ruppanalakkhaṇañhi nibbattitapara matthadhammo. Soca tathā anupassantassa visesato sukhumassa attavipallāsassa pahānāya hotīti. Kāyoti pana taṃtaṃ samūhabhūtarūpadhammavasena veditabbo. Naruppanalakkhaṇavasena. Naca taṃtaṃ kāyabhāvena gahito taṃtaṃ rūpadhammasamūho nibbattita paramatthadhammonāma hoti. Paññattimissakattā. Soca tathā anupassantassa visesato oḷārikassa subhādi vipallāsassa pahānāya hotīti. Tathā vedanācittesupi oḷārikavipallāso sukhumavipallāsoti dve dve vipallāsā honti. Tattha attupanibandhā niccasukha vipallāsā oḷārikā. Attavipallāso sukhumo. Tattha vedanā cittā nupassanā oḷārikavipallāsānaṃ pahānāya visuṃ vuttā. Dhammesu vedanākkhandhaviññāṇakkhandhā sukhuma vipallāsa pahānāyāti. Tasmā cattārova satipaṭṭhānā vattabbāti. Sammā padahanti etehīti sammappadhānāni. Kāmaṃ tacoca nhāruca, aṭṭhica avasissatu. Upassussatu me sarīre maṃsalohitaṃ. Yantaṃ purisathāmena purisaparakkamena pattabbaṃ. Na taṃ apatvā vīriyassa saṇṭhānaṃ bhavissatīti evaṃ anivattanavutti vasena pavattassa sammāvāyāmassa etaṃ nāmaṃ. So pana tathā pavatto ekopi samāno kiccasiddhivasena catudhā hotīti. Vuttaṃ uppannānantiādi.

Tattha uppannānaṃpāpakānanti asukasmiṃ kāle dese ṭhāne vā ahaṃ idañcidañca nāma pāpaṃ akāsiṃ, idañcidañcanāma mayhaṃ uppannanti evaṃ attano santāne uppannabhāvena viditānaṃ akusalānaṃ. Pahānāyāti tesaṃ attano santāne ajjatagge yāvaparinibbānāpuna anuppādadhammatāpādanakaraṇatthaṃ. Vāyāmoti sīla pūraṇa samatha vipassanābhāvanākammesu daḷhaṃ vāyāmo. Anuppannānanti attano santāne uppannapubbanti aviditānaṃ parasantānesuvā suttantesuvā disvāvā sutvāvā viditānaṃ. Anuppādāyāti yesaṃ akusala mūlānaṃ atthitāya imesaṃ sattānaṃ īdisāni kilesajātāni vā pāpakammānivā uppajjanti. Tāni mayi vijjantieva. Ahaṃpi tehi kilesehivā kammehivā aparimuttoyeva. Ahaṃpi svevā parasuvevā bhavantaresuvā tāni attano santāne uppādessā miyevāti evaṃ paccavekkhitvā tesaṃ akusalamūlānaṃ attano santāne uppattiyā paccayasamucchindanatthaṃ. Anuppannānaṃkusalānanti catubhūmakesu kusaladhammesu sattavisuddhipabhedesu imenāma visuddhidhammā mayā appattā anadhigatāeva hontīti evaṃ ñatvā samaye anatikkanteeva appattānaṃ anadhigatānaṃ upari visuddhidhammānaṃ adhigamanatthāya.


我来为您翻译这段巴利文：
因为在任何圣典中都没有特别说想行为法。因为在圣典中首先说六盖为法，然后五取蕴，然后十二处，然后七觉支，然后四谛。如果这样，说一个法随观其他也成就，就应说一个念住，不应说四个。不是。因为在法随观中所说的色蕴，是依随观变坏相而说。因为变坏相是生起的胜义法。它对如是随观者特别是为断细微我颠倒。但"身"应依那那聚集色法而了知，不依变坏相。而且取为那那身的那那色法聚不名为生起的胜义法，因为混合假施设。它对如是随观者特别是为断粗的净等颠倒。如是在受心中也有粗颠倒和细颠倒二种。其中系缚我的常乐颠倒是粗的，我颠倒是细的。其中受随观、心随观分别说为断粗颠倒。在法中受蕴识蕴为断细颠倒。因此应说四念住。
由此正勤故为正勤。"虽然皮、筋、骨应留存，我身中的肉血应干枯，若以人力人勇猛所应达到的，不达到它就不止息精进。"这是如是以不退转方式转起的正精进的名称。但它如是转起虽是一种，依作用成就而成四种。所以说"已生"等。
其中"已生恶"即在某时某处某地我作了这这恶，这这生起于我，如是在自相续中已知为生起的不善。"为断"即为使它们在自相续中从今日起乃至般涅槃不再生起法性。"精进"即在圆满戒、修习止观等事中的坚固精进。"未生"即在自相续中未知为曾生起，或在他相续或在经中见或闻而知。"为不生"即由于有那些不善根，这些众生生起如是种种烦恼或恶业，那些在我中确实存在，我也未脱离那些烦恼或业，我也必定在今日或明日或他生中在自相续中生起它们，如是观察后为断绝那些不善根在自相续中生起的缘。"未生善"即在四地善法中七清净种类中知道"这些清净法我未达未证"，如是在时未过时为证得上未得未证的清净法。


Uppannānaṃ kusalānaṃ bhiyyo bhāvāyāti yāni sīlādīni kusalāni mayi uppannāni. Tāni yāva niyāmaṃ naokkamanti, tāva mayhaṃ etānīti vattuṃ nārahanti. Svevā parasuvevā bhavantaraṃ patvāvā bhijjissanti yevāti evaṃ paccavekkhitvā attano santāne uppannānaṃ tesaṃ sabbaso akuppadhammatāpādanavasena suṭṭhutaraṃ vaḍḍhanatthāya. Etesu pana catūsu mukhesu yena kenaci ekena mukhena uppanno vāyāmo catukiccasādhakoeva hotīti veditabbo. Aṭṭhakathāyaṃ pana maggakkhaṇe eva ekassa tassa catukiccasādhakatā vuttāti.

Ijjhanaṃ iddhi, tassa tassa yogakammassa siddhi samiddhi nibbattīti attho. Sā pana saṅkhepato abhiññeyyānaṃ dhammānaṃ abhiññāsiddhi, pariññeyyānaṃ pariññāsiddhi, pahātabbānaṃ pahānasiddhi, sacchikā tabbānaṃ sacchikaraṇasiddhi, bhāvetabbānaṃ bhāvanāsiddhīti pañcavidhā hoti. Ijjhatītivā iddhi satthusāsane yogakammena ijjhantānaṃ sabbesaṃ mahaggata lokuttaradhammānaṃ nāmaṃ. Pajjati etenāti pādo. Iddhiyā pādoti iddhipādo. Iddhipattiyā balavupāyo padhānakāraṇanti vuttaṃ hoti. So pana catunnaṃ adhipatidhammānaṃ vasena catudhā hotīti vuttaṃ cattāro iddhipādātiādi. Adhipatibhūto chandova iddhipādoti chandiddhipādo. Esanayo sesesupīti. Etthaca sabbe mahaggatānuttarabhūtā uttarimanussa dhammānāma napākatikena chandenavā vīriyenavā cittenavā paññāya vā adhigantabbā honti. Yena kenaci palibodhena paṭibāhituṃ asakkuṇeyyena adhipatibhāvapattena chandādināeva adhigantabbā. Tasmā ime cattāro dhammā adhipatibhūtāva idha adhippetāti daṭṭhabbāti.

[219] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Ijjhati adhiṭṭhānādikaṃ etāyāti iddhi, iddhividhaññāṇaṃ. Iddhiyā pādo iddhipādo’’ti vuttaṃ. Taṃ saṃyuttake katamāca bhikkhave iddhi. Idha bhikkhave bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti.La. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Ayaṃ vuccati bhikkhave iddhīti imāya pāḷiyā sameti. Evaṃsantepi idha abhidhammapariyāyova adhippetoti taṃ na yujjatiyeva.

Vibhaṅge pana pathamavāre lokiya lokuttaramissakā citta cetasikarāsīeva iddhipādāti vuttā. Aṭṭhakathāyañca-pathamajjhāna parikammaṃhi iddhipādonāma. Pathamajjhānaṃ iddhināma.La. Nevasaññā nāsaññāyatanajjhānaparikammaṃ iddhipādonāma. Nevasaññānāsaññā yatanajjhānaṃ iddhināma. Sotāpattimaggassa vipassanā iddhipādo nāma. Sotāpattimaggo iddhināma.La. Arahattamaggassa vipassanā iddhipādonāma. Arahattamaggo iddhināmātica. Pathamajjhānaṃ iddhipādonāma. Dutiyajjhānaṃ iddhināma. La. Ākiñcaññāyatanajjhānaṃ iddhi pādonāma. Nevasaññā nāsaññā yatanajjhānaṃ iddhināma. Sotā pattimaggo iddhipādonāma. Sakadāgāmimaggo iddhināma.La. Arahattamaggo iddhināmāti ca vuttaṃ. Taṃtaṃ pādakajjhānaṃ iddhipādonāma. Tato tato vuṭṭhahitvā uppāditamaggo iddhināmātipi vattuṃ vaṭṭatiyeva. Idha pana uttaracūḷabhājaniye āgatanayena cattāro adhipatidhammāeva iddhipādāti vuttā.


我来为您翻译这段巴利文：
"为已生善增长"即我中已生起的戒等善，它们只要未入决定，就不适合说"这些是我的"。今日或明日或至他生必定会坏，如是观察后为使自相续中已生的它们以一切方式成为不动法而更好地增长。但应知在这四门中由任一门生起的精进都能成就四作用。但在义疏中说只在道剎那一个[精进]成就四作用。
成就为神通，即那那瑜伽业的成就、圆满、生起，这是意思。它略说有五种:应证知法的证知成就、应遍知法的遍知成就、应断法的断成就、应作证法的作证成就、应修习法的修习成就。或成就为神通，是师教中由瑜伽业成就的一切广大出世间法的名称。由此达故为足。神通之足为神足。即说是得神通的有力方便、主要因。它依四增上法而成四种，所以说"四神足"等。增上的欲即神足为欲神足。其他也是这个方法。这里一切广大无上的上人法不能以平常的欲或精进或心或慧而证得，必须以任何障碍都不能阻碍的达到增上性的欲等才能证得。因此应知这里所说的这四法只是增上的。
[219]但在《清净》中说："由此成就决意等为神通，即神通智。神通之足为神足"。那与相应部"诸比丘，什么是神通？这里比丘经验种种神通:一成为多等，乃至以身自在到达梵世。诸比丘，这称为神通"的圣典相合。虽然如此，这里是说论分，所以那不适当。
但在分别论第一诵中说神足是世间出世间杂的心心所蕴。在义疏中说:"初禅准备是神足，初禅是神通⋯⋯非想非非想处禅准备是神足，非想非非想处禅是神通。预流道的观是神足，预流道是神通⋯⋯阿罗汉道的观是神足，阿罗汉道是神通"。又说:"初禅是神足，第二禅是神通⋯⋯无所有处禅是神足，非想非非想处禅是神通。预流道是神足，一来道是神通⋯⋯阿罗汉道是神通"。说那那基础禅是神足，从那那出起而生起的道是神通也是适当的。但这里依后细分别中来的方法说四增上法即是神足。


Tattha pana lokuttarabhūtāeva adhippetā. Idha lokiya lokuttara missakabhūtāti. Indriyabalāni atthato heṭṭhā vuttāneva. Pākaṭaṭṭhānato pana catūsu sotāpattiyaṅgesu saddhāya thāmo veditabbo. Yathāha-kattha bhikkhave saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Catūsu sotāpattiyaṅgesu ettha saddhindriyaṃ daṭṭhabbanti. Catūsu sammappadhānesu vīriyassa. Yathāha-kattha bhikkhave vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Catūsu sammappadhānesu ettha vīriyindriyaṃ daṭṭhabbanti. Catūsu satipaṭṭhānesu satiyā. Yathāha-kattha bhikkhavesatindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Catūsu satipaṭṭhānesuettha satindriyaṃ daṭṭhabbanti. Catūsu jhānesu samādhissa. Yathāha-kattha bhikkhave samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Catūsu jhānesu ettha samādhindriyaṃ daṭṭhabbanti. Catūsu ariyasaccesu paññāya thāmo veditabbo. Yathāha-kattha bhikkhave paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Catūsu ariyasaccesu ettha paññindriyaṃ daṭṭhabbanti. Sambodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, samantato bujjhati paṭivijjhati bujjhanti vā etāyāti katvā. Sā hi catusaccadhammaṃ bujjhamānā ekakkhaṇe soḷasahi atthehi saddhiṃ samantato bujjhati, na ekadesa toti tassā sambodhiyā samuṭṭhāpanaṭṭhena sambodhiyā aṅgo sahakārībalavapaccayoti sambojjhaṅgo. Satieva sambojjhaṅgo satisambojjhaṅgo. Sā hi kāyādīsu catūsu attano gocaresu bhāvanāvasena suṭṭhusaṃvaḍḍhamānā anupubbena sabbapamāda pakkhaṃ vidhametvā sabbaṃ appamādapakkhañca pūretvā catumaggaññāṇa saṅkhātaṃ sambodhiṃ samuṭṭhāpetīti. Vipassanāya bhūmibhūte ajjhatta bahiddhādhamme vicināti kakkhaḷattaphusanādīhi aniccatādīhica vividhā kārehi cuṇṇavicuṇṇaṃ kurumānoviya tesu daṭṭhabbākāraṃ asesaṃ upadhāretīti dhammavicayo. Soeva sambojjhaṅgoti dhammavicaya sambojjhaṅgo. Sopi hi attano gocarabhūtesu tesu dhammesu bhāvanāvasena suṭṭhusaṃvaḍḍhamāno anupubbena sabbaṃsammoha pakkhaṃ vidhametvā sabbaṃ asammohapakkhaṃ pūretvā sayaṃ catumaggañāṇa sambodhi hutvā samuṭṭhahatīti. Sammappadhānavīriyameva sambojjhaṅgoti vīriyasambojjhaṅgo. Tampi hi catubbidhesu attano gocaresu bhāvanāvasena suṭṭhu saṃvaḍḍhamānaṃ anupubbena sabbaṃ kusalesu dhammesu līnasaṅkoca kosajjapakkhaṃ kilesajātaṃ vidhametvā sabbaṃ dhurasaṃpaggahapakkhaṃ pūretvā vuttappakāraṃ sambodhiṃ samuṭṭhā petīti.


我来为您翻译这段巴利文：
但那里只说出世间的，这里说世间出世间杂的。根力的义在前已说。但从显著处应知：在四预流支中是信的力。如说："诸比丘，在何处应见信根？在四预流支中，在此应见信根。"在四正勤中是精进的。如说："诸比丘，在何处应见精进根？在四正勤中，在此应见精进根。"在四念住中是念的。如说："诸比丘，在何处应见念根？在四念住中，在此应见念根。"在四禅中是定的。如说："诸比丘，在何处应见定根？在四禅中，在此应见定根。"在四圣谛中应知慧的力。如说："诸比丘，在何处应见慧根？在四圣谛中，在此应见慧根。"
等觉说为四道中的智，因为遍觉、通达，或由此觉悟。因为它觉悟四谛法时在一剎那与十六义一起遍觉，不是部分，所以以引生等觉的意义，等觉的支分、俱有力缘为觉支。念即觉支为念觉支。因为它在身等四自境中依修习而善增长，次第灭尽一切放逸分，圆满一切不放逸分，引生称为四道智的等觉。
于内外等作为观的地的法中简择，以坚硬、触等和无常等种种行相如同粉碎般，完全确定在彼等中应见的行相，故为择法。它即觉支为择法觉支。因为它也在作为自境的那些法中依修习而善增长，次第灭尽一切愚痴分，圆满一切不愚痴分，自成为四道智等觉而生起。
正勤精进即觉支为精进觉支。因为它也在四种自境中依修习而善增长，次第灭尽一切在善法中退缩萎靡懈怠分的烦恼，圆满一切负责摄受分，引生所说的等觉。


Pītiyeva sambojjhaṅgo pīti sambojjhaṅgo. Sāpi hi vuttappakāresu gocaresu suṭṭhu saṃvaḍḍhamānā kusalesu dhammesu sabbaṃ cittassa aratiukkaṇṭhapakkhaṃ vidhametvā sabbaṃ dhammarati dhammanandidhammārāma pakkhaṃ pūretvā vuttappakāraṃ sambodhiṃ samuṭṭhāpeti. Passaddhieva sambojjhaṅgo passaddhi sambojjhaṅgo. Sāpi hi vuttapakāresu gocaresu bhāvanāvasena suṭṭhu saṃvaḍḍhamānā sabbaṃ cittassa sārambha darathapakkhaṃ vidhametvā sabbaṃ vūpasantasītalapakkhaṃ pūretvā vuttappakāraṃ sambodhiṃ samuṭṭhāpeti. Samādhieva sambojjhaṅgoti samādhi sambojjhaṅgo. Tassa sambodhisamuṭṭhāpanatā pākaṭā. Tatramajjhattatā saṅkhātā upekkhāeva sambojjhaṅgoti upekkhā sambojjhaṅgo. Sāpihi vuttappakāresu satiādīnaṃ gocaresu bhāvanāvasena suṭṭhu saṃvaḍḍhamānā sabbaṃ cittassa līnuddhaccapakkhaṃ vidhametvā samavāhitapakkhaṃ pūretvā vuttappakāraṃ sambodhiṃ samuṭṭhāpetīti. Sammā aviparītato dassanaṃ sammādiṭṭhi. Sā pana dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhaniro dhagāminipaṭipadāya ñāṇanti catubbidhā hoti. Sammā aviparītato saṃkappanaṃ sammāsaṅkappo. Yathā sammādiṭṭhi daṭṭhabbasabhāvesu pharamānā pavattati tathā tassā saṃvidhānanti attho. Teneva hi so paññākkhandhe saṅgahitoti. Yathāha-yācāvuso visākha sammādiṭṭhi, yoca sammāsaṅkappo, ime dhammā paññākkhandhe saṅgahitāti. Sammāvācā dayo pubbe vuttatthāyeva. Sammā vāyamanti ekenāti sammāvāyāmo. Catukiccasādhakaṃ sammappadhāna vīriyaṃ. Passaddhidvayaṃ passaddhisāmaññena ekaṃ katvā cuddasete sabhāvatoti vuttaṃ. Sattadhāti vuttappakārānaṃ satipaṭṭhānacatukka sammappadhānacatukkādīnaṃ vasena sattadhā. Idāni tesaṃ cuddasannaṃ kiccānaṃ ṭhānabhedaṃ dassetuṃ saṅkappapassaddhicātiādimāha.

[220] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Sattadhā tattha saṅgahoti vatvā puna taṃ dassetuṃ saṅkappapassaddhicātiādimāhā’’ti vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Na hi tattha satta sarūpaṃ labbhatīti. Saṅkappo viratittayañca ekaṃ maggaṅgaṭṭhānaṃ pāpuṇāti. Passaddhica pītica upekkhāca ekaṃ bojjhaṅgaṭṭhānaṃ. Chandoca cittañca ekaṃ iddhipādaṭṭhānanti evaṃ navadhammā ekaṭṭhānikā honti. Ekaṃ vīriyaṃ catusammappadhāna iddhi pādindriya balabojjhaṅga maggaṅga vasena navaṭṭhānikaṃ. Ekā sati catusatipaṭṭhāna indriya bala bojjhaṅga maggaṅga vasena aṭṭhaṭṭhānikā. Eko samādhi indriya bala bojjhaṅga maggaṅga vasena catuṭṭhāniko. Ekāpaññā iddhipādindriya bala bojjhaṅga maggaṅga vasena pañcaṭṭhānikā. Ekā saddhā indriya bala vasena duṭṭhānikāti. Te pana sattatiṃsa pabhedā dhammā pubbabhāge nānārammaṇā nānākhaṇikāca honti. Maggaphalesu pana navaṭṭhānikaṃ vīriyaṃ ekameva nibbānaṃ ārammaṇaṃkatvā navasuṭhānesu atta paṭipakkhānaṃ pāpa dhammānaṃ paccaya yamugghātavasena nava kiccāni sādhayamānaṃ ekameva pavattati. Esa nayo aṭṭhaṭṭhānikādīsu. Tasmā te ekakkhaṇe ekacitte sabbe ekato upalabbhantīti vuttaṃ sabbe lokuttare hontīti. Navāsaṅkappa pītiyoti ettha vāsaddo kvaci saddattho. Saṅkappo kvaci dutīyajjhānikā dikepītica kvaci catutthajjhānikādike lokuttare nahontīti attho.


我来为您翻译这段巴利文：
喜即觉支为喜觉支。因为它也在所说的境中善增长，在善法中灭尽一切心的不乐、忧虑分，圆满一切法乐、法喜、法爱乐分，引生所说的等觉。轻安即觉支为轻安觉支。因为它也在所说的境中依修习而善增长，灭尽一切心的激动、热恼分，圆满一切寂静清凉分，引生所说的等觉。定即觉支为定觉支。它引生等觉是明显的。称为在彼中舍的舍即觉支为舍觉支。因为它也在所说的念等境中依修习而善增长，灭尽一切心的沉掉分，圆满平等运转分，引生所说的等觉。
正确无倒见为正见。它有四种：苦智、集智、灭智、道智。正确无倒思惟为正思惟。如正见遍及于应见的自性而转起，如是是它的安排，这是意思。正因如此它被摄在慧蕴中。如说："贤友毗舍佉，正见和正思惟，这些法被摄在慧蕴中。"正语等义如前所说。正精进者由此精进，为成就四作用的正勤精进。以轻安二法在轻安共性上成一，说这十四是自性。"七种"即依所说的四念住、四正勤等的方式为七种。现在为显示那十四的作用处的差别而说"思惟、轻安等"。
[220]但在《清净》中说："说'七种摄'后，为显示它而说'思惟、轻安等'"。那不适当。
因为在那里不得七自性。思惟和三离成为一道支处。轻安、喜和舍成为一觉支处。欲和心成为一神足处，如是九法成为一处。一个精进依四正勤、神足、根、力、觉支、道支成为九处。一个念依四念住、根、力、觉支、道支成为八处。一个定依根、力、觉支、道支成为四处。一个慧依神足、根、力、觉支、道支成为五处。一个信依根、力成为二处。但那三十七种法在前分是种种所缘、种种剎那。但在道果中九处的精进只缘一个涅槃，在九处以断对治的恶法的缘的方式成就九作用而只有一个转起。八处等也是这个方法。因此说它们在一剎那一心中都一起获得，所以说"都在出世间"。"非思惟、喜"中，"非"字某处是音声义。意思是思惟某处在第二禅等中，喜某处在第四禅等出世间中没有。


Lokiyepīti sīlavisodhanādivasena pavatte kāmā vacarakusalādike lokiyakusala kriyacittuppādepi. Yathā yoganti sīlavisodhanakamma samathakammanāmarūpapariggahādikammesu yujjitabbānaṃ viratittayādīnaṃ anurūpaṃ. Chabbisuddhipavattiyanti sīla visuddhādīnaṃ channaṃ visuddhīnaṃ anukkamena pavattikāle. Etena diṭṭheva dhamme maggaphalapatiṭṭhābhāvatthāya pūrite catupārisuddhi sīlepi saddhāsatiādayo bodhipakkhiyesu saṅgahitā eva honti. Tathā maggapādakatthāya uppāditesu mahaggatajjhānesu mīti dasseti. Tathā hi bojjhaṅgasaṃyuttake –

Evaṃ bhāvito kho kuṇḍaliya indriyasaṃvaro tīṇi sucaritāni paripūreti. Evaṃ bhāvitāni tīṇi sucaritāni cattāro satipaṭṭhāne paripūrenti. Evaṃ bhāvitā cattāro satipaṭṭhānā satta bojjhaṅge paripūrenti. Evaṃ bhāvitā satta bojjhaṅge vijjāvimuttiyo paripūrentīti vuttaṃ.

Aṭṭhakathāyaṃpi nakevalaṃ balavavipassanā maggaphalesueva bojjhaṅge uddharanti. Vipassanāpādaka kasiṇajjhāna ānāpāṇā suka brahmavihārajjhānesupi uddharantīti vuttaṃ. [Bodhipakkhiyasaṅgaho]



我来为您翻译这段巴利文：
"在世间也"即在依戒清净等方式转起的欲界善等世间善作心生起中也。"随适宜"即在戒清净业、止业、名色摄取等业中应修习的三离等的随顺。"在六清净转起"即在戒清净等六清净次第转起时。由此显示在为现法立足道果而圆满的四遍净戒中，信念等也都摄在菩提分中。如是在为作道基础而生起的广大禅中也是。如是在觉支相应部中说：
"昆达利耶，如是修习根律仪圆满三善行。如是修习三善行圆满四念住。如是修习四念住圆满七觉支。如是修习七觉支圆满明与解脱。"
在义疏中也说："不仅在有力观和道果中提举觉支。在作观基础的遍禅、入出息禅、慈心等梵住禅中也提举。"[菩提分摄]

165. Sabbasaṅgahe pañcakkhandhāti pañca rāsayo. Atītādi bheda bhinnānaṃ rūpānaṃ khandho rāsīti rūpakkhandho. Ekasmiṃ ruppana lakkhaṇe rāsiṃ katvā ñāṇena pariggahitā rūpadhammāeva. Tathā ekasmiṃ vedayitalakkhaṇe sañjānana lakkhaṇe rāsiṃ katvā pariggahitā atītādibhedabhinnā vedanāsaññāyo vedanākkhandho saññākkhandho canāma. Saṅkharontīti saṅkhārā. Phassa cetanā dayo. Tehi chasuvā upapattidvāresu tīsuvā kammadvāresu ekato saṅgamma samāgamma phusanacetayitādīhi attano attano kiccehi dassanasavanādīni sādhāraṇakiccānivā kāyika vācasikamānasikānivā sayana nisajjaṭṭhāna gamana kathana cintanādīni sabbāni kiccāni karonti vidahantīti. Vuttañhetaṃ saṃyuttake –

Kiñca bhikkhave saṅkhāre vadetha. Saṅkhataṃ abhisaṅkharontīti kho bhikkhave tasmā saṅkhārāti vuccanti. Kiñca saṅkhataṃ abhi saṅkharonti, rūpaṃ rūpatthāya saṅkhataṃ abhisaṅkharonti. Vedanaṃ vedanatthāya saṅkhataṃ abhisaṅkharonti. Saññaṃ saññatthāya saṅkhata abhisaṅkharonti. Saṅkhāre saṅkhāratthāya saṅkhata mabhisaṅkharonti. Viññāṇaṃ viññāṇatthāya saṅkhata mabhi saṅkharontīti. Saṅkhata mabhisaṅkharontīti kho bhikkhave tasmā saṅkhārāti vuccantīti.

Tattha rūpaṃ rūpatthāya saṅkhatamabhisaṅkharontīti yasmiṃ yasmiṃ kāle sayana nisajjādivasena pavattā yā yā rūpavikati icchīyati, tasmiṃtasmiṃ kāle tassā tassā rūpavikatiyā jātatthāya iriyāpatha parivattanādi vasena taṃ taṃ rūpavikatiṃ saṅkhataṃ abhisaṅkharontīti attho. Khajjabhojjādikaṃ vatthālaṅkārādikaṃ mañca pīṭha geha rathādikaṃ sabbaṃ upabhoga paribhogabhūtaṃ bāhira rūpaṃpi gahetvā yojetuṃ vaṭṭatiyeva. Vedananti diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca sabbaṃpi vedanaṃ. Tattha diṭṭhadhammikaṃ vedanaṃ saṅkhataṃ abhisaṅkharontā cittakammanaccagītādīni taṃ taṃ vedanupakaraṇāni sampādana vasena samparāyikañca abhisaṅkharontā mānusakaṃvā dibbaṃvā taṃtaṃ vedanaṃ patthetvā dāna sīlādi sampādana vasena abhisaṅkharonti. Esanayo sesesupi. Saṅkhāresu pana phassaṃ phassatthāya cetanaṃ cetanatthāyātiādinā dānaṃ dānatthāya sīlaṃ sīlatthāya pāṇātipātaṃ pāṇātipātatthāyātiādinā vā sabbaṃ lokapavattiṃ ñatvā vitthāretabbāti. Ettha siyā, kasmā saṅkhāresu pākaṭā cetanādayo vitakkādayo lobhādayo saddhāsatipaññādayoca dhamme visuṃ visuṃ khandhabhāvena avatvā vedanāsaññāva vuttāti. Vuccate.


我来为您翻译这段巴利文：
165. 在一切摄中五蕴即五堆。种种过去等差别色的蕴堆为色蕴。即在一个变坏相中成堆而被智摄取的色法。如是在一个受相、想相中成堆而被摄取的种种过去等差别受想名为受蕴、想蕴。造作故为行。即触、思等。由它们在六生门或三业门中共聚和合，以触、思等各自作用成就见闻等共同作用，或身语意的卧坐住行说思等一切作用，分配安排。因为这在相应部中说：
"诸比丘，为什么说诸行？诸比丘，因为造作有为，所以说诸行。造作什么有为？为色造作有为色。为受造作有为受。为想造作有为想。为诸行造作有为行。为识造作有为识。诸比丘，因为造作有为，所以说诸行。"
其中"为色造作有为色"即在任何时候需要依卧坐等方式转起的任何色变化时，在那时为生起那那色变化，依变换威仪路等方式造作那那色变化有为，这是意思。食饮等、衣服装饰等、床椅房车等一切受用资具的外色也可以摄取配合。"受"即现法和后世的一切受。其中造作现法有为受是依成就绘画、舞蹈、歌唱等那那受用资具的方式，造作后世是希求人天那那受而依成就布施、持戒等方式造作。其他也是这个方法。但在诸行中"为触造作触，为思造作思"等，或"为施造作施，为戒造作戒，为杀生造作杀生"等，应了知一切世间转起而广说。这里可能问：为什么在诸行中明显的思等、寻等、贪等、信念慧等法不各别说为蕴，只说受想？答：


Yathā hi cheko mahābhisakko bhesajjamūlāni gahetvā cuṇṇaṃ karonto tesu mūlesu imāni thūlānipi mudūni honti. Imāni khuddakānipi kakkhaḷāni hontīti ñatvā tato pathamataraṃ kakkhaḷāni visuṃ uddharitvā suṭṭhu koṭṭetvā cuṇṇaṃ karoti. Sesāni pana sabbāni mudūni ekato katvā koṭṭetvā cuṇṇaṃ karoti. Tato ubhayāni missetvā silāyaṃ pisetvā bhesajjakamme upaneti. Evaṃ karonto nakilamati. Evamevaṃ bhagavāpi nāmarūpadhammesu tilakkhaṇaṃ āropetvā niccasukhaatta vipallāsānaṃ pahānatthāya anuyuñjantā devamanussā vibhāge akate tīsu dhammesu kilamissantīti ñatvā nāmadhammesu vedanāsaññācittasaṅkhāte tayo dhamme visuṃ uddharitvā ekamekaṃ khandhaṃ nāma katvā desesi. Tathā hi yathā macchānāma udake sati ukkaṇṭhitā nāma natthi. Asati pana ekantena ukkaṇṭhitāyeva honti. Yathāvā madhukarāvā bhamarāvā yasmiṃ vane puppharasa phalarase labhanti, tattha ukkaṇṭhitānāma natthi. Alabhamānā pana ekantena ukkaṇṭhitāeva honti. Evameva imesaṃ sattānaṃ sukha saññitesu patisaraṇesu vedanāsadisaṃ patisaraṇaṃnāma natthi. Manussadevabrahmasampattiyo assādentāpi sukhavedanatthāyaeva assādenti. Yadica tāhi vinā yathicchitaṃ sukhavedanaṃ labheyyuṃ. Konāma tā sādiyissati. Tathā phassacetanādīhi vitakkavicāravīriyādīhi lobhadosādīhi saddhāsatipaññādīhi ca saṅkhārakkhandhadhammehi diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca yaṃkiñci saṅkhataṃ abhisaṅkharontāpi sukhavedanatthāyaeva abhisaṅkharonti. Yadica tādisena abhisaṅkharaṇena vināpi yathicchitaṃ sukhaṃ labheyyuṃ, tehi dhammehi attho natthīti konāma te dhamme abhisaṅkharissatīti.


我来为您翻译这段巴利文：
就像善巧的大医生取药根做粉时，知道在那些根中这粗的也是软的，这细的也是硬的，因此先把硬的分别取出好好捣碎成粉。其余一切软的则放在一起捣碎成粉。然后把两者混合在石上磨制用于药事。这样做就不劳累。同样的，世尊也在名色法中安立三相，为断常乐我颠倒，知道天人们在三法不分别时修习会劳累，就在名法中把受想心称为三法分别取出，各各称为蕴而说法。因为如鱼在有水时没有所谓的忧虑，但在无水时必定是忧虑的。或如蜜蜂或黄蜂在能得到花蜜果汁的林中没有所谓的忧虑，但在不能得到时必定是忧虑的。同样的，这些众生在称为乐的依止中没有像受那样的依止。享受人天梵天圆满也是为了乐受而享受。如果离开它们也能随意得到乐受，谁会喜欢它们？如是以触思等、寻伺精进等、贪瞋等、信念慧等行蕴法造作任何现法后世有为时也是为了乐受而造作。如果不用这样的造作也能随意得到乐，就不需要那些法，谁会造作那些法呢？


Iti sukhasaññitesu dhammesu vedanānāma imesaṃ sattānaṃ paramukkaṃsagataṃ sukhasaññitaṭṭhānaṃ hoti. Tasmā bhagavā taṃ visuṃ ekaṃ khandhaṃ katvā khandhadesanaṃ desetīti. Tathā imesaṃ sattānaṃ attasaññitesu patisaraṇesu saññāsadisaṃ patisaraṇaṃ nāma natthi. Tathā hi tasmiṃ tasmiṃ sattanikāye uppannā te te sattā attāno attano visayesu sabbaṃ jānitabbaṃ saññāya sañjānitvā viññuttaṃ āpajjanti. Tathā viññuttaṃ āpajjantā yattakaṃ pare jānanti. Tattakaṃ mayaṃpi jānāma. Ko amhākaṃ uttaritaroti evaṃ loke ñāṇasammabhaṃ saññaṃ paramaṃ attānaṃ katvā vicaranti. Iti attasaññitesu dhammesu saññānāma imesaṃ sattānaṃ paramukkaṃ sagataṃ attasaññitaṭṭhānaṃ hoti. Tasmā bhagavātaṃpi visuṃ ekaṃ khandhaṃ katvā khandhadesanaṃ desetīti. Tathā imesaṃ sattānaṃ niccasaññitesu patisaraṇesu cittasadisaṃ patisaṃraṇaṃ nāma natthi. Tathā hi sattā sukhaṃ dukkhaṃnāma aniccaṃ sukhapattānaṃ dukkhaṃ natthi. Dukkha pattānaṃ sukhaṃ natthītivā. Saññānāma aniccā, kadāci pamussati kadāci napamussatītivā. Vīriyaṃnāma aniccaṃ. Kadāci ārabhati, kadāci na ārabhatītivā. Lobhonāma anicco. Kadāci uppajjati, kadāci nauppajjatītivā. Dosonāma anicco. Kadāci uppajjati, kadāci na uppajjatītivā. Saddhānāma aniccā. Kadāci pasannacitto hoti, kadāci appasannacitto hotītivā. Paññānāma aniccā. Jānitabbaṃpi kadāci jānāti, kadāci na jānātītivā evaṃ cetasikadhammānaṃ anicca bhāvonāma kesañci lokiyajanānaṃpi pākaṭo hoti. Na pana cittassa. Na hi sattā cittaṃnāma aniccaṃ. Kadāci uppajjati, kadāci na uppajjatīti gaṇhanti. Taṃ pana sayaṃ niccaṃ pavattamānaṃ hutvā kadāci sukhena yuttaṃ hoti, kadāci dukkhenātiādinā tasmiṃ niccasaññameva uppādentīti. Iti cittaṃnāma niccasaññitesu dhammesu paramukkaṃ sagataṃ niccasaññitaṭṭhānaṃ hoti. Tasmā bhagavā taṃpi visuṃ ekaṃ khandhaṃ katvā khandhadesanaṃ desetīti.

[221] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Bhājana bhojana byañjana bhattakāraka bhuñjaka vikappavasena pañceva vuttā’’ti vatvā taṃ vibhāvantena ‘‘rūpañhi vedanā nissayattā bhājanaṭṭhāniyaṃ. Vedanā bhuñjitabbattā bhojanaṭṭhāniyā. Saññā vedanassāda lābha hetuttā byañjanaṭṭhāniyā. Saṅkhārā abhisaṅkharaṇato bhattakārakaṭṭhāniyā. Viññāṇaṃ upabhuñjakattā bhuñjakaṭṭhāniyaṃ. Ettāvatāca adhippe tatthasiddhīti pañceva vuttā’’ti vuttaṃ. Taṃ sārato nadaṭṭhabbaṃ.

Na hi taṃ aṭṭhakathāyaṃ etapparamavinicchaye āgataṃ. Upamādīpaneeva āgataṃ. Na ca bhagavatā bhājanādivikappasiddhimattaṃ uddissa pañceva khandhā vuttāti sakkā vattuṃ. Tathāsiddhassa atthassa payojanābhāvatoti.

[222] Yañca tattha

‘‘Desanākkamepi idameva kāraṇaṃ. Yattha bhuñjati, yañca bhuñjati, yenaca bhuñjati, yoca bhojako, yoca bhuñjitā. Tesaṃ anukkamena dassetukāmattā’’ti vuttaṃ. Taṃpi asāraṃ.


我来为您翻译这段巴利文：
如是在称为乐的法中受对这些众生来说是最胜的称为乐的处。因此世尊把它作为单独一蕴而说蕴法。同样的，这些众生在称为我的依止中没有像想那样的依止。因为在那那众生聚中生起的那那众生以自己的想在自己的境界中了知一切所应知而达到智者性。达到智者性时[想]"别人知多少，我们也知道多少，谁比我们更殊胜"，如是在世间以想为最胜我而行。如是在称为我的法中想对这些众生来说是最胜的称为我的处。因此世尊也把它作为单独一蕴而说蕴法。
同样的，这些众生在称为常的依止中没有像心那样的依止。因为众生[不会想]乐苦是无常的，得乐者没有苦，得苦者没有乐，或想是无常的，有时忘失有时不忘失，或精进是无常的，有时精进有时不精进，或贪是无常的，有时生起有时不生起，或瞋是无常的，有时生起有时不生起，或信是无常的，有时有信心有时无信心，或慧是无常的，所应知的有时知有时不知，如是心所法的无常性对某些世间人也是明显的。但心不是。因为众生不会执取"心是无常的，有时生起有时不生起"。但他们认为它自己是常恒转起的，有时与乐相应，有时与苦相应等，如是对它只生起常想。如是心在称为常的法中是最胜的称为常的处。因此世尊也把它作为单独一蕴而说蕴法。
[221]但在《清净》中说:"依器皿、食物、调味、煮饭者、食者的分别而说五个"，解释它说:"色因为是受的所依故如器皿，受因为是所食故如食物，想因为是得受味的因故如调味，诸行因为造作故如煮饭者，识因为受用故如食者。如是已成就所欲义，所以说五个。"那不应视为真实。
因为它在义疏的究竟抉择中没有出现，只在譬喻说明中出现。也不能说世尊只为成就器皿等分别而说五蕴。因为如是成就的义没有用处。
[222]在那里说:"在说法次第中也是这个原因。想要依次显示在何处食、食何物、以何食、何人煮食、何人食者。"那也无实义。


Catunnaṃ upādānānaṃ visayabhūtā khandhā upādānakkhandhā. Sabba sabhāgadhamma pariyādānavasena sāsavā anāsavāca dhammā pañcakkhandhāti vuttā, vipassanā bhūmipariggahavasena sāsavāeva pañcupādānakkhandhāti vuttā. Āyatanti attano phaluppattiyā bhusaṃ ussahantā viya hontīti āyatanāni. Āyatanasaddo pana chasu ajjhattikesu dvāradhammesu pavattamāno sañjātidesaṭṭhena nivāsaṭṭhānaṭṭhena ākaraṭṭhena, chasu bāhiresu ārammaṇadhammesu pavattamāno samosaraṇaṭṭhena, ubhayatthapi kāraṇaṭṭhena pavattati. Tattha citta cetasikā dhammā ekasmiṃvā bhave anamataggevā saṃsāre punappunaṃ saha jāyamānā cakkhādīsu chasu dvārapadesesueva jāyanti, na aññattha. Santānānubandhavasena nivasantāpi tesveva nivasanti, na aññattha. Ākiritvā thapitā viya pavattamānāpi tesveva pavattanti, na aññattha. Tasmā cakkhādīni chasañjātidesaṭṭhena nivāsaṭṭhānaṭṭhena ākaraṭṭhenaca āyatanānināma. Devāyatanaṃ viya adhiṭṭhānaṭṭhenātipi vattuṃ vaṭṭatiyeva.

Yathāca sampannapupphaphalesu khemesu rukkhesu tato tato pakkhino nilinatthāya āhāratthāyaca niccaṃ samosaranti. Evaṃ rūpādīsu chasuṭhānesu tato tato cittacetasikā dhammā ārammaṇakaraṇatthāya niccaṃ samosaranti. Tasmā rūpādīni cha samosaraṇaṭṭhena āyatanānināma. Tadubhayāni pana tesaṃ citta cetasikānaṃ kāraṇaṭṭhena āyatanānināma. Cakkhuca taṃ āyatanañcāti cakkhāyatanaṃ. Evaṃ sesāni. Tattha cakkhusotāni sattānaṃ hitakriyāsu bahupakārattā kāmarūpa byāpitattā ca pākaṭānītiādimhi vuttāni. Tehi āsannattā tadanantaraṃ ghānaṃ. Tato jivhāti imāni cattāri padesāyatanānināma. Tato sakalakāyabyāpako kāyo. Tato tesaṃ sabbesaṃ gocaravisayaggāhakaṃ manoti. Sesāni pana tesaṃ visayattā tadanukkameneva vuttānīti.

Kassaci pana puggalassavā sattassavā manussassavā devassavā brahmunovā vase avattitvā attanoeva sabhāvaṃ dhārentīti dhātuyo. Visuṃ visuṃ vavatthitasabhāvattāvā yathāsabhāvaṃ dhārīyanti sallakkhīyanti vavatthapīyantīti dhātuyo. Apica, nissatta nijjīvaṭṭhena dhātuyo. Tattha nissattaṭṭhenāti sattākārā bhāvaṭṭhena sattakiccābhāvaṭṭhena. Ko panettha sattākāro kiṃ sattakiccanti. Jīvayogo sattākāro. Īhāca byāpāro ca sattakiccaṃ. Nijjīvaṭṭhenāti ekasmiṃ bhave yāva namarati. Bhavaparaṃparāyavā yāva saṃsāro na nivattati. Tāva abhijjamāno acchijjamāno ekova vattatīti evaṃ gahitassa jīvassa abhāvaṭṭhena. Cakkhādayoca dhammā sabbaso sattākārarahitā satta kiccarahitāca honti. Naca sayaṃ jīvānāma honti. Nāpi jīvayogāti. Iti nissattaṭṭhena nijjīvaṭṭhenacatedhātuyonāmāti. Tesaṃ pana daṭṭhabbākāro aṭṭhakathāyaṃ vutto. Yathāha-bheritalaṃ viya cakkhudhātu daṭṭhabbā. Daṇḍo viya rūpadhātu. Saddoviya cakkhuviññāṇadhātu. Tathā ādāsatalaṃ viya cakkhudhātu. Mukhaṃ viya rūpadhātu. Mukhanimittaṃ viya cakkhuviññāṇadhātu. Athavā, ucchuyanta kilayantaṃ viya cakkhudhātu. Yantacakkayaṭṭhi viya rūpadhātu. Ucchurasa telāni viya cakkhuviññāṇadhātu. Tathā adharāraṇi viya cakkhudhātu. Uttarāraṇi viya rūpadhātu. Aggi viya cakkhuviññāṇadhātu. Esanayo sotaviññāṇadhātuādīsu. Manodhātu pana yathāsambhavato cakkhuviññāṇadhātuādīnaṃ purecarānucarā viya daṭṭhabbā.


我来为您翻译这段巴利文：
四取的所缘蕴为取蕴。依摄一切同分法的方式说有漏无漏法为五蕴，依摄观的地的方式说唯有漏为五取蕴。因为努力如强力生起自果故为处。处字在六内门法中转起时是以生处义、住处义、矿义，在六外所缘法中转起时是以汇集义，在两者中也以因义转起。其中心心所法在一有或无始轮回中一再俱生时只在眼等六门处生，不在其他处。依相续相系而住时也只住在它们中，不在其他处。如堆积安置般转起时也只在它们中转起，不在其他处。因此眼等六以生处义、住处义、矿义为处。也可以说以安立义如天处。
如在具足花果安稳的树上，从各处鸟类为栖息和食物而经常汇集。如是在色等六处，从各处心心所法为所缘作用而经常汇集。因此色等六以汇集义为处。又这两者以对那些心心所法的因义为处。眼与处为眼处。其他也如是。其中眼耳因为对众生利益有大助益和遍及欲色故在开始说为明显。由于接近它们所以其次是鼻。然后是舌，这四是处所处。然后是遍全身的身。然后是取它们一切行境的意。其余则因为是它们的境界而以那个次第说。
因为不在任何补特伽罗或有情或人或天或梵天的控制下而只持自性故为界。或因为各别安立自性而如自性被持、被观察、被安立故为界。又因为无有情无命义故为界。其中无有情义即无有情相义、无有情作用义。什么是有情相？什么是有情作用？命的结合是有情相。欲求和活动是有情作用。无命义即在一有中直到死，或在有的轮回中直到轮回不转起，如是所执取的命不断不灭唯一转起的无义。眼等法完全无有情相无有情作用。自己不是命，也不与命结合。如是以无有情义无命义为界。它们的应见相在义疏中说。如说：应见眼界如鼓面，色界如鼓杖，眼识界如声。又眼界如镜面，色界如面，眼识界如面相。或者眼界如甘蔗榨机，色界如榨机轴，眼识界如甘蔗汁油。又眼界如下火木，色界如上火木，眼识界如火。耳识界等也是这个方法。但意界应随宜见为如眼识界等的前行随行。


Dhammadhātuyā vedanākkhandho sallamiva sūlamivaca daṭṭhabbo. Saññā saṅkhārakkhandhā vedanāsalla sūlayogā āturā viya daṭṭhabbā. Puthujjanānaṃvā saññā āsā dukkhajananato rittamuṭṭhi viya ayathābhuccanimittagāhato vanamigoviya. Saṅkhārā paṭisandhiyaṃ pakkhipanato aṅgārakāsuyaṃ khipanapurisā viya. Jātidukkhānubandhato rājapurisānubandhacoro viya. Sabbānatthāvahassa khandhasantānassa hetuto visarukkhabījāni viya. Rūpaṃ nānāvidhupaddavanimittato khura cakkaṃviya daṭṭhabbaṃ. Asaṅkhatāpidhātu amatato santato khemato ca daṭṭhabbā. Kasmā, sabbānatthapaṭipakkhabhūtattā. Manoviññāṇadhātu gahitārammaṇaṃ muñcitvāpi aññaṃ gahetvā pavattanato vanamakkaṭo viya, duddamanato assakhaluṅgo viya, yattha kāmanipātito vehāsaṃ khittadaṇḍo viya, lobhadosādi nānāppakāra kilesayogato raṅganaṭo viya daṭṭhabbāti. Ariyasaccānīti ettha santassa dhammassa bhāvo saccaṃ. Santassāti bhūtassa tathassa aviparītassa. Apica, kenaṭṭhena saccanti. Tathaṭṭhena avitathaṭṭhena anaññathaṭṭhena. Yañhi cakkhussa dukkhattaṃ, taṃ tathaṃ hoti avitathaṃ anaññathaṃ. Dukkhadukkha saṅkhāradukkha vipariṇāmadukkha saṅkhātehi tīhi dukkhehi taṃ samaṅgipuggalassa abhiṇhapīḷanato. Tattha saṅkhāradukkhaṃ nāma kammajānaṃ uppattiyā pageva taṃtaṃkammā bhisaṅkharaṇadukkhaṃ. Tathā utujādīnaṃ uppattiyā pageva taṃtaṃ utucittāhārānaṃ abhisaṅkharaṇadukkhaṃ.

Cakkhu hi nāma rūpibrahmānaṃpi purimabhave jhānabhāvanā saṅkhātaṃ mahantaṃ kammābhisaṅkharaṇa dukkhaṃ anubhavantānaṃyeva uppajjati. No aññathā. Kāmasattānaṃ pana purimabhave kammasaṅkhāradukkhaṃ anubhavitvā uppannaṃpi yāvajīvaṃ pavattiyā āhārādisaṅkhāradukkhañca paṭijaggana dukkhañca anubhavantānaññeva pavattati, no aññathā. Pavattamānañca paccayavekallevā jāte antarāyevā āgate yadākadāci bhijjati. Maraṇakālaṃ patvā pana ekantena bhijjatiyeva. Tasmā taṃ assādetvā tadatthāya kammaṃvā āhārādipaccayaṃvā paṭijagganaṃ vā saṅkharontānaṃ anamatagge saṃsāre saṅkhāradukkhassa pariyantonāma natthi. Iti sabbaṃ cakkhu apariyantena saṅkhāradukkhena puggalaṃ abhiṇhaṃ pīḷetiyeva. Idamassa saṅkhāradukkhaṃ. Idaṃ cakkhu nāma paccayavekallevā jāte antarāyevā āgate yadā kadāci bhijjanajātikaṃ. Tasmā tassa bhijjanabhayena pageva paccaya sampādanadukkhaṃ rakkhāvaraṇaguttisaṃvidhānadukkhaṃ bhijjananimittāni disvā vā bhijjamānevā bhinnevā socanaparidevanādidukkhañca vipariṇāma dukkhaṃnāma. Iti sabbaṃ cakkhu apariyantena vipariṇāmadukkhena puggalaṃ abhiṇhaṃ pīḷetiyeva. Idamassa vipariṇāmadukkhaṃ. Dukkhadukkhaṃ pana tadubhayena dukkhena saheva sijjhati. Evaṃ cakkhu dukkhadukkha saṅkhāra dukkha vipariṇāma dukkhasaṅkhātehi tīhi dukkhehi taṃ samaṅgipuggalaṃ abhiṇhaṃ pīḷetiyeva. Yañca tassa tathāpīḷanaṃ, taṃ tathaṃ hoti, avitathaṃ, anaññathaṃ. Tasmā cakkhu dukkhasaccaṃnāma. Esa nayo sotādīsu tebhūmakadhammesu.


我来为您翻译这段巴利文：
法界中受蕴应见如箭如刺。想行蕴应见如被受箭刺所苦。或凡夫的想因生苦故如空拳，因取非如实相故如林中鹿。诸行因投入结生故如投掷火坑者，因相续生苦故如被王人追的盗贼，因为一切不利蕴相续的因故如毒树种。色因种种灾祸相故应见如剃刀轮。无为界应从不死、寂静、安稳见，为什么？因为是一切不利的对治。意识界因舍所取所缘而取别的转起故如林猴，因难调伏故如野马，因随意堕故如投空中杖，因贪瞋等种种烦恼相应故应见如舞台戏子。
圣谛中，实有法的状态为谛。实有即真实、如是、不颠倒。又以何义为谛？以如实义、不虚义、不异义。因为眼的苦性是如实的、不虚的、不异的。因为以苦苦、行苦、坏苦三苦恒常逼迫具此者。其中行苦即业生之前那那业的造作苦，如是时节等生之前那那时节心食的造作苦。
眼只对色梵天也是在前生经历称为禅修的大业造作苦者才生起，不是别的。但欲界有情在前生经历业行苦而生起后，也只对终生在转起中经历食等行苦和保护苦者才转起，不是别的。转起时在缘缺乏或障碍来时有时会坏。到死时必定会坏。因此为享受它而造作业或食等缘或保护的人们在无始轮回中行苦没有边际。如是一切眼以无边际的行苦恒常逼迫。这是它的行苦。这眼在缘缺乏或障碍来时有时会坏。因此以坏的怖畏之前有缘具足苦、守护防护安排苦，见坏相或正坏或已坏时有忧悲等苦名为坏苦。如是一切眼以无边际的坏苦恒常逼迫。这是它的坏苦。苦苦则与那两种苦一起成就。如是眼以称为苦苦、行苦、坏苦的三苦恒常逼迫具此者。它这样逼迫是如实的、不虚的、不异的。因此眼名为苦谛。耳等三界法也是这个方法。


Sesasaccesupi yaṃ lobhasseva dukkhasamudayattaṃ. Yaṃ nibbānasseva dukkhanirodhattaṃ. Yaṃ aṭṭhaṅgikamaggasseva dukkhanirodhamaggattaṃ taṃ kathaṃ hotītiādinā vattabbaṃ. Yāvaca lobho na pahiyyati. Tāva cakkhādīni assādetiyeva. Yāvaca tāni assādeti. Tāva tesaṃ pavattiyā kammādīni saṅkharontiyeva. Yāvaca kammādīni saṅkharonti. Tāva cakkhādīni pavattantiyeva. Yāvacatāni pavattanti. Tāva tesaṃ vuttappakārehi saṅkhāra dukkhādīhi namuccatiyeva. Tasmā lobhassa dukkhasamudayattaṃ tathaṃ hoti. Cakkhādīsuca pavattamānesu vuttappakāraṃ sabbaṃ dukkhaṃ āgacchatiyeva. Apavattamānesu nāgacchati. Tasmā tesaṃ pavattinirodhabhūtassa nibbānasseva dukkhanirodhattaṃ tathaṃ hoti. Tathā lobhapahānato añño dukkhamuttimaggonāma natthi. Aṭṭhaṅgikamaggoca uppajja māno ekantena taṃ pajahati. Tasmā aṭṭhaṅgikamaggasseva dukkhanirodhamaggattaṃ tathaṃ hoti, avitathaṃ, anaññathanti.

Evaṃsantepi saccasaddo pariyāya saccesupi vattatīti vuttaṃ cattāriariyasaccānīti. Tattha dukkhasacce tāva sakkāyapariyā pannā ajjhattadhammāeva ariyasaccaṃnāma. Teyeva hi asmimānassa adhiṭṭhānabhūtā hutvā yāvataṃ mānaṃ na samūhanati. Tāva dukkhakiccaṃ karonti. Dukkhapariññācanāma yāvadeva asmimānasamugghātāya hoti. Asmimānoca tesveva ajjhattadhammesu nivisatīti tesu pariññātesu pariññākiccaṃ siddhameva hotīti. Tabbiparī tena pana anindriya baddhadhammā maggaphaladhammāca aṭṭhaṅgikavajjā udayabbaya pīḷanato saṅkhāradukkhavipariṇāmadukkhehica aparimuttattā dukkhasaccaṃ nāma. Samudayasacce eko lobhoyeva ariyasaccaṃnāma. Sohi attasamaṅgino satte attanica ārammaṇadhammesuca assādaṃ janayitvā niccaṃ vaṭṭadukkhato anukkaṇṭhamāne karotīti tesaṃ lobhasadiso añño ñātivā mittovā sahāyovā attāvā attaniyaṃvā natthiviya khāyati. Tasmā taṃsadiso añño koci vaṭṭadukkhasaṃvidhāyakonāma natthi. Tañca pajahituṃ sakkontassa añño dujjahonāma natthi. Avasesāpana sabbepi sāsavā kusalākusaladhammā samudayasaccaṃnāma.


我来为您翻译这段巴利文：
在其余诸谛中也应说贪如何是苦集性、涅槃如何是苦灭性、八支道如何是苦灭道性等。只要贪未断，就会享受眼等。只要享受它们，就会为它们的转起造作业等。只要造作业等，眼等就会转起。只要它们转起，就不会解脱所说种类的行苦等。因此贪的苦集性是如实的。在眼等转起时所说种类的一切苦必定来，在不转起时不来。因此作为它们转起灭的涅槃的苦灭性是如实的。同样除了断贪外没有所谓其他解脱苦的道。八支道生起时必定断它。因此八支道的苦灭道性是如实的、不虚的、不异的。
虽然如此，因为谛字也用于世俗谛，所以说四圣谛。其中首先在苦谛中，只有摄在有身中的内法才名为圣谛。因为只有它们作为我慢的所依，只要不除去那慢，就作苦的作用。所谓苦遍知只是为了断除我慢。我慢只安住在那些内法中，所以在遍知它们时遍知作用就已成就。但相反地，非根所系法和除八支外的道果法，因为以生灭逼迫和未解脱行苦坏苦故名为苦谛。在集谛中只有贪才名为圣谛。因为它在具此者和所缘法中生起乐味，使[他们]常不厌离轮回苦，所以对他们来说似乎没有其他亲戚、朋友、伴侣、我或我所像贪那样。因此没有任何其他能安排轮回苦像它那样。能断它者没有其他难断。但其余一切有漏善不善法名为集谛。


Ettha siyā, nanu avijjāpi sabbassa vaṭṭadukkhassa mūlabhāvena vuttāti sāpi samudaye ariyasacceeva vattabbāti. Vuccate, yathāhi eko cheko uyyānapālo sampattiyuttaṃ bhūmi bhāgaṃ labhitvā attano ñāṇabalena bhūmibhāgañca nānābījānica abhisaṅkharitvā nandanasadisaṃ uyyānaṃ māpesi. Tattha bhūmi uyyāna pālassa bījānaṃ rukkhānañca patiṭṭhānakiccaṃ sādheti. Bījānica aṅkuruppādanakiccaṃ sādhenti, uyyānapāloyeva pana sabbakiccāni sādheti. So hi bhūmiyaṃ bījesu rukkhesuca yaṃyaṃ kattabbaṃ hoti. Taṃ sabbaṃ karoti. Mametanti pariggaṇhāti rakkhati. Tato uppanne bhoge bhuñjati. Tasmā ko idaṃ māpesi, kassedaṃ uyyānanti vutte uyyānapāloyeva māpesi. Tassedaṃ uyyānaṃ icceva vuccati. Na bhūmiṃ māpesi. Bījāni māpenti. Tesaṃ idaṃ uyyānanti vuccati. Kā pana uyyānasampattiyā paccayaparaṃparāti vutte pana bhūmieva ādito vattabbā. Na uyyānapālo. Naca bījānīti. Evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Paṭiccasamuppāda nayañhi patvā paccayaparaṃ paravasena dukkha dhammānaṃ pavatti nivattividhāne avijjāeva ādi pabhavapadhānabhūtā hoti, na taṇhā. Saccadesanāyaṃ pana tesaṃ nibbattakadhammavidhāne taṇhāeva sāmijeṭṭhaka padhānabhūtā hoti. Na avijjāti natthi samudayāriyasaccabhāve avijjāya okāsoti daṭṭhabbo. Kilesānaṃ tadaṅganirodhavikkhambhana nirodhā nirodhasaccaṃnāma. Nibbānaṃ nirodhāriyasaccaṃnāma. Chasu lokiyavisuddhīsu maggaṅgāni maggasaccaṃ nāma. Aṭṭhaṅgiko lokuttaramaggoeva maggaariyasaccaṃnāmāti.

Ariyasaddo cettha katthaci kadāci kesañci kutoci kathañci avitathabhāvena uttamatthavācakoti. Vibhāvaniyaṃ pana aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena saccasaddassa attho vibhāvito dukkhaṃariya saccanti ettha pīḷanaṭṭho, saṅkhataṭṭho, santāpaṭṭho, vipariṇāmaṭṭhoti imehi catūhi atthehi cakkhādikassa ekekassa tebhūmakadhammassa dukkhasaccatā veditabbā. Tattha saṅkhataṭṭha vipariṇāmaṭṭhā pubbe saṅkhāra dukkhavipariṇāmadukkhesu vuttanayāeva. Padatthatopana paccayehi saṅkharīyatīti saṅkhato. Pageva kammādipaccayābhisaṅkharaṇadukkhena vinā na uppajjati, napavattatīti vuttaṃ hoti. Virūpo hutvā pariṇāmo vipariṇāmo. Parihāniceva paribhedoca. Pīḷanaṭṭhoti ettha pīḷitabbanti pīḷanaṃ. Pīḷetīti pīḷanaṃ. Pīḷīyate pīḷanaṃ. Atthoti sabhāvo. Pīḷanaṃ attho yassāti viggaho. Tattha yathā ekissā duggatitthiyā kucchimhi putto uppajjati. Soca nānārogehi sayaṃ niccaṃ pīḷito hutvā paṭijagganadukkhehi mātarañca niccaṃ pīḷetiyeva. Yañca tassā kucchimhi tādisassa puttassa uppajjanaṃ, tañca tassā itthiyā pīḷanakiccameva hoti. Evamevaṃ ye cakkhādayo dhammā jarāmaraṇehi niccaṃ pīḷīyanti, te paṭijagganadukkhehi taṃ samaṅgīnaṃ puggalaṃ niccaṃ pīḷentiyeva. Yañca tassa santāne tesaṃ uppajjanaṃ, tañca tassa pīḷanakiccamevāti. Yathāhayo bhikkhave cakkhussa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo. Dukkhasseso uppādo. Rogānaṃ ṭhiti jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo bhikkhave sotassa ghānassa jivhāya kāyassa manassa uppādotiādi.


我来为您翻译这段巴利文：
这里可能有问题：无明也说是一切轮回苦的根本，所以它也应该说在集圣谛中。答：就像一个善巧的园丁得到适合圆满的地方，以自己的智力安排地方和种种种子造成如欢喜园的园林。其中地对园丁、种子和树起安住作用。种子起生芽作用，但园丁才成就一切作用。因为他对地、种子和树做一切应做的。执取"这是我的"而保护。享受由此生起的受用。因此问"谁造这个，这园林是谁的"时，只说园丁造的，这是他的园林，不说地造的、种子造的，这是它们的园林。但问"什么是园林圆满的缘的相续"时，应该首先说地，不是园丁，也不是种子。应该这样见这个譬喻。在缘起法中，依缘相续安排苦法的转起止息时，无明才是最初根本，不是爱。但在谛说法中，在安排使它们生起的法时，爱才是主要最上首要，不是无明。所以应该见无明在集圣谛性中没有机会。烦恼的彼分灭和镇伏灭名为灭谛。涅槃名为灭圣谛。在六世间清净中的道支名为道谛。只有八支出世间道名为道圣谛。
这里圣字有时在某处对某些从某处以某方式不虚说最上义。但在《清净》中依义疏所说的方法显示谛字的义，"苦圣谛"中应以逼迫义、有为义、热恼义、变异义这四义了知眼等每一个三界法的苦谛性。其中有为义变异义如前在行苦坏苦中所说方法。但依词义为"被缘造作故为有为"。说"不是之前没有业等缘造作苦就不生不转"。变异为变为异相，即衰退和破坏。逼迫义中，应被逼迫为逼迫，逼迫为逼迫，被逼迫为逼迫。义为自性。逼迫是它的义为词解。其中如一贫女腹中生子，他自己常被种种病逼迫，以保护苦常逼迫母亲。那样的儿子在她腹中生起也是对那女人的逼迫作用。同样眼等法常被老死逼迫，以保护苦常逼迫具此的人。它们在他相续中生起也是对他的逼迫作用。如说："诸比丘，眼的生起、住立、生成、显现是苦的生起，病的住立，老死的显现。诸比丘，耳鼻舌身意的生起"等。


Santāpaṭṭhoti rāgaggiādīhi ekādasahi aggīhi bhusaṃ paridayhanaṭṭho. Yathāha –

Cakkhuṃ ādittaṃ. Kena ādittaṃ. Rāgagginā ādittaṃ. Dosagginā. Mohagginā. Jātiyā. Jarāya. Maraṇena. Sokena. Paridevena. Dukkhena. Domanassena. Upāyāsena ādittanti vadāmi. Sotaṃ ādittaṃ. Ghānaṃ ādittaṃ. Jivhā ādittā. Kāyo āditto. Mano ādittoti.

Ādipanaṃ santāpanaṃ paridayhananti idha atthato ekanti. Ettha siyā, ariyamaggopi cirakālaṃ pāramitābhisaṅkharaṇadukkhena antimabhaveca sīlādivisuddhibhāvanābhisaṅkharaṇadukkhena puggalaṃ susaṃ pīḷetiyeva. Tathā vipariṇāmadhammoca. Tasmā sopi piḷanādiatthena dukkhasaccasaṅgaho siyāti.Na. Sabbadukkhasanti vaṃhattā. So hi vuttappakāraṃ abhisaṅkharaṇadukkhaṃ paripuṇṇaṃ anubhūtassa puggalassa sakiṃ uppajjamāno sabbaṃ kilesajātaṃ khepento uppajjati. Nirujjhamānoca sabbaṃ āyatiṃ anamatagge saṃsāre vaṭṭadukkhaṃ vūpasamento nirujjhati. Vūpasantaṃca anāgata dukkhaṃ upādāya vuttappakāraṃ abhisaṅkharaṇadukkhaṃ gaṇanupagaṃ nahoti. Bhijjantoca anuttaraṃ vimuttisukhaṃ datvāva bhijjati. Tasmā tassa vipariṇāmapaccayāpi puggalassa kāci hānināma natthīti na so dukkhasaccasaṅgahoti. Lokiyadhammā pana uppajjamānā pavatta mānāca pubbe vuttapakārehi saṅkhāradukkhehi bhusaṃ pīḷetvā eva uppajjanti pavattantica. Nirujjhamānā mahantaṃ pariḷāhadukkhaṃ janetvā apariyante khuracakkasadise vaṭṭadukkhayante puggalaṃ yojentāva nirujjhanti. Tasmā teeva pīḷanādiatthehi ekantadukkhā hontīti. Etena nibbānassapi sampāpakapaccayābhisaṅkharaṇalesaṃ gahetvā dukkhasaccattapasaṅgo nivattito hotīti.

Dukkhasamudayoariyasaccanti ettha bhavābhavasaṅkhātaṃ dukkhakkhandhaṃ samudeti. Punappunaṃ abbocchinnaṃ katvā udayati uṭṭhāpeti vaḍḍhetivāti dukkhasamudayo, āyūhanaṭṭho, nidānaṭṭho, saṃyogaṭṭho, palibodhaṭṭhoti catūhi atthehi lobhassa dukkhasamudayatā veditabbā. Tattha āyūhanaṭṭhoti bhavābhava saṅkhātassa ekekasmiṃ bhavepi vatthukāmapaṭisaṃyuttassa dukkhakkhandhassa bhiyyo paribyūhanaṭṭho rāsikaraṇaṭṭho nidānaṭṭhoti tadeva nirantaraṃ katvā anuppadānaṭṭho niyyātanaṭṭhoti vuttaṃ hoti. Saṃyogaṭṭhoti dukkhakkhandhasmiṃeva daḷhaṃ bandhanaṭṭho. Palibodhaṭṭhoti tato tassa tassa muccanupāyassa nīvāraṇa vasena palibundhanaṭṭho uparundhanaṭṭhoti attho. Dukkhanirodho ariyasaccanti ettha vaṭṭadukkhassa nirujjhanaṃ anuppāda dhammatāpatti vasena khiyyānaṃ dukkhanirodho. Dukkhaṃ vā nirujjhati napavattati etasminti dukkhanirodho. Nissaraṇaṭṭho vivekaṭṭho, asaṅkhataṭṭho, amataṭṭhoti catūhi atthehi nibbānassa dukkhanirodhatā veditabbā. Tattha nissaraṇaṭṭhoti nissaraṇa vimuttiyā vimuccanaṭṭho. Vivekaṭṭhoti vaṭṭadukkhapalibodhato viviccanaṭṭho. Asaṅkhataṭṭhoti saṅkhāradukkhassa abhāvaṭṭho. Amataṭṭhoti maraṇadukkhassa abhāvaṭṭhoti.


我来为您翻译这段巴利文：
热恼义即被贪火等十一火猛烈燃烧义。如说：
"眼是燃烧的。以何燃烧？以贪火燃烧，以瞋火，以痴火，以生、以老、以死、以愁、以悲、以苦、以忧、以恼燃烧我说。耳是燃烧的，鼻是燃烧的，舌是燃烧的，身是燃烧的，意是燃烧的。"
燃烧、热恼、遍烧在这里义上是一。这里可能有问题：圣道也以长时波罗蜜造作苦，在最后有以戒等清净修习造作苦很好地逼迫人。同样也是变异法。因此它也应以逼迫等义摄在苦谛中。不是。因为是一切苦的止息。因为它对已圆满经历所说种类造作苦的人一次生起时灭尽一切烦恼种而生起。灭时止息一切未来无始轮回中的轮回苦而灭。与已止息的未来苦相比，所说种类的造作苦不值一数。坏时给予无上解脱乐而坏。因此由于它的变异也没有所谓对人的任何损失，所以它不摄在苦谛中。但世间法生起、转起时以前所说种类的行苦猛烈逼迫而生起转起。灭时生起大热恼苦，使人与无边际如剃刀轮的轮回苦相应而灭。因此只有它们以逼迫等义是决定的苦。由此也遮遣涅槃取能到达[它]的缘造作些微而成为苦谛的过失。
"苦集圣谛"中，集起称为有非有的苦蕴，使之一再不断地生起、升起、增长为苦集。应以造作义、因义、系缚义、障碍义四义了知贪的苦集性。其中造作义即对称为有非有的在每一有中与欲事相应的苦蕴更多积集义、堆聚义。因义即使它相续不断地生起义、引导义。系缚义即在苦蕴中牢固系缚义。障碍义即以阻碍从那那个解脱方法的方式障碍义、遮止义。
"苦灭圣谛"中，轮回苦的灭，依不生法性的获得而尽为苦灭。或苦在此灭不转起为苦灭。应以出离义、远离义、无为义、不死义四义了知涅槃的苦灭性。其中出离义即以出离解脱而解脱义。远离义即从轮回苦障碍远离义。无为义即行苦的无有义。不死义即死苦的无有义。


Dukkhanirodhagāminipaṭipadāti ettha dukkhanirodhaṃ gameti sampāpetīti dukkhanirodhagāminī. Attano santāne paṭilābhakaraṇa vasena paṭipajjitabbāti paṭipadā. Dukkhanirodhagāminīca sā paṭipadā cāti viggaho. Niyyānaṭṭho, hetvaṭṭho, dassanaṭṭho, adhipateyyaṭṭhoti catūhi atthehi aṭṭhaṅgikamaggassa dukkhanirodhamaggatā veditabbā. Tattha niyyānaṭṭhoti avijjāpaccayā saṅkhārātiādikaṃ vaṭṭasotaṃ paṭinivattetvā avijjānirodhā saṅkhāranirodhotiādikaṃ vaṭṭapaṭisotaṃ abhimukhaṃ niggamanaṭṭho. Hetvaṭṭhoti sabbesaṃ ariyaguṇānaṃ suppatiṭṭhitabhāva sādhanaṭṭho. Dassanaṭṭhoti aññāṇaadassanasaṅkhātassa sammohassa pahāna vasena catusaccadhammassa paṭivijjhanaṭṭho. Adhipateyyaṭṭhoti taṇhā dāsabyavimuttiyā bhūjissabhāvapattivasena sayameva attano adhipati hutvā virocanaṭṭho. Lokiyamaggā hi taṇhāya ārammaṇabhāve ṭhitā taṇhādāsabyaṃ nātivattantīti. Etthaca ime sattānāma ekantena dukkhapaṭikūlā honti dukkhabhīrukā. Yeca attani dukkhaṃ janenti. Tesu verisaññaṃ uppādenti. Attano pana ekantadukkhaṃvā ekantadukkhajanakaṃvā te najānanti. Tasmā te attano dukkhamuttiyā yaṃ yaṃ kammaṃ āyūhanti. Taṃ taṃ attano dukkhavaḍḍhiyāeva sampajjati. Kiṃ pana ekantadukkhaṃ, kiṃca ekanta dukkhajanakanti. Atītānāgatapaccuppannabhūtā attano attano attahāvapariyāpannā tebhūmakadhammāeva attano attano ekantadukkhānāma. Kasmā, tehi mutteeva sabbadukkhehi muccanato, amutteca amuccanatoti. Attano taṇhāeva attano ekantadukkhajanakaṃnāma. Kasmā, tāya pahīnāyaeva ekanta dukkhehi muccanato, apahīnāyaca amuccanatoti.

Tathā ime sattā ekantena sukhakāmā honti sukhābhinandino. Yeca attani sukhaṃ janenti. Tesu piyamittasaññaṃ uppādenti. Attanopana ekantasukhaṃvā ekantasukhamaggaṃvāte najānanti. Tasmā te attano sukhavaḍḍhiyā yaṃ yaṃ kammaṃ āyūhanti. Taṃ taṃ attano dukkhavaḍḍhiyāeva sampajjati. Kiṃ pana ekantasukhaṃ koca ekanta sukhamaggoti. Ekantadukkhadhammassa abhāvoeva attano ekanta sukhaṃnāma. Ekantadukkhajanakassa pahānamaggoeva attano ekanta sukhamaggonāmāti imamatthaṃ dassento imāni catusaccapadāni kathesīti veditabbaṃ.

[223] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Dukkhassa anuppādanirodho ettha etenātivā dukkhanirodho’’ti vuttaṃ. Tattha etenāti idaṃ nayujjati.


我来为您翻译这段巴利文：
"趣向苦灭道"中，去往、到达苦灭为趣向苦灭。依在自相续中获得的方式应该行道为道。趣向苦灭且是道为词解。应以出离义、因义、见义、增上义四义了知八支道的苦灭道性。其中出离义即使"无明缘行"等轮回流转返回，向着"无明灭则行灭"等轮回逆流而出去义。因义即成就一切圣德善住性义。见义即以断除称为无知不见的迷惑方式通达四谛法义。增上义即依解脱爱奴役获得自在性方式自己成为自己的增上而光显义。因为世间道住于爱的所缘性中不超越爱的奴役。
这里这些有情决定是厌恶苦的、怖畏苦的。对在自己中生苦者生起敌想。但不知道自己的决定苦或决定生苦。因此他们为自己解脱苦而造作任何业，那都成就为自己增长苦。什么是决定苦，什么是决定生苦？过去未来现在已成为自己的自体所摄的三界法就是自己的决定苦。为什么？因为只有解脱它们才能解脱一切苦，不解脱则不解脱。自己的爱就是自己的决定生苦。为什么？因为只有它断才能解脱决定苦，不断则不解脱。
同样这些有情决定是欲乐的、喜乐的。对在自己中生乐者生起爱友想。但不知道自己的决定乐或决定乐道。因此他们为自己增长乐而造作任何业，那都成就为自己增长苦。什么是决定乐，什么是决定乐道？决定苦法的无有就是自己的决定乐。决定生苦的断道就是自己的决定乐道。应知显示这义而说这四谛句。
[223]但在《清净》中说："苦的不生灭在此或以此为苦灭。"其中"以此"这不合适。


Na hi nibbānaṃ dukkhassa anuppādanirodha kriyāsādhane dukkhena sahakārī kāraṇaṃ hotīti. Sesacetasikāti vedanā saññāhi sesā paññāsa cetasikā. Atītādivasena tividha bhinnānaṃ ajjhattādi oḷārikādi hīnādi dūrādivasena duvidhabhinnānañca dhammānaṃ rāsaṭṭhena khandhavohāro hoti. Nibbānassa pana tādi so bhedo natthīti vuttaṃ bhedābhāvenātiādi. Tañhi atītādike tividhabhede ekaṃpi na hoti. Kasmā. Aniddisitabba dhammattā. Tañhi tekālikadhammānaṃ khayavirāganirodhabhūto animitta dhammoyeva hoti. Tasmā idaṃ atīte asukabuddhakāle nibbānaṃ. Idaṃ anāgate. Idaṃ etarahīti evaṃ kālabhedena niddisitabbaṃ nahoti. Tathā disā desaṭhānabhedena parinibbutapuggalabhedena ca. Kevalaṃ pana anamatagge saṃsāravaṭṭe yattakāni anattha padāni dissanti. Tappaṭipakkhasiddhehi guṇapadehieva taṃ kathe tabbanti. Dukesu pana ajjhattadukaṃ patvā taṃ bahiddhāeva hoti. Na ajjhattaṃ. Oḷārikadukaṃ patvā sukhumameva hoti, na oḷārikaṃ. Hīnadukaṃ patvā paṇītameva hoti, na hīnaṃ. Dūre dukaṃ patvā dūreeva hoti, na santiketi. Khandhasaṅgahanissaṭanti khandhasaṅgahato vimuttaṃ.

Dvārālambaṇabhedenāti dvārachakka ārammaṇachakkānaṃ bhedena. Āyatanāni dvādasa bhavantīti yojanā. Etthaca dvārachakkaṃ dhammārammaṇaṃevāti sesadhammālambaṇaṃ sandhāya ārammaṇachakkaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Dvārā.La. Pariyāyenāti channaṃ dvārānaṃ channaṃ ālambaṇānaṃ tesu dvārālambaṇesu uppannānaṃ viññāṇānañca kamena dhātuyo aṭṭhārasa bhavantīti yojanā. Etthapi dvārachakke manodvāraṃ viññāṇekadesameva hoti. Dvārachakkaṃ viññāṇasattakañca dhammā lambaṇekadesamevāti. Maggo lokuttaro maggonāma matoti yojanā. Maggayuttā ekūnatiṃsadhammā phalabhūtāca sattatiṃsa dhammā catusacca vinissaṭā catūhi ariyasaccehi vinissaṭā vimuttā. Yamettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttamevāti.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya samuccaya saṅgahassa

Paramatthadīpanā niṭṭhitā.

Paccaya saṅgaha paramatthadīpanī



我来为您翻译这段巴利文：
因为涅槃不与苦成为苦的不生灭作用成就中的俱作因。其余心所即除受想外的五十心所。对过去等三种差别和内等粗等劣等远等二种差别的法以蕴义有蕴言说。但涅槃没有那样的差别，所以说以无差别等。因为它在过去等三种差别中一个也不是。为什么？因为是不可指示法。因为它是三时法的尽离灭的无相法。因此这是过去某佛时的涅槃、这是未来的、这是现在的，不能这样以时差别指示。同样以方位处所差别和般涅槃人的差别也不能。但在无始轮回中见到多少不利处，只应以与它们对治成就的功德处说它。但在二法中到内二法时它只是外，不是内。到粗二法时只是细，不是粗。到劣二法时只是胜，不是劣。到远二法时只是远，不是近。出离蕴摄即解脱于蕴摄。
以门所缘差别即以门六和所缘六的差别。处有十二为语法关系。这里应见门六只是法所缘，关于其余法所缘说所缘六。以门等次第即依六门六所缘在那些门所缘中生起的诸识的次第有十八界为语法关系。这里在门六中意门只是识一分。门六和识七只是法所缘一分。道即说是出世间道为语法关系。与道相应的二十九法和作为果的三十七法出离四谛、解脱于四圣谛。这里应说的在前已说。
如是名为胜义灯
第四品释集摄的
胜义灯竟。
缘摄胜义灯

166. Evaṃ sattahi paricchedehi pathamassa nāmarūpapariccheda ñāṇassa vidhānaṃ dassetvā idāni dutīyassa paccayapariggahañāṇassa vidhānaṃ dassento yesaṃsaṅkhatadhammānantiādi māha. Idāni yesaṃ saṅkhatadhammānaṃ saṅkhatāsaṅkhatabhūtā yedhammā yathā yehi hetādīhi paccayākārehi paccayā upakārakā honti. Taṃ vibhāgaṃ tesaṃ saṅkhatadhammānaṃ paccayuppannabhūtānaṃ vibhāgañca tesaṃ paccayadhammānaṃ vibhāgañca tesaṃpaccayākārānaṃ iha vibhāgañca imasmiṃ vuccamāne paccayasaṅgahe yathārahaṃ pavakkhāmīti yojanā.

[224] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Paccaye dassetu’’nti vuttaṃ. Taṃ taṃ vibhāganti iminā na sameti.

[225] Yañca tattha

‘‘Iha imasmiṃ samuccaya saṅgahānantare ṭhāne’’ti iha saddassa atthavibhāvanaṃ vuttaṃ. Taṃpi na yujjati.

Etasmiñhi atthe sati idāni saddo niratthako hotīti, paṭicca phalaṃ samuppajjati etasmāti paṭiccasamuppādo. Tattha paṭiccāti avinā, amuñcitvāti attho. Avijjādiko paccayadhammoti vaṇṇenti. Athavā, samuppajjanaṃ samuppādo. Sahajātadhammehi saheva kalāpavasena abhinibbatti pātubhāvoti attho. Yathāsakaṃ paccayaṃ paṭicca tena avinābhāvīhutvā samuppādo paṭicca samuppādo, atthato pana sabbesaṃ paccayapaccayuppannabhūtānaṃ saṅkhata dhammānaṃ paccayāyattavuttitāsaṅkhātaṃ sabbasaṅkhatasādhāraṇaṃ ekaṃ sāmaññalakkhaṇaṃ. Yaṃ idappaccayatātica vuccati. Tatthaca idappaccaya tāti ayaṃ imassa paccayo ayaṃ imassa paccayoti evaṃ niddisitabbo ayaṃ paccayo etesanti idappaccayā. Saṅkhatadhammā. Idappaccayānaṃ bhāvo idappaccayatā. Yathāvutta sāmaññalakkhaṇaṃ evāti attho veditabbo, na paṭicca phalaṃ samuppajjati etasmāti paṭiccasamuppādo. Avijjādiko paccayadhammotica imesaṃ paccayā idappaccayā. Idappaccayāeva idappaccayatātica. Visuddhimagge pana samuppajjanaṃ samuppādoti ayamattho paṭikkhitto. Pāḷiyaṃ pana ayameva adhippeto viya dissati. Yathāha –

Katamoca bhikkhave paṭiccasamuppādo. Jātipaccayā bhikkhave jarāmaraṇaṃ, uppādāvā tathāgatānaṃ anuppādāvā tathāgatānaṃ ṭhitāva sā dhātu, dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā idappaccayatāti.La. Avijjāpaccayā saṅkhārā uppādāvā.La. Idappaccayatā. Iti kho bhikkhave tatra tathatā avitathatā anaññathatā idappaccayatā. Ayaṃ vuccati bhikkhave paṭiccasamuppādoti.


我来为您翻译这段巴利文：
如是以七种界限显示第一名色辨别智的安立后，现在为显示第二缘摄智的安立而说"对有为法"等。现在对那些有为法，那些是有为无为的诸法，如是以因等诸缘行相为缘成为助缘。在这里将说的缘摄中将如理说那些有为法作为缘生的分别和那些缘法的分别和那些缘行相的分别为语法关系。
[224]但在《清净》中说"为显示诸缘"。这与"那那分别"不符。
[225]又在那里说"这里即在此集摄之后处"为这字的义释。这也不合适。
因为在这义时，现在字成为无义。缘于此而生起果为缘起。其中缘即不离、不舍义。注释为无明等缘法。或者，生起为起。与俱生法一起依聚方式生成显现义。缘于各自缘而与它不离性地生起为缘起，但就义为一切作为缘和缘生的有为法缘所依转性称为一切有为共通的一相，即所说的此缘性。其中此缘性即这是这的缘这是这的缘，如是应指示这是它们的缘为此缘。有为法。此缘的状态为此缘性。应知义即如所说的共相，不是缘于此而生起果为缘起。无明等缘法的这些缘为此缘。此缘即为此缘性。但在清净道论中否定生起为起这义。但在圣典中似乎就是这个意趣。如说：
"诸比丘，什么是缘起？诸比丘，以生为缘有老死，如来生或如来不生，此界常住，法住性法定性此缘性。乃至。以无明为缘有行，生或乃至此缘性。诸比丘，这里如是如实不虚不异此缘性。诸比丘，这称为缘起。"


Ettha hi ṭhitāva sā dhātūtiādinā tatra tathatā avitathatātiādināca yathāvuttaṃ idappaccayatā saṅkhātaṃ sāmañña lakkhaṇameva paṭiccasamuppādonāmāti dasseti. Na cettha bhāvasādhane kate sati paṭiccasaddena saha samuppādasaddassa asamānakattutāsaṅkhāto byañjanayuttivirodho atthi. Yo paṭicca kriyāya kattā, tasseva samuppādakriyāyapi kattutā sambhavato. Na hi kriyānāma katturahitāsambhavatīti. Saṅkhatadhammesuca gambhīresu sati aniccatādilakkhaṇaṃ viya idaṃpi saṅkhatalakkhaṇaṃ gambhīrameva hotīti nayidha gambhīravacanavirodho sambhavati. Athakho saṅkhatadhammato saṅkhatalakkhaṇameva gambhīrataraṃ hotīti. Tādisena pana sāmaññalakkhaṇena sampannā yathāvuttā avijjādayo saṅkhatadhammā paṭiccasamuppannānāma. Yathāha-katameca bhikkhave paṭiccasamuppannādhammā jarāmaraṇaṃ bhikkhave paṭiccasamuppannaṃ.La. Avijjā bhikkhave paṭiccasamuppannāti. Iti sabbesaṃ paccayapaccayuppanna bhūtānaṃ saṅkhatadhammānaṃ paccayā satta vuttitāsaṅkhāto paṭiccasamuppādoca so nīyati ñāyati paṭivijjhīyatīti katvā nayocāti paṭiccasamuppādanayo. Paṭhapeti saṅkhatadhamme nānāpakārehi paccayabhedehi pavatteti deseti etthāti paṭṭhānaṃ. Mahāpakaraṇaṃ. Paṭṭhāne desito nayo paṭṭhānanayo.

Tasmiṃ tasmiṃ paccayadhamme bhāve vijjamāne sati te te bhavanti sīlenāti tabbhāvabhāvino. Saṅkhatadhammā. Tesaṃ bhāvo tabbhāvabhāvibhāvo, imasmiṃ sati idaṃ hoti. Imassa uppādā idaṃ uppajjatīti evaṃ pavatto saṅkhatadhammaniyāmo. Tabbhāvabhāvibhāvoeva ākāro tabbhāvabhāvibhāvākāro. So eva tabbhāvabhāvibhāvākāramattaṃ. Mattasaddena hetādipaccaya sattiniyamaṃ nivatteti. Tena upalakkhito nayo paṭiccasamuppāda nayo. Āhaccapaccayaṭṭhitiṃ ārabbhāti ettha hetu ārammaṇā divasena tathātathā upakārakatāsaṅkhāto paccayasatti viseso āhaccapaccayaṭṭhitināma. So hi avijjāpaccayā saṅkhārātiādīsu viya paccayadhammuddhāramatte aṭṭhatvā hetupaccayo ārammaṇapaccahotiādinā paccayasatti visesuddhāravasena āhacca matthakaṃ pāpetvā desitattā āhaccapaccayaṭṭhitīti vuccati. Paccayadhammā tiṭṭhanti attano paccayuppannābhisaṅkharaṇa kiccaṃ patvā anosakkamānā hutvā pavattanti etāyāti katvā. Ārabbhāti paṭicca. Vuccatīti bhagavatā kathīyati.


我来为您翻译这段巴利文：
这里以"此界常住"等和"这里如实不虚"等显示如所说称为此缘性的共相即是缘起。这里在成立为状态义时也没有缘字与起字不同主语性的语法矛盾，因为是缘这动作的作者也可能是生起这动作的作者。因为所谓动作不可能无作者。在有为法甚深时，这个有为相也如无常等相一样甚深，所以这里不可能有甚深说的矛盾。而且有为相比有为法更甚深。但具足那样共相的如所说无明等有为法名为缘生。如说："诸比丘，什么是缘生法？诸比丘，老死是缘生。乃至。诸比丘，无明是缘生。"如是一切作为缘和缘生的有为法的缘所依转性为缘起，它被引导、被了知、被通达故为理为缘起理。在此以种种缘差别使有为法转起开示为方法。大论。在方法中所说的理为方法理。
在那那缘法存在时那些以习性而有为彼性彼有。有为法。它们的状态为彼性彼有性，此有时此有、此生时此生如是转起的有为法定。彼性彼有性即为行相为彼性彼有行相。它即为彼性彼有行相而已。以"而已"字遮遣因等缘力定。以它标识的理为缘起理。关于"依止缘住"，这里依因缘等如是如是助益性称为缘力差别名为依止缘住。因为它不只住于如"以无明为缘有行"等中缘法举出而已，而是依"因缘所缘缘"等缘力差别举出的方式依止达到顶点而说故称为依止缘住。以缘法依它到达自己缘生造作作用而不退转地转起故。依止即缘。说即世尊宣说。


Ubhayaṃ pana vomissitvā papañcenti ācariyāti idaṃ paṭicca samuppādaṃ papañcente sandhāya vuttaṃ. Tehi taṃ papañcayantā paṭṭhāna nayaṃpi āharitvā papañcentīti. Yathā sūriyo udayanto andhakāre vidhametvā dabbasambhāre mahājanassa pākaṭe karoti. Evamevaṃ uppannaṃ catusaccañāṇaṃ avijjandhakāraṃ vidhamitvā catusacca dhammaṃ vidati pākaṭaṃ karotīti vijjā. Tappaṭipakkhattā moho avijjānāma. So hi uppajjamāno dhammesu aññāṇaadassana saṅkhātaṃ andhakāraṃ janetvāva uppajjati. Paṭicca phalaṃ eti āgacchati etasmā etenāti vā paccayo. Avijjāca sā paccayo cāti avijjāpaccayo. Tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantīti sambandho. Saṅkhataṃ kāyavacīmanokammaṃ abhisaṅkharonti sattā etehīti saṅkhārā. Vijānātīti viññāṇaṃ. Vijānanti sattā etenāti vā viññāṇaṃ. Ārammaṇe namatīti nāmaṃ. Ruppati vikāraṃ āpajjatīti rūpaṃ. Adhiṭṭhānaṭṭhena āyatanaṃ. Devānaṃ devāyatanamiva. Phusatīti phasso. Phusanti sampayuttakā dhammā etenāti vā phasso. Vedayatīti vedanā. Vedayanti paccanubhavanti sattā etāyātivā vedanā. Tassati paritassatīti taṇhā. Niccapipāsavasena ārammaṇahetu niccaṃ cañcalati pattheti vāti attho. Tassanti paritassanti cañcalanti sattā etāyāti vā taṇhā. Upādiyatīti upādānaṃ. Amuñcagāhaṃ gaṇhātīti attho. Upādiyanti sattā etenāti vā upādānaṃ.

Bhavati vaḍḍhatīti bhavo. Bhavanti jāyanti vaḍḍhanti sukhadukkhāni etenāti vā bhavo. Jananaṃ jāti. Jāyanti pātubhavanti saṅkhata dhammā etāyāti vā jāti. Jīraṇaṃ jarā. Jīranti jiṇṇabhāvaṃ gacchanti etāyāti vā jarā. Socanaṃ soko. Socanti cittapariḷāhaṃ gacchanti etenāti vā soko. Paridevanaṃ paridevo. Taṃ taṃ pavattiṃ parikittetvā devanti kandanti etenāti vā paridevo. Khamituṃ sahituṃ dukkaranti dukkhaṃ. Dummanassa virūpacittassa bhāvo domanassaṃ. Bhuso āyāsanaṃ upāyāso. Āyāsananti anassāsanaṃ. Visīdananti attho. Evanti iminā yathāvuttena. Avijjādi saṅkhārādipaccayapaccayuppanna paraṃparavidhinā samudayo hotīti sambandho. Etassakevalassadukkhakkhandhassāti avijjādikassa etassa sakalassa dukkharāsissa kenaci sukhena asaṃmissassa vā dukkharāsissa abhinibbatti hotīti attho. Etthaca duvidho paṭiccasamuppādanayo suttantikanayo abhidhammanayoti. Tattha suttantikanayena tāva avijjā catubbidhā dukkhapaṭicchādikā samudayapaṭicchādikā nirodhapaṭicchādikā maggapaṭicchādikācāti. Abhidhammanayena pana pubbantapaṭicchādikā aparanta paṭicchādikā pubbantāparantapaṭicchādikā paṭiccasamuppādapaṭicchādikāti catūhi saddhiṃ aṭṭha vidhāti veditabbā.


我来为您翻译这段巴利文：
"诸师混合两者而广说"这是关于广说缘起而说。因为他们广说时也取用方法理而广说。如太阳升起驱散黑暗使物体对大众显明。如是生起的四谛智驱散无明黑暗而知道四谛法使之显明为明。与它相对痴为无明。因为它生起时在诸法中生起称为无知不见的黑暗而生起。缘于此而果来到，由此为缘。无明且是缘为无明缘。从彼无明缘有诸行为关系。有情以此等造作有为的身语意业为诸行。了知为识。或有情以此了知为识。在所缘中倾向为名。被破坏遭受变异为色。以住处义为处，如天的天处。触为触。或相应法以此触为触。感受为受。或有情以此感受经验为受。渴求动摇为爱。以常渴的力量因所缘常动摇希求义。或有情以此动摇渴求为爱。取为取。执取不放义。或有情以此取为取。
有增长为有。或以此生起增长诸苦乐为有。生为生。或有为法以此生起显现为生。老为老。或以此去到衰老状态为老。忧为忧。或以此去到心热恼为忧。悲为悲。或以此宣说那那事而悲泣号啕为悲。难忍难耐为苦。不正心的状态为忧。极度苦恼为恼。苦恼即无安慰，沉沦义。如是即以此如所说。以无明等行等缘缘生相续方式有集为关系。此纯苦蕴即此无明等一切苦聚或不混杂任何乐的苦聚的生起义。这里缘起理有两种：经的理和阿毗达磨理。其中依经理首先无明有四种：覆苦的、覆集的、覆灭的和覆道的。但依阿毗达磨理应知与覆前际的、覆后际的、覆前后际的、覆缘起的四种成为八种。


Saṅkhārā suttantikanayena sāsavā kusalākusalacetanā apuññābhisaṅkhāro puññābhisaṅkhāro āneñjā bhisaṅkhāroti pana tividhā honti. Tattha dvādasa akusalacetanā apuññāti saṅkhāronāma. Kāmarūpa kusalacetanā puññābhisaṅkhāronāma. Arūpakusalacetanā āneñjātisaṅkhāronāma. Abhidhammanayena pana sabbāpi lokiyalokuttarabhūtā kusalākusalacetanā saṅkhārānāma. Kiriyacetanā pana sabbāpi vibhaṅge nagahitā. Aṭṭhakathāyañca kiriyadhammānaṃ pana yasmā neva avijjā na kusalā kusalamūlāni upanissayapaccayattaṃ labhanti. Tasmā kiriyavasena paccayākāro navuttoti vuttaṃ. Avijjāca kusalākusalamūlā nica kiriyadhammānaṃ upanissaya paccayā na honti. Tasmā kiriyadhammā paṭiccasamuppādadesanāyaṃ nagahitāti vuttaṃ hoti. Saṃyuttepi yato kho bhikkhave bhikkhuno avijjā pahīnā hoti. Vijjāuppannā. So avijjā virāgā vijjuppādā neva puññābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti. Na apuññābhisaṅkhāraṃ. Na āneñjābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharotīti vuttaṃ. Attano anurūpapaccayavasena pana tesaṃpi paṭicca samuppādo avāritoyeva. Nahi koci paṭiccasamuppādarahito saṅkhatadhammonāma atthīti. Esa nayo viññāṇādīsupīti. Viññāṇanti bāttiṃsavidhaṃ lokiyavipākaviññāṇaṃ suttantikanayena. Abhidhammanayena pana kiriyacittavajjitaṃ ekūnasattatividhaṃ lokiyalokuttaraviññāṇaṃ. Nāmarūpanti lokiya viññāṇa sahajātaṃ vedanādikhandhattayaṃ paṭisandhiyaṃ kammajarūpaṃ pavattiyaṃ cittaja rūpañca suttantikanayena. Abhidhammanayena pana sabbaṃ kusalākusala vipākasampayuttaṃ khandhattayaṃ vuttappakārarūpañca. Aṭṭhakathāyaṃ pana laddhapacchājātapaccayaṃ sabbaṃpi catusamuṭṭhānarūpaṃ gahitameva.

[226] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Tadubhayaṃpi idha paṭisandhiviññāṇasahagata’’nti vuttaṃ. Taṃ anupapannaṃ.

Saḷāyatananti cha ajjhattikāyatanāni eva sabbattha pāḷiyaṃ vibhattāni. Ekacce pana ācariyā bāhirāyatanāni phassassa paccayā hontīti katvā tānipi idha gaṇhanti. Taṃpi nidānavagga pāḷiyā sametiyeva. Yathāha –

Katamoca bhikkhave lokassa samudayo. Cakkhuñca paṭicca rūpeca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Vedanāpaccayā taṇhā.La. Domanassupāyāsā sambhavantīti ayaṃ lokassa samudayo. Sotañca.La. Manañca paṭicca dhammeca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso.La. Lokassa samudayoti.


我来为您翻译这段巴利文：
诸行依经理为有漏善不善思，为非福行、福行、不动行三种。其中十二不善思名为非福行。欲色界善思名为福行。无色界善思名为不动行。但依阿毗达磨理一切世间出世间的善不善思名为诸行。但一切唯作思在分别中不摄。在义释中说因为诸唯作法既不得无明也不得善不善根作为亲依止缘，所以不说依唯作的缘行。无明和善不善根不是诸唯作法的亲依止缘，所以诸唯作法在缘起教说中不摄。在相应部中也说："诸比丘，当比丘的无明已断，明生起，他因离无明生明既不造作福行，也不造作非福行，也不造作不动行。"但依自己相应缘的力量，它们的缘起也不遮止。因为没有任何有为法名为离缘起的。这个理趋也在识等中。识即三十二种世间异熟识依经理。但依阿毗达磨理除唯作心的六十九种世间出世间识。名色即与世间识俱生的受等三蕴，在结生时业生色，在转起时心生色依经理。但依阿毗达磨理一切相应善不善异熟的三蕴和如所说的色。但在义释中也摄一切得后生缘的四等起色。
[226]但在《清净》中说："这两者也在这里是结生识相应"。这不合适。
六处即只有六内处在一切圣典中分别。但一些师取外处也在这里，因为外处是触的缘。这也与因缘品圣典相符。如说：
"诸比丘，什么是世间集？缘眼和色生眼识。三者和合为触。以触为缘有受。以受为缘有爱。乃至。忧悲恼生起，这是世间集。缘耳乃至。缘意和法生意识。三者和合为触。乃至。世间集。"


Phassavedanādayopi nayadvaye taṃ taṃ viññāṇasampayuttā veditabbā. Taṇhupādānāni pākaṭāni. Bhavo duvidho kammabhavo upapattibhavoca. Lokiyakusalākusalabhūtā cetanāca. Cetanāsampayuttā abhijjhādayo anabhijjhādayoca kammabhavo. Yathāha-sabbaṃpi bhavagāmikammaṃ kammabhavoti. Kammanibbattā pana sabbepi lokiyavipākakkhandhā sabbānica kammajarūpāni upapattibhavo suttantikanayena. Abhidhammanayena pana lokuttara khandhāpi vibhaṅge āgatāeva. Jātijarāmaraṇāni sabbesaṃ saṅkhata dhammānaṃ lakkhaṇapattāni. Sokādīsu ñātibyasanādīhi phuṭṭhassa socanākārena pavattā domanassavedanā sokonāma. Rodanākārena pavatto aniṭṭho cittajasaddo paridevonāma. Kāyikā dukkhavedanā dukkhaṃnāma. Cetasikā dukkhavedanā domanassaṃnāma. Ñātibyasanādinimittaṃ saṃsīdanavisīdanākārapavatto doso upāyāsonāma. Ayamettha vibhāgo. Yesaṃ pana khandhadukkhe avijjā appahīnā hoti. Tesaṃ itarasaccesupi sā appahīnāeva hotīti te khandhapavattiyaṃeva sukhasaññaṃ labhanti. Khandhanirodhe dukkhasaññaṃ. Khandhapavattimaggeeva sukhamaggasaññaṃ labhanti. Khandhanirodhamagge dukkhamaggasaññaṃ. Tasmā khandhapavattipaccayabhūtā puññā puññāneñjābhisaṅkhāradhammāeva tesaṃ avijjānivuṭānaṃ sukhakāmānaṃ dukkhapaṭikūlānaṃ sattānaṃ paṭisaraṇā hontīti vuttaṃ avijjāpacca yāsaṅkhārāti. Etthaca visesato paccuppannakhandhapaṭicchādikāya avijjāya duccaritabhūtā apuññābhisaṅkhārā sambhavanti. Anāgata khandhapaṭicchādikāya avijjāya sucaritabhūtā puññāneñjābhisaṅkhārā sambhavantīti veditabbā. Saṅkhāresu sati appahīnabhavataṇhānaṃ sattānaṃ cutianantaraṃ punabhavābhinibbattiyā koci vibandho nāma natthi. Tasmā saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ nāmarūpaṃ saḷāyatanaṃ phasso vedanāti ime attabhāvasaññitā pañcadhammā bhavantare pātu bhavanti. Tattha pana viññāṇameva padhānaṃ jeṭṭhakaṃ hotīti vuttaṃ. Saṅkhārapaccayāviññāṇanti viññāṇeca sati tassa udayabhūtānaṃ nāmarūpānaṃ uppattiyā vibandhonāma natthīti vuttaṃ. Viññāṇapaccayānāma rūpanti. Ettāvatā sāmaññato paripuṇṇonāma kāyo rūpa kāyoca vutto hoti. Evaṃsantepi tesu dvīsu kāyesu yedhammā sattapaññattiyā padhānaṅgabhūtā honti. Yehica phassā dīni upari aṅgāni āgatāni honti. Yesuca sattā attagāhaṃ daḷhataraṃ gaṇhanti. Te visuṃ nīharitvā dassetuṃ nāmarūpapaccayā saḷāyatananti vuttaṃ. Nāmarūpe sati tesaṃpi uppattiyā vibandho natthiyeva. Saḷāyatanasamuṭṭhitoca phasso saḷāyatane sati ekantena sambhavatīti vuttaṃ saḷāyatanapaccayāphassoti. Phassasamuṭṭhitāca vedanā phasse sati ekantena sambhavatiyevāti vuttaṃ phassapaccayāvedanāti. Sukhavedanāsadiso taṇhāya avassayonāma natthīti vuttaṃ vedanāpaccayātaṇhāti. Kāmupādānañcanāma ekasmiṃ ārammaṇe punappunaṃ samudācaritvā daḷhattappattā taṇhāeva, diṭṭhiyoca attanica attano ārammaṇesuca assādana khamana rocana bhūtāya taṇhāya vasena daḷhattaṃ āpajjantīti vuttaṃ taṇhāpaccayāupādānanti. Upādiyantāca tassa tassa upādāniyassa atthassa hitavuḍḍhisaññitaṃ taṃtaṃ kammabhavaṃ āyūhantiyevāti vuttaṃ upādānapaccayābhavoti. Bhavasaddo hettha vaḍḍhipariyāyo. Yathā –

Suvijāno bhavaṃ hoti, duvijāno parābhavoti.


我来为您翻译这段巴利文：
触受等也应知在两种理中与各识相应。爱取明显。有有两种：业有和生有。世间善不善的思和与思相应的贪等非贪等为业有。如说："一切趣向有的业为业有。"但由业所生的一切世间异熟蕴和一切业生色为生有依经理。但依阿毗达磨理出世间蕴也在分别中来。生老死是一切有为法的获得相。在忧等中,被亲戚灾难等所触以忧相转起的忧受名为忧。以哭相转起的不可意心生声名为悲。身苦受名为苦。心苦受名为忧。因亲戚灾难等以沉没沮丧相转起的瞋名为恼。这是这里的分别。
但对于在蕴苦中未断无明者,在其他谛中也是未断的,所以他们在蕴转起中得乐想,在蕴灭中得苦想,只在蕴转起道中得乐道想,在蕴灭道中得苦道想。所以作为蕴转起缘的福非福不动行法成为那些为无明所蔽、欲乐、厌苦的有情的依止,所以说"以无明为缘有诸行"。这里应知特别是由覆现在蕴的无明有作为恶行的非福行生起,由覆未来蕴的无明有作为善行的福不动行生起。
在有诸行时,对未断有爱的有情,死后再有生起没有任何障碍。所以以行为缘有识、名色、六处、触、受这五法称为自体在有间显现。其中识为主为长,所以说"以行为缘有识"。在有识时,它的生起所成的名色生起没有障碍,所以说"以识为缘有名色"。至此说名为一般完全的色身和名身。即使如此,为显示在那两身中哪些法是有情施设的主要分,以哪些触等上分来,在哪些有情更坚固执取我,分别取出而说"以名色为缘有六处"。在有名色时它们的生起也无障碍。六处所生的触在有六处时必定生起,所以说"以六处为缘有触"。触所生的受在有触时必定生起,所以说"以触为缘有受"。没有像乐受这样爱的所依,所以说"以受为缘有爱"。欲取即在一所缘中数数现行而达坚固的爱,见也依在我和我所缘中作为爱好适意喜欢的爱的力量而达坚固,所以说"以爱为缘有取"。执取者必定造作称为那那所执的利益增长的那那业有,所以说"以取为缘有有"。这里有字是增长的同义词。如：
"善生者易知,衰亡者难知。"


Kammabhave sati ekantena punabhavopi sambhavatīti vuttaṃ bhavapaccayājātīti. Jātiyāca sati ekantena jarāmaraṇaṃ hotiyevāti vuttaṃ jātipaccayājarāmaraṇanti. Ayamettha tabbhāvabhāvibhāvavidhi. Sokādivacanañcettha īdisena tabbhāva bhāvibhāvena pavattassa sakalassa vaṭṭadhammassa ādīnavarāsidassa natthaṃ vuttanti. Etthāti imasmiṃ paccayasaṅgahe. Tatthāti tasmiṃ paṭiccasamuppādanaye. Addhānavante dhamme bhuso dhāretīti addhā. Kālo. So hi tekālike dhamme santānānupabandhavasena kappaparaṃparā vassa utu māsa pakkha ratti diva paraṃparāca hutvā apatamāne dhārento viya upaṭṭhātīti. Athavā, bhuso dahanti tiṭṭhanti pavattanti tekālikā dhammā etthāti addhā. Kāloyeva. So pana sayaṃ abhinnopi bhedavante dhamme upādāya bhinno viya upacarituṃ yuttoti vuttaṃ tayoaddhāti.

[227] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Atati satataṃ gacchati pavattatīti addhāti vuttaṃ’’. Taṃ na sundaraṃ.


我来为您翻译这段巴利文：
在有业有时必定有再有生起，所以说"以有为缘有生"。在有生时必定有老死，所以说"以生为缘有老死"。这是这里的彼性彼有方式。这里说忧等语是为显示以这样彼性彼有方式转起的整个轮回法的过患聚。这里即在此缘摄。那里即在彼缘起理。持续时分的法为时分。时间。因为它好像持着三时诸法以相续不断的方式成为劫的相续、年时节月半月夜日的相续而不坠落而显现。或者，三时诸法在此极住立转起为时分。只是时间。但它虽然自己无分别，依有分别法而适合假设为有分别，所以说"三时分"。
[227]但在《清净》中说："常去行转起为时分"。这不好。
provided by EasyChat


Evañhi sati addhānanti nasijjhati. Yathā addhānamaggapaṭipannoti. Aṅgānīti avayavapadhānaṅgāni. Padhānasambhārāti vuttaṃ hoti. Ākārāti avayavakoṭṭhāsā. Koṭṭhāsattho hettha ākārasaddo. Yathā dvattiṃsākārāti. Ākiranti tattha tattha pakiritvā thapitā viya hontīti ākārātipi vadanti. Sandhīti dvinnaṃ dvinnaṃ saṅkhepānaṃ saṅghaṭanaṭṭhānaṃ. Saṅkhepāti padhānadhammasaṅgahā. Vaṭṭanti punappunaṃ āvaṭṭantīti vaṭṭāni. Mūlayanti sabbepi vaṭṭadhammā ettha tiṭṭhanti tadāyattavuttitāyāti mūlāni. Patiṭṭhā. Pabhavāti attho. Yasmā eko puriso ekāya aṅguliyā samuddo dakaṃ gahetvā mahājanassa mukhe pakkhipitvā catūsu mahāsamuddesu udakassa loṇabhāvaṃ saññāpento viya bhagavāpi avijjā paccayā saṅkhārātiādinā ekameva paccuppannabhavaṃ paripuṇṇaṃ desetvā anamataggassa sakalassa saṃsāravaṭṭassa pavattiṃ ñāpesi. Paripuṇṇaṃ desentenaca nāma tassa ekassa bhavassa hetuca desetabbo hoti. Phalañca desetabbaṃ hoti. Tattha hetū nāma purimabhave siddhā avijjā saṅkhārā. Phalaṃnāma anāgatabhave jāti. Iti ekabhavavisayāpi ayaṃ desanā ekadesena atītānāgata sādhāraṇāca hotīti vuttaṃ avijjāsaṅkhārāatītoaddhātiādi. Etthaca addhuno addhāvantānañca abhedaṃ viya katvā vacanaṃ dhammato visuṃ addhāsaṅkhātassa kālassa abhāvaṃ dasseti. Kāloyeva lokaṃ pavatteti nivattetīti pavattaṃ micchāvādañca nīvāreti. Na hi sayaṃ abhāvabhūto kālo kassaci pavattako nivattakoca bhavituṃ yuttoti. Kasmā panettha ekamekassa paccuppannassa attabhāvassa pavattiṃ dassento bhagavā atītabhave hetuñca anāgatabhave phalañca dassetīti. Ahetuvisamahetudiṭṭhīnaṃ nīvāraṇatthaṃ atītahetu dassanaṃ. Ucchedadiṭṭhi nīvāraṇatthaṃ anāgataphaladassanaṃ. Sassata diṭṭhinīvāraṇatthaṃ ubhayadassananti daṭṭhabbaṃ. Tattha ahetu apaccayā sattā pavattanti nivattanti saṃkilissanti visujjhantīti pavattā diṭṭhi ahetudiṭṭhināma. Brahmā pajāpati issaranimmānādivasena abhūta hetudassanaṃ visamahetudiṭṭhināma. Sattā maraṇe ucchijjanti, anāgate jātināma natthīti pavattā diṭṭhi ucchedadiṭṭhināma. Attānicco dhuvo, sova bhavato bhavaṃ sandhāvati saṃsaratīti pavattā diṭṭhi sassatadiṭṭhināma. Evaṃ nicco hutvā sandhāvantopana avijjādīhi sādhetabbo nahoti. Tasmā avijjāsaṅkhārehi bhavantare puna viññāṇuppattiṃ vadantena sassatadiṭṭhi nīvāritā hotīti.


我来为您翻译这段巴利文：
因为如此时"时分"不成立，如"走上时分道路"。支分即主要部分支分。即说为主要资具。行相即部分部类。因为这里行相字是部类义，如三十二行相。或说因为在那那处如散布安置为行相。交际即两两略摄的结合处。略摄即主要法摄。轮即一再回转为诸轮。一切轮回法在此住立依它转起为诸根。住处。源头义。
因为如一人以一指取海水放入大众口中使知四大海水的咸性，世尊也如是以"以无明为缘有诸行"等只说一个现在有完全而使知无始整个轮回轮的转起。说完全时也应说那一有的因和果。这里因即在前有成就的无明诸行。果即在未来有的生。如是这教说虽是一有境也一分成为过去未来共通，所以说"无明诸行是过去时分"等。这里像时与有时的无别的说法显示与法分开称为时的时间的无有。时间本身转起止息世间这邪说也遮止。因为自己是无的时间不适合成为任何转起止息者。
为什么这里世尊显示每一现在自体的转起时显示过去有的因和未来有的果？应知显示过去因是为遮止无因邪因见。显示未来果是为遮止断见。显示两者是为遮止常见。其中"有情无因无缘转起止息染污清净"的转起见名为无因见。依梵天生主自在创造等显示非真实因为邪因见。"有情死时断绝，未来没有所谓生"的转起见为断见。"我常恒，它从有到有轮回"的转起见为常见。如是成为常而轮回者不应由无明等成就。所以说以无明诸行在有间再生识者遮止了常见。


Kasmā panettha sokādayo aṅgesu nagahitāti. Jātiyā sati sokādayo ekantena sambhavantīti evaṃ tabbhāva bhāvibhāva lakkhaṇassa abhāvato. Satipi hi jātiyā rūpa loke arūpalokeca te na sambhavanti. Kāmalokepi kesañci na sambhavantiyevāti. Yadievaṃ kimatthaṃ tesaṃ vacananti. Jātiyāvā avijjādikassavā vuttappakārassa sakalassa vaṭṭapavattassa mahāādīnavarāsidassanatthanti dassetuṃ sokādivacanaṃ panettha nissanda phalanidassananti vuttaṃ. Tattha nissandaphalanidassananti jātiyā mahāādīnava rāsisaṅkhātassa udayaphalassa nidassananti attho. Kasmā pana imassa paccuppanna bhavassa atītapaccayā dve avijjā saṅkhārā eva pāḷiyaṃ vuttā. Kiṃ pana te eva dve imassa paccayā hontīti. Aññepi hontiyeva. Atha kasmā te pāḷiyaṃ na vuttāti. Avuttānaṃpi tesaṃ atthato laddhattāti. Kathañca te avuttāpi laddhāti. Tabbhāva bhāvibhāvalakkhaṇena tadavinābhāvibhāvalakkhaṇenaca laddhāti dassento avijjāsaṅkhāraggahaṇenātiādi māha. Esa nayo paratthapi. Tattha avijjā saṅkhāraggahaṇenāti pāḷiyaṃ ādito vuttena avijjāsaṅkhāra vacanena. Taṇhupādānabhavāpi gahitā bhavantīti avijjābhāve bhāvato, abhāveca abhāvato avijjāgahaṇena taṇhupādānānipi gahitāni bhavanti. Saṅkhārabhāveca bhāvato, abhāveca abhāvato saṅkhāraggahaṇena kammabhavopi gahito bhavatīti attho.

Vibhāvaniyaṃ pana

Kilesabhāvasāmaññato avijjāgahaṇena taṇhupādānāni. Kammabhāva sāmaññato saṅkhāraggahaṇena kammabhavo gahitoti vuttaṃ. Taṃpi yujjati.


我来为您翻译这段巴利文：
为什么这里忧等不摄在支分中？因为在有生时忧等不必定生起，如是没有彼性彼有相。因为即使有生，在色界无色界它们不生起。在欲界对某些也不生起。如果如此，说它们有什么目的？为显示是为见生或无明等所说种类整个轮回转起的大过患聚，所以说这里忧等语是等流果显示。其中等流果显示即显示称为生的大过患聚的生起果的意思。
为什么在圣典中说这现在有只有无明诸行两个过去缘？是否只有这两个是它的缘？也有其他的。那么为什么它们在圣典中不说？因为未说的它们从义上已得。如何未说也得？以彼性彼有相和彼不离有相得，所以说"以摄无明诸行"等。这理趋在其他处也是。其中"以摄无明诸行"即以在圣典最初说的无明诸行语。爱取有也被摄，即因在有无明时有，在无时无，以摄无明也摄爱取。因在有诸行时有，在无时无，以摄诸行也摄业有的意思。
但在《清净》中说："以烦恼有共相以摄无明摄爱取。以业有共相以摄诸行摄业有。"这也合适。


Tathā avijjā saṅkhārā gahitā bhavantīti sambandho. Tadavinā bhāvibhāvena taṇhupādānavacanena avijjāca bhavavacanena saṅkhārāca gahitāti attho. Lakkhaṇadhammānaṃ lakkhitabbadhammehi avinābhāvibhāvato tadavinābhāvibhāvena jātijarā.La. Gahitanti vuttaṃ. Itikatvāti iminā kāraṇena. Vīsatākārā bhavantīti sambandho. Pathamaṃ hetupañcakaṃ eko saṅkhepo. Dutīyaṃ phalapañcakaṃ eko. Tatīyaṃ hetupañcakaṃ eko. Catutthaṃ phalapañcakaṃ eko saṅkhepoti catusaṅkhepā honti. Cattāro saṅgahā hontīti attho. Catūsu pana saṅkhepesu siddhesu pathamena dutīyassa dutīyena tatīyassa tatīyena catutthassāti evaṃ tisso sandhiyopi sijjhantiyevāti vuttaṃ tisandhi catusaṅkhepāca bhavantīti. Etthaca hetupañcakaṃ phalapañcakanti etaṃ lokassa pākaṭavohāravasena vuttaṃ. Hetuphala saddā pana paccayapaccayuppannapariyāyā eva hontīti dutīyapañcakassa pathamaṃ upādāya phalapañcakatā tatīyaṃ upādāya hetupañcakatāca na na sambhavati. Tathā tatīyassapi catutthaṃ upādāya hetupañcakatā dutīyaṃ upādāya phalapañcakatācāti. Evañhi sati hetuto phalameva siyā. Na phalato hetūti codanā anokāsāeva hotīti. Dvīsu pana hetupañcakesu saṅkhārakammabhavānaṃ viseso aṭṭhakathāyaṃ vuttoyeva. Yathāha-dānaṃ dassāmīti cittaṃ uppādetvā māsaṃpi saṃvaccharaṃpi dānupakaraṇāni sajjantassa uppannā purimacetanāyo āyūhanasaṅkhārānāma. Paṭiggāhakānaṃ pana hatthe dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpayato uppannā cetanā bhavoti vuccati. Ekāvajjanesuvā chasu javanesu cetanā āyūhana saṅkhārānāma. Sattamajavanacetanā bhavo. Yākācivā pana cetanā bhavo. Taṃsampayuttā āyūhana saṅkhārānāmāti. Kammabhavo upapattibhavoti dve bhavā dvādasasu aṅgesu ekasseva bhava aṅgassa avayavānāma hontīti vuttaṃ kammabhavasaṅkhātobhave kadesotiādi. Etthaca saṅkhārakammabhavānaṃ viseso vutta nayeneva veditabbo.

[228] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Kammabhavasaṅkhāto bhavekadesoti ettha āyatiṃ paṭisandhiyā paccayacetanā saṅkhārāti veditabbā’’ti vuttaṃ. Taṃ idha na yujjati.

Tesaṃ dvinnaṃpi dvīsu hetupañcakesu saṅgahitattāti. Yathā rutapāḷinayenavā etaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Avasesācāti idaṃ jātijarāmaraṇehi saddhiṃ viññāṇādiphalapañcakaṃ sandhāya vuttaṃ. Etthaca yadetaṃ pubbe jātijarāmaraṇaggahaṇena viññāṇādi phala pañcakaṃ gahitaṃ. Taṃ atthato upapattibhavoeva. Nahi phalapañcakato añño upapattibhavonāma atthīti. Evaṃ santepi dhammavibhāga rakkhaṇatthaṃ upapattibhavasaddena catutthapañcakaṃ gahitanti yuttaṃ. Dvādasasu aṅgesu avijjānāma moho. Soca akusalamūlaṃ. Taṇhānāma lobho. Soca akusala mūlanti vuttaṃ avijjā taṇhāvasena dve mūlānīti. Athavā, mūlanti sīsaṃ. Dve vaṭṭasīsānīti attho. Aṭṭhakathāyaṃ pana purimaṃ pañcakadvayaṃ ekaṃ bhavacakkaṃ pacchimaṃ pañcakadvayaṃ ekaṃ bhavacakkanti katvā purimaṃ avijjāmūlaṃ. Tañca diṭṭhicaritānaṃvā apāyagāmīnaṃvā cakkaṃ. Pacchimaṃ taṇhāmūlaṃ. Tañca rāgacaritānaṃvā sugatigāmīnaṃvā cakkanti dassitaṃ. Cakkanti pana yato paṭṭhāya vaṭṭasantānassa ārabbho hoti. Tasmiṃ puna āgateeva cakkaṃnāma siyā. Tasmā idha dutīyena hetuphala yugaḷena saddhiṃ sabbaṃ ekameva cakkanti yuttaṃ.


我来为您翻译这段巴利文：
如是无明诸行被摄为关系。以彼不离有，以爱取语摄无明，以有语摄诸行的意思。因相法与所相法不离有，所以说以彼不离有摄生老等。如是作即以此因。成为二十行相为关系。第一因五组为一略摄。第二果五组为一。第三因五组为一。第四果五组为一略摄成为四略摄。即是四摄的意思。在四略摄成就时，以第一与第二，以第二与第三，以第三与第四，如是三个交际也成就，所以说成为三交际四略摄。这里说因五组果五组是依世间明显言说。但因果语只是缘缘生的同义词，所以第二组依第一说为果五组，第三组依说为因五组不是不可能。如是第三组依第四说为因五组，依第二说为果五组。因为如是只从因有果，不从果有因的诘难就没有机会。但在两个因五组中诸行业有的差别在义释中已说。如说："生起'我将布施'的心，准备布施资具一月或一年所生起的前思名为动作诸行。但对受施者手中确立施物所生起的思说为有。或在一警觉中六速行的思名为动作诸行。第七速行思为有。或任何思为有。与它相应名为动作诸行。"业有生有二有在十二支中只是一个有支的部分，所以说"称为业有的有一分"等。这里诸行业有的差别应如所说方式了知。
[228]但在《清净》中说："'称为业有的有一分'这里应知诸行是未来结生的缘思。"这在这里不合适。
因为它们两者都摄在两个因五组中。或应见这是依如声圣典方式说。"其余"这是关于与生老死一起的识等果五组而说。这里以前以摄生老死摄识等果五组，它从义上只是生有。因为没有离果五组的所谓生有。即使如此，为保护法分别以生有语摄第四组是合适的。在十二支中无明即痴。它是不善根。爱即贪。它是不善根，所以说"依无明爱有二根"。或者根即为首。意思是二轮回首。但在义释中说前二组为一有轮，后二组为一有轮，前者以无明为根，它是见行者或趣向恶趣者之轮，后者以爱为根，它是贪行者或趣向善趣者之轮。但轮即从何处开始轮回相续，在它再来时才名为轮。所以这里与第二因果双一起都是一轮是合适的。


Kasmā panettha āgamanasambhāresu avijjāeva sīsaṃ katvā vuttā. Gamanasambhāresuca taṇhāeva. Nanu ubhayattha ubhayaṃpi sīsaṃ katvā vattabbanti. Vuccate, sukhavedanāsadiso hi taṇhāya āhāronāma natthi. Tasmā vedanaṅgato paraṃ vaṭṭaṅgaṃ ghaṭentena vedanā nurūpātaṇhāeva vattabbā. Na avijjāti gamanasambhāresu tāva avijjāya okāso natthi. Sabbapathamaṃ ārabbhaṭṭhāneca sabbapadhānā avijjāeva vattabbā hoti. Sāca saṅkhāruppādane avirajjhanakaṅgabhūtāti na tesaṃ antare ekassa aṅgassa atthāya kiñci vattabbaṃ atthīti āgamanasambhāresu taṇhāya okāso natthīti. Ayañhi paṭiccasamuppādadesanānāma padhānaṅgapariggaha vasena pavattā. Na labbhamāna sabbadhamma pariggaha vasenāti.

Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

Pubbantassa avijjāmūlaṃ. Aparantassa taṇhāmūlanti vuttaṃ.

Tattha pubbantassāti pubbassa hetuphalakoṭṭhāsassa. Aparantassāti pacchimassa hetuphala koṭṭhāsassāti atthoti. Kasmā panetāni dvemūlānināma hontīti āha –

Tesamevaca mūlānaṃ, nirodhena nirujjhatīti.

Tesaṃ samudayena sakalavaṭṭaṃ samudeti. Nirodhenaca nirujjhati. Tasmā tāni dvemūlānināmāti vuttaṃ hoti. Keci pana paṭiloma paṭiccasamuppāda dassanametanti vadanti. Paṭiloma paṭicca samuppādonāma avijjānirodhā saṅkhāranirodho saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhotiādiko nirodhavāro. Idāni sokādi vacanaṃ na kevalaṃ nissandaphala nidassanatthameva hoti. Athakho jarāmaraṇena saddhiṃ ekaṃ aṅgaṃ hutvā upari vaṭṭamūladhammapaṭipādakānaṃ dukkhadhammānaṃ nidassanatthaṃpi hotīti dassento jarāmaraṇa mucchāyātiādi māha. Tattha mucchāsaddena sokādīnaṃ gahaṇaṃ. Tepi hi sayaṃ āsavasambhūtā hutvā puna āsavuppādāya paccayā hontīti etena tesaṃ jarāmaraṇaṅge gahaṇaṃ siddhaṃ bhavati. Jarāmaraṇamucchāya abhiṇhaso pīḷitānaṃ bālānaṃ āsavā abhiṇhaso samuppajjanti. Āsavānaṃsamuppādāavijjāca pavaḍḍhati. Āsavasamudayā avijjāsamudayoti hi vuttaṃ. Evañca sati avijjāpaccayā saṅkhārāti puna ābandhameva vaṭṭanti attho. Etthaca –

Nānā byasanaphuṭṭhassa, sokādīnaṃ pavattito;

Avijjā taṇhā vaḍḍhanti, yato vaṭṭaṃ pavattatī tipi.


我来为您翻译这段巴利文：
为什么这里在来的资具中只以无明为首而说？在去的资具中只以爱为首？难道两处都不应以两者为首而说吗？答：因为没有像乐受这样的爱的食。所以从受支以后结合轮回支者应只说随顺受的爱，不说无明，所以在去的资具中首先无明没有机会。在最初开始处也应说最主要的无明。它在生起诸行中是不违误支分，所以在它们中间为一支分的义没有什么可说的，因此在来的资具中爱没有机会。因为这缘起教说是依主要支分摄受而转起，不是依所得一切法摄受。
但在《清净》中说："前际以无明为根。后际以爱为根。"
其中"前际"即前因果部分。"后际"即后因果部分的意思。为什么这些名为二根？说：
"只以彼等诸根，灭时则灭。"
以它们集起整个轮回集起。以灭则灭。所以说它们名为二根。但有些人说这是显示逆缘起。所谓逆缘起即"以无明灭有诸行灭，以诸行灭有识灭"等灭品。现在忧等语不仅是为显示等流果。而且与老死一起成为一支，也是为显示上面轮回根法生起的苦法，所以说"以老死昏迷"等。其中以昏迷字摄忧等。因为它们自己成为漏生已，再为生漏的缘，所以以此成就它们摄在老死支中。为老死昏迷所数数逼迫的凡夫们数数生起诸漏。以诸漏生起无明也增长。因为说"以漏集有无明集"。如是则意思是"以无明为缘有诸行"又再结合轮回。这里也：
"从种种灾难所触，由忧等转起；
无明爱增长，由此轮回转。"


Vattabbaṃ. Yathāha-katamoca bhikkhave dukkhassa vipāko. Sammohavepakkaṃ vāhaṃ bhikkhave dukkhaṃ vadāmi. Pariyeṭṭhivepakkaṃvāti tattha sammoho avijjā. Pariyeṭṭhi taṇhā. Tadubhayaṃ vipākaṃ etassāti katvājarāmaraṇasokādikaṃ dukkhaṃ sammohavepakkaṃ pariyeṭṭhivepakkantica vuccatīti. Tattha sammohonāma ñātibyasanā dinā phuṭṭhosocati paridevati uratāḷi kandati, sammohaṃ āpajjatīti evaṃ āgato sammoho. Pariyiṭṭhināma yathā jigacchāti pīḷito. Bhojanaṃ pattheti pariyesati pipāsābhipīḷito. Pāṇiyaṃ pattheti pariyesati, evaṃ kenaci dukkhena phuṭṭho sukhaṃ pattheti pariyesatīti evaṃ pavattā pariyiṭṭhitaṇhā. Ettha pana yasmā jarāmaraṇasadisaṃ mahantaṃ visaṭaṃ niyatañca imassa lokassa dukkhaṭṭhānaṃnāma natthi. Dukkhanissaraṇatthañca satthusāsanaṃ. Tasmā ayaṃ paṭiccasamuppādadesanā jarāmaraṇanidānā hoti. Yathāha-kicchaṃ vatāyaṃ loko āpanno jāyatica jiyyatica miyyatica cavatica upapajjatica. Athaca panimassaṃ dukkhassa nissaraṇaṃ nappajānāti jarāmaraṇassātiādi. Yesu pana aṅgesu ādito paṭṭhāya ñātesu jarāmaraṇaṃ samūlaṃ khanitvā tato attānaṃ mocetuṃ sakkoti. Tāni dassetuṃ jātiādīni purimāni aṅgāni desitāni. Apica. Ekasmiṃ bhave ṭhatvā āgamanasambhārehica gamanasambhārehica āgatiyāca gatiyāca saddhiṃ attabhāvanibbattiyā dassitāya atīte anāgateca sakalasaṃsāre tasmiṃ tasmiṃ bhave tassa tassa attabhāvassa nibbatti dassitāeva hoti. Sabbānica diṭṭhigatāni nivattitāni. Bhavacakkañca anādimantaṃ hutvā ābandhatiyeva. Tasmā jarāmaraṇavacanenavā sokādivacanenavā avijjaṃ acintetvā vaṭṭapavattassa mahāādīnavarāsidassanameva paccetabbanti. Iccevantiādi nigamanaṃ. Iccevaṃ avijjāpaccayā saṅkhārātiādinā nayena paṭhapesīti sambandho. Iccevaṃ ābandhaṃ anādikaṃ tebhūmakaṃ vaṭṭantipi yojenti.


我来为您翻译这段巴利文：
应说。如说："比丘们，什么是苦的果报？比丘们，我说苦有迷惑果报或寻求果报。"其中迷惑是无明。寻求是爱。以它们二者为果报，所以说老死忧等苦为迷惑果报和寻求果报。其中迷惑即被亲属灾难等所触而忧、悲、捶胸、哭泣、陷入迷惑，如是而来的迷惑。寻求即如被饥饿逼迫而希求寻找食物，被渴所逼迫而希求寻找饮水，如是被某苦所触而希求寻找乐，如是转起的寻求爱。
这里因为没有像老死这样对这世间大、遍满、决定的苦处。为出离苦故有师教。所以这缘起教说以老死为因。如说："这世间实在艰难，生而且老且死且死没且再生。但它不知这苦的出离，即老死"等。但从最初了知哪些支分能从根拔出老死而从此解脱自己，为显示它们而说生等前支分。又，住在一有中以来的资具和去的资具与来去一起显示自体生起，即显示在过去未来整个轮回中在那那有中那那自体的生起。一切见都止息。有轮无始无终而结合。所以不论以老死语或以忧等语而不思无明，只应了解是显示轮回转起的大过患聚。"如是"等是结论。与"如是以无明为缘有诸行"等方式安立为关系。也结合为"如是结合无始三界轮"。


Tattha iccevaṃ ābandhanti jarāmaraṇamucchāyātiādinā vutta nayena punappunaṃ ābandhaṃ. Anādikanti kasmā vuttaṃ. Nanu avijjā ādimhi vuttāti. Vuccate, vaṭṭassa ādibhūtattā sā ādimhi vuttā na hoti. Vaṭṭakathāya sīsa bhūtattāeva sā ādimhi vuttā. Evaṃ vuttāya pana tāya vaṭṭassa anādikabhāvopi dassito. Avijjā hi nāma bahiddhā na labbhati. Sattasantāne eva labbhatīti paccakkhatova siddhametaṃ. Tasmā idha atītabhave avijjāya siddhāya tassāadhiṭṭhānabhūto attabhāvopi tasmiṃ bhave sijjhatiyeva. Sijjhanto ca imassaṃ dasanoyaṃ vutta nayena aññāya avijjāya eva sijjhati, na aññathā. Evañca sabhi puna tassapi adhiṭṭhānabhūto attabhāvo sijjhatiyevāti avijjā attabhāvocāti ubhayaṃ petaṃ anavaṭṭhitaṃ anādikameva hotīti. Vaṭṭassa pana tividhassapi padhānapaccayabhūtattā sā vaṭṭakathāya sīsabhūtā hoti. Yadi sā vaṭṭassa ādibhūtā na hoti. Atha tassāpi paccayo vattabboti. Saccaṃ. Tassā pana paccaye vuttepi tassa paccayassapi paccayo vattabboti āgacchatiyeva. Evañca sati tassa tassāti niṭṭhānameva napaññā yeyyāti. Aññattha pana vuttoyeva. Yathāha-āsavasamudayā avijjāsamudayoti. Yathācāha-avijjaṃ pāhaṃ bhikkhave sāhāraṃ sanidānaṃ vadāmi. Kocassā āhāro. Pañcanīvaraṇā tissa vacanīyanti. Yathācāha-avijjā paccayo, saṅkhārā paccayuppannā. Ubhayametaṃ paṭicca samuppannanti. Paṭhapesīti paññāpesi desesīti attho. [Paṭiccasamuppādanayo.]



我来为您翻译这段巴利文：
其中"如是结合"即以"以老死昏迷"等所说方式一再结合。为什么说"无始"？难道不是无明说在最初吗？答：它不是因为是轮回的最初而说在最初。只是因为是轮回说的首要而说在最初。但如是说它也显示轮回的无始性。因为所谓无明不在外部获得，只在有情相续中获得，这从现见而成就。所以这里在过去有中无明成就时，它所住立的自体在那有中也必定成就。而成就时依此所说方式只由另一无明成就，不由其他。如是一切再由它的住立自体也必定成就，所以无明和自体这两者都是不住立、无始的。但因为是三种轮回的主要缘，它成为轮回说的首要。如果它不是轮回的最初，那么它的缘也应说。是的。但说它的缘时，那缘的缘也应说而来。如是则它它的终点就不能了知。但在其他处已说。如说："以漏集有无明集。"如说："比丘们，我说无明有食有因。什么是它的食？应说是五盖。"如说："无明是缘，诸行是缘生。这两者都是缘生。"安立即施设、宣说的意思。[缘起方式]

167. Idāni paṭṭhānanayaṃ dassetuṃ hetupaccayotiādi āraddhaṃ. Tatthahetuca so paccayocāti hetupaccayo, hetu hutvā paccayo hetubhāvena paccayoti vuttaṃ hoti. Tattha kenaṭṭhena hetūti mūlaṭṭhena, koca mūlaṭṭhoti. Rukkhānaṃ rukkhamūlassa viya bhūmiyaṃ sahajātadhammānaṃ ārammaṇesu suppatiṭṭhi tabhāvasādhanaṭṭho mūlaṭṭhonāma. Sahajātadhammānaṃ kusalādi bhāvasādhanaṭṭho mūlaṭṭhonāmātipi vadanti. Yaṃ panettha vattabbaṃ. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Saddatthato pana hinonti vuddhiviruḷhivepullapattivasena suṭṭhu patiṭṭhahanti sahajātadhammā ettha etenavā ārammaṇe daḷhanipātinā thāmabalasampannenāti hetu. Paccaya saddo pana upakārakaṭṭho. Upakārakotica sayaṃ yādisena sabhāvena upalabbhamāne anuppannāvā dhammā uppajjanti. Uppannāvā tiṭṭhanti ṭhitāvā uparuparivuddhiviruḷhiyā paccayattaṃ upagacchanti. Tādi senasabhāvena upaladdhiyeva. Nahi sabhāvadhammesu īhāvā byāpārovā upalabbhati. Yena kattāvā kāretāvā upalabbheyyāti. Tathā upaladdhiyaṃ pana sati anurūpānaṃ paccayuppannadhammānaṃ anuppannānaṃvā uppajjanato uppannānaṃvā ṭhitibhāvapattito ṭhitānaṃ vā uparuparivuddhiviruḷhiyā paccayattupagamanato suṭṭhu karānto viya sādhento viya hotīti katvā upakārako tveva vuccatīti. Iti ārammaṇe thirabhāvavuddhi viruḷhibhāvasādhana saṅkhātena mūlabhāvena upakārakā chahetudhammā hetupaccayo nāma.

Āramanti cittacetasikā dhammā suṭṭhu ratiṃ anubhavantā viya ajjholambamānā pavattanti etthāti ārammaṇaṃ. Ārammaṇabhāneva upakārakā chaḷārammaṇadhammā ārammaṇapaccayo. Adhipati saddattho heṭṭhā vuttoyeva. Adhipati bhāvena upakārako dhammo adhipatipaccayo. So duvidho ārammaṇādhipati sahājātādhipativasena. Ārammaṇadhammāpi hi keci garukatā attano ārammaṇikadhamme sāmino viya dāse attano vasevattayamānā attani niccaṃ ninnapoṇapabbhāreeva karontīti. Natthi antaraṃ etassāti anantaro, anantarabhāvena upakārako dhammo anantarapaccayo. Suṭṭhu anantarabhāvena upakārako dhammo samanantarapaccayo. Imesaṃ dvinnaṃ paccayānaṃ dhammato viseso natthi. Atthato pana purimacitte niruddhepi pacchā santānaṃ ucchijjituṃ adatvā santānānubandhavasena sārammaṇadhamma bhāvena attasadisassa dhammantarassa uppādanaṃ anantarapaccayatā. Dhammantare uppādiyamānepi yaṃkiñci dhammaṃ anuppādetvā paṭisandhādīnaṃ kiccaṭṭhānānaṃ paṭipāṭiyā cittaniyāmaṃ nāma sādhetvā anurūpasseva dhammantarassa uppādanaṃ samanantarapaccayatāti. Evañhi sati nirodhā vuṭṭhahantassa asaññasattā cavantassaca purimapacchimabhāgapavattānaṃ cittuppādānaṃpi anantaratā samanantaratāca upapannā hotīti. Nahi abhāva bhūto antare kālo tesaṃ antaraṃ karotināma. Naca aññasantānabhūto antare rūpadhammo. Aññañhi rūpasantānaṃ, aññaṃ arūpasantānaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana kālānantaratā samanantarapaccayoti vādaṃ paṭikkhipitvā saṇṭhānābhāvato suṭṭhu anantarāti samanantarāti vuttaṃ. Etena yathāsaṇṭhānavantānaṃ rūpadhammānaṃ anantaratānāma majjhe paricchedasahitāyeva hoti. Na tathā saṇṭhānarahitānaṃ arūpadhammānaṃ. Tasmā purimapacchimānaṃ tesaṃ ekībhūtānaṃ viya pavattisamanantaratānāma. Tathā pavattana samatthatā samanantarapaccayatāti dasseti.


我来为您翻译这段巴利文：
现在为显示发趣方式而开始"因缘"等。其中因且它是缘为因缘，即是成为因而作缘，以因性作缘的意思。其中以何义为因？以根义。什么是根义？即如树根对树在地中，对俱生法在所缘中成就善住性的根义。也说对俱生法成就善等性的根义。这里应说的在前已说。但从语义说，因为俱生法以增长、生长、广大性很好住立于此或由此坚固落于所缘有力量的为因。缘字则是资助义。所谓资助即自己以如何自性被获得时，未生法生起，已生法住立，住立者达到上上增长生长，以如是自性被获得。因为在自性法中没有获得努力或活动，由此而获得作者或使作者。但在如是获得时，因为对相应的缘生法，未生者生起，已生者达到住立性，住立者达到上上增长生长的缘性，如是像很好作、成就，所以说为资助。如是以在所缘中坚固性、增长性、生长性成就的根性资助的六因法名为因缘。
心心所法很好体验喜好似依止而转起于此为所缘。以所缘性资助的六所缘法为所缘缘。增上语义在前已说。以增上性资助的法为增上缘。它二种，以所缘增上、俱生增上。因为有些所缘法被尊重，如主人对奴仆使自己的所缘法随自己转，使它们常倾向趋赴自己。无间隔为无间，以无间性资助的法为无间缘。以很好的无间性资助的法为等无间缘。这两种缘在法上无差别。但在义上，即使前心灭但不让后相续断绝，以相续连结方式以有所缘法性生起与自己相似的他法是无间缘性。即使生起他法也不生起任何法，成就结生等作用处的次第心规则名，生起相应的他法是等无间缘性。因为如是则从灭定出起者、从无想有死没者的前后分转起的心生起的无间性和等无间性也合适。因为作为无的中间时间不名为作它们的间隔。也不是作为他相续的中间色法。因为色相续是一，无色相续是另一。但在义释中否定"时无间性是等无间缘"的说法而说"因为无形状故很好无间为等无间"。以此显示如有形状的色法的无间性只是有中间界限。不如是无形状的无色法。所以它们前后如成为一般的转起等无间性，如是转起的能力是等无间缘性。


Ye pana dhammā attani jāte eva jāyanti, no ajāte. Attanā sahevaca jāyanti, no pure pacchāca, tesaṃ jātatthāya viya sayaṃ tehi saha jātabhāvena upakārako dhammo sahajātapaccayo. Pakāsassa padīpo viya. Padīpajālañhi uppajjamānaṃ pakāsasaṅkhātena ālokena saheva uppajjatīti. Aññamaññaṃ upatthambhantaṃ tidaṇḍaṃ viya aññamaññaṃ upatthambhanavasena upakārako dhammo aññamaññapaccayo. Evañca sati imassa paccayassa purimena saha viseso pākaṭo hoti. Nahi saha jātasaddo evarūpaṃ aññamaññopatthambhanaṃ bodhetīti. Nissayanti etthāti nissayo. Nissayabhāvena upakārako dhammo nissayapaccayo. So pana sahajātanissayo vatthupurejāta nissayoti duvidho hoti. Tattha sahajātova samāno paṭakoṭṭhako viya cittakammānaṃ patiṭṭhābhāvena upakārako dhammo sahajātanissayo. Pathavī viya tiṇarukkhādīnaṃ pure jāto hutvā adhiṭṭhānabhāvena upakārako vatthupurejāta nissayo. Balavataro pana nissayo upanissayo. Yathā hi sālibhattassa uppattiyā sūdovā ukkhalivākaṭṭhaṃvā aggivānissayo eva hoti, na upanissayo. Sālikhettavuṭṭhidhārā eva pana upanissayo, na hi tāsuasati bhattuppattiyā sūdādīnaṃpi thāmonāma atthīti. Tathā yahiṃ paccaye asati nissayadhammāpi natthi. Kuto nissitadhammā. So paccayo nissayatopi balavataraṭṭhena upanissayoti vuccatīti.

So pana ārammaṇūpanissayo anantarūpanissayo pakatūpanissayoti tividho hoti. Tattha garukatā ārammaṇa dhammā garukatattāeva adhipatibhūtā balava nissayabhūtāca honti. Anantarapaccayadhammāca tehi vinā cittasantānapavattiyā eva abhāvato balavanissayāeva honti. Pakatūpanissayoti ettha pana pakato upanissayoti pakatūpanissayo. Pakatotica yathā kate sati anurūpe kāle tasmiṃsantāne ekantena paccayuppannadhammā pātubhavanti, tathā suṭṭhu katoti attho. Karaṇañcettha saddhā sīlaṃ sutaṃ cāgo paññātica rāgo doso moho māno diṭṭhi patthanātica vuttānaṃ dhammānaṃ attano santāne pubbabhāge vuttappakārena suṭṭhu uppādanaṃ. Kāyikaṃ sukhaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ puggalo utu bhojanaṃ senāsananti evaṃ vuttānaṃ dhammānaṃ suṭṭhu upasevanañca veditabbaṃ.


我来为您翻译这段巴利文：
对于那些在自己生时才生，非不生时，与自己一同生，非前后生的诸法，为它们生起如同自己与它们俱生性而资助的法为俱生缘。如灯对光明。因为灯焰生起时与称为光明的光一同生起。如三支相互支撑般以相互支撑方式资助的法为相互缘。如是则此缘与前者的差别明显。因为俱生字不表示如是相互支撑。依止于此为依止。以依止性资助的法为依止缘。它二种，为俱生依止和前生所依依止。其中正是俱生，如画架对绘画以住立性资助的法为俱生依止。如地对草木，是前生而以住立性资助的前生所依依止。但更有力的依止为近依。因为如对米饭的生起，厨师或锅或薪或火只是依止，非近依。稻田雨量才是近依，因为无它们时，厨师等对饭的生起也无力量。如是无此缘时无依止法，哪有所依止法。此缘以比依止性更有力义说为近依。
它三种，为所缘近依、无间近依和自然近依。其中被尊重的所缘法因被尊重而成为增上和有力依止。无间缘法因无它们则无心相续转起而成为有力依止。这里"自然近依"中，自然的近依为自然近依。"自然"即如作时在相应时在那相续中缘生法必定显现，如是很好作的意思。这里作即应知在自己相续前分以所说方式很好生起所说的信、戒、闻、舍、慧和贪、瞋、痴、慢、见、愿等法，以及很好近习所说的身乐、身苦、人、时节、食物、卧具等法。


Puretaraṃ uppajjitvā vattamānabhāvena upakārako dhammo purejātapaccayo. So duvidho ārammaṇapurejāta nissaya purejāta vasena. Nissayārammaṇadhammā eva hi keci purejāta tāmattavisiṭṭhā purejātapaccayoti vuttāti. Ācariyānandattherena pana nissayārammaṇākārādīhi visiṭṭhā purejātākārena upakārakatā purejātapaccayatāti vuttaṃ. Evaṃ santepi pure jātatāvisiṭṭhehi nissayārammaṇasattivisesehi añño visuṃ purejātasattivisesonāma nadissatiyeva. Pure ropetvā jātānaṃ rukkhapotakānaṃ viya pacchā āsiñciyamānaṃ udakaṃ pure jātānaṃ catusamuṭṭhānikarūpadhammānaṃ vuddhaviruḷhabhāvañca pacchāpi attanā sadisassa rūpasantānassa pavattiyā paccayabhāvañca pāpetvā upatthambhanavasena upakārako pacchājāto arūpadhammo pacchā jātapaccayo. Aṭṭhakathāyaṃ pana gijjhapotakasarīrānaṃ āhārāsā cetanāviyāti vuttaṃ. Mūlaṭīkāyañca etena manosañce tanāhāravasena pavattamānehi arūpadhammehi rūpakāyassa upatthambhita bhāvaṃ dasseti, teneva āhārāsā viyāti avatvā cetanāgahaṇaṃ karotīti vuttaṃ. Sā pana pacchājātā sasampayuttā āhārāsā cetanā purejātānaṃ tesaṃ gijjhasarīrarūpānaṃ cirakālaṃ kabaḷīkārāhārena vināpi amilāta bhāvaṃ uparūparica vuddhaviruḷharūpasantānuppattiyā paccayabhāvaṃ pāpetvā upatthambhatiyeva. Yasmā supākaṭena pacchājātapaccayeka desena sakalassa pacchājātapaccayassa sādhanatthāya ayaṃ upamā idha vuttā viya dissati. Cetanā gahaṇañca pacchājāta paccayaṃ patvāpi cetanāeva padhānā jātāti dassanatthaṃ gahitanti na na sakkā vattuṃ. Evañhi sati pacchājātassa atthassa pacchā jātāya eva upamāya sādhanaṃ upapannaṃ hotīti. Yathāvutta ṭīkāpāṭhepi ayamattho labbhatiyeva.

Āsevanti taṃ suṭṭhu bhajanti aparāparaṃ uppajjamānā dhammā suṭṭhu sevamānā viya bhajamānā viya tassa purimassa sabbapāripūraṃ ākāraṃ gahetvā eva punappunaṃ pavattantīti āsevanaṃ. Āsevetivā te dhamme attano parivāsaṃ suṭṭhu gāhāpeti. Vaḍḍhetītivā āsevanaṃ. Apica kusalādibhāvena attanā sadisassa payogena karaṇīyassa anantaradhammassa punappunaṃ karaṇaṃ pavattanaṃ attasadisassavā attasadisabhāvāpādanaṃ vāsanaṃ āsevanaṭṭhoti mūlaṭīkāyaṃ vuttaṃ. Tattha payogena karaṇīyassāti etena āvajjanadvayañca sabbavipākadhammeca nivatteti. Nahi āvajjana dvayassa dvattikkhattuṃ pavattamānassapi vaḍḍhetuṃvā hāpetuṃvā payogena karaṇīyatānāma atthi paridubbalattā. Vipākesuca ariyaphalāni parikammapayogena karaṇīyānipi maggacetanānubhāvena vinā kevalena tena payogeneva sādhetabbāni na honti. Kevalaṃ kammavegena santāne pātitesu lokiyavipākesu vattabbameva natthīti. Punappunaṃ karaṇaṃ pavattananti uparupari paguṇa balavabhāvāpādanena saha pavattanaṃ sandhāya vuttaṃ. Evañhi sati pariyattidhamma vijjāsippuggahaṇesu purimābhiyogo viya āsevanaṭṭhena anantare pavattānaṃ sajātiyānaṃ dhammānaṃ paguṇabalavabhāvāya upakārako dhammo āsevanapaccayo nāmāti siddhaṃ hotīti.


我来为您翻译这段巴利文：
先前生起而以现在性资助的法为前生缘。它二种，以所缘前生、依止前生。因为有些依止所缘法仅以前生性差别而说为前生缘。但阿难长老说以依止所缘行相等差别的前生行相资助性为前生缘性。即使如此，除了以前生性差别的依止所缘功能差别外，不见有另外分离的前生功能差别。如先种后生的树苗的后浇水，对已生的四等起色法达到增长生长性和后来自己相似的色相续转起的缘性而以支撑方式资助的后生无色法为后生缘。但在义释中说如秃鹰子身的食欲思。在根本复注中说以此显示由意思食方式转起的无色法对色身的支撑性，所以不说"如食欲"而取"思"。但那后生的与相应的食欲思即使长时无段食也使那些前生的秃鹰身色不枯萎，达到上上增长生长的色相续生起的缘性而支撑。因为以很明显的后生缘一分为成就整个后生缘，此譬喻似乎在这里说。取"思"也为了显示到达后生缘时也是思为主要而取，不是不能说。因为如是则以正是后生的譬喻成就后生的义是合适的。在所说复注文中也得此义。
以好亲近方式一再生起的法很好亲近如亲近彼前者，取一切圆满行相而一再转起为习行。或使那些法很好取自己的修习，或增长为习行。又在根本复注中说以善等性对与自己相似的应以加行作的无间法一再作转起，或对与自己相似者作与自己相似性为习行义。其中"应以加行作"以此除去二转向和一切异熟法。因为二转向即使二三次转起也因很弱而无所谓应以加行增长或减少。在诸异熟中圣果虽应以准备加行作，无大道思功力则不能只以彼加行成就。对只以业力落于相续的世间异熟更无可说。"一再作转起"是关于与上上熟练有力性一起转起而说。因为如是则如在学习法、明、工巧摄取中前加行，以习行义对无间转起的同类诸法的熟练有力性资助的法名为习行缘成就。


Kāyaṅgavācaṅgacittaṅgābhisaṅkharaṇabhūtena cittappayogasaṅkhāte na kiriyābhāvena upakārako dhammo kammapaccayo. So duvidho sahajātanānākkhaṇikavasena. Tattha jeṭṭhasissa mahā vaḍḍhakiādayo viya sakiccaparakiccasādhanavasena pavattā sabbāpi sahajātacetanā sahajātapaccayo. Yathā pana itthipurisānaṃ sakiṃ sannipātappayogo kāmasukhānubhavanakiccañca kālantare puttapātubhāvatthāyavatthumhi bījanidhāna kiccañca sampādeti. Evamevaṃ yathāvuttābhisaṅkharaṇakiccañca tadabhisaṅkharaṇavegajanitaṃ kālantare vipākakaṭattārūpānaṃ pātubhāvatthāya santāne kiriyā visesanidhāna kiccañca sampādetvā niruddhā kusalākusala cetanā nānākkhaṇikakammapaccayonāma. Vipaccanamattabhāvena upakārako dhammo vipākapaccayo. Vipaccana bhāvoca nāma loke sabbesaṃ pupphaphalādīnaṃ suṭṭhu vipakkabhāvaṃ pattakāle sabbākārena mandabhāvo hoti. Evaṃ nirussāhasanta bhāvasaṅkhākena mandamandākārena santāne pātubhāvo. Tatoyevaca vipākānaṃ pavatti avibhūtā hoti. Sabbarattiṃ niddāyantassa purimabhavasiddhe kammādi ārammaṇe pavattānipi tāni vuṭṭhitakāle kiñcijānanacitta pavattiyā paccayā nahontīti. Pañcaviññāṇādīni pana pacchājānanacitta pavattiyā paccayā hontānipi vatthārammaṇa ghaṭṭanānubhāva balena saheva honti. Na tesaṃ ussāhabyāpāramatta vasenāti daṭṭhabbaṃ.

Arūpino tayo āhārā sahajātadhammānaṃ jananaṭṭhena upatthambhanaṭṭhenaca, kabaḷīkārāhāro pana imassa catusamuṭṭhāni kassa kāyassa upatthambhanaṭṭheneva upakārakatā āhārapaccayo. Apica, āhāraṭṭhonāma upatthambhanappadhāno hoti. Teneva hi pāḷiyaṃ kabaḷīkāro āhāro āhārasamuṭṭhānassa rūpassa āhārapaccayena paccayoti avatvā imassa kāyassa āhārapaccayena paccayotveva vuttaṃ. Tasmā arūpāhārānaṃpi āhāraṭṭho upatthambhanavaseneva veditabbo. Janayantāpi hi āhārā attanā janitānañca tadaññesañcasantānaṭṭhitiyā paccayabhāvatthāya upatthambhanena saheva janentīti.


我来为您翻译这段巴利文：
以身分语分心分造作性的心加行称为作用性资助的法为业缘。它二种，以俱生、异时。其中如大长子的工匠等，以作自业他业方式转起的一切俱生思为俱生缘。但如男女一次会合加行成就欲乐体验作用和在他时为子显现在事物中置种子作用。如是成就如所说造作作用和由彼造作力所生在他时为异熟及所作色显现在相续中置特殊作用而灭的善不善思名为异时业缘。以成熟性资助的法为异熟缘。所谓成熟性即如世间一切花果等达到很好成熟时在一切行相成为微弱性。如是以无精进寂静性称为微微行相在相续中显现。正由此异熟的转起不明显。如整夜睡眠者在前有成就的业等所缘转起的它们在起来时不成为少分了知心转起的缘。但五识等虽成为后了知心转起的缘也与所依所缘触受用力一起，不是以它们的精进活动性而应见。
无色三食以生起和支撑俱生法义，但段食只以支撑此四等起身的资助性为食缘。又，食义即以支撑为主。正由此在圣典中不说"段食对食等起色以食缘为缘"而只说"对此身以食缘为缘"。所以无色食的食义也应以支撑方式了知。因为诸食生起时也以支撑一起生起为自己所生和彼他相续住立的缘性。


Issariyaṭṭhena upakārako dhammo indriyapaccayo. So tividho sahajātādivasena. Tattha sahajātadhammānaṃ attano attano kiccesu issarabhūtā arūpindriyadhammā sahajātindriyapaccayo. Pacchā jātānaṃ pañcaviññāṇa dhammānaṃ dassanādi kiccesu issarabhūtā pure jātā pañcapasādindriyadhammā pure jātindriyapaccayo. Sahajātānaṃ kaṭattārūpānaṃ ciratarapavattiyaṃ issarabhūtaṃ rūpajīvitaṃ rūpajīvitindriyapaccayo. Kasmā panettha bhāvindriyadvayaṃ idha na gahitanti. Vuccate, yassa janakattaṃvā upatthambhakattaṃvā anupālakattaṃvā atthi. So paccayadhammonāma. Bhāvadvayassa pana sahajāta dhammānaṃ atthāya etaṃ tayaṃpi natthi. Kevalaṃ pana taṃsahite santāne kammādīhi attano attano paccayehi pavattamānānaṃ catusamuṭṭhānikadhammānaṃ itthākārādivaseneva yo pavattiniyamo atthi, so bhāvarūpā nubhāvena siddho. Tasmā tesaṃ dhammānaṃ tādise niyāmakicce issarattāyeva dvayaṃ indriyaṃnāma hoti. Na indriyapaccayatte nāti taṃ idha nagahitanti daṭṭhabbaṃ. Ārammaṇaṃ upagantvā tasmiṃ bhusaṃ daḷhaṃ nipatitvā viya jhāyanaṭṭhena olokanaṭṭhena upakārako dhammo jhānapaccayo. Duggati sugati nibbāna sampāpakaṭṭhena upakārako dhammo maggapaccayo. Etthaca yenayena sammādassanādinā lakkhaṇavisesena sampannattā kusalabhūtā sammādiṭṭhādayo sugati nibbāna sampāpakaṭṭhena maggapaccayānāma honti. Abyākatabhūtānaṃpi tesaṃ so so lakkhaṇaviseso atthiyevāti tesampi tenevaṭṭhena maggapaccayatā vuttāti daṭṭhabbā. Satipi maggaṅgānaṃ taṃtaṃ sampāpakaṭṭhenaca upakārakatte taṃsamuṭṭhitānaṃ rūpadhammānaṃ so attho na pāpuṇāti. Tesaṃ pana maggapaccayadhammehi samuṭṭhitattāyeva maggapaccayuppannatā paccetabbā. Esanayo hetukammindriyajhāna paccayesupīti.

Ekuppādatādīhi pakārehi samaṃ ekībhūto viya hutvā aññamaññayuttabhāvena upakārako dhammo sampayuttapaccayo. Samānepi sahajātabhāvena nissaya nissita bhāvenaca yuttabhāve ekuppādatādikassa sampayogalakkhaṇassa virahato vippayuttabhāvena upakārako dhammo vippayuttapaccayo. Yattha sampayuttā saṅkā sambhavati, tattheva tadāsaṅkā vigamanatthaṃ ayaṃ vippayuttapaccayonāma vuttoti tadāsaṅkhā rahitesu ārammaṇānantarādīsu vippayuttapaccayapasaṅgo natthīti veditabbo. Heṭṭhāvuttappakāresu eva paccayadhammesu yo yo atthitā saṅkhātena khaṇapaccuppanna samaṅgibhāvena tādisasseva khaṇapaccuppanna samaṅgino dhammassa sahajātādivasena upakārako so so atthipaccayo. Yasmiṃ vijjāmāne sati añño uppajjituṃ okāsaṃ nalabhati. So tassa aññassa okāsadāna saṅkhātena sayaṃ antarahitabhāvena upakārako dhammo natthipaccayo. Ayaṃpi visuṃ sattiviseso na hoti. Teneva cittena gacchati nisīdati tiṭṭhatītiādinā pacchimacitte ṭhitānaṃpi purimacittaṃ vattatiyevāti lokassa abhimāno hoti. Tasmā yattha atthitāsaṅkā sambhavati. Tattha tadāsaṅkā nivattanatthaṃ ayaṃ paccayo vuttoti veditabbo.


我来为您翻译这段巴利文：
以自在义资助的法为根缘。它三种，以俱生等。其中对俱生法在自己自己作用中成为自在的无色根法为俱生根缘。对后生五识法在见等作用中成为自在的前生五净根法为前生根缘。对俱生所作色在长时转起中成为自在的色命根为色命根缘。为什么这里不取两性根？答：有生起性或支撑性或守护性的名为缘法。但两性对俱生法无此三者。只是在具有它的相续中由业等自己自己的缘转起的四等起法以女相等方式有转起规定，它由性色功力成就。所以彼等法在如是规定作用中因自在性而二者名为根。不在根缘性，所以这里不取应见。以对所缘趣近似很坚固落入而思维义观察义资助的法为禅缘。以达到恶趣善趣涅槃义资助的法为道缘。这里以何何正见等特相圆满性成为善的正见等以达到善趣涅槃义为道缘。无记性的它们也有彼彼特相，所以它们也以彼义说道缘性应见。即使道支以彼彼达到义资助，彼义不到达由它们等起的色法。但应了知它们由道缘法等起故为道缘生。此理在因业根禅缘中也是。
以一生起等行相如成为一般以相应结合性资助的法为相应缘。即使以俱生性和依止所依性结合，因无一生起等相应相而以不相应性资助的法为不相应缘。哪里有相应疑虑，只在那里为除彼疑虑而说此不相应缘，所以应知在无彼疑虑的所缘无间等中无不相应缘之机。在前所说行相的缘法中，以有性称为刹那现在具足性对如是刹那现在具足法以俱生等方式资助的彼彼为有缘。存在时使他不得生起机会，以称为不与他机会的自己消失性资助的法为无缘。这也不是分离的功能差别。正由此"以彼心行走坐立"等，即使后心住立也有前心转起的世间执著。所以哪里有有性疑虑，应知在那里为除彼疑虑而说此缘。


Vināsaṃ gato vigato. Yasmiṃ avigate añño uppajjituṃ okāsaṃ nalabhati, so tassa okāsadānasaṅkhātena sayaṃ vigatabhāvena upakārako dhammo vigatapaccayo. Vattamānatā saṅkhātena avigatabhāvena tādisasseva dhammassa upakārako dhammo avigatapaccayo. Purimapaccaya dukameva cettha nānattha pasaṅganivattanatthaṃ ñāṇavisadatthañca pariyāyantarena vigatadukaṃnāma katvā desitanti veditabbaṃ. Tathā hi atthīti kho kaccāna ayameko anto. Natthīti ayaṃ dutīyo antotiādinā nānāatthadīpakā atthi natthi saddā sāsane lokeca dissanti. Pubbe vuttasseva ca atthassa puna pariyāyantarena vacanaṃ sotūnaṃ ñāṇavisadatthāya hotīti. Ṭīkākārā pana bahuṃ tesaṃ paccaya dukānaṃ nānatthasambhavaṃ vaṇṇentiyevāti. [Paccayuddeso]



我来为您翻译这段巴利文：
灭去为离去。在未离去时使他不得生起机会，以称为不与他机会的自己离去性资助的法为离去缘。以称为现在性的未离去性对如是法资助的法为未离去缘。这里应知正是前缘对为除遣异义之机和智慧清净故以另一方式作为离去对说。如是"有，迦旃延，这是一边。无是第二边"等，显示异义的有无字在教中和世间可见。对前所说义以另一方式再说是为听者智慧清净。但复注作者们确实赞扬那些缘对有很多异义之可能。[缘略说]
provided by EasyChat

168. Idāni yathā uddiṭṭhe catuvīsatipaccaye pathamaṃ chahi rāsīhi saṅgahetvā puna rāsīnaṃ anukkamena tesaṃ paccayānaṃ niddesaṃ dassento chadhānāmantunāmassāti gāthādvaya māha. Nāmaṃ nāmassa chadhā chabbidhehi paccayehi paccayo hoti. Nāmaṃ nāmarūpīnaṃ pañcadhā. Puna nāmaṃ rūpassa ekadhā, rūpaṃ nāmassa ekadhāeva. Paññattināmarūpāni nāmassa duvidhā, dvayaṃ nāmarūpaṃ dvayasseva nāmarūpassa navadhāti evaṃ chakkapañcakādivasena paccayā chabbidhā honti. Kathaṃ hontīti yojanā.

[229] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ

‘‘Paññattināmarūpāni nāmassa dvidhā dvipakārā paccayā hontīti vuttaṃ’’. Taṃ na sundaraṃ.

Paccayakathā hi nāma paccayato paccayuppannato paccayasattitoti tīhi pakārehi vuttāyeva suvuttā hotīti. Yasmā pana anantarādipaccayānāma cittasantānassa avicchedāya kiccaṭṭhānānukkamapaṭipādanāya eva ca honti. Tasmā kusalādīsu arūpadhammesu yokoci dhammo yassa kassaci aviruddhassa dhammassa paccayo na na hotīti vuttaṃ anantaraniruddhācittacetasikādhammātiādi. Tattha aviruddhassātietena aññamaññaviruddhānaṃ kusalākusalānaṃ somanassadomanassānañca aññamaññaṃ anantara paccayapaṭikkhepo veditabbo. Paṭuppannānanti punuppannānaṃ paṭipāṭiyā uppannānaṃvā. Punappunaṃ santānaparibhāvanāvasena pavatto āsevanapaccayonāma, kevalaṃ payogasādhanīyesu javavega sahitesu cittuppādesu eva labbhatīti vuttaṃ purimāni javanānītiādi. Tattha javanānīti maggaphalajavanavajjāni lokiya kusalā kusalakriyajavanāni pacchimānaṃjavanānanti phalajavanavajjānaṃ kusalākusalakriyajavanānaṃ. Bhinnajātikā hi dhammā aññamaññaṃ sabbākārapāripūraṃ parivāsaṃnāma gahetuṃvā gāhāpetuṃpā na sakkonti. Yadi sakkuṇeyyuṃ, jātimattenapi dhammā pubbāparaṃ abhinnāeva siyunti. Tasmā bhinnajātikaṃ phalajavanaṃ maggato parivāsaṃ gahetuṃ na sakkoti. Maggopi attano parivāsaṃ phalassa dātuṃ na sakkoti. Phalacittānica parikammapayogabalena javana kiccāni honti, na aññamaññaṃ parivāsadāna gahaṇa balenāti. Yasmā kāmāvacarabhāvato mahaggatā nuttara bhāvappattināma āsevanabalena hoti, tasmā gotrabhu jhāna maggānaṃ bhūmi bhedo idha appamāṇanti daṭṭhabbaṃ.

Hetu.La. Nāmarūpānanti ettha hetumaggaṅgāni ahetukavajjitānaṃ, jhānaṅgāni pañcaviññāṇavajjitānaṃ sahajātānaṃ nāmarūpānaṃ. Sahajātarūpalakkhaṇaṃ pana sayameva vakkhati. Cetanānāma pavattamānā dve kiccāni sādheti sahajātānaṃ saṃvidhānañca āyatiṃ vipākapātu bhāvatthāya tasmiṃ santāne attano pavattā kārasaṅkhāta bījanidhānañcāti. Tattha saṃvidhānakiccaṃ sabbacetanā sādhāraṇaṃ hoti. Bījanidhānakiccaṃ pana kusalākusalabhāvappattāyaeva cetanāya hotīti vuttaṃ sahajātācetanātiādi. Tattha sahajātācetanāti antamaso pañcaviññāṇa sahajātāpi cetanā. Sāpi hi sahajātānaṃ saṃvidahanasaṅkhātena kammabhāvena pavattattā kammaṃevanāma hotīti. Yasmā attano pavattākārasaṅkhātassa vipākabījassa nidahanaṃnāma, na tāvadeva bījakiccaṃ sampādeti. Ambabījādīni viya pariṇatabhāvaṃ patvā khaṇantareeva sampādetīti vuttaṃ nānākkhaṇikā cetanātiādi. Tattha nānākkhaṇikācetanāti attano paccayuppannadhamma pavattikkhaṇato visuṃ bhūte atītakāle siddhā kusalā kusalacetanā. Kusalākusalacetanātivā pāṭho siyā.


我来为您翻译这段巴利文：
168.现在为显示如所略说二十四缘先以六组摄后依组次第说彼等缘的解释而说"名对名以六"等二颂。名对名以六种缘为缘。名对名色以五种。又名对色以一种，色对名也以一种。概念名色对名以二种，二者名色对二者名色以九种，如是以六组五组等方式缘成六种。如何成为的意思。
[229]但在清净解释中说："概念名色对名以二种二类为缘"。那不好。
因为所谓缘说以缘、缘生、缘力三种方式说才是好说。但因为所谓无间等缘只是为心相续不断和成就作用处次第。所以说"任何善等无色法对任何不相违法成为缘非不成为"等"无间灭的心心所法"等。其中"不相违"以此应知否定相互相违的善不善、喜忧等相互无间缘。"现前"即再生或次第生。以一再相续修习方式转起名为习行缘，只在应以加行成就的具有速行势的心生中得，所以说"前速行"等。其中"速行"即除道果速行的世间善不善唯作速行对"后速行"即除果速行的善不善唯作速行。因为异类法不能相互取或使取一切行相圆满修习。如果能，法仅以类也前后应不异。所以异类果速行不能从道取修习。道也不能给果自己的修习。果心以准备加行力成为速行作用，不以相互给取修习力。因为从欲界性达到广大出世间性是以习行力，所以种姓、禅、道的地差别这里无限量应见。
"因等名色"这里因道支对除无因的，禅支对除五识的俱生名色。但俱生色相他自己将说。所谓思转起时成就二作用：俱生的安排和为未来异熟显现在彼相续中置自己转起行相称为种子。其中安排作用是一切思共同。但置种子作用只是达到善不善性的思，所以说"俱生思"等。其中"俱生思"即乃至与五识俱生的思。因为它也以称为安排俱生的业性转起故正名为业。因为所谓置自己转起行相称为异熟种子，不立即成就种子作用。如芒果种子等达到成熟性在他刹那才成就，所以说"异时思"等。其中"异时思"即在自己缘生法转起刹那分离的过去时成就的善不善思。或应为"善不善思"的读法。


Vipākakkhandhāaññamaññaṃsahajātānaṃrūpānanti ettha aññamaññassaca sahajātarūpānañcāti attho. Yathānāma pure jātā sālarukkhapotakā pacchā anuvassaṃ vassantānaṃ vuṭṭhidhārānaṃ vasena vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ patvā tasmiṃ ṭhāne yāvakappāvasānāpi mahantassa sālavanasaṇḍassa pavattiyā paccayā honti. Evaṃ paṭisandhikkhaṇato paṭṭhāya purimacittakkhaṇesu uppannā sakalasarīre kammajakāyo cittajakāyo utujakāyo āhāraja kāyoti sabbe sakalasarīraṭṭhakā catusamuṭṭhānika rūpadhammā pacchājātānaṃ pathamabhavaṅgādīnaṃ cittacetasikānaṃ vasena vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ patvā uparupari catusamuṭṭhānika rūpaparaṃparāpavattiyā paccayattaṃ upagacchantīti vuttaṃ pacchājātā cittacetasikā dhammātiādi. Tattha purejātassāti ātītānantaracitte jātassāti vadanti. Yāva aṭṭhamacittāvā purejātassa. Ettako hi kālo rūpadhammānaṃ vaḍḍhanakālonāma. Tatoparaṃ hāyanakāle pacchājātena payojanaṃ natthīti. Yāva soḷasamacittā eva vā purejātassa. Yadaggena hi maraṇāsannakāle vatthurūpaṃ cuticittassa purejātapaccayataṃ upagacchati. Tadaggena cuticittaṃpi tassa vatthurūpassa pacchājātapaccayo na hotīti navattabbo. Tathā sesarūpānañca. Yathā hi upatthambhanto āhāro vaḍḍhanapakkhe ṭhitameva upatthambhati. Hāyanapakkhe ṭhitaṃ nupatthambhatīti natthi. Tadāpi tadanurūpassa upatthambhanassa icchitabbattā. Evamayaṃpīti.

Arūpadhammānaṃ ānubhāvonāma mahāvipphāro hoti. Tasmā te kāyekadese vatthumhi uppannāpi sakalaṃ imaṃ catujakāyaṃ upatthambhetuṃ sakkontiyevāti vuttaṃ imassakāyassāti. Cakkhādīni pasādavatthūni rūpādīhi sahaladdhaghaṭṭanānieva viññāṇassa ādhārabhāvaṃ gacchanti. Ghaṭṭanañca ṭhitipattakāleevāti tesaṃ niccakālaṃpi attano viññāṇassa purejātapaccayatā siddhi hoti. Viññāṇañcanāma pañcavokārabhave vatthunissayena vinā uppajjituṃ nasakkotīti, yadā purejātaṃvā vaḍḍhanapakkhe ṭhitaṃvā vatthuṃ na labhati, tadā paṭisandhikālevā maraṇāsannakālevā yaṃ yaṃ labhati, taṃ taṃ nissāya uppajjatiyeva. Yadā pana pure jātaṃ suṭṭhu balavantañca vatthuṃ labhati, tadā tadeva nissāya pavattati. Tañca niyamato pavattikāleeva labbhati, no paṭisandhikāle. Nahi tadā viññāṇapaccayena uppannaṃ vatthupurejātaṃ bhavituṃ sakkotīti vuttaṃ chavatthūni pavattiyanti.


我来为您翻译这段巴利文：
"异熟蕴相互俱生色"这里意为相互和俱生色的。如前生的沙罗树苗后依年年降雨的雨滴达到增长生长广大，在彼处乃至劫末也成为大沙罗林转起的缘。如是从结生刹那始在前心刹那生起的遍全身业生身、心生身、时节生身、食生身，即一切遍全身住的四等起色法依后生的第一有分等心心所达到增长生长广大，成为上上四等起色相续转起的缘性，所以说"后生心心所法"等。其中"前生的"说是在过去无间心生的。或到第八心前生的。因为这许时是色法的增长时名。此后在减退时无后生的作用。或到第十六心前生的。因为死近时所依色对死心成为前生缘，则死心也不应说不成为彼所依色的后生缘。如是对余色也是。因为如支撑的食支撑住在增长分的，不支撑住在减退分的是无，因为那时也应欲相应的支撑。如是此也。
无色法的功力名为大广大。所以它们虽生在身一分所依也能支撑此整个四生身，所以说"此身的"。眼等净所依与色等俱得触才到达识的所依性。触在住立得时，所以它们常时对自己识的前生缘性成就。所谓识在五蕴有中无所依依止不能生起，所以当不得前生或住在增长分的所依时，则在结生时或死近时依所得所得而生起。但当得很有力的前生所依时，则依彼转起。它决定在转起时才得，非结生时。因为那时不能有由识缘生的前生所依，所以说"六所依在转起"。


Pañcālambaṇānica pañcaviññāṇavīthiyāti idaṃ niyamasiddhigahaṇa vasena vuttaṃ. Sabbāni pana paccuppannabhūtāni nipphannarūpāni manoviññāṇa vīthiyā purejātapaccayā hontiyeva. Evañca katvā paṭṭhāne paccuppanno dhammo paccuppannassa dhammassa purejātapaccayena paccayo. Ārammaṇapurejātaṃ cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato vipassati. Sotaṃ, ghānaṃ, jivhaṃ, kāyaṃ, rūpe, sadde, gandhe, rase, phoṭṭhabbe, vatthuṃ, paccuppanne khandhe aniccato dukkhato anattato vipassati, paccuppannaṃ cakkhuṃ assādeti abhinandatītiādi vuttaṃ. Aṭṭhakathāyañca uppādakkhaṇaṃ atikkamitvā ṭhitipattaṃ aṭṭhārasavidhaṃ rūpameva purejātapaccayoti vuttanti. Etthaca kiñcāpi paṭṭhāne paccuppannārammaṇaṃ paṭisandhicittaṃ paccuppannārammaṇassa bhavaṅgassaanantarapaccayena paccayoti evaṃ paṭisandhibhavaṅgānaṃpi paccuppannārammaṇatāya vuttattā paccuppannabhūtāni kammanimitta gatinimittāni ārabbha pavatti kāle paṭisandhicittānaṃpi ārammaṇapurejātaṃ labbhamānaṃ viya dissati. Evaṃsantepi purejātapaccayassa paccaniye paṭisandhikkhaṇe vipākā byākato eko khandhotiādinā pāḷiyaṃeva taṃ paṭikkhittanti. Etthaca āruppe viya paṭisandhikkhaṇepi vatthupure jātassa abhāvā aparibyattattāvā tassa ārammaṇassa ārammaṇamattabhāveeva ṭhitattā paṭikkhittanti kāraṇaṃ vadanti. Ārammaṇamevagarukatanti paccavekkhanavasena assādanādivasenaca garukataṃ iṭṭhārammaṇa māha. Tañca kho tassatassa puggalassa icchāvasena veditabbaṃ. Gūthakuṇapādīnipi hi tadabhinandantānaṃ kimimakkhika sunakha gijjha kākādīnaṃ garukatānieva ārammaṇāni hontīti.

[230] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Garukatanti garuṃ katvā paccavekkhita’’ntiādi vuttaṃ. Taṃ anupapannaṃ.


我来为您翻译这段巴利文：
"五所缘对五识路"这以决定成就摄取方式说。但一切现在的生成色对意识路成为前生缘。如是作后在发趣说"现在法以前生缘对现在法为缘。所缘前生观眼为无常苦无我。观耳、鼻、舌、身、色、声、香、味、触、所依、现在诸蕴为无常苦无我，爱味欢喜现在眼"等。在义释中说"超过生刹那达到住立的十八种色才是前生缘"。这里虽然在发趣说"现在所缘结生心以无间缘对现在所缘有分为缘"，如是因说结生有分也有现在所缘性，虽现在的业相趣相所缘在转起时似乎结生心也得所缘前生。即使如此，在前生缘否定中以"结生刹那异熟无记一蕴"等在圣典中否定它。这里说因在结生刹那如无色界般无前生所依，或因不明显，或因彼所缘只住在所缘性故否定的理由。"所缘加重"说以省察方式和爱味等方式加重的可意所缘。但它应依彼彼补特伽罗的欲求了知。因为粪尸等对欢喜它们的虫蝇狗秃鹫乌鸦等也是加重的所缘。
[230]但在清净解释中说："加重即作为重而省察"等。那不合理。


Cakkhuṃ garuṃ katvā assādeti abhinandatītiādinā assā danādivasenapi assa niddesassa pavattattāti. Rāgādayo pana dhammāti etena rāgo doso moho māno diṭṭhi patthanāti evaṃ vuttehi dhammehi saha dasa akusalakammapathā pañcaanantariya kammānica gahitāni honti. Tattha anantariyavajjāni tāni samatikkamamukhena yathārahaṃ ajjhattaṃ sabbesaṃ catubhūmaka kusalānaṃ anantariyakammāni pana kāmāvacarakusalānameva uppattiyā balavanissayā honti. Tāniyevaca sabbāni yathārahaṃ ajjhattañca bahiddhāca rāgādīnaṃ pāṇātipātādīnañca sabbesaṃ akusalānaṃ kāyikasukhadukkhādīnañca abyākatadhammānaṃ uppattiyā balava nissayā honti. Saddhādayoti etena saddhā sīlaṃ sutaṃ cāgo paññāti evaṃ vuttehi dhammehi saha sabbe dānasīlādayo catubhūmakaku salānaṃ rāgādi akusalānaṃ sukhadukkhādicatubhūmaka abyākatā nañca uppattiyā balavanissayā hontīti. Sukhaṃ dukkhaṃ puggalo bhojanaṃ utusenāsananti etena nibbānavajjā sabbe catubhūmakā byākatā gahitā, tepi hi yathārahaṃ ajjhattañca bahiddhāca kusalākusalā byākatadhammānaṃ uppattiyā balavanissayā hontīti. Kammaṃvipākānanti ettha suṭṭhu balavaṃ kammaṃ adhippetaṃ, na dubbalanti. Kasmā panettha rūpadhammā paccayuppannesu na gahitā. Nanu tesaṃpi bahiddhā rukkhatiṇādīnaṃ vuddhiviruḷhi vepullatthāya ajjhattañca ārogyādiatthāya pathavirasa āporasa vassodaka bijamūlabhesajjādayo balavanissayā hontīti. Ayaṃ panattho mūlaṭīkāyaṃ kathitoyeva. Vuttañhi tattha –

Nahi rūpābyākataṃ pakatūpanissayaṃ labhati. Acetanena rūpasantānena pakatasseva abhāvato. Yathā hi arūpasantānena kattubhūtena saddhādayo nipphāditā utubhojanādayoca upasevitā. Na evaṃ rūpasantānena. Yasmiñca utubījādike kammādikeca sati rūpaṃ pavattati. Na taṃ tena rūpena pakataṃ hoti. Sacetanasseva hi uppādanupasevanapayogavasena cetanaṃ pakappanaṃ pakaraṇaṃ. Rūpañca acetananti.

Idaṃ vuttaṃ hoti, duvidhaṃ santānaṃ rūpasantānaṃ arūpasantānanti. Tattha yena santānena pubbe kiñci suṭṭhuuppāditaṃvā hoti upasevitaṃvā, tasseva pubbe attanā uppāditupasevitā dhammā kālantare attano upanissayapaccayā honti. Pakaraṇasaṅkhātañca tathā uppādanupasevanaṃnāma sacetane arūpasantāneeva labbhati, na acetane rūpasantāneti. Tasmā rūpadhammā upanissayaṃnāma nalabbhantīti. Imasmiṃ sati idaṃ hoti, asati na hotīti evaṃ vuttena suttantikapariyāyena pana upanissayo nāma rūpadhammānaṃ majjhepi vattabboyevāti.

[231] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Yathārahaṃ ajjhattañca bahiddhāca rāgādayo.La. Senāsanañcāti’’ viyojetvā ‘‘rāgādayo hi ajjhattaṃ nipphādikā. Puggalādayo bahiddhā sevitāti’’ vuttaṃ. Taṃ nasundaraṃ.

Na hi attano parassaca uppannā rāgādayo parassa attano ca santāne rāgādīnaṃ balavanissayā na honti. Samānacchandānaṃ itthi purisādīnaṃ manopadosika devādīnañcettha rāgādayo nidassanaṃ.

[232] Yāca tattha

‘‘Yathāṭhitavasena yojanaṃ’’ katvā ‘‘attanohi rāgādayo’’tiādinā atthavibhāvanā katā. Sāpi anupapannāyeva.

Tāya hi attano rāgādayo saddhādayoca ajjhattaṃ kusalādīnaṃ attano saddhāyo pana bahiddhā kusalassāti evaṃ aparipuṇṇassa atthassa vibhāvitattāti.


我来为您翻译这段巴利文：
因为"作眼为重而爱味欢喜"等以爱味等方式有其解释的转起。"贪等法"以此与贪、嗔、痴、慢、见、愿等如是所说诸法一起摄取十不善业道和五无间业。其中除无间的它们以超越门对内一切四地善适宜成为强力依止。但无间业只对欲界善的生起成为强力依止。正是它们一切适宜对内和外对贪等、杀生等一切不善和身乐苦等无记法的生起成为强力依止。"信等"以此与信、戒、闻、舍、慧等如是所说诸法一起成为一切施戒等四地善、贪等不善、乐苦等四地无记生起的强力依止。"乐、苦、人、食、时节、坐卧处"以此摄取除涅槃的一切四地无记，因为它们也适宜对内和外成为善不善无记法生起的强力依止。"业对异熟"这里意指很强力的业，非弱的。为什么这里不摄取色法在缘生中？岂非它们也对外树草等的增长生长广大和对内健康等，地味、水味、雨水、种子、根药等成为强力依止？但此义在根本复注中已说。因为在彼说：
"因为色无记不得自然依止。因为无心的色相续无自然性。因为如由无色相续作为作者生成信等，受用时节食等。色相续不如是。在有时节种子等和业等时色转起，它不被彼色所造。因为只有有心者以生起受用加行力有思考、造作、作为。色是无心的。"
这是说，相续二种：色相续和无色相续。其中由何相续前善生起或受用，只对它前自己生起受用的诸法在他时成为自己的依止缘。称为作为的如是生起受用只在有心的无色相续得，不在无心的色相续。所以色法不得名为依止。但以经分别方式说"此有时彼有，此无时彼无"，在色法中间也应说名为依止。
[231]但在清净解释中分别"贪等...坐卧处适宜对内和外"后说"因为贪等对内能生成。补特伽罗等对外受用"。那不好。
因为生起于自他的贪等对他自相续中的贪等不成为强力依止不是。这里同欲的男女等和意害天等的贪等为例。
[232]又在彼中作"依所住方式结合"后以"自己的贪等"等作义解释。那也不合理。
因为由彼显示自己的贪等和信等对内善等，但自己的信对外善等如是不圆满的义。


[233] Yañca

‘Tatthā’tiādinā attanorāgādayonissāyaajjhattaṃ kusalākusalānameva uppattividhānaṃ vuttaṃ. Taṃpi anupapannameva.

Nayadassanamattabhūtaṃpi hi saṃvaṇṇanāvākyaṃnāma nayamukhaṃ paripuṇṇaṃ katvā vattabbaṃ hotīti. Garukataṃārammaṇanti ettha sabbaṃ lokiyakusalaṃ heṭṭhimamaggaphalanibbānāni ca kāmāvacara kusalassa arahattamaggaphalanibbānāni catunnaṃ ñāṇasampayutta mahākriyajavanānaṃ. Nibbānaṃ aṭṭhavidhalokuttarassa thapetvā paṭighadvaya momūha dvaya dukkhasahagata kāyaviññāṇāni avasesaṃ sabbaṃ lokiya kusalākusalābyākatadhammajātaṃ lobhasahagatacittassāti evaṃ paccaya paccayuppanna vibhāgo veditabbo.

[234] Yaṃ pana vibhāvaniyaṃ

‘‘Garuka taṃālambaṇanti paccavekkhanaassādādinā garukataṃ ārammaṇa’’nti vatvā taṃ vibhāventena ‘‘tañhi jhānamagga phalavipassanā nibbānādibhedaṃ paccavekkhana assādādimaggaphalādidhamme attādhīne karotīti ārammaṇādhipatināmā’’ti vuttaṃ. Taṃ na sundaraṃ.

Dāna sīla uposathakamma pubbe suciṇṇagotrabhu vodāna maggaphala nibbānāniceva rāgadiṭṭhicakkhusotādīnicāti pana vattabbaṃ. Vipassanātica idaṃ gotrabhuvodānāniyeva sandhāya vuttaṃ siyā. Naca tāni nibbānārammaṇāni vipassanānāma hontīti. Sahajātānaṃnāmarūpānanti dvihetuka tihetuka javanasaha jātānanti adhippāyo. Aññamaññaṃ sahajāta rūpānañcāti aññamaññassaca paṭisandhikkhaṇe kammasamuṭṭhānarūpānaṃ pavattiyaṃ citta samuṭṭhānarūpānañca. Esa nayo paratthapi. Pañcavokārabhave paṭisandhikkhaṇe viññāṇaṃ vatthunā vinā patiṭṭhaṃ nalabhati. Vatthucatena vinā patiṭṭhaṃ nalabhatīti vuttaṃ paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā aññamaññanti. Aññamaññapaccaye yo attano upatthambhakaṃ paccupatthambhati. Soeva paccayuppannabhāvaṃ gacchati. Cittasamuṭṭhāna rūpānica cittaṃ kiñci upatthambhetuṃ nasakkonti. Tathā upādārūpānica mahābhūteti vuttaṃ cittacetasikādhammāaññamaññantiādi.

[235] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Yasmā pana aññamaññuvatthambhanavaseneva aññamaññapaccayatā. Na sahajātamattatoti pavattiyaṃ rūpaṃ nāmānaṃ aññamaññapaccayo na hoti. Tasmā vuttaṃ cittacetasikā dhammā aññamaññanti’’ vuttaṃ. Tattha na sahajātamattatoti etena yadi sahajātamattato aññamaññapaccayatāsiyā. Evaṃsati pavattiyaṃ rūpaṃ nāmānaṃ aññamaññapaccayo siyāti anuññātaṃ hoti. Sahajātapaccayepi pana pavattiyaṃ rūpaṃ nāmānaṃ paccayo nahotiyeva. Tasmā na sundarametanti.


我来为您翻译这段巴利文：
[233]又以"其中"等说依自己的贪等对内只有善不善的生起安排。那也不合理。
因为即使只是示例的注释语也应作完整的方法门而说。"加重所缘"这里一切世间善和下道果涅槃对欲界善，阿罗汉道果涅槃对四智相应大唯作速行，涅槃对八种出世间，除二嗔二痴二苦俱身识，余一切世间善不善无记法类对贪俱心，如是应知缘和缘生的区别。
[234]但在清净解释中说："加重所缘即以省察爱味等加重的所缘"后为解释它说"因为它以禅、道、果、观、涅槃等差别使省察爱味等道果等法在自己掌控，所以名为所缘增上"。那不好。
但应说施、戒、布萨业、前善行、种姓、清净、道果涅槃和贪见眼耳等。"观"这或为说种姓清净。而它们非以涅槃为所缘名为观。"俱生名色"意指与二因三因速行俱生。"相互俱生色"即相互和在结生刹那业等起色，在转起中心等起色。此理在他处也是。在五蕴有结生刹那识离所依不得住立。所依离它不得住立，所以说"结生刹那所依异熟相互"。在相互缘中谁支撑自己的支撑者，他才到达缘生性。心等起色不能支撑某些心。如是所造色和大种，所以说"心心所法相互"等。
[235]但在清净解释中说："因为只以相互支撑方式是相互缘，不只由俱生性，所以在转起中色不成为名的相互缘。因此说'心心所法相互'"。其中"不只由俱生性"以此如果由只俱生而有相互缘性，如是则承认在转起中色对名成为相互缘。但在俱生缘中也在转起中色不成为名的缘。所以这不好。


Chavatthūni sattannaṃ viññāṇadhātūnanti ettha vatthusahajāta nissayo vatthupurejātanissayo vatthārammaṇapurejātanissayoti tividho vatthunissayo. Tattha paṭisandhikkhaṇe vatthu vipākānaṃ khandhānaṃ vatthusahajātanissayo. Yaṃ pana pavattiyaṃ purejātaṃ, vatthuṃ nissāya cittaṃ uppajjati, taṃ tassa cittassa vatthupurejātanissayonāma. Yaṃ pana purejātaṃ vatthu yassa cittassa nissayoceva hoti ārammaṇañca, taṃ tassa vatthārammaṇa purejātanissayonāma. Vuttañhetaṃ paṭṭhāne ārammaṇa nissaya purejātavippayutta atthiavigatanti tīṇīti. Kathañca taṃ cittassa nissayoca ārammaṇañca hotīti. Paccuppannaṃ vatthuṃ ārabbha sammasanavasenavā assādanādivasenavā iddhividhakiccādhiṭṭhānavasenavā cittaṃ uppajjati, evaṃ taṃ cittassa nissayoca ārammaṇañca hotīti. Vuttañhetaṃ paṭṭhāne-ajjhattaṃ vatthuṃ aniccato dukkhato vipassati, assādeti. Abhinandati. Taṃ ārabbha rāgo uppajjati, diṭṭhi uppajjati, vicikicchā uppajjati, uddhaccaṃ uppajjati. Domanassaṃ uppajjatīti.

Ettha pana ācariyā imaṃ vatthārammaṇapurejātanissayaṃnāma maraṇāsannakāleeva vācanāmaggaṃ āropayiṃsu. Ayaṃpanettha tesaṃ adhippāyo. Aṭṭhakathāyaṃ tāva aniṭṭhe ṭhāne āvajjanena vinā vīthicittānaṃ pavatti paṭisiddhā hoti. Tathā ekāvajjanavīthi yañca cittānaṃ ārammaṇaṃnāma dhammatoca kālatoca abhinnameva icchanti aṭṭhakathācariyā. Pakatikāleca cittānināma pacceka vatthunissayāni honti. Tasmā yadā paccuppannaṃ ajjhattaṃ vatthuṃ ārabbhaaniccādivasena sammasanti, etaṃ mamātivā assādenti, tadāyaṃ vatthu āvajjitaṃ hoti. Javanānipi tadeva gaṇhanti. Na attano attano nissayavatthūni. Yadi hi tānivā aññaṃvā ārammaṇaṃ gaṇheyyuṃ. Nirāvajjanānināma javanāni honti. Kasmā, āvajjanena āvajjitaṃ agahetvā aññaṃ gahetvā pavattanatoti. Bhinnā rammaṇānicanāma honti. Pacchā uppannāni paccekavatthūnivā aññaṃvā gahetvā pavattanatoti. Naca tathā sakkā bhavituṃ aṭṭhakathā virodhato. Tasmā so vatthārammaṇa purejātapaccayo pakati kāle na sakkā laddhunti. Maraṇāsannakāle pana sabbāni āvajjanādīni cittāni ekameva vatthuṃ nissāya pavattantīti taṃ ārabbha pavattānaṃ āvajjanādīnaṃ tesaṃ tadeva vatthuca ārammaṇañca hoti. Evañhi sati tesaṃ nirāvajjanatāvā bhinnārammaṇatāvā natthīti ayaṃ tesaṃ adhippāyoti.

Tattha pana yadi āvajjanena āvajjitaṃ vatthuṃ agahetvā attano attano nissayavatthūni gaṇheyyuṃ. Nirāvajjanānināma javanāni bhaveyyunti idaṃ tāva na yujjati. Āvajjanena āvajji tappakārasseva gahaṇato. Yathā hi āvajjanaṃpi vatthuntveva āvajjati. Tathā javanānica vatthuntveva javanti. No aññathāti natthi javanānaṃ nirāvajjanatāti. Yathā ca nirāvajjanatā natthi, tathā bhinnārammaṇatāpi tesaṃ natthiyeva. Kasmā, vibhāgassa asambhavato. Nahi santatighanavasena ekībhūtamiva pubbāparaṃ pavatta mānesu bahūsu vatthusu ekamekaṃ vatthuṃ idamevāti visuṃ katvā āvajjanaṃvājavanānivā gahetuṃ sakkonti. Naca tathā asakkuṇeyyesu ṭhānesu ekantena dhammatovā kālatovā bhinnā rammaṇatānāma sakkā laddhunti iti bhinnārammaṇatāpi tesaṃ natthi yevāti. Ettāvatā imassa vatthārammaṇapurejātanissaya vidhānassa pakatikālepi labbhamānatā sādhitā hotīti.


我来为您翻译这段巴利文：
"六所依对七识界"这里所依依止有三种：所依俱生依止、所依前生依止、所依所缘前生依止。其中在结生刹那所依对异熟蕴是所依俱生依止。但在转起中依前生所依而心生起，它对彼心名为所依前生依止。但前生所依对某心既是依止又是所缘，它对彼名为所依所缘前生依止。因为在发趣中说"所缘依止前生不相应有不离去为三"。如何它既是心的依止又是所缘？缘现在所依以省察方式或爱味等方式或神通作用决意方式心生起，如是它既是心的依止又是所缘。因为在发趣中说："观内所依为无常苦，爱味、欢喜。缘它贪生起，见生起，疑生起，掉举生起，忧生起。"
这里诸阿阇黎只在死近时将此名为所依所缘前生依止引入说法道。这里这是他们的意趣。首先在义释中否定在不可意处离作意而心路转起。如是在一作意心路中诸阿阇黎主张诸心的所缘在法和时上必定不异。在正常时诸心有各别所依依止。所以当缘现在内所依以无常等方式省察，或以"这是我的"爱味时，此所依被作意。速行也取彼，不取自己的依止所依。因为如果它们取彼等或其他所缘，则速行名为无作意。为什么？因为不取被作意所作意而取其他转起。又名为异所缘。因为取后生各别所依或其他转起。不能如是，因为违背义释。所以彼所依所缘前生缘在正常时不能得。但在死近时一切作意等心依一所依转起，所以缘它转起的作意等，彼既是它们的所依又是所缘。因为如是它们无无作意性或异所缘性，这是他们的意趣。
其中但"如果不取被作意作意的所依而取自己自己的依止所依，速行应名为无作意"这首先不合理。因为取被作意的相。因为如作意作意所依，如是速行也速行所依，不另外，所以速行无无作意性。如无无作意性，如是它们也无异所缘性。为什么？因为差别不可能。因为在相续密集方式如成一般前后转起的多所依中，作意或速行不能别立"正是此"而取一一所依。不能如是不能取的处所决定从法或时得名为异所缘，所以它们也无异所缘性。至此成就此所依所缘前生依止安排在正常时也可得。


Apica, sabbaṃ paccuppannaṃ attano rūpakāyaṃ ārabbha rūpaṃ me aniccantivā etaṃ mamātivā samanupassantānaṃ ajjhattarūpesu idaṃ nāmarūpaṃ tassacittassa ārammaṇaṃ nahotīti navattabbaṃ. Ārammaṇa bhūtesu pana tesu kiñci ārammaṇamattaṃ kiñci ārammaṇapurejātaṃ kiñci vatthārammaṇapurejātaṃ hotīti sakkā vattunti. Kabaḷī kāro āhāroti kāmāvacarasattānaṃ paṭisandhito paṭṭhāya uppanno catusamuṭṭhānika rūpāhāroceva bahiddhāhāroca. Gabbhaseyyakānañhi yāva mātuyā āhārapharaṇaṃ nalabbhati, tāva kalalādikālesu tisamuṭṭhāniko ajjhattāhāroyeva upatthambhanakiccaṃ sādheti. Vuttañhetaṃ paṭṭhāne-paṭisandhikkhaṇe kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa āhārapaccayena paccayoti, ojaṭṭhamakarūpasamuṭṭhāpanaṃ panassa bahiddhāhārupatthambhanaṃ laddhakāleyevāti daṭṭhabbaṃ. Yadievaṃ –

Yañcassa bhuñjati mātā, annaṃ pānañca bhojanaṃ. Tena so tattha yāpeti, mātukucchigato tiroti

Kasmā vuttanti. Pākaṭāhārena tassa yakkhassa bodhanatthanti. Imassakāyassāti gabbhaseyyakānaṃ tāva paṭisandhicittassa uppādakkhaṇe ekasamuṭṭhānikassa ṭhitibhaṅgakkhaṇesu dvisamuṭṭhāni kassa tatoparaṃ tisamuṭṭhānikassa ojāpharaṇakāle catusamuṭṭhānikassaca kāyassa. Itaresaṃpi yathāsambhavaṃ vattabbaṃ. Rūpaloke pana vināpi duvidhena ojāhārakiccena appanāpatta kammavisesena siddhassa suciraṃpi addhānaṃ pharituṃ samatthassa rūpa jīvitindriyassa tathārūpānañca bhavaṅgapariyāpannānaṃ arūpāhārānaṃ vasena anekakappānipi attabhāvassa pavatti veditabbā. Etenupāyena kammajakāyabahutaresu devesu petanirayesuca suciraṃpi kālaṃ bahiddhāhārena vinā attabhāvassa pavatti vattabbā. Tesu pana ajjhattāhāropi labbhatiyevāti kiñcāpi okkantikkhaṇe vipākakkhandhāpi vatthussa vippayuttapaccayā honti. Te pana cittacetasikādhammā sahajātarūpānanti ettha saṅgayhissantīti katvā okkantikkhaṇevatthuvipākānanti vuttaṃ.

Sabbathāti sabbapakāraṃ sahajātantiādinā yojetabbaṃ. Pakāroca tividho hoti sahajātapaccayotiādivasena veditabbo. Rūpajīvitamiccayanti evaṃ porāṇehi vutto ayaṃ atthipaccayo avigatapaccayocāti yojetabbaṃ. Nanu kabaḷīkārāhāro rūpajīvitindriyañca sahajāte saṅgahetabbaṃ. Evañhi sati tividhova atthipaccayo siyāti.Na. Sahajananasaṅkhātassa sahuppādanalakkhaṇassa abhāvā. Sahuppādanalakkhaṇo hi sahajātapaccayo. Kabaḷīkārāhāroca ojaṭṭhamakarūpāni uppādentopi attano ṭhitikkhaṇeeva uppādeti, no uppādakkhaṇe. Yathāca mahābhūtā sahajātarūpāni upatthambhantā attanā saha uppādanapubbakāeva upatthambhanti, na tathā so āhāro. So pana vināva sahuppādanakiccena sahajātānipi asahajātānipi upatthambhatīti rūpajīvitaṃpi saha uppādanakiccena vināva saha jātarūpāni anupāleti. Iti ime dvepi dhammā sahajāta lakkhaṇābhāvāeva sahajātapaccaye asaṅgahitā. Idāni sabbepi catuvīsatipaccayā saṅgayhamānā cattāropaccayā hontīti dassetuṃ ārammaṇūpanissaya.La. Samodhānaṃ gacchantīti vuttaṃ. Tatrāyaṃ samodhānavidhi, catuvīsatiyā paccayesu adhipati paccayo tāva duvidho ārammaṇasahajātavasena. Tattha ārammaṇādhipati tīsu kammavajjesu samodhānaṃ gacchati. Ārammaṇa mattaṃpi hi kammena saha samodhānaṃ nagacchati. Kuto adhipati bhūtanti.


我来为您翻译这段巴利文：
还有，不应说一切现在观察自己色身"我的色无常"或"这是我的"者的内色中此名色不成为彼心的所缘。但在成为所缘中，可说某些是所缘而已，某些是所缘前生，某些是所依所缘前生。"段食"即欲界有情从结生始生起的四等起色食和外食。因为对胎生者乃至未得母食遍满时，在羯罗蓝等时三等起内食才成就支撑作用。因为在发趣说："结生刹那段食以食缘对此身为缘"，但应见它生起八法聚色是在得外食支撑时。如果如此，为何说：
"其母所食之，饮食诸饮物，彼依此存活，母胎中有情。"？
为以显著食令彼夜叉了知。"此身"即对胎生者首先在结生心生起刹那一等起，在住灭刹那二等起，此后三等起，在营养遍满时四等起的身。对其他也应随所生说。但在色界应知依离二种营养食作用，以得定的特殊业成就能遍满很长时间的色命根，和如是性质摄在有分的无色食，身相续多劫。以此方法应说在业生身多的天、饿鬼、地狱中也长时离外食身相续。但在彼等也得内食。虽然在入胎刹那异熟蕴也成为所依的不相应缘，但它们心心所法将摄在"俱生色"中，所以说"入胎刹那所依异熟"。
"一切"即一切种应以"俱生"等结合。种三种应知以"俱生缘"等方式。"色命等"即如是古人所说此有缘和不离去缘应结合。岂非段食和色命根应摄在俱生？因为如是有缘应只三种。不是。因为无称为俱生的俱起相。因为俱生缘是俱起相。段食生起八法聚色也在自己住刹那生起，非生起刹那。如大种支撑俱生色先有与自俱起而支撑，彼食不如是。它离俱起作用支撑俱生和非俱生。如是色命也离俱起作用护持俱生色。如是此二法因无俱生相而不摄在俱生缘。现在显示一切二十四缘摄时成为四缘，所以说"所缘依止等入组合"。这里这是组合方式：在二十四缘中首先增上缘二种以所缘俱生方式。其中所缘增上入除业三的组合。因为只所缘也不与业入组合，何况增上性的？


Ettha siyā, kasmā ārammaṇamattaṃpi.La. Na gacchatīti vuttaṃ. Nanu kammārammaṇāpi paṭisandhibhavaṅgacutiyo hontīti. Saccaṃ. Ettha pana mūlaṭīkāyaṃ kammaṃ pana tasmiṃ kate pavattamānānaṃ katūpacita bhāvena kammapaccayo hoti. Na ārammaṇākārena. Visaya mattatāvasenaca ārammaṇapaccayo hoti. Na santānavisesanaṃ katvā phaluppādanasaṅkhātena kammapaccayākārena. Tasmā te paccayākāravisabhāgattā saha ghaṭanaṃ nagacchantīti visajjitanti. Sahajātādhipati pana atthipaccaye. Nissayapaccayo tividho sahajāto vatthupurejāto vatthārammaṇapurejātoti. Tattha purimā dve atthipaccaye, pacchimo pana dvīsu ārammaṇatthi paccayesu. So ce garukato hoti upanissayepīti. Purejātapaccayo tividho ārammaṇapurejāto vatthupure jāto vatthārammaṇapurejātoti. Tattha vatthupurejāto atthipaccaye. Itare dve dvīsu ārammaṇatthipaccayesu. Tece garukatā honti. Upanissayepīti. Kammapaccayo duvidho sahajāto nānākkhaṇikoti. Tattha sahajāto atthipaccaye. Nānākkhaṇiko pana duvidho balavā dubbaloca. Tatthaca balavā duvidho akāliko kālikoca, tadubhayāpi upanissaye. Dubbalo pana visuṃ kammapaccayoyeva. Sabbo āhārapaccayo sabboca indriyapaccayo atthipaccaye.

Vippayuttapaccayo catubbidho sahajāto vatthupurejāto vatthārammaṇapurejāto pacchājātoti. Tattha purimā dve pacchimoca atthipaccaye. Tatīyo pana dvīsu ārammaṇatthi paccayesu. So ce garukato hoti, upanissayepīti. Sesesu pana sattarasapaccayesu hetu, sahajāta, aññamañña, vipāka, jhāna, magga, sampayutta, avigatavasena aṭṭhapaccayā pacchā jātoca atthipaccaye. Anantara samanantara āsevana natthi vigata vasena pañcapaccayā upanissayeti. Iti sabbepi catuvīsatipaccayā sabhāgasaṅgahavasena saṃkhippamānā ārammaṇādīsu catūsu paccayesu samodhānaṃ gacchantīti.

[236] Vibhāvaniyaṃ pana

Tesu catūsu ekekasmiṃpi sabbe catuvīsatipaccayā samodhānaṃ gacchantīti iminā adhippāyena yaṃ vuttaṃ ‘‘nahi so kocipaccayoti’’ādi. Taṃ sabbaṃpi ācariyassa matimattameva.

[237] Yañhi tattha

‘‘Nahi so kocipaccayo atthi. Yo cittacetasi kānaṃ ārammaṇabhāvaṃ nagaccheyyāti’’ vuttaṃ, taṃ tāva na yujjati. Nahi idha dhammasarūpamattena samodhānaṃ adhippetaṃ. Paccayaṭṭhena saheva adhippetaṃ. Naca hetādipaccayaṭṭho ārammaṇādipaccayaṭṭho hotīti. Esanayo ‘‘saka sakapaccayuppannassaca upanissayabhāvaṃ nagacchatīti’’ etthāpi.

Ettha pana yo sakasakapaccayuppannassa upanissayabhāvaṃ nagacchati. Nahi so koci paccayo atthīti yojanā.

[238] Yañca tattha

‘‘Kammahetukattāca lokappavattiyā phalahetūpacāra vasena sabbepi kammasabhāvaṃ nātivattantīti’’ vuttaṃ.

[239] Yañca

‘‘Teca paramatthato lokasammutivasenaca vijjamānā yevāti’’ vuttaṃ. Tadubhayaṃ pana sabbaso sāsanayutti yāpi viruddhamevāti.


我来为您翻译这段巴利文：
这里可能问，为何说"只所缘等不入"？岂非结生有分死也以业为所缘？是的。但这里在根本复注中说："但业对在彼作后转起者以已作集性成为业缘，非以所缘相。以只境性方式成为所缘缘，非以产生果称为业缘相作特殊相续。所以彼等缘相异类不入结合"而解答。但俱生增上在有缘。依止缘三种：俱生、所依前生、所依所缘前生。其中前二在有缘，但后者在二所缘有缘中。如果它被加重则在依止中。前生缘三种：所缘前生、所依前生、所依所缘前生。其中所依前生在有缘。其他二在二所缘有缘中。如果它们被加重则在依止中。业缘二种：俱生、异时。其中俱生在有缘。但异时二种：强和弱。其中又强二种：非时和有时，二者都在依止。但弱只是别的业缘。一切食缘和一切根缘在有缘。
不相应缘四种：俱生、所依前生、所依所缘前生、后生。其中前二和最后在有缘。第三在二所缘有缘中。如果它被加重则在依止中。但在其余十七缘中，以因、俱生、相互、异熟、禅、道、相应、不离去方式八缘和后生在有缘。以无间、等无间、习、无有、离去方式五缘在依止。如是一切二十四缘以相同摄取方式简略时入所缘等四缘的组合。
[236]但在清净解释中以"在彼四中每一也一切二十四缘入组合"此意趣所说"因为无任何缘"等。那一切只是阿阇黎的想法而已。
[237]因为在彼说："因为无任何缘不到达对心心所的所缘性"，那首先不合理。因为这里不意指只以法自性组合，意指与缘义一起。而因等缘义不成为所缘等缘义。此理在"不到达对自己缘生的依止性"这里也是。
这里但对自己缘生不到达依止性，无任何缘是结合。
[238]又在彼说："因为业是因和世间转起以果因假说方式一切不超越业自性"。
[239]又说："它们依胜义和世俗都存在"。但二者都完全违背教法原理。


Etthāti etasmiṃ paṭṭhānanaye. Sabbatthāpīti sabbesu saha jātasabhāgesu paccayesu. Yasmā pana paṭisandhiviññāṇaṃnāma nāmarūpānaṃ aññamaññapaṭibaddhaokāse cutiparicchinnassa sakalassa tassa tassa bhavassa sīsabhūtaṃ bījabhūtañca hoti. Yato sakalakāyabhūtassa nānārūpārūpasantānassa nibbatti hoti. Bījato viya mahārukkhassa. Yathāha –

Viññāṇañca hi ānanda mātukucchismiṃ na okkamissatha. Apinukho nāmarūpaṃ mātukucchismiṃ samuccissathāti. No hetaṃ bhante. Viññāṇañca hi ānanda mātukucchismiṃ okkamitvā vokkamissatha. Apinukho nāmarūpaṃ itthattāya abhinibbattissathāti. Nohetaṃ bhante. Viññāṇañca hi ānanda daharasseva sato vocchijjissatha kumārassavā kumārikāyavā. Apinukho nāmarūpaṃ vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ āpajjissathāti. Nohetaṃ bhante. Tasmā hi ānanda eseva hetu esa nidānaṃ esa samudayo esa paccayo nāmarūpassa. Yadidaṃ viññāṇanti.

Tattha samuccissathāti vaḍḍhissatha. Nāmarūpañhi viññāṇassa vaḍḍhiyevāti. Vokkamissathāti bhijjissatha. Itthatthāyāti īdisassa attabhāvassa atthāyāti attho. Vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullanti pathamavayavasena vuddhiṃ. Majjhimavayavasena viruḷhiṃ. Pacchimavayavasena vepullanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tasmā paṭisandhikkhaṇe rūpuppattiyā ekantena viññāṇapaccayatā veditabbā. Evaṃ uppannañca panetaṃ paṭisandhirūpaṃ puna sayaṃ tasmiṃ bhave yāva cutiyā pavattamānānaṃ sabbāsaṃ catusamuṭṭhānikarūpasantatīnaṃ sita bhūtaṃ bījabhūtañca hoti. Atibalavantaṃpi hi cittaṃ purimuppannāya rūpapaveṇiyā asati rūpaṃ janetuṃ nasakkoti. Evaṃ utu āhārāpīti. Tatoyeva hi arūpabhave kāmāvacarādīni rūpajanakacittānipi tattha rūpaṃ najanentīti. Asaññasattepi utu samuṭṭhānarūpasantatiyo pathamuppannāya kammajarūpasantatiyā vijja mānattāeva uppajjantīti. Vuttañhi vibhaṅgaṭīkāyaṃ arūpaṃ pana rūpassa okāso na hotīti yasmiṃ rūpe sati cittaṃ aññaṃ rūpaṃ uppādeyya. Tadeva tattha natthīti attho. Purimarūpassāpi hi paccayabhāvo atthi puttassa pitisadisatādassanatoti. Etthaca puttassa pitisadisatādassanatoti etena imamatthaṃ dasseti. Yathā tiṇarukkhānaṃ bījabhāvasaṅkhātaṃ niyāmarūpaṃnāma atthi. Yassa ānubhāvena tannibbattātiṇarukkhā vaḍḍhantā yathāvā tathāvā avaḍḍhitvāattanā samānabījehieva tiṇarukkhehi sabbaso sadisā kāraṃ gahetvā vaḍḍhanti. Evamevaṃ gabbhaseyyakānaṃ sattānaṃ yoni bhāvasaṅkhātaṃ niyāma rūpaṃnāma atthi. Yassānubhāvena te samāna jātikehieva kulehi visesato mātāpitūhi eva sabbaso sadisarūpasaṇṭhānā honti. Iti bījaniyāmo viya yoniniyāmopi hoti. Soca paṭisandhirūpasseva ānubhāvoti veditabbo.


我来为您翻译这段巴利文：
"这里"即在此发趣法。"一切处"即在一切俱生相同缘中。又因为名为结生识在名色相互系属处成为死所限定的彼彼有的首要和种子。从此生起整个身体的种种色无色相续，如从种子生大树。如说：
"阿难，如果识不入母胎，名色能在母胎增长吗？"
"不能，世尊。"
"阿难，如果识入母胎后离去，名色能生到此状态吗？"
"不能，世尊。"
"阿难，如果识在幼年时断绝，无论男童或女童，名色能达到增长、生长、广大吗？"
"不能，世尊。"
"所以阿难，这就是因、这是缘、这是集、这是名色的缘，即是此识。"
其中"增长"即增大。因为名色是识的增大。"离去"即破坏。"此状态"意为如此身体的状态。"增长、生长、广大"在义释中说以初年龄为增长，中年龄为生长，后年龄为广大。所以应知在结生刹那色生起决定以识为缘。如是生起的此结生色又自己在彼有乃至死转起的一切四等起色相续成为所依和种子。因为即使很强的心无前生色相续也不能生色。如是时节和食也。因此在无色有欲界等生色心也不在彼生色。在无想有情也因有初生业生色相续而生起时节等起色相续。因为在分别复注说："但无色不成为色的处所"意为有何色时心生其他色，彼在彼处无。因为前色也有缘性，见如子似父。这里"见如子似父"以此显示此义：如草木有名为种子性的决定色，以其威力生起的草木生长时不随意生长，取与自己相同种子的草木完全相似相而生长。如是胎生有情有名为种性的决定色，以其威力他们与同类族，特别是父母完全相似色形。如是如种子决定也有种性决定。而它应知只是结生色的威力。


Apica, ayaṃ yoniniyāmonāma kalalakālādīsu puttānaṃ sarīresu mātāpitūhi samudāgataṃ utujarūpasantānaṃeva. Yassa ānubhāvena taṃsantānaṃ samānajātikasattasaṇṭhānasadisaṃ attano ñātikulasadisañca hoti. Yathāhiitthibhāvādirūpaṃ sattānaṃ itthiliṅgādīni bījarūpañca tiṇarukkhānaṃ taṃtaṃvaṇṇasaṇṭhānā dīni niyāmeti. Evaṃ yonirūpaṃ nānājātivasena sattānaṃ niyāmakaṃ vavatthāpakaṃ hotīti. Ettāvatā pavattiyaṃ thapetvā cittajarūpaṃ sabbesaṃ tisamuṭṭhānikarūpānaṃ uppattiyā cittanirapekkhatā purimuppanna rūpapaveṇi paṭibaddhatāca sādhitā hoti. Tenevaca tesaṃ cittassa ṭhitibhaṅgakkhaṇesupi cittarahite nirodhasamāpatti kālepi uppatti hotīti. Tena vuttaṃ sahajātarūpanti panetthātiādi. Itītiādi nigamanaṃ. Tattha sambhavaṃti yathā sambhavaṃ. Sambhavātivā sambhūtā. Ajjhattañcāti ajjhattabhūtāca. Bahiddhācāti bahiddhābhūtāca. Saṅkhatāti saṅkhatabhūtā. Asaṅkhatāti asaṅkhatabhūtā. Evaṃ tekālikāca kālamuttāca ajjhattabahiddhā sambhūtāca. Tathā saṅkhatāsaṅkhatabhūtāca paññatti nāmarūpānaṃ vasena tividhā ṭhitā dhammā paṭṭhāne sabbathā catuvīsati paccayānāma hontīti yojanā. Etthaca tividhā ṭhitānaṃ dhammānaṃ tekālikādibhāve sati catuvīsatipaccayānaṃpi yathāsambhavaṃ tekālikādibhedo siddho hoti. Tattha ārammaṇaadhipati upanissayapaccayā tekālikā kālamuttāca honti.

[240] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Ārammaṇaadhipatiupanissayapaccayānaṃ tikālikānanti’’ vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Paññattinibbānānaṃpi kālamuttānaṃ tesu paviṭṭhattāti. Tattha imasmiṃ bhave abhinavānaṃ dhanadhaññabhogānaṃvā vijjāsippasutapari yattīnaṃvā sīlasamādhipaññānaṃvā bhavantare bhavasampattibhoga sampatti maggaphalasampattīnaṃvā paṭilābhatthāya pubbayogaṃ karontassa anāgatānaṃ tāsaṃ upanissayapaccayatā veditabbā. Paṭṭhāne pana anāgataṃ cakkhusampadaṃ patthayamāno sota, ghāna, jivhā, kāyasampadaṃ, vaṇṇasampadaṃ, sadda, gandha, rasa, phoṭṭhabbasampadaṃ patthayamāno anāgate khandhe patthayamāno dānaṃ deti sīlaṃ samādiyatītiādinā bhavantarapariyāpannāeva sampattiyo vuttā. Tā pana dānādīnaṃ kammānaṃ anurūpavasena vuttāti daṭṭhabbā. Kammapaccayo pana paccuppannātītavasena dvikāliko. Anantara samanantara āsevana natthi vigata paccayā atītakālikā. Sesā pannarasa paccayā paccuppannakālikāti. Ajjhattabahiddhāduke ārammaṇā dhipati sahajāta aññamañña nissaya upanissaya purejāta āhāra atthi avigatā ajjhattabahiddhā honti. Sesā cuddasa paccayā ajjhattāva. Ārammaṇa adhipati upanissayā saṅkhatā asaṅkhatāca honti. Sesā saṅkhatāvāti. Pañcavidhaṃpiarūpanti pavuccati. Kasmā, kadācipi rūpasaṅkhātaṃ saṇṭhānatthaṃ anupagamanato nāmantica pavuccati. Kasmā, adhivacanasaṅkhātanāmābhidhānavaseneva suṇantehi gahetabbabhāvupagamanatoti.



我来为您翻译这段巴利文：
还有，此名为种性决定是在羯罗蓝等时子身中从父母来的时节生色相续。以其威力彼相续与同类有情形相似和与自己亲族相似。如女性等色对有情的女相等，种子色对草木的彼彼色形等有决定。如是种色成为依种种种性对有情的决定和安立。至此在转起中除心生色外一切三等起色的生起无关于心而系于前生色相续得以成立。正因此它们在心住灭刹那和无心的灭尽定时也生起。所以说"但这里俱生色"等。"如是"等是结论。其中"可能"即如所可能。或"已生"即已生起。"内"即内生。"外"即外生。"有为"即有为生。"无为"即无为生。如是三时和离时、内外已生、有为无为生，依概念名色方式安立三种诸法在发趣中一切方式成为二十四缘是结合。这里诸法安立三种时，有三时等性，二十四缘也如所可能成就三时等差别。其中所缘增上依止缘是三时和离时。
[240]但在清净解释中说："所缘增上依止缘是三时的。"那不合理。
因为概念和涅槃也离时而入其中。其中对在此有为得新的财谷受用或明技闻学习或戒定慧，或在他有为得有圆满受用圆满道果圆满而作前加行者，应知未来彼等的依止缘性。但在发趣中说"希望未来眼圆满、耳鼻舌身圆满、色圆满、声香味触圆满，希望未来蕴而施舍、受戒"等只说属他有的圆满。但它们应见依施等业的随顺方式说。但业缘是现在过去方式二时。无间、等无间、习、无有、离去缘是过去时。余十五缘是现在时。在内外二法中，所缘增上俱生相互依止依止前生食有不离去是内外。余十四缘只内。所缘增上依止是有为无为。余是只有为。五种无色所说。为什么？因为从不达到名为色的形相义。名所说。为什么？因为由听者以名称言语方式应取的达到。

169. Paññapīyatīti paññatti. Ayaṃpi eko vacanatthoti lokiyamahājanehi thapīyati. Voharīyati ceva sampaṭicchī yaticāti attho. Yokoci sammutisaccabhūto byañjanattho. Tathā paññāpetabbā atthā paññapīyanti etāyāti paññatti. Byañjanatthajotako paññattisaddoti evaṃ duvidhā paññattīti vuttaṃ tatoavasesā.La. Duvidhāhotīti. Tattha paññāpīyattā paññattīti attha paññattimāha. Paññāpanatopaññattīti saddapaññattiṃ. Taṃtaṃbhūtavipariṇāmākāranti pathaviyādīnaṃ tesaṃ tesaṃ mahābhūtānaṃ adhimattabhāvappakārasaṅkhātaṃ tathā tathā pariṇā mākāraṃ. Pavattivisesākāranti attho. Upādāyāti paṭicca. Nissāya. Pathamaṃ cittena gahetvāti attho. Tathātathā paññattāti ayaṃ pathavīnāma ayaṃ pabbatonāmāti evamādi nayena mahājanena paññattā, kathitā, voharitāti attho. Pathavipabbatādikātiādisaddena nadi samuddādikāyo saṅgaṇhati. Ayaṃ samūhapaññattināma.

[241] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Saṇṭhānapaññattīti’’ vuttā. Sā yuttā viya nadissati.

Nahi idha saṇṭhānaṃ padhānaṃ hotīti. Sambhārasannivesākāranti kaṭṭhādīnaṃ sambhārānaṃ tathā tathā sannivesākāraṃ. Etthāpi ādisaddena nāvādayo saṅgaṇhati. Ayaṃ saṇṭhāna paññatti. Kaṭṭhādayo eva hi gehākārena saṇṭhitā gehanti rathākārena saṇṭhitā rathoti vuccantīti.

[242] Vibhāvaniyaṃ pana

‘‘Samūhapaññattīti’’ vuttaṃ. Taṃ na yujjati.

Nahi idha samūho padhānanti. Purisapuggalādikā sattapaññatti upādāpaññattītipi vuccati. Candāvaṭṭanādikanti candasūriyādīnaṃ sineruṃ padakkhiṇaṃ katvā āvaṭṭanādikaṃ. Yato candimasūriyā udenti, sā pubbadisānāma. Pubbataraṃ laddhappakāsattā. Yattha pana atthaṃ gacchanti, sā pacchimadisānāma. Pacchāladdhapakāsattā. Tāsaṃ dakkhiṇapassā disā vuḍḍhiatthena dakkhiṇadisānāma. Itarā pana uccataraṭṭhena uttarādisāti vuccati. Yadā sūriyo udeti, tadā sakalassa ahassa pubbabhāgattā pubbanhoti vuccatīti. Evamādikā disā paññatti kālapaññattiyonāma. Ādisaddena thalaninnādikā desapaññatti saṅgahitāti. Asamphuṭṭhākāranti mahābhūtānaṃ aññamaññaṃ asamphusanākāraṃ. Ayaṃ ākāsapaññattināma. Taṃ taṃ bhūtanimittanti pathavīkasiṇādikaṃ uddhumātakādikañca bhūtanimittaṃ. Nīlakasiṇādikaṃ vaṇṇanimittañca ettheva saṅgayhati. Bhāvanā visesanti parikammādikaṃ bhāvanāvisesaṃca. Etena parikammanimitta uggahanimitta paṭibhāganimittānaṃ siddhakāraṇaṃ vadati. Ayaṃ nimittapaññattināma.


我来为您翻译这段巴利文：
被施设为故名施设。这也是一个语义，即被世间大众建立、言说和接受的意思。任何成为世俗谛的文字义。如是应施设的义被此施设故名施设。显示文字义的施设声，如是说施设二种，从此余。等二种。其中因被施设故名施设，说义施设。从施设故名施设，说声施设。"彼彼大种变异相"即地等彼彼大种的增上性方式所说如是如是变异相。意为转起特殊相。"取"即缘、依、首先以心取的意思。"如是如是施设"意为被大众以"这名为地、这名为山"等方式施设、说、言说。"地山等"以等声摄取河海等。这名为聚合施设。
[241]但在清净解释中说："形相施设。"它似不合理。
因为这里形相不是主要。"资具安置相"即木等资具如是如是安置相。这里也以等声摄取船等。这是形相施设。因为木等以屋相安立称为屋，以车相安立称为车。
[242]但在清净解释中说："聚合施设。"那不合理。
因为这里聚合不是主要。人补特伽罗等称为有情施设，也称为取施设。"月轮转等"即月日等右绕须弥山转等。月日从何处升起，名为东方，因为较早得光明。但在何处没，名为西方，因为后得光明。它们的右边方以增长义名为南方。但另一以高处义称为北方。当太阳升起时，因为对整天是前分故称为上午。如是等方施设名为时施设。以等声摄取高低等处施设。"无触相"即大种相互无触相。这名为虚空施设。"彼彼大种相"即地遍等和膨胀等大种相。青遍等色相也在此摄取。"修习差别"即遍作等修习差别。以此说遍作相、取相、似相的成就因。这名为相施设。


Evamādibhedāti ettha ādisaddena aṭṭhakathāyaṃ āgatā upādāpaññatti upanidhāpaññattiādayo saṅgahitā. Paramatthato avijjamānāpīti etena sammutito laddhabhāvaṃ dasseti. Teneva hi tāsaṃ vijjamānabhāvaṃ gahetvā tathā tathā voharantānaṃ musāvādonāma nahotīti. Atthacchāyākārenāti taṃ taṃ bhūtādīnaṃ paramatthānaṃ samūhasaṇṭhānādichāyākārena. Atthacchā yākārenātivā saddābhidheyyasaṅkhātena dabbapaṭibimbākārena saviggahākārenāti attho, taṃtaṃupādāyāti paramatthadhammānaṃ taṃtaṃpavattivisesaṃ upādāya. Upanidhāyāti olumbiya. Parikappiyamānāti parikappabuddhiyā parikappetvā gayhamānā. Ettha pana evamādipabhedā ālambaṇabhūtā parikappiyamānā sabbā paññatti paññāpīyatīti atthena paññattīti yojanā. Saṅkhāyatīti gaṇīyati. Gaṇanupagaṃ katvā thapīyatīti attho. Samaññāyatīti sammannīyati. Nāmaṃ, nāmakammaṃ, nāmadheyyaṃ, nirutti, byañjanaṃ, abhilāpoti ime cha nāma nāmakammā. Tattha atthe namatīti nāmaṃ. Atthavisayaṃ eva hutvā pavattatīti attho. Attanica atthaṃ nāmetīti nāmaṃ. Piṭakattayasaṅkhāte hi nāme sati taduggaṇhantānaṃ sabbe tadatthā padepade vākyevākye āgacchanti yevāti.

Apica suṇantānaṃ ñāṇaṃ taṃtaṃatthābhimukhaṃ nāmetīti nāmaṃ nāmagahaṇavasena kattabbattā nāmameva kammanti nāmakammaṃ. Dhīyati dhārīyatīti dheyyaṃ. Nāmameva dheyyanti nāmadheyyaṃ. Aviditapakkhe ṭhito attho etāya tato nīharitvā vuccati kathīyatīti nirutti. Atthassa byañjanato pākaṭakaraṇato byañjanaṃ. Abhibyattaṃ katvā lapīyati kathīyati attho etenāti abhilāpo. Etthaca vaṇṇapaññatti, akkharapaññatti, sarapaññatti, dīghapaññatti, rassa paññatti. Byañjanavaggaghosāghosapaññatti, liṅgapaññatti. Padapaññatti, vākyapaññattiyopi etasseva pabhedāti daṭṭhabbā. Paramatthato vijjamānesu atthesu pavattā paññatti vijjamānapaññatti nāma. Avijja mānesu bhūmipabbatādīsu pavattā paññatti avijjamānapaññatti nāma. Etā eva samāsaṭṭhānaṃ patvā dvipadasaṃyogavasena itarā catassopi hontīti dassetuṃ tatthātiādi vuttaṃ. Etāya paññāpentīti etena vijjamānaṃ atthaṃ paññapenti etāyāti vijjamānapaññattīti imamatthaṃ vadati. Esanayo paratthapi. Cha abhiññā assāti chaḷabhiññoti katvā visesanabhūtānaṃ channaṃ abhiññānaṃ vijjamānattā visesitabbabhūtassa puggalassa avijjamānattā chaḷa bhiññoti vijjamānenaavijjamānapaññatti nāma. Itthī avijjamānā saddo vijjamānoti itthiyāsaddo itthisaddoti avijjamānena vijjamāna paññatti nāma. Cakkhuca cakkhuviññāṇañca ubhayaṃpi vijjāmānanti cakkhusmiṃ viññāṇaṃ cakkhuviññāṇanti vijjamānenavijjamānapaññatti nāma. Rājāca puttoca dvepi avijjamānāevāti rañño putto rājaputtoti avijjamānenaavijjamānapaññattināmāti imamatthaṃ dassento ubhinnantiādimāha.


我来为您翻译这段巴利文：
"如是等差别"这里以等声摄取义释中来的取施设、比拟施设等。"依胜义虽不存在"以此显示从世俗得存在。正因此取它们的存在性而如是如是言说者不名为妄语。"以义影相"即以彼彼大种等胜义的聚合形相等影相。或"以义影相"意为以声所诠称为实物映像相、有形体相。"取彼彼"即取胜义法的彼彼转起差别。"比拟"即悬挂。"被遍计"即被遍计慧遍计而取。这里结合："如是等差别成为所缘被遍计一切施设，以被施设义为施设。"
"被计数"即被数,意为被置为可数。"被共称"即被共许。名、名业、名称、言说、文、表述此六名为名业。其中趋向义故名名。意为只成为义境而转起。使义趋向自己故名名。因为有称为三藏的名时,对学习它们者一切彼义在一一句一一语中来。
还有,使听者的智转向彼彼义故名名。因应以持名方式作故,名即业名为名业。被持故名所持。名即所持名为名称。由此从彼引出而说被说未知分立的义故名言说。因显示义故名文。以此明了而说被说义故名表述。这里应见音施设、字施设、声施设、长施设、短施设、文群有声无声施设、性施设、句施设、语施设也是它的差别。
在胜义存在的义中转起的施设名为存在施设。在地山等不存在中转起的施设名为不存在施设。正是这些到达复合处依二词结合方式成为其他四种,为显示此说"其中"等。"以此施设"以此说"以此施设存在义故名存在施设"此义。此理在其他处也是。
因"有六神通故名六神通者",因作为特征的六神通存在,作为所特征的补特伽罗不存在,故"六神通者"名为以存在不存在施设。因女不存在声存在,故"女声"名为以不存在存在施设。因眼和眼识二者都存在,故"在眼中识为眼识"名为以存在存在施设。因王和子二者都不存在,故"王的子为王子"名为以不存在不存在施设,显示此义而说"二者"等。


Ettha pana vacanato ca vacanatthatoca vinimuttā saddasabhāvā nāmapaññattināma visuṃ natthīti vadanti. Taṃ na yujjati. Atthajotaka bhāvena visuṃ siddhattā. Saddo hi nāma akkharapadabyañjanabhāvaṃ upagatoyeva atthajotane samattho hoti. Paramattha saddoca khaṇiko cuṇṇavicuṇṇabhūto tabbhāvaṃ upagato nahotīti. Tasmā saddasabhāvānāma paññattināma visuṃ atthiyeva. Atthibhāvocassā vacanasaddaṃ sutvā anantare akkhara pada byañjanagocaracittassa tadanantareca tadatthavijānanacittassa pavattiyā pākaṭoti dassento gāthādvayaṃ āha. Tattha vacīghosā nusārenāti uccāriyamānasaddasaṅkhātassa vacīghosassa ārammaṇakaraṇasaṅkhātena anusārena uppannāya sotaviññāṇa vīthiyā pavattiyā anantare uppannassa manodvārassa gocara bhūtā sāyaṃ paññattīti sambandho. Kīdisī pana sāyaṃ paññattīti āha atthāyassā.La. Tatoparanti. Tattha tatoparanti tato nāmapaññattārammaṇassa manodvārassa uppattito paraṃ atthā viññāyantīti sambandho. Yassā nāmapaññattiyā anusārena paramatthapaññattibhūtā atthā viññāyanti. Sā ayaṃ paññatti lokasaṅketanimmitāti viññeyyāti yojanā.

Etthaca sotaviññāṇavīthiyāti ettha atītasaddamattā rammaṇā tadanuvattikānāma manoviññāṇavīthipi saṅgahitāti daṭṭhabbā. Vuttañhi sāratthadīpaniyaṃ-tena vuttavacane yattakāni akkharāni honti. Tesu ekamekaṃ paccuppannaṃ atītañca gahetvā sota viññāṇavīthiyā manoviññāṇavīthiyāca uppajjitvā niruddhāya avasāne tāni akkharāni sampiṇḍetvā akkharasamūhaṃ gahetvā ekā manoviññāṇavīthi uppajjitvā nirujjhati. Tadanantaraṃ ayaṃ akkharasamūho etassa nāmanti nāmapaññattigahaṇavasena aparāya manoviññāṇa vīthiyā uppajjitvā niruddhāya tadanantaraṃ uppannāya manoviññāṇa vīthiyā ayametassa atthoti pakatiyā tadatthavijānanaṃ sambhavatīti. Maṇisāramañjūsāyaṃ pana tadanuvattikavīthito paraṃ ekaṃ vinicchayavīthiṃ viññattigahaṇavīthiñca vadati. Tato paraṃ ekakkhare sadde ekatthajotikāya nāmapaññattiyā gahaṇaṃ hoti. Yā vadantassa pubbabhāge manasā vavatthāpito paññattisaddonāma vuccati. Tatoparaṃ tadatthagahaṇanti. Īdisesu pana ṭhānesu tattha tattha javanavīthivārānaṃ paṭipāṭikathanaṃnāma padhānapākaṭagahaṇavasenevāti daṭṭhabbaṃ. Ekaccharakkhaṇe aneka koṭisatasahassāni cittāni uppajjantīti hi vuttaṃ. Tathā –

Ekamatto bhave rasso, dvimatto dīghamuccate;

Timattotupluto ñeyyo, byañjanaṃ addhamattikanticaṃ.

Na ca paramatthasaddasaṅghāṭānaṃ satasahassaṃpi ekakkharaṃnāma bhavituṃ pahoti. Tasmā idha bahuṃ vicāraṇā amhehi nakatāti.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya aṭṭhamassa paccayasaṅgahassa

Paramatthadīpanā niṭṭhitā.

Kammaṭṭhāna saṅgaha paramatthadīpanī



我来为您翻译这段巴利文：
这里有人说离言说和言说义外没有别的声音自性名为名施设。那不合理。因为以显义性别别成就。因为名声到达字句文状态才能显义。但胜义声是剎那碎灭状态，不到达彼状态。所以有别的名为声音自性的施设。显示它的存在性由听了言声后，无间在字句文境心，此后了知彼义心的转起而明显，而说二颂。其中"随语音"即结合：此施设成为意门的境，在以作所缘称为随顺所说语音而生起的耳识路无间生起。但此施设如何？说"其义"等。"此后"即结合：从彼名施设所缘意门生起后了知诸义。应知此施设是由随顺何名施设而了知胜义施设的诸义，是世间共许所造。
这里"耳识路"这里应见也摄取只缘过去声随顺名意识路。因为在显义灯说："在彼所说语中有几许字，对每一现在和过去取后，耳识路和意识路生灭，最后合集彼等字取字聚后，一意识路生灭。此后'此字聚是彼名'以取名施设方式另一意识路生灭后，此后生起的意识路自然可能了知'这是彼义'"。但在宝精匣中说此随顺路后一决定路和取表示路。此后在一字声中取一义显的名施设，即说在说者前分由意建立的施设声。此后取彼义。但在如是诸处应见说彼彼速行路次第只是依主要明显取方式。因为说"在一剎那生起数百千俱胝心"。如是：
"一量为短音，二量称为长，
应知三量拖，辅音半量"。
但数十万胜义声聚也不能成为一字。所以这里我们不作多考察。
如是名为《殊胜义灯》的《阿毗达摩概要》
第四解释第八缘摄的
殊胜义灯完。
业处摄殊胜义灯

170. Evaṃ aṭṭhahi paricchedehi sapaccayapabhedaṃ nāmarūpa vibhāgaṃ dassetvā idāni viditanāmarūpa vibhāgassa kammaṭṭhānavidhānaṃ dassento samathavipassanānantiādi māha. Ito paccaya saṅgahato paraṃ samathavipassanānaṃ bhāvanānaṃ duvidhaṃpi kammaṭṭhānaṃ yathākkamaṃ pavakkhāmīti yojanā. Tattha kilese aññepivā vitakkādayo oḷārikadhamme sametīti samatho. Tathā pavatto ekaggatāsaṅkhāto samādhi. Visesena passanti etāyāti vipassanā. Aniccānupassanādikā bhāvanāpaññā. Tāya hi yogino khandhesu lokiyamahājanena passitaṃ itthipurisādikaṃ niccasukhādikañca atikkamitvā visesena aniccādikameva passantīti. Bhāvetabbāti bhāvanā. Bhāventivā cittasantānaṃ etāhīti bhāvanā. Kiriyā kammaṃ. Tiṭṭhati etthāti ṭhānaṃ. Kammassa ṭhānanti kammaṭṭhānaṃ. Vīriyārabbhasaṅkhātassa yogakammassa pavattiṭṭhānanti attho. Kasiṇamaṇḍalādikaṃ kasiṇabhāvanādikañca. Ādimajjha pariyosānānañhi samudāyabhūkaṃ ekametaṃ pathavīkasiṇa bhāvanādikaṃ bhāvanākammaṃpi attano avayavabhūtassa yoga kammassa pavattiṭṭhānaṃ sambhavatīti.

Vibhāvaniyaṃ pana

Uttaruttara yogakammassa padaṭṭhānatāya kammaṭṭhānabhūtaṃ bhāvanāvidhiñcātipi vuttaṃ. Tampi yujjatiyeva.

Yogakammamevavā sukhavisesānaṃ adhiṭṭhānaṭṭhenaṭhānanti kammaṭṭhānaṃ. Tatthāti tasmiṃ duvidhepi kammaṭṭhāne. Samathasaṅgaheti samatha kammaṭṭhānasaṅgahe. Dasakasiṇānīti dasakasiṇamaṇḍalāni kasiṇajjhānānica. Tadubhayānipi hi yogānuyogasaṅkhātassa samatha kammassa pavattiṭṭhānattā samathakammaṭṭhānānināma hontīti. Dasaasubhāti dasaasubhavatthūni asubhajjhānānica. Dasaanussati yoti buddhaguṇādīni dasaanussatiṭṭhānāni anussaraṇasati yoca. Sesānipi yathānurūpaṃ vattabbānīti. Caraṇaṃ cariyā. Samudācaraṇanti attho. Pavattibahulatāti vuttaṃ hoti. Rāgassa cariyā rāgacariyā. Rāgacaritāti pāṭho, so aṭṭhakathāyaṃ natthi, puggalaṭṭhāneeva so yuttoti. Esanayo sesesupi.

[243] Yo pana vibhāvaniyaṃ

Cariyānaṃ saṃsaggabhedo vutto. So idha nādhippeto.


我来为您翻译这段巴利文：
如是以八种差别显示有缘差别的名色差别后，现为显示已知名色差别者的业处规则而说"止观"等。结合：从此缘摄之后，我将如次说止观二种修习的业处。其中，平息烦恼和寻等其他粗法故名止。如是转起称为一境性的定。以此特别见故名观。无常随观等修习慧。因为以此瑜伽行者超越世间大众在蕴中所见的男女等和常乐等，特别只见无常等。应修故名修习。或以此修心相续故名修习。作业。在此住故名处。业的处故名业处。意为精进策励称为瑜伽业的转起处。遍圆等和遍修习等。因为作为始中终的集合，此一地遍修习等修习业也可能成为自己支分的瑜伽业的转起处。
但在清净解释中也说："以对上上瑜伽业的足处性成为业处的修习规则。"那也合理。
或只瑜伽业以安立特殊乐义为处故名业处。"其中"即在彼二种业处中。"止摄"即止业处摄。"十遍"即十遍圆和遍禅。因为二者都因是称为瑜伽随瑜伽的止业的转起处故名为止业处。"十不净"即十不净事和不净禅。"十随念"即佛德等十随念处和随念念。其余也应随宜说。行即行为。意为多作。意即说转起多性。贪的行为名贪行。"贪行者"的读法，它在义释中没有，只在人处合理。此理在其余处也是。
[243]但在清净解释中说的诸行杂合差别，这里不意指。


Nahi kammaṭṭhānānaṃnāma saṃsaggacaritassapi ekassa dve tīṇi dātabbāni hotīti. Teneva hi so bhedo aṭṭhakathāyaṃ nagarukatoti. Sabbāpi appanāya pubbabhāgapavattā kāmāvacara bhāvanā parikammabhāvanānāma. Sā pana appanāya āsanne dūreti duvidhā hoti. Tattha yā āsanne, sā appanaṃ upecca samīpe ṭhatvā pavattattā upacārabhāvanāti vuccati. Itarā pana parikamma bhāvanāevanāma. Iti parikammabhāvanāpi samānā pubbāparavisesa pākaṭabhāvatthaṃ aṭṭhakathāsu dvīhi nāmehi gahitāti vuttaṃ parikammabhāvanā.La. Tissobhāvanāti tāsaṃ pana viseso parato āgamissati. Parikammanimittanti parikammabhāvanāya ārammaṇabhūtaṃ kasiṇamaṇḍalādinimittaṃ. Tañca tassā ārammaṇa bhāvena ekaṃpi samānaṃ pubbāparavisesapākaṭabhāvatthaṃ parikammanimittaṃ uggahanimittanti dvidhā bhinditvā vuttaṃ. Tesaṃpi viseso āgamissati. Vidatthicaturaṅgulasaṅkhātena parittapamāṇenavā khala maṇḍalādisaṅkhātena mahantapamāṇenavā kataṃ akataṃvā pathavī maṇḍalatalameva asesapharitabbaṭṭhena kasiṇanti pathavīkasiṇaṃ. Sakalasaddapariyāyo hi kasiṇasaddo. Yathā kasiṇena jambudīpassāti. Tasmā yattake pathavītale nimittaṃ gaṇhāti, tattakaṃ cittena asesaṃ pharitvā eva gahetabbaṃ hoti. Na pana tassa ekadese ṭhatvāti, tena vuttaṃ pathavīmaṇḍalatalameva asesapharitabbaṭṭhena kasiṇanti pathavīkasiṇanti. Esanayo sesakasiṇesupīti. Etthaca, avibhūtavaṇṇāya pathaviyā eka talabhāvenasanniviṭṭhāsaṇṭhānapaññattiidhapathavīkasiṇaṃnāma . Tathā āpokasiṇaṃ tejokasiṇañca. Phuṭṭhaṭṭhāne cittena saṇṭhānaṃ katvā gahitā vāyuvaṭṭi vāyokasiṇaṃnāma. Nīlavaṇṇavisiṭṭhāekā saṇṭhānapaññatti nīlakasiṇaṃnāma. Tathā pītalohito dātakasiṇānipi. Candasūriyaaggobhāsavisiṭṭhā katthaci dissamānā saṇṭhānapaññatti ālokakasiṇaṃnāma. Tittichiddavāta pānachiddādīsu dissamānā ākāsavisiṭṭhā saṇṭhānapaññatti ākāsakasiṇaṃnāmāti. Ativiya dhumātaṃ sunabhāvaṃ gatanti uddhumātaṃ. Tadeva kucchitattā uddhumātakaṃ. Tathābhūtassa chavasarīrassetaṃ nāmaṃ. Tadeva pūtibhāvaṃ gatakāle purimavaṇṇaṃ vijahitvā puna nīlabhāvaṃ pattaṃ vinīlakaṃ. Tadeva puna paccitvā tato tato visandamānapubbayuttaṃ vipubbakaṃ. Yuddhabhūmiyādīsu satthena majjhe chinditvā thapitaṃ virūpachinnasarīraṃ vicchinnakaṃnāma. Soṇa siṅgālādīhi vividhākārena khāyitapadesayuttaṃ sarīraṃ vikkhāyitakaṃnāma. Soṇasiṅgālādīhi eva khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā apakaḍḍhitvā tato tato khittaaṅgapaccaṅgayuttaṃ sarīraṃ vittakkhikaṃ nāma. Aṅgapaccaṅgesu satthena hanitvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā tato tato khittaaṅgapaccaṅgayuttaṃ sarīraṃ hatavikkhittakaṃnāma. Paggharita lohitasarīraṃ lohitakaṃ nāma. Puḷuvaparipūraṃ sarīraṃ puḷuvakaṃ. Sakalo aṭṭhisaṅghāṭovā ekamekaṃvā aṭṭhi aṭṭhikaṃ nāma. Punappunaṃ nirantaraṃ saraṇaṃ anussati. Buddhaguṇassa anussati buddhānussati. Esa nayo sesāsupīti. Tattha arahatādiguṇo buddhaguṇonāma. Svakkhātatādiguṇo dhammaguṇonāma. Suppaṭipannatādiguṇo saṅghaguṇo nāma. Attano sīlassa akhaṇḍatādi guṇo sīlaguṇonāma. Attano dānassa vigatamalamaccheratādi guṇo cāgaguṇonāma. Attānaṃ devattaṃvā sakkattaṃvā brahmattaṃvā vahituṃ samatthā attano saddhādiguṇā devatāguṇānāma.

我来为您翻译这段巴利文：
因为名为业处不应对有杂合行者也给予二三种。正因此彼差别在义释中不重要。一切在安止前分转起的欲界修习名为遍作修习。它在安止近远有二种。其中在近者,因趣近安止而住于近处转起故称为近行修习。但另一只名为遍作修习。如是虽是同一遍作修习,为明显前后差别义在诸义释中以二名取。所以说"遍作修习"等"三修习",但它们的差别将在后来。"遍作相"即成为遍作修习所缘的遍圆等相。它虽以作彼所缘性一样,为明显前后差别义分为遍作相、取相二种而说。它们的差别也将来。
以称为一搩四指的小量或称为打谷场等的大量,已作或未作,只地圆面以应遍满无余义为遍,即地遍。因为遍声是遍满声的同义词,如"以遍满瞻部洲"。所以在多少地面取相,应以心遍满无余而取。不应住于它一边,所以说"只地圆面以应遍满无余义为遍即地遍"。此理在其余遍中也是。这里,以一面性安住的不明显色地的形相施设名为此地遍。如是水遍火遍。在触处以心作形而取的风轮名为风遍。以青色殊胜的一形相施设名为青遍。如是黄赤白遍。以月日火光殊胜在某处可见的形相施设名为光遍。在墙孔风窗等可见的以虚空殊胜的形相施设名为虚空遍。
极为膨胀成为肿状为膨胀。正它因可厌为膨胀。这是如是状态死尸的名。正它到达腐烂时舍前色而得青状为青瘀。正它再烂后从此彼流脓相应为脓烂。在战场等以刀在中割置的异形割身名为断坏。与被狗豺等种种相啃食处相应的身名为啃食。与被狗豺等作段段而拖此彼弃的肢体相应的身名为散乱。与在肢体以刀打作段段而此彼弃的肢体相应的身名为斩散。流血之身名为血涂。虫满之身名为虫聚。全骨聚或一一骨名为骸骨。再再无间忆念为随念。佛德之随念为佛随念。此理在其余中也是。其中阿罗汉等德名为佛德。善说等德名为法德。善行等德名为僧德。自戒的无缺等德名为戒德。自施的离垢无悭等德名为舍德。能持自己至天性或帝性或梵性的自己信等德名为天德。

 Vatta paṭipattivasenavā dhutaṅgasamādānavasenavā jhānasamāpattivasenavā vipassanāvasenavā attano santāne ciraṃvikālaṃ vikkhambhitānaṃ kāmarāgādīnaṃ vūpasamo attanāadhigatanibbānañca upasamonāma. Ekabhavapariyāpannassa attano khandhasantānassa bhedo maraṇaṃ nāma. Kesakāyādīnaṃ nānākāyānaṃ samūhabhūto ayaṃ kāyo kāyonāma. Attani nirantaraṃ pavattamānā assāsa passāsā ānāpāṇaṃnāma. Mijjati siniyhatīti mettā. Yaṃ ārabbha uppajjati. Tassa hitasukhaṃ avippakiṇṇaṃ katvā saṅgaṇhatīti attho. Mittassavā esā mittesuvā bhavāti mettā. Atthato pana parasattānaṃ hitūpasaṃhāravasena pavatto adosoeva. Parasattānaṃ hitūpasaṃhāra hitamodana ahitāpanayanasaṅkhātaṃ byāpārattayaṃ pahāya tesaṃ kammasakatānubrūhanavasena upapattito yuttito pekkhatīti upekkhā. Tathā pavattā tatramajjhattatāeva. Appamāṇesusattesu bhavāti appamaññā. Na hi ettakesu eva sattesu etā pavattetabbā. Na tato aññesūti evaṃ etāsaṃ visayaparicchedonāma atthīti. Evaṃsantepi ādikammi kena ādito ekasmiṃ puggale attano bhāvanācittaṃ laddhāsevanaṃ laddhavisesañca katvā pacchā dvīsu tīsūtiādinā vaḍḍhitvā sīmasambhedoca odhisopharaṇa anodhisopharaṇa disāpharaṇāniva kattabbānīti. Yaṃ pana vibhaṅge mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatītiādinā paṭisambhidāmaggeca sabbesattā averā hontūtiādinā mettāvidhānaṃ nāma vuttaṃ. Taṃ mettājhāne vasībhāvappattānaṃ vasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Etā pana visesena dosapakkhikānaṃ kilesānaṃ ujupaṭipakkhabhūtā hontīti taṃsamaṅginoca niccaṃ sommahadayabhāvena brahmasadi sattā brahmānonāma. Tesaṃ vihāroti brahmavihāro. Seṭṭhānaṃvā seṭṭhabhūtovā vihāroti brahmavihāroti. Āhāreti asita pīta khāyita sāyita vasena catuppabhede ajjhohaṭāhāre. Paṭikūlasaññāti āhārahetu anubhavitabbānaṃ dukkhadhammānaṃ paccavekkhanavasena sarasapaṭikūlatā paccavekkhanavasena āsayanidhāna pakkāpakkaphalanissandapaccavekkhana vasena ca tattha nikanti pahānasaññā. Catudhātuvavatthānanti sarīragatānaṃ pathaviādīnaṃ catunnaṃ mahādhātūnaṃ salakkhaṇā divasena visuṃ visuṃ paricchinditvā samanupassanaṃ. Tañhi catasso dhātuyo vavatthapiyanti vinicchiyanti sallakkhiyanti etenāti catudhātuvavatthānanti vuccatīti. Asubhasaññā bhāvetabbā rāgassapahānāyāti vacanato dasaasubhā.La. Rāgacaritassa sappāyāti vuttaṃ. Tattha rāgena caratīti rāgacarito. So hi kāmaṃ kadāci dosena carati. Kadāci mohena. Kadāci saddhādīsupi aññatarena. Rāgo panassa ussanno. Tasmā ussannena rāgena so rāgacaritoti saṅkhyaṃ gacchatīti. Esanayo sesesupi. Mettā bhāvetabbā byāpādassa pahānāyāti vacanato mettādīnaṃ tiṇṇaṃ brahmavihārānaṃ yathākkamaṃ byāpādavihiṃsā aratīnaṃ nissaraṇatāvacanato suparisuddhānañca vaṇṇakasiṇānaṃ dosavatthuttābhāvato catassoappamaññāyo.La. Dosacaritassāti vuttaṃ. Etthaca ādikammikassevāyaṃ cariyavibhāgo. Upekkhāca ādikammikassa nasambhavati. Vakkhatihi upekkhāpañcamajjhānikāti. Tasmā yassa purimā tisso sappāyā. Tassa tadanugatikā upekkhāpi sappāyānāma hotīti katvā catasso appamaññāyoti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Itarathā nissaraṇañhetaṃ rāgassa.

我来为您翻译这段巴利文：
以轮回行道方式或受持头陀支方式或禅定入定方式或观方式,在自相续中长久镇伏的欲贪等的止息和自己所证涅槃名为寂止。属于一有的自己蕴相续的破坏名为死。发等诸身的集合此身名为身。在自身无间转起的入出息名为入出息。友好亲善故名慈。缘何而生,无散乱地摄取彼利乐的意思。是友的或在友中有故名慈。但义为对他有情利益引导方式转起的无嗔。舍弃对他有情利益引导、利乐、害苦称为三作用,依彼等业自性增长方式从生起、道理观察故名舍。如是转起的正是舍置。在无量有情中有故名无量。因为这些不应只在如是多有情中转起。不在彼之外,如是这些没有境界限制。即使如此,初业者最初对一补特伽罗使自修习心得习练得殊胜后,后对二三等增长,应作破界限和限定遍满、非限定遍满、方遍满。但在分别和无碍解道中以"以俱慈心遍满一方而住"等方式和"愿一切有情无怨"等方式所说名为慈修,应见那是依得慈禅自在者说。但这些特别成为对治分烦恼的正对治,所以具彼者以常温和心性如梵天名为梵。彼等的住处故名梵住。或最胜者的或成为最胜的住处故名梵住。
"食"即吞咽食中以吃喝嚼尝方式四种。"厌逆想"即依观察因食应受的苦法方式、依观察自性厌逆方式、依观察住处存放生熟果报方式,对彼欲求断想。"四界差别"即对身中地等四大种以自相等方式各别确定而观察。因为以此区别、决定、了知四界故称为四界差别。
因"应修不净想为断贪"之语,说十不净等适合贪行者。其中以贪而行故名贪行者。因为他虽然有时以嗔行,有时以痴行,有时也以信等某一而行,但他的贪增盛,所以由增盛的贪他得贪行者之名。此理在其余中也是。因"应修慈为断嗔恚"之语,因说慈等三梵住依次为出离嗔恚、害、不乐,因极清净色遍无嗔事,说四无量等适合嗔行者。这里这是只对初业者的行差别。而舍对初业者不可能。因为将说"舍是第五禅"。所以应见说"四无量"是认为对谁前三适合,对他随顺彼的舍也名为适合。否则这是贪的出离。

 Yadidaṃ upekkhā ceto vimuttīti vacanato upekkhā rāgacaritassāti vattabbaṃ siyāti. Nīlādīnica cattāri kasiṇānīti idañca manāpiyarūpāni nīlādīni sandhāya vuttaṃ. Amanāpiyāni pana tāni rāgacaritasseva sappāyānīti. Ānāpāṇasati bhāvetabbā vitakkupacchedāyāti vacanato ānāpāṇaṃvitakkacaritassāti vuttaṃ. Mohacarito pana pakatiyā pamādabahulo hoti vikkhittacittoca. Ānāpāṇañcanāma nirantaraṃ pavattamānaṃ tassa satiṃ uppādentaṃ viya pavattatīti taṃ mohacaritassasappāyanti vuttaṃ siyā.

[244] Vibhāvaniyaṃ pana

Buddhivisayabhāvena mohapaṭipakkhattāti kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ yuttaṃ viya na dissati.


我来为您翻译这段巴利文：
因"此即舍心解脱"之语，应说舍适合贪行者。"青等四遍"，这是依可爱色的青等而说。但不可爱的它们只适合贪行者。因"应修入出息念为断寻"之语，说入出息适合寻行者。但痴行者本性多放逸且心散乱。而名为入出息是无间转起，似生起他的念而转起，所以应说它适合痴行者。
[244]但在清净解释中说因："以是智境性故是痴对治"为理由。它似不合理。
provided by EasyChat


Evañhi sati so buddhicaritena saha vattabbo siyāti. Kāmañca buddhaguṇādayopi ekantena buddhivisayāeva honti. Te pana visesato saddhaṃ upabrūhayantīti vuttaṃ buddhānussati ādayo.La. Saddhācaritassāti. Paramatthato sukhumatarāni maraṇādīni vipulabuddhīnaṃ eva visayānāma hontīti vuttaṃ maraṇa. La. Buddhicaritassāti. Sesānipanasabbānipīti cattāri bhūta kasiṇāni dve ālokākāsakasiṇāni cattāro āruppācāti dasavidhāni kammaṭṭhānāni. Tatthāpīti tesu dasasu sesa kammaṭṭhānesupi. Puthulaṃ khalamaṇḍalādipamāṇaṃ mohacaritassa sappāyaṃ. Sambādhasmiñhi okāse cittaṃ bhiyyo saṃmohaṃ āpajjatīti. Khuddakaṃ vidatthicaturaṅgulapamāṇaṃ vitakkacaritasseva sappāyaṃ. Mahantañhi vitakkasandhāvanassa paccayo hotīti. Tatthaca vitakkacaritassevāti ettha evasaddo khuddakantipade yujjati. Vitakkacaritassa khuddakameva sappāyaṃ. Na puthulanti. Sabbañcetaṃ ujuvipaccanikavasenaceva atisappāyatāyaca vuttaṃ. Rāgādīnaṃ pana avikkhambhikā saddhādīnañca anupakārikā kusalabhāvanānāma natthītipi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Sabbatthāpīti sabbesupi cattālīsa kammaṭṭhānesu. Parikammabhāvanā labbhateva parikammena vinā ekassapi kammaṭṭhānassa asampajjanato. Dasasukammaṭṭhānesuupacārabhāvanāva sampajjati natthi appanā. Kasmā iti ce. Buddha dhamma saṅgha sīla cāga devatā upasama guṇānaṃ tāva gambhīratāya nānāppakāraguṇā nussaraṇādhimuttatāyagāti hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tattha gambhīra tāyāti etena ekekassapi guṇapadassa gambhīrattā tabbisayo samādhi mahāsamudde sasako viya tattha appanaṃ patvā niccalabhāvena patiṭṭhātuṃ nasakkotīti dasseti. Nānāppakāra guṇānussaraṇādhimuttatāyavāti etena tesaṃ guṇānaṃ atappa niyasabhāvattā ettakeeva guṇapade ṭhatvā appanaṃ pāpessāmīti attano cittaṃ sandhāretuṃpi nasakkotīti dassetīti. Sesesu pana maraṇasaññāvavatthānesu maraṇaṃ tāva sabhāva dhammattā saṃvejanīyadhammattāca itarānica dve sabhāvadhammatāya gambhīrattā appanāya patiṭṭhā nahontīti. Yadievaṃ kasmā lokuttarajjhānāni atigambhīre nibbānasaṅkhāte sabhāvadhamme appanaṃ pāpuṇanti. Dutīyacatutthāruppajjhānānica pathamatatīyāruppa saṅkhāte sabhāvadhammeti. Vuccate, lokuttarajjhānāni tāva visuddhito sammasanañāṇatoca paṭṭhāya anukkamena uparuparipavattānaṃ visuddhibhāvanānaṃ balena atigambhīrepi nibbānasaṅkhāte sabhāvadhamme appanābhāvena patiṭṭhātuṃ sakkonti. Āruppajjhānānica appanāpattasseva pañcamajjhānasamādhissa udayamattāni hontīti ārammaṇasamatikkamanamattakaraṇena sabhāvadhammepi ārammaṇe appanābhāvena patiṭṭhātuṃ sakkontīti. Tatthāpīti tesu samatiṃsaappanākammaṭṭhānesupi. Pañcakajjhāne niyuttāni pañcakajjhāni kāni. Jhānapañcakassa ārammaṇabhāvayogyānīti vuttaṃhoti. Paṭikūlārammaṇānināma atianiṭṭhāni lūkhāni cittarabhijanane paridubbalāni hontīti na tāni attani cittaṃ rocetvā thapetuṃ sakkonti. Tasmā vitakkena vinā cittaṃ tattha ekaggaṃ hutvā na tiṭṭhati. Vitakkabaleneva tiṭṭhatīti vuttaṃ dasaasubhā.La. Pathamajjhānikāti. Yadievaṃ kathaṃ tesu somanassajjhānaṃ hotīti nīvaraṇasantāpaṃ pahānabalenaceva taṃ taṃ ānisaṃsadassana ñāṇabalenaca.

我来为您翻译这段巴利文：
如是若然,他应与慧行一起说。虽然佛德等也一向是慧境,但它们特别增长信故说"佛随念等适合信行者"。因为胜义微细的死等只是广慧者的境,所以说"死等适合慧行者"。"但其余一切"即四大种遍、二光明虚空遍、四无色,共十种业处。"其中也"即在彼十种余业处中也。宽广打谷场等量适合痴行者,因为在狭窄处心更入迷乱。小一搩四指量只适合寻行者,因为大是寻奔驰的缘。其中"只适合寻行者",这里"只"字合于"小"字。对寻行者只小适合,非宽广。一切这些是依正对治和极适合性而说。但在义释中也说:"没有不镇伏贪等、不助益信等的善修习。"
"在一切中也"即在一切四十业处中也。必定得遍作修习,因无遍作任一业处也不成就。在十业处中只成就近行修习,无安止。若问为何?因为在义释中说:"因佛法僧戒舍天寂止诸德的深性和倾向随念种种德故。"其中"因深性"以此显示因每一德句深故,缘彼定如小兔在大海中,不能到达彼处安止而住立不动。"或因倾向随念种种德"以此显示因彼等德不可究竟性,不能摄持自心说"我只住此德句将得安止"。但在其余死想差别中,死首先因自性法性和令人厌离法性,其他二因自性法深性不成为安止住立。若如是,为何出世间禅在极深的称为涅槃的自性法中得安止,第二第四无色禅在称为第一第三无色的自性法中?
说,首先出世间禅从清净和思惟智起以次第上上转起的清净修习力,能在极深的称为涅槃的自性法中以安止性住立。无色禅只是已得安止的第五禅定的生起,以只作超越所缘而能在自性法所缘中以安止性住立。"其中也"即在彼三十安止业处中也。属五禅名为五禅,即说适合作禅五的所缘。名为厌逆所缘因极不可意粗糙在生起心识时极弱,所以它们不能使心喜乐而住立于自身。所以无寻心不能一境住立于彼,只以寻力住立,故说"十不净等是初禅"。若如是,如何在彼等中有悦禅?以断除盖热恼力和见彼彼功德智力。;

 Byādhidukkhapīḷitassa rogino vamanavirecanapavattiyaṃ viya bahuṃ dāni vettanaṃ labhissāmīti ānisaṃsadassāvino pupphacchaṭṭakassa gūtharāsidassane viya cāti daṭṭhabbaṃ. Mettādayo tayo brahmavihārā domanassasamuṭṭhitānaṃ byāpādavihiṃ sāaratīnaṃ nissaraṇabhūtā hontīti na te kadāci somanassena vinā appanaṃ pāpuṇantīti vuttaṃ mettādayo tayo catukkajjhānikāti. Upekkhā pana sattesu sabbaso udāsinapakkhe ṭhatvā bhāvitabbattā kadācipi upekkhāvedanāya vinā appanaṃ napāpuṇātīti vuttaṃ upekkhāpañcamajjhānikāti. Cattāropanaāruppāti kasiṇugghāṭimākāsādīni cattāri āruppārammaṇāni. Sabbatthāpīti sabbesupi cattālīsakammaṭṭhānesu. Yathārahanti taṃtaṃārammaṇānurūpaṃ. Ārammaṇena vinā parikammaṃnāma na sijjhati. Ārammaṇassa suṭṭhu daḷhavibhūtagahaṇasaṅkhātena uggahena vinā ārammaṇasampatti nāma natthi. Asatica ārammaṇasampattiyā upacārajjhānaṃpi tāva na sampajjati. Pageva appanājhānanti vuttaṃ parikammanimittaṃ.La. Labbhantevāti. Tattha sabbatthāpīti sabbesupi cattālīsakammaṭṭhānesu. Yathārahanti taṃtaṃkammaṭṭhānānurūpaṃ. Pariyāyenāti idaṃ pana kassaci ārammaṇassa cakkhunā passantasseva avibhūtatarattā vuttaṃ. Yattha pana pathamaṃ sabhāvadhammaṃ gaṇhitvā pacchā tādise tadākāre taṃsaṇṭhāne paññattārammaṇe upacārovā appanāvā pavattati. Tattheva paṭibhāganimittaṃnāma labbhatīti vuttaṃ paṭibhāga nimittaṃpanātiādi. Vuttamevatthaṃ daḷhaṃ karonto tatthahītiādimāha. Evaṃ samathakamme pathamaṃ uggahakosallaṃ dassetvā idāni ādito paṭṭhāya bhāvanāvidhānaṃ dassento kathantiādi māha. Nimittaṃ uggaṇhantassāti ārammaṇassa yathā saṇṭhitaṃ ākāraṃ citte uparupari vibhūtaṃ katvā gaṇhantassa samanupassantassa. Sācabhāvanāti uggahaṇākārena pavatta javanavīthiparaṃparasaṅkhātā sā cittabhāvanā parikammabhāvanā nāma. Punappunaṃ karaṇavasena vaḍḍhanākārasaṇṭhitattā. Samuggahitaṃ hotīti vatvā yathā suṭṭhu uggahitaṃ samuggahitaṃnāma hoti taṃ dassetuṃ cakkhunāpassantassevamanodvārassa āpātamāgatanti vuttaṃ. Tattha manodvārassaāpātamāgatanti cakkhūni nimmilitvāvā aññasmiṃ ṭhāne ṭhatvāvā āvajjantassa cakkhunā diṭṭhasadisaṃ manodvāre paccupaṭṭhitaṃ hoti. Uggahanimittaṃnāma. Suṭṭhu avinassamānaṃ katvā gahitattā. Sāca bhāvanā samādhiyati. Na tāva bhāvanantarabhāvaṃ pāpuṇātīti adhippāyo. Tathā samāhitassāti tena matthakapattena parikammasamādhinā samāhitassa etassa yogino. Tatoparanti uggahanimittuppatti to paraṃ. Bhāvanamanuyuñjantassa citte sannisinnanti sambandho. Tattha anuyuñjanthassāti nirantaraṃ padahantassa. Tappaṭibhāganti sabhāva dhammabhūtena tena uggahanimittena sadisaṃ. Vatthudhammavimuccitanti meghavalāhakantaratovā rāhumukhatovā nikkhantacandamaṇḍalaṃ viya sabhāvadhammabhūtā uggahanimittato vimuccitvā visuṃ upaṭṭhitaṃ. Tatoyeva paññattisaṅkhātaṃ nimittapaññattiiti kathitaṃ. Bhāvanā mayanti kevalaṃ bhāvanācittabalena pasiddhaṃ. Ālambaṇanti tadeva samuggahitaṃ nimittālambaṇaṃ cittesannisannaṃsamappitaṃhotīti manodvārikacittasantāne sannisinnaṃ niccalabhāvena saṇṭhitaṃ hutvā suṭṭhu appitaṃ pavesitaṃ hoti. Tanti nimittālambaṇaṃ pavuccatīti sambandho.

我来为您翻译这段巴利文：
应见如疾病苦逼迫的病人在吐泻转起时,如见功德者的采花者见粪堆时。慈等三梵住是出离从忧生起的嗔恚害不乐,所以它们从不离悦而得安止,故说"慈等三是第四禅"。但舍因应对有情住于完全舍置分而修习,所以从不离舍受得安止,故说"舍是第五禅"。"但四无色"即遍除虚空等四无色所缘。"在一切中也"即在一切四十业处中。"随宜"即随彼彼所缘。无所缘遍作不成就。无以善确实明显执取称为取的所缘,没有所缘成就。若无所缘成就,首先近行禅也不成就,何况安止禅,故说"遍作相等必定得"。
其中"在一切中也"即在一切四十业处中。"随宜"即随彼彼业处。"依方便"这是因某所缘如以眼见时不太明显而说。但在何处先取自性法后在如是相如是形的施设所缘中转起近行或安止,只在彼处得所谓似相,故说"但似相"等。为坚固已说义而说"其中"等。如是显示止业初取善巧后,现为显示从始修习规则而说"如何"等。"取相者"即在心中一再明显而取、随观所缘如是住立的相。"彼修习"即称为以取相方式转起速行路相续的彼心修习名为遍作修习。因依一再作方式住于增长相。说"被取"后,为显示如何善取名为被取,说"如意门现起如以眼见"。其中"意门现起"即闭眼或住其他处而作意者如以眼见一样现起于意门,名为取相。因善不坏而取故。彼修习得定。意即尚未到达其他修习状态。"如是得定者"即以彼达顶点的遍作定得定的此瑜伽行者。"此后"即从取相生起后。结合：在修习心安住。其中"修习"即无间精进。"彼似"即与彼自性法的取相相似。"离开事法"即如从云团间或罗睺口出的月轮一样,离开自性法的取相而别别现起。正因此说为称为相施设。"修所成"即只由修习心力成就。结合：此已取的相所缘在心安住、等持,即在意门心相续中安住,以不动方式建立而善入、进入。结合：彼相所缘被说。

 Yasmā candamaṇḍalādikassa viya tassa nimittālambaṇassa parisuddhapariyodātabhāvena upaṭṭhitatānāma kilesamalavikkhambhanena parisuddhapariyodātabhāvaṃ patvā obhāsajātassa cittassa vaseneva hoti. Na tassa ālambaṇassa vasena. Nahi paññatti dhamme tādiso guṇonāma upalabbhatīti. Tasmā paṭibhāga nimitte samuppanne nīvaraṇasaṅkhātānaṃ paṭibandhakadhammānaṃ vikkhambhitatā siddhā hotīti vuttaṃ tatopaṭṭhāyātiādi. Paṭibandhanti nīvārenti nissaraṇapakkhikaṃ cittaṃ pātentīti paṭibandhā. Nīvaraṇa dhammā. Visesena pahīnā paṭibandhā etāyāti paṭibandhavippahīnā. Samāsevantassāti suṭṭhu āsevantassa. Sattavidhaṃ nimitta rakkhaṇavidhānaṃ sampādetvā cakkavattigabbhaṃ viya suṭṭhu rakkhitvā punappunaṃ bhāvanāvasena sevantassāti attho.

Āvāso gocaro bhassaṃ, puggalo bhojanaṃ utu;

Iriyāpathoti satte te, asappāye vivajjaye.

Sappāye satta sevetha, evañhi paṭipajjato;

Nacireneva kālena, hoti kassaci appanāti hi vuttaṃ.

Rūpāvacarapathamajjhānaṃappetīti kāmataṇhāya visayabhāvaṃ atikkamitvā sātisayaṃ saṇhasukhumabhāvappattaṃ upacārajjhānato sataguṇenavā sahassaguṇenavā thiratarajjhānaṅgayuttaṃ rūpāvacara saṅkhātaṃ pathamajjhānaṃ tasmiṃ nimitte anupavisitvā viya vattatīti attho. Tameva pathamajjhānaṃ vasībhūtaṃ katvāti sambandho. Pañcasu vasītāsu pana pathamajjhānato vuṭṭhāya pathamaṃ vitakkaṃ āvajjati. Tato vicāraṃ. Tato pītiṃ. Tato sukhaṃ. Tato samādhiṃ. Tato puna vitakkaṃ. Tato vicāranti evaṃ punappunaṃ jhānaṅgāni āvajjantassa yadā taṃtaṃjhānaṅgālambaṇā cittavārā antarantarā katipayabhavaṅgehi antaritā hutvā nirantarabhūtā viya pavattanti. Tadā āvajjana paccavekkhana vasitāyo vasībhūtānāma honti. Etā pana sabbaññubuddhānaṃ matthakappattā honti. Tesañhi yamakapāṭi hāriyādikālesu lahukapavattiṃ icchantānaṃ taṃtaṃjhānaṅgā rammaṇācittavārāpi catupañcajavanikāeva pavattanti. Antarabhavaṅgānipi pacchimavārassa upacāra bhūtāni bhavaṅga calana saṅkhātāni dveeva pavattanti. Yattha aparaṃ jhānaṅgaṃ āpāta māgacchati. Nahi ārammaṇe āpātaṃ anāgate bhavaṅgaṃ calati. Naca vinā bhavaṅgacalanena āvajjanuppattināma atthīti. Thapetvā sabbaññubuddhe aññesaṃ vasibhāvapattānaṃpi antarantarā bhavaṅgacāre gaṇanānāma natthīti paṭisambhidāmaggaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Visuddhimagge pana ayaṃ pana matthakappattāvasī bhagavato yamakapāṭihāriyakāle labbhati. Aññesaṃvā evarūpe kāleti vuttaṃ. Jhānassa sīghataraṃ samāpajjanasamatthatā samāpajjanavasīnāma. Teneva hi pāḷiyaṃ samāpajjane dandhāyitattaṃ natthīti vuttaṃ. Esanayo sesāsupīti. Tathā samāpajjitaṃ jhānaṃ accharāmattādivasena atiparittakaṃpi khaṇaṃ thapetuṃ samatthatā adhiṭṭhānavasīnāma. Samāpajjitajjhānato sīghataraṃ vuṭṭhātuṃ samatthatā vuṭṭhānavasīnāma. Paccavekkhanavasī pana āvajjanavasiyā siddhāya siddhāeva hotīti.

Vibhāvaniyaṃ pana

Yattakaṃ kālaṃ icchati. Tattakaṃ cirataraṃ jhānaṃ thapetuṃ samatthatā adhiṭṭhānavasitānāmātipi vuttaṃ. Tathā paricchinna kālato anto avuṭṭhahitvā yathāparicchinnakālavaseneva vuṭṭhānasamatthatā vuṭṭhānavasitānāmāti. Taṃpi yujjatiyeva.


我来为您翻译这段巴利文：
因为如月轮等,彼相所缘的清净光明现起是以镇伏烦恼垢而到达清净光明性生起光明的心力,不是彼所缘力。因为在施设法中不得如是功德。所以似相生起时成就称为盖的障碍法的镇伏,故说"从此"等。障碍即障碍、令倾堕出离分的心为障碍,即盖法。以此特别断障碍为离障碍。"修习"即善修习。意为成就七种护相规则如善护转轮王胎一样,依再再修习而修习。
如说：
"住处与行处、言论及人众、
饮食与气候、威仪七种法、
不宜当远离、适宜当亲近。
如是而行者、不久证安止。"
"入色界初禅"意即超越欲爱的境界,得殊胜微细性,以较近行禅百倍或千倍更坚固禅支相应,称为色界初禅,似入彼相而转。结合：使正彼初禅自在。在五自在中,从初禅出定后首先转向寻,然后伺,然后喜,然后乐,然后定,然后再寻,然后伺,如是再再转向禅支时,当缘彼彼禅支的心路被间隔几个有分而似无间转起时,则转向观察自在名为自在。这些在正等觉者达到顶点。因为他们在双神变等时欲轻快转起时,缘彼彼禅支的心路只转起四五速行。中间有分也只转起成为最后路近行的称为有分波动的二个。在此另一禅支来现起。因为所缘未现起时有分不波动。无有分波动则无转向生起。在无碍解道义释中说：除正等觉者,其他得自在者的间隔有分路没有计数。但在清净道论中说："此达顶点自在在世尊双神变时得,或其他如是时"。能迅速入定为入定自在。正因此在圣典中说："在入定中无迟钝"。此理在其余中也是。能令如是入定的禅住立弹指顷等极短时为决意自在。能从入定禅迅速出定为出定自在。但观察自在在转向自在成就时即成就。
但在清净解释中也说："能令禅住立欲多久时即多久时为决意自在。如是不于限定时内出定而能依限定时出定为出定自在。"那也合理。;


Pāḷiyañhi pathamajjhānaṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ adhiṭṭhāti. Adhiṭṭhānāya dandhāyitattaṃ natthītiādinā sīghataraṃvā hotu. Cirataraṃvā. Yattakaṃ kālaṃ jhānaṃ thapetuṃvā yattake kāle tato uṭṭhātuṃvā icchati. Tattakaṃ kālaṃ anūnaṃvā anadhikaṃvā katvā adhiṭṭhātuṃvā vuṭṭhātuṃvā samatthatāpi dassitāyeva hotīti. Evañcasati vuṭṭhānavasitāpi adhiṭṭhānavasitāya siddhāya siddhāevāti tāsaṃ dvinnaṃ visesakappanāpi nippayojanā hotīti daṭṭhabbā. Vasanaṃ vasī. Samatthatāti attho. Issara bhāvoti vuttaṃ hoti. Vasīeva vasitā. Yathā devoeva devatāti. Katvā padahatoti sambandho. Vitakkādikaṃ oḷārikaṅgaṃ pahānāyāti ettha pathamajjhānaṃ tāva vasībhūtaṃ katvā ṭhitassa vitakko oḷārikato upaṭṭhāti. Tadā ahovatame avitakkaṃ jhānaṃ assāti evamassa ajjhāsayo saṇṭhāti. Tadā avitakkaṃ jhānaṃ samāpajjissāmīti puna tasmiṃ paṭibhāganimitte parikammaṃ karontassa sā bhāvanā vitakkavirāgabhāvanānāma hoti. Sāpi yāva vitakke nikanti na pariyādiyati, tāva parikammabhāvanānāma. Pariyādinnāya pana vitakkanikantiyā upacāra bhāvanānāma hoti. Esanayo sesajjhānupacāresupi. Evaṃ taṃtaṃjhānaṅgavirāgabhāvanābalena vitakkādikassa oḷārikassa tassa tassa jhānaṅgassa pajahanatthāya. Vicārādisukhumaṅguppattiyāti vicārādīnaṃ sukhumānaṃ catunnaṃ tiṇṇaṃ dvinnaṃ puna dvinnaṃvā jhānaṅgānaṃ tena tena vitakkādinā oḷārikena aṅgena vinā puna uppattiyā. Pāhatoti padahantassa. Padhānanāmakaṃ ātāpavīriyaṃ karontassāti attho. Dutīyajjhānādayoti dutīyajjhānādīni sesarūpāvacarajjhānāni. Yathārahanti idaṃ dvāvīsakammaṭṭhānesu dutīyajjhānādīnaṃ anurūpāni kasiṇaānāpāṇāni sandhāya vuttaṃ. Avasesesu pana aṭṭhārasakammaṭṭhānesu yasmā arūpajjhānāni nāma ārammaṇātikkamanavaseneva pavattanti. Tadatikkamanatthañca kasiṇugghāṭanaṃnāma hoti. Tasmā yesu tadugghāṭanaṃ sambhavati. Tāniyeva kasiṇāni dassetuṃ ākāsavajjitakasiṇesūti vuttaṃ. Ākāsakasiṇañhi ugghāṭīyamānaṃpi ākāsa meva hotīti natthi tattha tadatikkamanasambhavoti. Ugghāṭetvāti yathādiṭṭhe kasiṇanimitte kasiṇanimittasaññaṃ akatvā tattha ākāsaṃ anantaṃ ākāsaṃ anantanti ākāsasaññaṃ pavattentassa citte taṃkasiṇanimittaṃ antaradhāyati. Tappamāṇaṃ ākāsameva upaṭṭhāti. Evaṃ kasiṇasaññāvidhamanena ākāsasaññāpavattanenaca yaṃkiñci kasiṇaṃ ugghāṭetvā viyojetvāti attho. Laddhaṃ ākāsaṃ ārabbhāti pāṭṭhasesena sambandho. Esanayo pathamā ruppaviññāṇantiādīsupi. Anantavasenāti anantaṃ ākāsanti evaṃ pavattamanasikāravasena. Santametaṃ paṇītametanti parikammaṃ karontassāti ettha tathā sambhāvetvā parikammaṃ karontassapi ārammaṇassa samatikkantattā upari jhānaṃ hotiyevāti vuttaṃ catutthāruppamappetīti. Parikammaṃkatvāti so bhagavā itipi arahantiādinā samanussaraṇaparikammaṃ katvā. Tasminti tasmiṃ buddhaguṇādike ālambaṇe. Bhūmatthe cetaṃ bhummavacanaṃ. Nimitteti tassa ārammaṇassa ākārasaṅkhāte nimitte. Bhāvalakkhaṇe cetaṃ bhummavacanaṃ. Sādhukamuggahiteti ārammaṇassa vibhūtatara vasenavā cittassa tasmiṃ ninnapoṇapabbhāravasenavā suṭṭhu uggahite. Upacāroca sampajjati ariyasāvakānaṃ diṭṭhasaccānanti adhippāyo. Itaresaṃpi vā maraṇasaññāvavatthānesūti.

我来为您翻译这段巴利文：
因为在圣典中"初禅随欲随所欲随所欲时决意。在决意中无迟钝"等以迅速或长久。欲令禅住立多久时或欲从彼出定多久时,即显示能令不少不多作决意或出定的能力。若如是则出定自在也在决意自在成就时成就,应见它们二者的差别也无用。住为自在,意即能力。即说自在性。自在即自在性,如天即天性。结合：作精进。
"为断寻等粗支"此中首先对已成初禅自在而住者,寻现为粗。那时"啊!愿我有无寻禅"如是他的意乐建立。那时"我将入无寻禅"再对彼似相作遍作时,彼修习名为离寻修习。它也只要对寻的欲求未尽,即名为遍作修习。但寻欲求已尽时名为近行修习。此理在其余禅近行中也是。如是依彼彼禅支离欲修习力为断彼彼粗的寻等禅支。"伺等细支生起"即无彼彼寻等粗支而再生起伺等细的四三二二禅支。"精进"即作名为精进的炽勤精进的意思。"第二禅等"即第二禅等其余色界禅。"随宜"这是就二十二业处中第二禅等适合的遍、入出息而说。但在其余十八业处中因为名为无色禅是依超越所缘而转起,为超越彼而有名为遍除。所以为显示在何处有彼除,说"在除虚空遍中"。因为虚空遍虽被除也只是虚空,所以彼处无有超越可能。
"除去"即对如所见遍相不作遍相想而在彼转起"虚空无边虚空无边"的虚空想时,在心中彼遍相消失,同量虚空现起。如是以除遍想和转起虚空想而除去、分离任何遍的意思。结合："缘所得虚空"。此理在"第一无色识"等中也是。"以无边方式"即以"虚空无边"如是转起作意方式。"对'此寂静此胜妙'作遍作者"此中说"入第四无色"是即使对如是思惟作遍作者因超越所缘而有上禅。"作遍作"即彼世尊以"如是是阿罗汉"等作随念遍作。"于彼"即于彼佛德等所缘。这是处格表示依主格。"于相"即于彼所缘相状的相。这是处格表示性相。"善取"即依所缘更明显或依心对彼倾向趋入而善取。意即"近行成就于圣弟子见谛者。或于其他死想差别者中也是"。

 Etthaca nīvaraṇavikkhambhanena jhānaṅgapātubhāvenacaupacārasampadā veditabbā. Evaṃ cattālīsakammaṭṭhānesuyathārahaṃsamathajjhānānaṃ pavattiṃ dassetvāidānitesusamathajjhānesukasiṇajjhānānaṃ nisandabhūtaṃabhiññā pavattiṃ dassetuṃ abhiññāvasenapavattamānantiādi vuttaṃ. Tattha yo katādhikāro hoti. Āsannabhave samathajjhānesu katābhiyogovā hoti, pūritabodhisambhāro mahāpurisa jātikovā. Tassa aṭṭhavidhesu navavidhesuvā samathajjhānesusijjha mānesu abhiññāpi sijjhatiyeva. Rūpajjhānamattesupi sijjhantesu sijjhati yevātipi vadanti. Teneva hi aṭṭhasāliniyaṃ visuddhimaggeca āruppajjhānānaṃpaccayabhāvaṃanupagatassapiākāsakasiṇajjhānassa abhiññāpādakatāsambhavo vuttoti. Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ pana nahi aṭṭhasu samāpattīsu cuddasahākārehi ciṇṇavasībhāvaṃ vinā upari abhiññādhigamo hotīti vuttaṃ. Taṃ pana thapetvā purisa visese avasesānaṃ bahūnaṃ ādikammikakulaputtānaṃ sādhāraṇavasena vuttanti yuttaṃ. Teneva hi visuddhimagge imehi pana cuddasahi ākārehi cittaṃ aparidametvā pubbe abhāvitabhāvano ādikammiko yogāvacaro iddhivikubbanaṃ sampādessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti vuttaṃ. Tasmā tādisānaṃ aṭṭhasu samāpattīsu ciṇṇavasībhāvānaṃ abhiññākamme ādikammikakulaputtānaṃ kasiṇā nulomato kasiṇapaṭilomatotiādinā nayena vuttehi cuddasahi ākārehi attano rūpapañcamajjhānacittaṃ paridametvā tikkhaṃ sūraṃ abhinīhārakkhamaṃ katvā idāni iddhivikubbanaṃ karissā mīti ārabhantānaṃ abhiññāvasena pavattamānaṃ pana rūpāvacarapañca majjhānaṃ rūpādīsu chasu ālambaṇesu yathārahaṃ appetīti yojanā veditabbā. Abhiññāpādakapañcamajjhānā vuṭṭhahitvāti abhiññāya pādakatthāya yaṃabhiññājātikaṃ rūpāvacarapañcamajjhānaṃ sabbapathamaṃ samāpajjiyati. Tato bhavaṅgapavattivasena vuṭṭhahitvā. Adhiṭṭhātabbanti adhiṭṭheyyaṃ. Savatthukaṃ satarūpasahassarūpādikaṃ nimmitarūpaṃ. Taṃ adhiṭṭheyyaṃ ādi yassa avatthukassa āvibhāvatirobhāvādikassa kammassāti adhiṭṭheyyādikaṃ. Āvajjitvā parikammaṃkarontassāti ettha iddhividhe tāva yaṃyaṃsatādikaṃ nimmitarūpaṃvā āvibhāvādikaṃ nimmitakammaṃvā nipphādetuṃ icchati. Taṃ taṃ avajjitvā sallakkhetvā sataṃ homi sahassaṃ homītivā sataṃ hotu sahassaṃ hotūtivā idañcidañca hotu evañcevañca hotūtivā parikammaṃ karontassa. Dibbasotādīsu pana yaṃ yaṃ ārammaṇaṃ sotuṃvā passituṃvā jānituṃvā anussarituṃvā icchati. Taṃ taṃ sallakkhetvā asukassa asukānaṃvā saddaṃ suṇomītiādinā parikammaṃ karontassa. Aṭṭhakathāyaṃ pana parikammaṃ katvā puna pādakajjhānasamāpajjanaṃ āgatameva. Yathāha abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya sace sataṃ icchati. Sataṃ homīti parikammaṃ katvā puna abhiññāpādakaṃ jhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhāti. Adhiṭṭhānacittena saheva sataṃ hotīti. Tatthaca ādito pādakajjhānasamāpajjanaṃ parikamma cittassa samādānatthāya hoti. Pacchimaṃ pana abhiññāya anu balappadānatthāyāti. Tathā hi pādakajjhānabalena suṭṭhu samāhitaṃ parikammacittaṃnāma attano visaye abhiññācittagatikaṃ hoti. Pubbenivāsānussaraṇakāle teneva cittena tasmiṃ bhave atītaṃ dhammajātaṃ yāva paṭisandhiyā jānāti. Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ taṃsampayuttaṃ ñāṇaṃ parikammasamādhiñāṇanti vuttaṃ.

我来为您翻译这段巴利文：
此中应知以镇伏盖和现起禅支而近行成就。如是显示四十业处中随宜止禅转起后,现为显示彼等止禅中遍禅的等流为神通转起而说"以神通方式转起"等。其中若有已作加行者,或近有中已修习止禅者,或已圆满菩提资粮的大人种性者,对他在八种九种止禅成就时神通也必定成就。甚至只在色禅成就时也必定成就,也有人这么说。正因此在殊胜义释和清净道论中说未得无色禅为缘者的虚空遍禅也可能成为神通基础。但在长部义释中说"无有不在八等至中以十四行相修习自在而得上位神通"。但那是除了殊胜人外对其余多初业善男子的共同方式而说为适当。正因此在清净道论中说"未以此十四行相调御心,先前未修习的初业瑜伽行者将成就神变,此事无有是处"。
所以对如是在八等至修习自在、在神通业初业的善男子们,以"遍顺遍逆"等方式所说十四行相调御自己的色第五禅心,使锐利勇猛堪能引发后,"现在我将作神变"而开始,应知以神通方式转起的色界第五禅随宜入定于色等六所缘的结合。"从神通基第五禅出定"即从为神通基础而最初入定的具神通种性的色界第五禅,从彼依有分转起方式出定。"应决意"即应决意事。"有事"即百身千身等所化色。彼应决意等是无事的显隐等业的开始。"转向作遍作者"此中首先在神变种若欲生起何等百等化色或显隐等化业,转向彼彼观察后作"我成百我成千"或"成百成千"或"此此当成如是如是当成"的遍作。但在天耳等中若欲闻见知忆何等所缘,观察彼彼后作"我闻某某等之声"等的遍作。但在义释中说作遍作后再入基禅。如说："入神通基禅出定后,若欲百,作'我成百'遍作后再入神通基禅出定而决意。与决意心同时成百。"其中最初入基禅是为摄受遍作心。但后者是为给予神通随力。如是因基禅力善得定的名为遍作心在自境成为如神通心。在忆宿住随念时以正彼心知彼有中过去法乃至结生。正因此在义释中说"与彼相应的智名为遍作定智"。

 Atītaṃsañāṇantipi vuccatīti. Sesābhiññāsupi tassa ñāṇassa visayaviseso yathārahaṃ vattabboti. Therena pana pacchimaṃ pādakajjhānasamāpajjanaṃnāma na sabbesaṃ hoti. Na hi abhiññāsu vasībhāvapattānaṃ puna pādakajjhānena kiccaṃ atthīti katvā taṃ idha nagahitanti daṭṭhabbaṃ. Rūpādīsuālambaṇesuyathārahamappetīti ettha iddhividhañāṇaṃ tāva tekālikabhūtesu chasu ārammaṇesu pavattati. Tañhi rūpādīsu chasu ārammaṇadhammesu yaṃ yaṃ nipphādeti. Taṃ taṃ ārammaṇaṃ katvā pavattati. Pādakajjhānacittaṃ pana kāyagatikaṃ adhiṭṭhahitvā dissamānenakāyena ākāsegamanakāle atītaṃ pādakajjhānacittaṃ ārabbha pavattati. Kāyaṃ cittagatikaṃ adhiṭṭhahitvā adissamānena kāyena gamanakāle paccuppannaṃ rūpakāyaṃ ārabbha pavattati. Tathāpavattamānassa pana tassa ñāṇassa kiñcirūpaṃ ārammaṇa mattaṃ hoti. Kiñci ārammaṇapurejātaṃ. Kiñci vatthārammaṇa purejātaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Anāgate idaṃnāma hotūti adhiṭṭhāna kāle anāgataṃ taṃtaṃrūpadhammaṃ ārabbha pavattatīti. Paccuppanno saddo dibbasotassa ārammaṇaṃ hoti. Atīte sattadivasāni anāgate sattadivasānīti etthantare kāle atītā nāgatapaccuppannabhūtaṃ parassacittaṃ cattārovā khandhā cetopariya ñāṇassa. Cittañhi jānanto taṃ sampayuttadhammaṃpi icchanto jānissatiyeva. Evañca katvā paṭṭhāne kusalā khandhā ceto pariyañāṇassa yathākammupagañāṇassa ārammaṇapaccayena paccayoti ñāṇadvayaṃ ekato katvā vuttaṃ. Etthaca aṭṭhakathāyaṃ tāva paracittassa paccuppannālambaṇatānāma santativasenavā addhā vasenavā yojitā. Yadi hi khaṇikavasena yojeyya. Āvajjane paccuppannaṃ yaṃkiñci ekaṃ cittaṃ āvajjetvā niruddhe javanānipi tadeva āvajjanena saddhiṃ niruddhaṃ atītaṃ gaṇhantīti tāni kālato āvajjanena saha bhinnālambaṇāni nāma honti. Naca aniṭṭhe maggaphalavīthito aññasmiṃ ṭhāne kālamattenāpi tesaṃ tena saha bhinnālambaṇatā aṭṭhakathācariyehi anu matāti. Tasmā īdisesu ṭhānesu paccuppannaṃnāma santativasena addhāvasenaca gahetuṃ yuttanti. Mūlaṭīkāyaṃ pana khaṇikapaccuppanna vaseneva yojitaṃ. Nahi abhidhamme atītārammaṇattikaṃ santati addhānavaseneva vuttanti sakkā vattuṃ. Itarathā paccuppanno dhammo paccuppannassa dhammassa anantarapaccayena paccayo āsevanapaccayena paccayoti vattabbo siyā. Na tu vutto. Atīto dhammo paccuppannassa dhammassa anantarapaccayena paccayo āsevanapaccayena paccayoticceva pana vutto, tasmā āvajjanādīni sabbāni cittāni paccekaṃ attanā khaṇavasena sahuppannāni parassa cittānigaṇhantīti yuttaṃ, naca tāni dhammato bhinnā lambaṇānināma honti. Gahaṇā kārassa abhinnattā. Āvajjanaṃpi hi cittanteva āvajjati. Javanānica cittaṃ cittanteva javanti. Tānica sabbāni cittānieva hontīti. Atītānantara cutito pana paṭṭhāya atītā khandhā khandhupani bandhā nāma gottakasiṇa nimittādikā paññattiyo nibbānañca pubbenivāsañāṇassa ārammaṇaṃ hoti. Paccuppannaṃ rūpārammaṇaṃ dibbacakkhussāti evaṃ rūpādīsu chasu ālambaṇesu yathāraha mappetīti. Idāni abhiññāvasena pavakkhassa tassa pañcamajjhānassa kiccabhedena pabhedaṃ dassetuṃ iddhividhantiādigātha māha. Tattha yaṃ yaṃ adhiṭṭhāti. Yathā yathāca adhiṭṭhāti.

我来为您翻译这段巴利文：
也称为过去分智。在其余神通中也应随宜说彼智的境界差别。但长老说名为后基禅入定非一切人有。因为在神通得自在者无需再以基禅作用,所以见此处不取彼。"随宜入定于色等所缘"此中首先神变智转起于三时的六所缘。因为它在色等六所缘法中生起何等,以彼彼为所缘而转起。但基禅心决意身随心时,以可见身在虚空行时,缘过去基禅心而转起。决意心随身时,以不可见身行时,缘现在色身而转起。但应见如是转起的彼智有某色为单纯所缘,某为所缘前生,某为依处所缘前生。在决意"未来当如是"时,缘彼彼未来色法而转起。
现在声是天耳所缘。在过去七日未来七日间的时间内,过去未来现在的他心或四蕴是他心智的所缘。因为知心者欲知彼相应法时也必定知。如是作已在发趣论中说二智为一:"善蕴以所缘缘为他心智随业趣智的缘。"此中在义释中首先依相续或时分而配合他心的现在所缘性。因为若依刹那配合,转向现在任一心转向后灭时,速行们也取彼与转向一起灭的过去,则它们在时间上与转向成为异所缘。义释师们不许除了道果心路外在其他处它们与彼只以时间成为异所缘。所以在如是处合理以相续方式时分方式取名为现在。但在根本复注中只依刹那现在配合。因为不能说阿毗达摩中过去所缘三法只依相续时分而说。否则应说"现在法以无间缘等无缘为现在法的缘",但未说。只说"过去法以无间缘等无缘为现在法的缘",所以合理一切转向等诸心各各依自己刹那与他心俱生而取。它们也不名为法异所缘,因取相不异。因为转向也转向于心,速行们也速行于心,它们一切也都是心。但从过去无间死去起,过去蕴、蕴相续、姓遍相等施设、涅槃是宿住智的所缘。现在色所缘是天眼的所缘,如是随宜入定于色等六所缘。现为显示彼将说的以神通方式的第五禅依作用差别的差别而说"神变"等偈。其中"决意何何"、"如何如何决意"。;

 Tassa tassa tathā tathāvā ijjhana saṅkhāto vidho koṭṭhāso pakārovā etassāti iddhividhaṃ. Taṃ pana tividhaṃ adhiṭṭhā niddhi vikubbaniddhi manomayiddhi vasena. Tattha attano pakativaṇṇaṃ avijahitvā tasseva sata sahassādi bahubhāva karaṇa vasenavā ākāsagamanādivasena vā bahiddhā nānāvaṇṇa pāṭihāriya dassana vasenavā pavattitā iddhi adhiṭṭhāniddhināma. Pakativaṇṇaṃ pana vijahitvā attānameva kumāravaṇṇanāgavaṇṇādikaṃ katvā dassanavasena pavattitā iddhi vikubbaniddhināma. Attano sarīrabbhantare aññaṃ sabbaso attanā sadisaṃ sarīraṃ nimminitvā nīharitvā dassanavasena pavattitā iddhi manomayiddhināma. Dive bhavaṃ dibbaṃ. Devaloke jātanti attho. Dibbañca taṃ sotañcāti dibbasotaṃ. Devānaṃ uḷārakammanibbattā dūrepi paṭicchannepi ārammaṇasampaṭicchanasamatthaṃ pasādasotaṃ. Dibbasotasadisattā pana idaṃ abhiññāñāṇaṃpi dibbasotanti vuccati. Kasiṇajjhāna saṅkhātenavā dibbavihārena paṭiladdhattā sayañca tasmiṃ dibbavihāre pariyāpannattā dibbañca taṃ sotañcāti dibbasotaṃ. Parassa cittaṃ vijānanti etenāti paracittavijānanaṃ. Tadeva cetopariyāyanti paricchijja jānanti etenāti katvā cetopariyañāṇantipi vuccati. Pubbe nivāso vuccati atītabhavesu attano chasu dvāresu āpātaṃ āgatā suṭṭhu viditā dhammā. Pubbe atītajātīsu gocara nivāsavasena nivasiṃsu attano chadvārikāni cittāni etthāti katvā. Sabbaññubuddhānaṃ pana paresaṃ chadvāragahitāpi dhammā pubbe nivāso hotiyeva, pubbe nivāsassa anussaraṇaṃ pubbenivāsānussati. Idha pana taṃ sampayuttañāṇaṃ adhippetaṃ. Pubbe vuttanayena dibbañca taṃ cakkhucāti dibbacakkhu. Taṃ sadisattā idaṃ abhiññāñāṇaṃpi dibbacakkhūti vuccati. Dibbavihāra vasena paṭiladdhattā sayañca dibbavihārasannissitattā dibbañca taṃ cakkhucāti dibbacakkhu. Yathākammupagañāṇaṃ anāgataṃsañāṇanti imāni dve ñāṇāni imasseva paribhaṇḍañāṇānināma. Nahi tesaṃ paṭilābhatthāya visuṃ cittaparidamanaparikammaṃnāma atthi. Dibbacakkhuñāṇe paṭiladdhe tesaṃpi paṭiladdhattāti. Tattha dibbacakkhunā nirayesu dukkhaṃ devesuvā sukhaṃ anubhavante satte disvā tesaṃ atītaṃ kammaṃ jānissāmīti parikammaṃ karontassa taṃ kammārammaṇaṃ yathākammupagañāṇaṃ pavattati. Tato cavitvā kattha bhavissantīti tesaṃ anāgate pavattiṃ passissāmīti parikammaṃ karontassa tesaṃ anāgatakhandhārammaṇaṃ anāgataṃsañāṇaṃ pavattati. Pubbe nivāsānussati ñāṇaṃ viyaca sabbaṃpi anāgatadhammajātaṃ etassa ārammaṇaṃ hotiyeva. Etañhi attano visaye sabbaññutañāṇagatikanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

Vibhāvaniyaṃ pana

Anāgate sattadivasato paṭṭhāya cittacetasikadhammā dutīyadivasato paṭṭhāya yaṃkiñci ārammaṇaṃ etassa visayoti adhippetaṃ. Tampi yuttaṃviya dissati.

Nahi bhavantarepi anāvatadhamme jānituṃ samatthaṃ etaṃ imasmiṃ bhave anāgatadhamme najānātīti sakkā bhavituṃ. Yathā cetaṃ, tathā pubbenivāsañāṇaṃpi imasmiṃ bhave parasantānagate atītadhammeti. Pāḷiyaṃ pana aṭṭhakathāsuca bhavantaragatadhammehi eva ñāṇadvayaṃ yojitaṃ. Taṃ pana asādhāraṇakālavasena ānubhāvavisesapākaṭatthaṃ yojitanti yuttaṃ siyāti. Gocarabhedoti dasakasiṇādīsu gocaresu samathajjhānānaṃ pavattibhedo.

Samathakammaṭṭhānanayo.



我来为您翻译这段巴利文：
"如是如是"的成就称为种类部分或方式者为神变。它依决意神变、变化神变、意所成神变分三种。其中不舍自己本色而以令彼成百千等多或以虚空行等或以外种种色神变示现方式转起的神变名为决意神变。舍本色而使自己成童子色龙色等以示现方式转起的神变名为变化神变。在自身内造作出另一个一切方面与自己相似的身体拿出以示现方式转起的神变名为意所成神变。
生于天中为天。意即生于天界。天且彼是耳为天耳。即天人殊胜业所生,能领受远和隐蔽所缘的净耳。但因与天耳相似,此神通智也称为天耳。或因由称为遍禅的天住所得,自身也摄入彼天住中,天且彼是耳为天耳。由此了知他心为他心了知。因由此限定了知,也称为他心智。
前住说是过去有中自己六门现起善知的诸法。因自己六门心前于过去生中依境住方式而住于此故。但对正等觉者,他人六门所取的诸法也是前住,忆念前住为前住随念。但此中意为彼相应智。如前说方式天且彼是眼为天眼。因相似于彼,此神通智也称为天眼。因依天住所得,自身也依止天住,天且彼是眼为天眼。随业趣智、未来分智,此二智名为此的附属智。因为为得彼等无有别的调御心遍作。因得天眼智而得彼等故。其中以天眼见地狱受苦或天界受乐的诸有情后,"我将知彼等的过去业"而作遍作者,彼以业为所缘的随业趣智转起。然后"死后将生何处,我将见彼等未来转起"而作遍作者,彼以彼等未来蕴为所缘的未来分智转起。如前住随念智,一切未来法也必定是此的所缘。因为此在自境如一切知智,如在义释中说。
但在清净解释中:
意为"从未来七日起心心所法,从第二日起任何所缘是此境界。"那也似合理。因为能知其他有中未来法者不能说不知此有中未来法。如此智,如是前住智也是此有中他相续中过去法。但在圣典和义释中只配合二智与其他有法。但那合理是为显示不共时和威力差别而配合。"境差别"即止禅在十遍等境中的转起差别。
止业处道。

171. Sabbalokiyamahājanehi yathādiṭṭhaṃ puggalasattaitthi purisādikaṃ nicca dhuva sukha atta nimittañca atikkamitvā visesena passanti etāyāti vipassanā. Kiriyā kammaṃ. Bhāvanāpayogo. Vipassanāya kammaṃ vipassanākammaṃ. Vipassanā eva vā kammanti vipassanā kammaṃ. Vipassanākammassa ṭhānaṃ adhiṭṭhānaṃ bhumīti vipassanākammaṭṭhānaṃ. Khandhādidhammajātaṃ. Vipassanā kammameva vā uttaruttarassa bhāvanā visesassa ānisaṃsavisesassavā ṭhānaṃ āsannakāraṇanti vipassanākammaṭṭhānaṃ. Tasmiṃ vipassanākammaṭṭhāne sattavidhena visuddhi saṅgaho tīṇi lakkhaṇānītiādinā sambandho. Niccasīlameva sayañca dussilyamalato visuddhattā kāyaṃ vācañca tato visodhanato visuddhīti sīlavisuddhi. Subhāvita cittasantānameva sayañca nīvaraṇamalato visuddhattā taṃsamaṅgipuggalañca tato visodhanato visuddhīti cittavisuddhi. Cittasīsena cettha samādhi adhippeto. Dhammavavatthānañāṇasaṅkhātā diṭṭhieva taṃ samaṅgipuggalaṃ sakkāyadiṭṭhimalato visodhanato visuddhīti diṭṭhivisuddhi. Soḷasavidhaṃ aṭṭhavidhaṃ kaṅkhaṃ vitaranti atikkamanti etāyāti kaṅkhāvitaraṇā. Paccayapariggahañāṇaṃ. Sā eva taṃsamaṅgipuggalaṃ ahetu diṭṭhi visamahetudiṭṭhīhi saddhiṃ yathāvuttāhi duvidhāhi kaṅkhāhi visodhanato visuddhīti kaṅkhāvitaraṇavisuddhi. Maggoca amaggoca maggāmaggā. Tattha ñāṇadassanavisuddhādhigamanassa upāyabhūto manasikāravidhivā ariyamaggovā maggonāma. Tassa anupāyabhūto manasikārovā adhimānavatthūnivā amaggonāma. Maggassa maggato amaggassaca amaggato jānanaṃ dassanañca maggāmaggañāṇadassanaṃ. Tameva taṃsamaṅgīpuggalaṃ amagge maggasaññāya visodhanato visuddhīti maggāmaggañāṇadassanavisuddhi nāma. Upari visesaṃ paṭipajjanti etāyāti paṭipadā. Vipassanāparaṃparasaṅkhāto pubbabhāgamaggo. Paṭipadābhūtaṃ ñāṇadassananti paṭipadāñāṇadassanaṃ. Tameva niccasaññādito visuddhattā visuddhīti paṭipadāñāṇadassanavisuddhināma, ariyamaggañāṇasaṅkhāta ñāṇadassanameva sammohamalato visuddhattā visuddhīti ñāṇadassanavisuddhināma. Etthaca sutamayādivasena siddhaṃ anumāna ñāṇaṃpi ñāṇamevāti taṃ paṭikkhipitvā atthapaccakkhañāṇameva gahetuṃ sabbattha dassanagahaṇaṃ katanti veditabbaṃ. Lakkhīyanti sallakkhīyanti ime aniccāevāti ekantena vinicchīyanti dhammā etenāti lakkhaṇaṃ aniccatā eva lakkhaṇanti aniccalakkhaṇaṃ. Pubbapade bhāvapaccayalopo. Aññohi anicco, aññā aniccatāti. Tattha yathāgamanakriyāyogena puriso gatoti vuccati. Na pana gamana kriyā puriso. Naca puriso gamanakriyā. Aññā hi kriyā, añño puriso. Tathā aniccatāyogena sabbo saṅkhatadhammo aniccoti vuccati. Na pana aniccatā so dhammo, naca so dhammo aniccatā. Aññā hi aniccatā, añño so dhammoti. Katamā pana sā aniccatāti. Vipariṇāmā kāro. Jīraṇākāro bhijjanākāroti vuttaṃ hoti. Taṃ pana ākāraṃ disvā tadākāravante dhamme ñāṇaṃ pavattati ayaṃ dhammo aniccoti. Tasmā sā aniccatāyeva idha lakkhaṇantipi vuccatīti. Esanayo sesesupi dvīsu. Tattha pana abhiṇhasaṃpaṭipīḷanākāro dukkhatānāma. Avasavattanākāro anattatānāmāti. Yathāvuttāya pana aniccatāya saha aniccassa dhammassa aniccena vā dhammena saha aniccatāya anuanupassanā aniccānupassanā. Esa nayo sesāsupi dvīsu.

我来为您翻译这段巴利文：
以此特别观照超越一切世间凡夫如所见的人、有情、女人、男人等常、恒、乐、我相为毗婆舍那。作业。修习加行。毗婆舍那的业为毗婆舍那业。或只毗婆舍那为业即毗婆舍那业。毗婆舍那业的处所、依处、地为毗婆舍那业处。蕴等法。或只毗婆舍那业是上上修习殊胜或功德殊胜的处所近因为毗婆舍那业处。
结合：于彼毗婆舍那业处中以七种清净摄、三相等。只是常戒,自身离恶戒垢清净且由此清净身语为戒清净。只是善修心相续,自身离盖垢清净且由此清净具彼者为心清净。此中依心为首意为定。称为法差别智的见,由此清净具彼者离有身见垢为见清净。由此超越度过十六种八种疑为度疑。缘摄智。正彼由此清净具彼者离无因见、邪因见及如所说二种疑为度疑清净。道与非道为道非道。其中作为证得智见清净方便的作意方式或圣道名为道。作为其非方便的作意或增上慢事名为非道。了知见道为道、非道为非道为道非道智见。正彼由此清净具彼者离非道道想为道非道智见清净。由此上进殊胜为行道。称为毗婆舍那相续的前分道。行道的智见为行道智见。正彼离常想等清净为行道智见清净。称为圣道智的智见离愚痴垢清净为智见清净。
此中应知为取唯现见义,于一切处作见的获取而遮止依闻所成等方式成就的推理智也是智。由此决定确知"此等是无常"诸法为相,无常性即相为无常相。前分词省略有体词缀。因为无常者异,无常性异。其中如依行走作用说人行走,但行走作用非人,人非行走作用,因为作用异,人异。如是依无常性说一切有为法无常,但无常性非彼法,彼法非无常性,因为无常性异,彼法异。但何为彼无常性?变异相、衰老相、破坏相是所说。但见彼相后,智于具彼相诸法转起"此法无常"。所以彼无常性在此也称为相。此理在其余二者中也是。其中数数逼迫相名为苦性,无自在相名为无我性。但如所说无常性与无常法或无常法与无常性一再随观为无常随观。此理在其余二者中也是。

 Yāva sarīre dhammānaṃ tividhalakkhaṇayuttatā attano ñāṇena paññāyati. Tāva tesu tividhalakkhaṇavibhāvanavasena punappunaṃ masanaṃ āmasanaṃ sammasanaṃ. Sammasanākārena pavattaṃ ñāṇaṃ sammasanañāṇaṃ. Udayo vuccati taṃtaṃ khaṇānurūpaṃ taṃtaṃ paccayānurūpañca navanavānaṃ dhammānaṃ pātu bhāvo ceva uparupari vaḍḍhanañca. Vayo vuccati yattha yattha laddhapaccayā navanavā dhammā pātubhavanti ceva vaḍḍhantica. Tattha tattha aladdhapaccayānaṃ purāṇadhammānaṃ antaradhānaṃ. Samūha santativasena pana udayapakkhassavā vayapakkhassavā samanupassanañāṇaṃ udayabbayañāṇaṃ. Tesu pana dvīsu pakkhesu udayakoṭṭhāsonāma uparupari pākaṭo hutvā āgacchati. Vayakoṭṭhāso pana apākaṭo. So eva ca aniccatāya paramā koṭīti tasseva suṭṭhutaraṃ samanupassanañāṇaṃ bhaṅgañāṇaṃ. Bhaṅge diṭṭhe evaṃ bhijjanasabhāvānaṃ dhammānaṃ anekasahassasoka dukkhavatthubhāvena tathā tathā bhāyitabbapakārasamanupassanañāṇaṃ bhayañāṇaṃ nāma. Loke pana kiñci bhayavatthuṃ passantāpi āsanne aññasmiṃ paṭisaraṇe sati na bhāyanti. Asati eva bhāyanti. Evaṃ bhāyitabbānaṃ tesaṃ sabbaso aññapaṭisaraṇābhāvadassanaṃ ādīnavañāṇaṃ nāma. Kutoci paṭisaraṇābhāvena tehi ukkaṇṭhatākāra sahitaṃ vipassanāñāṇaṃ nibbidāñāṇaṃnāma. Nibbindīyamānehi tehi attānaṃ vimuccituṃ ajjhāsayasahitaṃ vipassanāñāṇaṃ muccitukamyatāñāṇaṃ nāma. Suṭṭhu muccituṃ icchantassa sīghaṃ muccanatthaṃ tesaṃ dhammānaṃ cattālīsāya ākārehi anekādīnavarāsi bhāva paṭisaṅkhānavasena suṭṭhuvipphārataraṃ pavattamānaṃ vipassanā ñāṇaṃ paṭisaṅkhāñāṇaṃ nāma. Tesaṃ pana anekādīnavarāsibhāve suṭṭhu diṭṭhe saṅkhāresu nikantiyā pariyādinnāya idāni muccanupāyo laddhoti adhimattabyāpāraṃ akatvā samena vāyāmena saṅkhāre pariggaṇhantassa saṅkhārapariggahe majjhattākārasahitaṃ saṅkhāresuvā bhayañca nandiñca pahāya udāsinabhāvasahitaṃ vipassanāñāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃnāma. Upari maggappavattiṃ vahituṃ samatthabhāvena magguppattiyā anulomehi thāmabalehi sampannaṃ vipassanāñāṇaṃ anulomañāṇaṃ nāma. Heṭṭhimānaṃvā ñāṇānaṃtaṃ anulomaṃ hoti lakkhaṇattayassa suṭṭhutaraṃ vibhāvanato. Uparimaggassavā anulomaṃ hoti tassa parikammabhāvato, padaṭṭhānattācātipi anulomañāṇaṃ nāmāti. Atta jīvasuññatādassana balena khandhesu kilesabandhanato vimuccamāno maggo suññatāvimokkho nāma. Saṅkhārānaṃ yāni nimittāni kilesānaṃ avassayo hoti. Tāni vidhamitvā sabbaso dhammānaṃ anātha bhāva dassana balena vimuccamāno maggo animittovimokkho nāma. Saṅkhāresu sabbaso assāsābhāva dassanabalena vimuccamāno maggo appaṇihitovimokkhonāma. Suññatānupassanāti anattānupassanā. Sā hi dhammānaṃ samūhaghana santatighana kiccaghana ārammaṇaghanesu taṃtaṃghana vinibbhujjana vasena pavattattā attā iti gahetabbassa kassaci sārassa abhāvānupassanato suññatānupassanāti vuccati. Animittā nupassanāti aniccānupassanā. Sāpi hi santati vicchedana vasena pavattattā ahanti gahitassa nimittassa vidhamanato animittānupassanāti vuccati. Apaṇihitānupassanāti dukkhā nupassanā.

我来为您翻译这段巴利文：
只要身中诸法具三相为自己智所了知,即对彼等以显明三相方式再再触摸、抚摸、遍摸。以遍摸行相转起的智为遍摸智。生起说是随彼彼刹那、随彼彼缘而新新诸法的显现及上上增长。灭没说是在何处何处得缘的新新诸法显现及增长,在彼彼处不得缘的旧法消失。但依集或相续随观生分或灭分的智为生灭智。
在彼二分中生分上上明显而来。但灭分不明显。正彼是无常性的最高极,所以对正彼更善随观的智为坏智。见坏时如是以诸破坏性法为千百忧苦事而如是如是随观应怖相的智名为怖畏智。但在世间见任何怖畏事时,若在近处有其他依怙则不怖,唯无依怙才怖。如是见应怖彼等一切无其他依怙为过患智。以无任何依怙而对彼等具厌离行相的毗婆舍那智名为厌离智。对正被厌离彼等具欲解脱自己意乐的毗婆舍那智名为欲解脱智。善欲解脱者为速解脱以四十行相观察彼等诸法为众多过患聚,以更善广大方式转起的毗婆舍那智名为思察智。
但善见彼等为众多过患聚时,对诸行欲求已尽,"现在已得解脱方便"而不作过分加行,以平等精进摄取诸行,具对诸行摄取的舍相,或于诸行舍断怖畏与喜悦而具平等性的毗婆舍那智名为行舍智。以能运载上位道转起的状态,具道生起适应的力量威力的毗婆舍那智名为随顺智。或对下位诸智彼随顺,因更善显明三相。或对上位道随顺,因是彼遍作及足处,故名为随顺智。
依见无我我命空的力量,从诸蕴烦恼缚解脱的道名为空解脱。破除诸行中任何为烦恼所依的相,依一切见诸法无依护的力量解脱的道名为无相解脱。依见诸行中一切无慰安的力量解脱的道名为无愿解脱。空随观即无我随观。因为彼依破除诸法中集聚密、相续密、作用密、所缘密中彼彼密而转起,故从随观无任何可取为我的实质而称为空随观。无相随观即无常随观。因为彼也依破相续而转起,从破除所取"我"的相而称为无相随观。无愿随观即苦随观。

 Sāpi hi mahāādīnavarāsi bhāva vibhāvanavasena pavattattā idaṃ mama etaṃ mamāti gahetabbassa kassaci paṇihita guṇassa abhāvānupassanato appaṇihitānupassanāti vuccatīti. Pātimokkhasaṃvarasīlanti vinayapaññattisīlaṃ. Tañhi sabbalo kiyasīlānaṃ jeṭṭhakattā patica hoti. Catubhūmakakusalānaṃ ādipabhavabhūtattā mukhañca. Iti patimukhaṭṭhena pātimokkhanti vuccati. Tamevaca dussilyamaggassa saṃvaraṇato pidahanato saṃvaroti vuccatīti. Yesaṃ dhammānaṃ uppattiyā cakkhādīni indriyāni viphanditāni honti. Lolāni honti. Tadanubandhāca akusaladhammā uppajjanti. Tesaṃ uppatti maggassa saṃvaraṇavasena pavattamānā sati indriya saṃvaronāma. So eva sīlanti indriyasaṃvarasīlaṃ. Ājīvanti jīvitaṃ kappenti etenāti ājīvo. Paccayapariyesanavāyāmo. Soyeva buddhapaṭikuṭṭhehi pupphadānādīhi micchāpayogehi tividhakuhanavatthuhica parisuddhattā ājīvapārisuddhināma. Sā eva sīlanti samāso. Tathārūpena parisuddhena bhikkhācārādinā payogena paṭiladdhānaṃ paccayānaṃ paṭiggahaṇa paribhuñjanakālesu sammohassa gedhassa madassa pamādassaca pahānatthaṃ taṃtaṃpayojanamariyādaṃvā paṭikūlalakkhaṇaṃvā dhātumattalakkhaṇaṃvā pariggahaṇa paccavekkhanavasena pavattaṃ paccayasevane paṭisaṅkhāñāṇaṃ paccaya sannissitasīlaṃnāma. Parisujjhatīti parisuddhi. Parisuddhieva pārisuddhi. Sā eva sīlanti samāso. Cattāri pārisuddhisīlānīti catupāri suddhisīlaṃ. Cittavisuddhīti ettha cittasaddena samādhi niddiṭṭhoti vuttaṃ duvidhopisamādhi cittavisuddhināmāti. Lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhāna vasenāti ettha dhammānaṃ paccattasabhāvo lakkhaṇaṃnāma. Aggissa uṇhattaṃ viya. Tena sabhāvena sādhetabbaṃ kiccaṃvā sādhanapaccayā paṭiladdhaguṇasaṅkhātā sampattivā rasonāma. Aggissa parivācana jotanāni viya. Sā eva sampattivā kāriyasaṅkhātaṃ phalaṃvā paccupaṭṭhānaṃnāma. Aggissa dhūmo viya. Attano uppattiyā asādhāraṇapaccayasaṅkhātaṃ āsannakāraṇaṃ padaṭṭhānaṃnāma. Tesaṃ vasena nāmassaca rūpassaca pariggaho ñāṇena paricchinditvā gahaṇaṃ nāmarūpavavatthānaṃ diṭṭhivisuddhināma. Etthaca pariggaho duvidho saṅkhepa pariggaho vitthārapariggahoti. Tattha ajjhattadhamme dvidhā katvā idaṃ nāmameva, na rūpaṃ. Idaṃ rūpameva, na nāmaṃ. Aññaṃ nāmaṃ aññaṃ rūpaṃ. Tadubhayatoca añño attāvā jīvovā sattovā puggalovā manussovā devovā brahmāvā natthīti evaṃ paccakkhato sudiṭṭhaṃ katvā pariggaṇhanaṃ saṅkhepapariggahonāma. Ñāṇuttarikohi puggalo ettakamattenapi sakkāyadiṭṭhiṃ vikkhambhetuṃ sakkoti saddhiṃ saññā cittavipallāsehīti. Tayo hi vipallāsā. Yathāha-anattani attāti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāsoti. Tattha satthusāsanadhamme suṭṭhu patiṭṭhitena saddhāmattenapi diṭṭhi vipallāso vikkhambhito hoti. Itare pana nāmarūpapariggahe kateyeva vikkhambhitā honti. Yāvaca ete dve avikkhambhitā honti. Tāva nāmarūpapariggahoca aparisuddhoyeva hoti. Taṃmūlikāca kilesadhammā avikkhambhitā eva hontīti apica. Catunnaṃ āhārānaṃ vasena catudhā, pañcannaṃ khandhānaṃ vasena pañcadhā, channaṃ dhātūnaṃ vasena chadhātiādinā nayena nāmarūpaṃ pariggahe tabbameva.

我来为您翻译这段巴利文：
因为彼也依显明是大过患聚而转起,从随观无任何可取为"这是我的这是我的"的所愿功德而称为无愿随观。别解脱律仪戒即律制戒。因为彼是一切世间戒的上首且是面。因为是四地善法的最初发起处且是面。如是因为对面义而称为别解脱。正彼因遮止覆盖恶戒道而称为律仪。
对彼等诸法生起时眼等诸根动摇、散乱,随彼而不善法生起,依遮止彼等生起道而转起的念名为根律仪。正彼为戒即根律仪戒。由此活命为命。寻求资具的精进。正彼离佛所呵责的送花等邪方便和三种诡诈事而清净名为活命遍净。正彼为戒的复合词。为断除在以如是清净的乞食等加行所得资具的领受受用时的愚痴、贪著、憍慢、放逸,依摄取观察彼彼作用限度或厌恶相或界相而转起的资具受用思察智名为资具依止戒。
遍净为遍净,遍净即遍净。正彼为戒的复合词。四遍净戒为四遍净戒。"心清净"此中以心声说示定,说二种定也名为心清净。"依相味现起足处"此中诸法自相名为相,如火的热性。以彼自性应成就的作用或由成就缘所得名为功德的成就名为味,如火的煮熟照明。正彼成就或名为作用的果名为现起,如火的烟。名为自己生起不共缘的近因名为足处。依彼等以智限定把握名色的摄取名为名色差别为见清净。
此中摄取有二:略摄取和广摄取。其中对内法分二后,"这唯是名非色,这唯是色非名,名异色异,除此二外无有我、命、有情、人、人、天、梵"如是作现见善见而摄取名为略摄取。因为上智人只依此量也能镇伏有身见及想心颠倒。因为有三颠倒。如说:"于无我中我的想颠倒、心颠倒、见颠倒。"其中于师教法善住的只依信量也能镇伏见颠倒。但其余则唯在作名色摄取时才镇伏。只要此二未镇伏,则名色摄取也不清净,以彼为根的烦恼法也未镇伏。又依四食方式为四,依五蕴方式为五,依六界方式为六等方式也应摄取名色。

 Tattha cha dhātuyonāma pathavidhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu ākāsadhātu viññāṇadhātuyo. Pakkusāti kulaputto hi imā cha dhātuyo pariggaṇhitvā anāgāmiphalaṃ patvā capitvā suddhāvāsesu nibbattoti. Yattake vā pana dhamme pariggaṇhanto attā meti pavattamāne saññācittadiṭṭhi vipallāse vikkhambhetuṃ sakkoti. Tattakāpi pariggahetabbā yevāti. Imasmiṃ pana saṅgahapakaraṇe yo yo cittacetasika vibhāgo rūpavibhāgoca heṭṭhā vutto. Tassa sabbassa vasena nāmarūpassa pariggaṇhanaṃ vitthārapariggahonāma. Ayaṃpana ādikammikānaṃ avisayo. Paṭividdhacatusaccānaṃ pana ābhidhammikattherānaṃ eva visayoti veditabbo. Nāmarūpaṃ pariggaṇhantassa pana nāmarūpa mattato uddhaṃ aññassa kassaci abhāvadassanatoca sarīrabbhantare jīvasaññito attā atthi. So karoti, so paṭisaṃvedeti, saṃsarati, sandhāvatīti evaṃ pavattā diṭṭhi pahīyati. Suddhe nāme evavārūpe evavā puggalasattakriyasaññitānaṃ īhābyāpārānaṃ sabbaso abhāvadassanato tadubhayasaṃyogeeva tesaṃ labbhamānatā dassanatoca tadubhayaṃvā ekamekaṃvā uddissa attāti pavattā diṭṭhi pahīyati. Attā jīvo satto puggalo manusso devo brahmāti evamādīsu vohāresuca vohāra matte aṭṭhatvā attānāma ekantato atthi jīvonāma ekantato atthītiādinā tadatthābhinivesavasena atidhāvanañca pahīyatīti daṭṭhabbaṃ. Tadatthābhinivesotica attānāma atthi jīvonāma atthītiādinā daḷhataraṃ abhiniveso. Atidhāvananti nāmarūpaṃ attātiādinā gahaṇaṃ. Paccayapariggahoti etthapi duvidho paccayapariggaho saṅkhepato vitthārato cāti. Tattha vatthārammaṇavasena nāmassa cittotukāhāravasena rūpassa avijjātaṇhupādānakammavasena tadubhayassaca paccayaṃ pariggaṇhanto saṅkhepato pariggaṇhātināma. Heṭṭhā paccayasaṅgahe vibhattehi paṭiccasamuppādanaya paṭṭhānanayehi pariggaṇhanto vitthārato pariggaṇhātināma. Etthapi paṭṭhānanayena pariggaho ādikammikānaṃ avisayoeva. Paccayaṃ pariggaṇhantassapana yathāvavatthitassa sabbassa nāmarūpassa sabbaso paccayāyattavuttikatādassanato ahetukadiṭṭhi pahīyati. Attano anurūpapaccayasāmaggiyā vinā aññathā pavattiyā adassanato issaranimmāna kālanimmānādikā visamahetudiṭṭhica pahīyati. Hetusambhārapaccayehi kammappavattiyā vipākappavattiyāca aññassa kammakārakassavā vipāka vedakassavā kattuno abhāvadassanato kāraka vedaka diṭṭhi pahīyati. Anamataggeca saṃsāre tīsu addhāsu hetuphala paraṃparāvasena kevalassa nāmarūpamattasseva pavattidassanato ahosiṃ nukho ahamatītamaddhānanti evamādikāya puggalasatta visayāya soḷasavidhāya kaṅkhāyaca atikkamo hoti. Sabhāvadhammapavattiyāca suṭṭhu diṭṭhāya desanādhammassa sudhammatā dassanato buddhasubuddhatañca disvā satthari kaṅkhati dhamme kaṅkhatītiādinayapavattā aṭṭhavidhāpi kaṅkhā pahīyatīti. Lokuttaradhammānaṃ saṅkhatānaṃpi sataṃ asammasanupagattā tebhūmakasaṅkhāresūti vuttaṃ. Anusayasamūhanatthañca sammasananti katvā yattha kāmarāgādayo anusayā anusenti. Teyeva dhammā sammasanārahā hontīti vuttaṃ tebhūmakasaṅkhāresūti. Imassa ca padassa lakkhaṇattayaṃ sammasantassāti iminā sambandho. Atītādibhedabhinnesūti atītānāgatapaccuppannajjhattabahiddhādīhi ekādasahi bhedehi bhinnesu.

我来为您翻译这段巴利文：
其中六界即地界、水界、火界、风界、空界、识界。因为补俱娑提族子摄取此六界后,证得不还果死后生于净居天。或者摄取多少法能镇伏在"我、我所"转起的想心见颠倒,即应摄取彼许多。但在此摄论中,凡是前面所说的心心所差别和色差别,依彼一切而摄取名色名为广摄取。但这非初业者的境界。应知这是已通达四谛的阿毗达摩长老们的境界。
对摄取名色者,因见除名色之外无有其他,身内无有名为命的我,它造作、它感受、轮回、流转的如是转起见断除。因见在纯名或纯色中完全无有名为人有情作用的励力加行,因见彼等只在二者结合时才得到,所以缘彼二者或一一而转起"我"的见断除。应见对我、命、有情、人、人、天、梵等言说不止于言说而"我必定有命必定有"等依执著彼义而超越也断除。"执著彼义"即"我必有命必有"等更坚固执著。"超越"即取"名色是我"等。
"缘摄取"此中也有二种缘摄取:略和广。其中依依处所缘摄取名的缘,依心时节食摄取色的缘,依无明爱取业摄取二者的缘,名为略摄取。依前面缘摄中分别的缘起法和发趣法摄取名为广摄取。此中依发趣法摄取也非初业者的境界。对摄取缘者,因见如所安立的一切名色完全依赖缘而转起,无因见断除。因见无有不依自己适合的缘和合而异转起,自在创造、时间创造等邪因见也断除。因见由因资粮缘的业转起和异熟转起中无有其他作业者或受异熟者的作者,作者受者见断除。因见在无始轮回中于三世只依因果相续而唯名色转起,超越"我过去世存在否"等关于人有情的十六种疑。
因善见自性法转起而见教法善性,见佛善觉已,疑师疑法等方式转起的八种疑也断除。因出世法虽是有为但不入遍摸,故说"于三地诸行"。又因遍摸为除随眠,故说"于三地诸行",因为唯有欲贪等随眠随增处的诸法才应遍摸。此句与"遍摸三相者"相关。"为种种差别所分"即为过去未来现在内外等十一种差别所分。

 Khandhādinayaṃārabbhāti paṭisambhidāmagge vibhattaṃ khandhapañcakaṃ dvārachakkaṃ ārammaṇachakkaṃ viññāṇachakkaṃ phassachakkaṃ vedanāchakkaṃ saññāchakkanti evamādikaṃ sammasanabhūmivibhāganayaṃ ārabbha anugantvā taṃnayānusārenāti attho. Tattha pana tevīsatiyā dhammakoṭṭhāsesu yassa yo koṭṭhāso pākaṭo hoti. Tena taṃ gahetvā sammasanaṃ ārabhitabbaṃ. Sakkontena pana sabbampi gahetvā ārabhitabbameva. Kalāpavasenasaṃkhipitvāti khandhapañcakena ye rūpaṃ tāva atītānāgatapaccuppannādibhedabhinnaṃpi samānaṃ sabbaṃ ekarūpapiṇḍabhāvena saṃkhipitvā esa nayo vedanā dīsupīti. Tatrāyaṃ nayo. Yaṃkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃvā bahiddhāvā oḷāritaṃvā sukhumaṃvā hīnaṃvā paṇītaṃvā yaṃ dūre santikevā. Sabbaṃ rūpaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena dukkhaṃ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhena. Yākāci vedanā.La. Yākāci saññā.La. Yekeci saṅkhārā.La. Yaṃkiñci viññāṇaṃ.La. Sabbaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena. Dukkhaṃ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti. Etthaca sabbaṃ rūpaṃ.La. Sabbaṃ viññāṇanti gahaṇameva kalāpavasena saṅkhipananti daṭṭhabbaṃ. Aniccaṃkhayaṭṭhenāti ettha rūpaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena. Vedanā aniccā. Saññā aniccā. Saṅkhārā aniccā. Viññāṇaṃ aniccaṃ khayaṭṭhenātiādinā nayena sammasitabbadhammapariggahena saheva sammasanaṃ kātabbaṃ. Itarathā sammasanaṃ na ruhati. Tadatthassa pana pākaṭattā idha aniccaṃ khayaṭṭhenātiādinā sammasanapadameva therena gahitanti daṭṭhabbaṃ. Tattha rūpaṃ aniccaṃ khayaṭṭhenāti taṃtaṃrūpaṃ ñāṇena daḷhaṃ gahetvā ayaṃ pathavidhātu aniccā khayaṭṭhena. Ayaṃ āpodhātu aniccā khayaṭṭhenātiādinā sammasanaṃ kātabbaṃ. Tattha imasmiṃ kāye sabbaṃ thaddhakriyāmattaṃ pathavīnāma. Sāca kriyā sītuṇhaparivattiyāvā parivattati. Nānāhāraparivattiyā vā nānācittaparivattiyāvā nāniriyāpathaparivattiyāvā nānā kāyikakriyā parivattiyāvā parivattati. Nānāsantati saṅkanti hotīti attho. Tattha navanavāsu kriyāsantatīsu pātubhontīsu pubbapubbakriyāsantatiyo nassanti. Yasmāca santati nāma dhammato visuṃ natthi, tasmā navanavasantatīnaṃ pātubhāvonāma navanavakriyānaṃ uppattieva. Pubbapubbasantatīnaṃ nassanaṃnāma pubbapubba kriyānaṃ bhijjanamevāti. Evaṃ attano kāye nānāthaddhakriyānaṃ parivattiṃ passanto pathavidhātuyā khayavayaṃ passati. Tañca passanto taṃsahajātānaṃ rūpānaṃ khayavayaṃ passatiyeva. Āpo nāma ābandhanakriyāmattaṃ. Tejonāma sītakriyāmattaṃ uṇha kriyāmattañca. Vāyonāma vitthambhanakriyāmattaṃ. Imāca kriyā khaṇe khaṇe parivattantiyeva. Imāsañca, visuṃ visuṃ santatiparivattiṃ passanto āpādīnaṃ taṃsahajātarūpānañca khayavayaṃ passati. Santatiparivattiṃ pana bahiddhā cakkhunā disvā jānāti, sarīrabbhantare pana kāyasaṃphassena jānāti. Santatisarīrabhūtānaṃ pana dhātūnaṃ khayavayaṃ ñāṇenaeva passati. Tasmā attano sarīrabbhantare taṃtaṃsantati parivattiṃ ñatvāvā tathā tathā kappetvā vā rūpadhātūnaṃ aniccattaṃ ñāṇena sudiṭṭhaṃ katvā punappunaṃ sammasitabbaṃ. Sesakhandhesupi taṃtaṃsantatinānāttaṃ ñatvā vedanādīnaṃ khayavayaṃ sudiṭṭhaṃ katvā sammasanaṃ kātabbanti. Bhayaṭṭhenāti bhāyitabbaṭṭhena. Yañhi aniccaṃ hoti. Khaṇamattepi vipariṇāmadhammaṃ.

我来为您翻译这段巴利文：
"依蕴等法"即依分别论中所分别的五蕴、六门、六所缘、六识、六触、六受、六想等遍摸地差别法,随行依彼法义。其中于二十三法分中任何分明显者,应取彼开始遍摸。但能者应取一切开始。"依聚略摄"即以五蕴中先色虽为过去未来现在等差别所分,但同一切以一色聚性略摄,此理于受等中也是。此中此理:"任何色,过去未来现在,或内或外,或粗或细,或劣或胜,或远或近,一切色无常以坏义,苦以怖义,无我以无实义。任何受...任何想...任何行...任何识...一切识无常以坏义,苦以怖义,无我以无实义。"此中应见"一切色...一切识"的获取即是依聚略摄。
"无常以坏义"此中应与所遍摸法摄取一起作遍摸:"色无常以坏义,受无常,想无常,行无常,识无常以坏义"等方式。否则遍摸不成。但因彼义明显,应见此处长老只取"无常以坏义"等遍摸句。其中"色无常以坏义"即以智坚取彼彼色后应作遍摸:"此地界无常以坏义,此水界无常以坏义"等。其中在此身中一切坚作用量名为地。彼作用或依冷热转变,或依种种食转变,或依种种心转变,或依种种威仪转变,或依种种身作用转变而转变。意即成为种种相续转变。其中在新新作用相续显现时,前前作用相续灭。因为相续无别于法,所以新新相续显现即是新新作用生起。前前相续灭即是前前作用破坏。如是见自身中种种坚作用转变者见地界坏灭,见彼者必见彼俱生诸色坏灭。水即结合作用量。火即冷作用量和热作用量。风即支持作用量。此等作用刹那刹那必转变。见此等各各相续转变者见水等及彼俱生色的坏灭。但以眼见外相续转变而知,于身内则以身触而知。但见作为相续身的诸界坏灭唯以智。所以在自身内知或如是造作彼彼相续转变后,以智善见色界无常性应再再遍摸。于其余蕴中也应知彼彼相续差别后善见受等坏灭而作遍摸。"以怖义"即以应怖义。因为凡无常者,在刹那量也是变异法。

 Taṃ ekantena bhāyitabbameva. Kasmā, tañhi yo abhāyitvā vissāsaṃ karoti. Etaṃ meti attano aṅgaṃ katvā pariharati. Taṃ apariyantehi anekasahassehi abhisaṅkharaṇadukkhehivā vipariṇāmadukkhehivā abhiṇhaṃ pīḷeti. Bādhati. Iti nānādukkhadhammehi abhiṇhaṃ sampaṭipīḷanasabhāvattā ekantena bhāyitabbaṭṭhena dukkhaṃnāmāti. Attapaṭipakkhattā anattā. Yo hi ito uddhaṃ mayhaṃ abbhantarimataronāma natthīti evaṃ paramajjhattabhāvena pariggahito hoti. So attāti vuccati. Katamo pana tathāpariggahi tabboti. Yo attano vase sabbaso vattati. Yathā vuttehi abhisaṅkharaṇakiccehi vinā kevalaṃ attano chandenavā vasenavā ajjhāsayenavā āṇāvidhānenavā niccaṃ avirajjhamāno pavattati. So tathā pariggahetabboti. Tathārūpo eva hi dhammo niccaṃ sukhakāmānaṃ dukkhapaṭikūlānaṃ sattānaṃ attakiccaṃ karoti nāmāti. Yo pana niccaṃ sukhakāmānaṃ tesaṃ yathāpavattaṃ sukhaṃ viddhaṃseti vikireti. Dukkhapaṭikūlānaṃ tesaṃ abhisaṅkharaṇādi mūlakaṃ nānādukkhaṃ janeti vaḍḍheti. So attapaṭipakkhoeva hoti. Idañca rūpaṃ edisameva hoti. Iti attakiccassa akaraṇato attapaṭipakkhakiccassa karaṇatoca rūpaṃ anattānāmāti. Kasmā panetaṃ attano vase navattati attakiccaṃ na karoti attapaṭipakkhakiccaṃ karotīti āha asārakaṭṭhenāti. Tattha sāronāma paccayasāmaggiyā vinā kevalaṃ ajjhāsayamattena uppajjituṃvā uppajjitvāca paccayupatthambhena vinā yadicchakaṃ patiṭṭhātuṃ vā samatthabhāvasaṅkhāto thāmabalaviseso vuccati. Rūpaṃ pana sayaṃpi evarūpo sāronāma na hoti. Naca evarūpena sārena yuttanti. Nahi tassa paccayasāmaggiyā vinā uppajjituṃvā uppajjitvāpi paccayupatthambhena vinā khaṇamattaṃpi patiṭṭhātuṃvā thāmovā balaṃvā atthi. Yañca attano thāmena balena vinā kevalaṃ paccayasāmaggi baleneva uppajjati. Paccayupatthambheneva patiṭṭhāti. Taṃ aneka sahassāni paccayābhisaṅkharaṇadukkhāni janetvā ekantena niccaṃ attapaṭipakkhakiccaṃ karoti, pīḷeti, bādhatiyevāti. Esanayo vedanā aniccā khayaṭṭhenātiādīsu. Iti lakkhaṇattayaṃ samma santassāti sambandho. Addhānavasenāti ekekabhavaparicchinnassa pavattakālassa vasena. Nahi bhavantare uppannaṃ khandhapañcakaṃ aññaṃ bhavantaraṃ gacchati. Tasmiṃ tasmiṃ bhaveeva asesaṃ nirujjhatīti. Apica, ekasmiṃ bhavepi tiṇṇaṃ vayānaṃ mandādīnaṃ dasannaṃ dasakānaṃ saṃvaccharautu māsa pakkhatithi ahoratti yāma pahārādīnañca vasena addhānabhedo yojetabbo. Santativasenāti sabhāgekasantānavasena pavattamānāya rūpasantatiyāvā arūpa santatiyāvā vasena. Khaṇavasenāti rūpārūpadhammānaṃ āyu parimāṇasaṅkhātassa khaṇassa vasena. Etthaca khaṇavasena sammasanaṃnāma sabbaññubuddhānaṃ eva visayo siyā, na sāvakānaṃ. Nahi te evaṃ parittake khaṇe uppādaṃvā nirodhaṃvā sampāpuṇituṃ sakkontīti. Tasmā addhāsantativasena sammasanameva idhā dhippetanti daṭṭhabbaṃ. Lakkhaṇattayaṃsammasantassāti tesu tebhūmaka saṅkhāresu dhammesu tilakkhaṇāni āropetvā te dhamme punappunaṃ āmasantassa parimajjantassa. Tesaṃ dhammānaṃ anicca jātikataṃvā dukkhajātikataṃvā anattajātikataṃvā ñāṇe suṭṭhu pākaṭaṃ karontassāti attho. Visesato pana imasmiṃ ñāṇe aniccalakkhaṇadassanameva padhānaṃ.

我来为您翻译这段巴利文：
彼必定应怖。为何?因为若不怖而亲近彼,作为"这是我的"自己的肢分而受持者,彼为无边千种造作苦或变异苦数数逼迫、障碍。如是因为以种种苦法数数逼迫为自性,以必定应怖义名为苦。因对我相违名为无我。因为若被执取为"从此以上无有比我更内在者"如是最极内在性者,彼称为我。但何者应如是执取?即完全随自在转起者。离如所说造作作用,只随自欲或自在或意乐或命令常不违背而转起者。彼应如是执取。因为唯如是法名为作常欲乐、苦为对治的诸有情的我作用。但若常破坏散乱欲乐者的如是转起乐,生长对苦为对治者的以造作等为根的种种苦者,彼唯是对我相违。此色也如是。如是因为不作我作用,作对我相违作用,色名为无我。
为何彼不随自在转起,不作我作用,作对我相违作用?说"以无实义"。其中实名为说能离缘和合只依意乐生起,或生起后离缘支持随欲住立的状态称为力量殊胜。但色自身也无如是实,也不具如是实。因为彼无有离缘和合生起或生起后离缘支持住立一刹那的力量或威力。若离自力威力只依缘和合力而生起,依缘支持而住立者,彼生起千种缘造作苦后必定常作对我相违作用,逼迫、障碍。此理于"受无常以坏义"等中也是。如是与"遍摸三相者"相关。
"依时期"即依限定一一有的转起时间。因为在一有中生起的五蕴不去另一有,在彼彼有中完全灭尽。又在一有中也应配合依三寿、缓等、十个十岁、年、季节、月、半月、日期、昼夜、时分、刹那等的时期差别。"依相续"即依同分一相续转起的色相续或非色相续。"依刹那"即依色非色法寿量称为的刹那。此中依刹那遍摸应是只是正等觉者的境界,非声闻的。因为彼等不能在如是极短刹那达到生或灭。所以应见此中只意为依时期相续遍摸。
"遍摸三相者"即于彼等三地诸行法上置三相,再再触摸、摩擦彼等诸法,在智中善作明显彼等诸法是无常性或苦性或无我性的意思。但在此智中见无常相是主要的。;

 Tasmiṃ diṭṭheyeva itarāni kamena diṭṭhāni honti. Adiṭṭheca adiṭṭhānīti. Tasmā ādito aniccalakkhaṇasseva suṭṭhu pākaṭabhāvo adhippetoti. Tesvevāti tebhūmakasaṅkhāresu eva. Paccayavasenāti rūpakkhandhe tāva avijjātaṇhupādānakammāhārasaṅkhātānaṃ paccayānaṃ vasena. Vedanāsaññāsaṅkhāresu pana āhāraṭṭhāne phasso vattabbo. Viññāṇeca nāmarūpaṃ. Tatrāyaṃ nayo. Atītānantarabhave avijjātaṇhupādāna kammesu appahīnavasena samuditesu imasmiṃ bhave paṭisandhito paṭṭhāya rūpasantatiyo vedanāsaññāsaṅkhāra viññāṇasantatiyoca samudenti. Yāva maraṇakālā khaṇe khaṇe nānākalāpavasena udenti pasavanti. Tesu pana tasmiṃ bhave eva pahīnavasena niruddhesu tā rūpārūpasantatiyo nirujjhanti. Bhavantare puna anuppādasaṅkhātaṃ nirodhaṃ pāpuṇanti. Ettha pana yathā udake sati macchānāma honti, asati na honti. Evaṃ kammajesu nāmarūpesu sati itarāni nāmarūpāni honti. Asati na hontīti itarāni sabbāni kammajesu saṅgahetvā kammavasena udayabbayavidhānaṃ gahitanti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ avijjātaṇhupādānakammapaccayānaṃ vasena pañcakkhandhassa udayabbayapavatti hotīti. Kammavasena pana imasmiṃ bhave samudentānipi paṭisandhito paṭṭhāya khaṇe khaṇe kabaḷīkārāhārūpatthambhanaṃ laddhā eva yathā pavattarūpasantatiyo anubandha mānā navanavā rūpasantatiyo samudenti. Aladdhā pana nirujjhanti. Taṃ santatiyaṃ puna anuppādasaṅkhātaṃ ekabhavanirodhaṃ pāpuṇanti, yathā pavattasantatiyo vā chijjanti bhijjanti antaradhāyantīti.


我来为您翻译这段巴利文：
见彼时其余也依次得见。不见时也不见。所以从初意为无常相的善明显性。"正于彼等"即正于三地诸行。"依缘"即先于色蕴依无明、爱、取、业、食称为的诸缘。但于受想行中应说触代替食。于识中则名色。此中此理:在过去临近有中无明爱取业以未断方式和合,从此有结生开始色相续和受想行识相续和合。直至死亡时刻依种种聚方式刹那刹那升起生长。但在彼等于彼有中以断方式灭时,彼等色非色相续灭。在另一有中达到称为不再生起的灭。
此中如有水时有名为鱼,无则无。如是有业生名色时有其他名色,无则无。应见摄其他一切于业生中而取依业的生灭安立。如是依无明爱取业诸缘而有五蕴的生灭转起。但依业在此有和合时也从结生开始得段食支持而如转起色相续相续的新新色相续和合。不得则灭。在彼相续中达到称为不再生起的一有灭,或如转起相续断绝破坏消失。


Vedanāsaññāsaṅkhārā pana bahiddhā ārammaṇesu āpātāgatesu ārammaṇasamphassaṃ laddhāeva chadvārikā kusalākusalavipāka kriyabhūtā samudenti. Navanavā santatiyo pātubhavanti. Aladdhā pana nirujjhanti. Santatiṃ na ghaṭenti. Viññāṇaṃca sahajāta nāmeca vatthurūpeca pavattamāneeva pavattati. Nivattamāne nivattatīti. Khaṇavasenāti vuttappakāre paccaye anapekkhitvā kevalaṃ nāmarūpānaṃ pavattikkhaṇavasena. Khaṇasaddena cettha sammasanañāṇe vuttarūpasantati nāmasantatiyopi gahetabbā. Nahi sāvakānaṃ ñāṇaṃ khaṇavasena nāmarūpānaṃ udayaṃvā vayaṃ vā sampāpuṇituṃ sakkotīti. Yathā pana rattandhakāre anto leṇe mahanto tamokhandho jāyati. Dīpaṃ jālentassa pana dīpobhāso ekakkhaṇe eva sakalaṃ antoleṇaṃ pharamāno udeti. Tamokhandho veti. Ālokassa udayo hoti. Tamokhandhassa vayo. Puna dīpe nibbāpīyamāne tamokhandhassa udayo hoti. Ālokassa vayo. Eva mevaṃ sarīre nānāutuvasenavā nānāhāravasenavā nānācitta vasenavā nāniriyāpathavasenavā nānāpayogavasenavā udayapakkhānaṃ vayapakkhānañca nānāsantatīnaṃ udayañca udayato vayañca vayato sudiṭṭhaṃ katvā samanupassantassāti attho. Evaṃ samanupassantassa pana āraddhavipassakabhāvaṃ pattassa udayabbaya ñāṇe tikkhe sūre vahante dasavidhā vipassanupakkilesasaṅkhātā pāripanthakadhammā uppajjanti. Te dassetuṃ obhāsotiādigātha māha. Tattha obhāsoti vipassanā cittasamuṭṭhito sarīrobhāso. Pītīti vipassanācittasampayuttā pañcavidhā pīti. Passaddhīti duvidhāpassaddhi. Adhimokkhoti saddhādhimokkho. Paggahoti vīriyaṃ. Sukhanti somanassaṃ. Ñāṇanti vipassanā ñāṇaṃ. Upaṭṭhānanti sati. Upekkhāti tatramajjhattupekkhā ceva āvajjanupekkhā ca. Nikantīti obhāsādīhi saha vipassanāya ālayaṃ kurumānā sukhumā taṇhā. Ayameva pana ekantato vipassanupakkileso hoti. Obhāsādayo pana tassā vatthubhūtattā upakkilesāti vuttā. Tesu hi uppajjamānesu na vata me ito pubbe evarūpo obhāso uppannapubbo. Evarūpā pīti.La. Upekkhā uppannapubbā addhā maggaṃ pattosmi. Phalaṃ pattosmīti evaṃ assādasahitā amagge maggasaññā aphale phalasaññā uppajjati. Tadā koci abyatto yogāvacaro kammaṭṭhānaṃ vissajjetvā adhimānavasena vikkhipanto vicaratīti. Byatto pana tāvadeva sabhiṃ paṭilabhitvā idāni mama etesu obhāsādīsu etaṃ mama eso ha masmi eso me attāti cittassa nikāmanākāro paññāyati. Naca lokuttaradhammonāma īdisassa nikāmanassa vatthu. Addhā mama saṃkilesadhammo uppanno. So vaḍḍhamāno maṃ niyyānamukhato pātetvā vaṭṭamukhe yojessati. Handa tesveva lakkhaṇattayaṃ āropetvā nikantiṃ sodhetvā yathāpavattaṃ vipassanāvīthiṃ paṭipādessāmīti te obhāsādayo eva tāva pariggaṇhāti. Ayaṃ me obhāso anicco khayaṭṭhena dukkho bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenātiādinā sammasatīti attho. Evaṃ te obhāsādike vipassanāya upakkilesabhūte paripantha dhamme pariggaṇhitvā tappariggahavasena tesu nikantiṃ pariyādi yitvā ṭhitassa uppannaṃ maggāmaggalakkhaṇavavatthānañāṇaṃ maggāmaggañāṇa dassanavisuddhināma. Amaggesu obhāsādīsu maggasaññāmalato yathā vuttanikantimalatoca visuddhattā. Tañhi ñāṇaṃ tesu nikantiyāpi vikkhambhitāya eva obhāsādipaṭibandhato suṭṭhu parisuddhaṃnāma hotīti.


我来为您翻译这段巴利文：
但受想行在外所缘现前时得所缘触而六门善不善异熟唯作性和合,新新相续显现。不得则灭,不续相续。识也唯在俱生名和依处色转起时转起,在止息时止息。"依刹那"即不观待所说种种缘,只依名色转起刹那。此中以刹那声也应取遍摸智中所说色相续名相续。因为声闻智不能达到名色依刹那的生或灭。
但如夜暗中洞内生大暗蕴,当点灯时灯光一刹那遍满整个洞内而生,暗蕴消失。光明生起,暗蕴灭没。再灭灯时暗蕴生起,光明灭没。如是在身中依种种时节或种种食或种种心或种种威仪或种种加行,善见生分灭分种种相续的生为生、灭为灭而随观的意思。如是随观者到达已修观者状态,在生灭智锐利有力时生起称为十种观染的障碍法。为显示彼等说"光明"等偈。其中"光明"即观心所生的身光明。"喜"即与观心相应的五种喜。"轻安"即二种轻安。"胜解"即信胜解。"策励"即精进。"乐"即悦。"智"即观智。"念"即念。"舍"即平等舍及转向舍。"欲"即对光明等及观作执着的细爱。但唯此必定是观染。光明等因为是彼的所依而说为染。
因为在彼等生起时"从前不曾有如是光明生起,不曾有如是喜...舍生起,必定我已得道得果"如是生起伴随乐味在非道中道想、非果中果想。尔时有无智禅修者舍修习处而随增上慢散乱游行。但有智者即刻得念:"现在我对此等光明等显现心的染着行相,'这是我的,这是我,这是我的我'。而出世法不是如是染着的所依。必定生起我的杂染法。彼若增长将使我从出离门堕入轮回门。来!且置三相于正彼等,净化欲着,令转如转起观道。"首先即摄取彼等光明等。意即以"此我光明无常以坏义,苦以怖义,无我以无实义"等遍摸。
如是摄取彼等光明等成为观染的障碍法后,依彼摄取而尽欲着而住者所生的道非道相差别智名为道非道智见清净。因为从非道光明等中道想垢及如所说欲着垢清净。因为彼智在彼等欲着已镇伏时从光明等系缚善清净。


[245] Vibhāvaniyaṃ pana

Aniccādivasena obhāsādi paṭibandhapariggahaṃ visuṃ avatvā maggāmaggajānanamatteneva maggāmaggañāṇadassanavisuddhināma vuttā. Sā aṭṭhakathāya na sameti.


我来为您翻译这段巴利文：
[245] 但在《分别论》中,
未别说依无常等摄取光明等系缚,只依知道非道名为道非道智见清净。彼不符合注释书。;
provided by EasyChat


Tathā paripanthavimuttassāti tathā pariggahetvā tato vipassanupakkilesaparipanthato vimuttassa yāvānulomāti yāvaanulomañāṇā. Tilakkhaṇaṃ āropetvāti sambandho. Vipassanāparipākaṃāgammāti saṅkhārupekkhābhāvaṃ patvā tividha vimokkhamukhabhāvappattiyāceva sattaariyapuggalavibhāgassa paccaya bhāvappattiyāca vipassanāñāṇassa paripākaṃ āgamma paṭicca. Idāni appanā uppajjissatīti vattabbakkhaṇeti sambandho. Appanā tica sotāpattimaggaappanā. Dvetīṇivipassanācittānīti tikkhapaññassa dve vipassanācittāni. Mandapaññassa tīṇi vipassanācittāni. Yaṃkiñcīti tīsu lakkhaṇesu aññataraṃ yaṃkiñci. Yāsikhāpattāsānulomāsaṅkhārupekkhāti matthakapattā anulomañāṇasahitā yā saṅkhārupekkhā atthi. Sā vuṭṭhānagāminivipassanātica vuccatīti yojanā. Saṅkhārupekkhāñāṇaṃ anulomañāṇanti imāni dve ñāṇāni vuṭṭhānagāmini vipassanānāmāti vuccantīti vuttaṃ hoti. Idaṃ pana paripākagatavipassanā dassanavacanaṃ. Etthaca vuṭṭhānanti maggo vuccati. So hi vipassanāñāṇassa ārammaṇabhūta saṅkhāranimittatovā sayaṃ saṃyojanavatthubhāvatovā vuṭṭhāti. Taṃ samaṅgipuggalaṃvā puthujjanabhāvato samudayapahānavasena vaṭṭa pavattatoca vuṭṭhāpeti. Tasmā vuṭṭhānanti vuccati. Avassaṃ vuṭṭhānaṃ gacchanti etāyāti vuṭṭhānagāminīti evaṃ dvinnaṃ ñāṇānaṃ vuṭṭhāna gāminibhāvo veditabbo. Tatoparanti dvinnaṃvā tiṇṇaṃvā vipassanā cittānaṃ pavattiyā paraṃ nibbānaṃ ālambitvāti maggassa āvajjanaṭṭhāniyaṃ hutvā tassa purecarabhāvena nibbānameva ārammaṇaṃ katvā. Tato yevaca taṃ vipassanānāmaṃ nalabhatīti. Puthujjana gottamabhibhavantanti etena gottaṃ bhavati abhibhavatīti gotrabhu. Gottanti cettha paripuṇṇakilesa samāyogena anariyabhāvasaṅkhātā puthujjanajāti vuccatīti imamatthaṃ dasseti. Ariyagottamabhisambhontañcāti etena gottaṃ bhavati pāpuṇātīti gotrabhu. Gottantica taṃtaṃ kilesa visuddhabhāva saṅkhātā ariyajāti vuccatīti imamatthaṃ dasseti. Maggo appanā vīthiṃ otaratīti sambandho. Dukkhasaccaṃparijānantoti tebhūmaka dhammānaṃ ekantadukkhabhāvaṃ paricchijja jānanto. Parijānanañcettha tesaṃ dukkhabhāva paṭicchādakassa sammohassa pahānameva daṭṭhabbaṃ. Samudaya saccaṃpajahantoti attano cittasantāne anusayabhāvena pavattamānaṃ taṇhāsaṅkhātaṃ samudayasaccaṃ ekadesenavā anavasesenavā apacchāvattikaṃ katvā pajahanto. Nirodhasaccaṃsacchikarontoti cakkhumā viya nabhamajjhe virocamānaṃ candamaṇḍalaṃ attano santāne ekadesassavā sakalassavā kilesa vaṭṭassavā āyatiṃ bhāvino vipākavaṭṭassaṃvā attano santāne puna anuppādadhammabhāpattivasena nirodhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ paccakkhaṃ karonto. Maggasaccaṃbhāvanāvasenāti ito pubbe anamatagge saṃsāre anuppannapubbassa aṭṭhaṅgikassa maggasaccassa uppādanasaṅkhātāya bhāvanāya vasena. Maggacetanāya pana ānantarikaphalattā taṅkhaṇe apanītaggike padese puna udakaṃ āsiñcitvā nibbāpento viya maggānukūlapavattivasena dukkhaparijānanādīni cattāri kiccāni anukubbantāni tatoparaṃ dvevā tīṇivā phalacittāni pavattanti. Tatoparaṃ bhavaṅgapāto hotīti dassetuṃ tatoparantiādimāha.

我来为您翻译这段巴利文：
"如是解脱障碍者"即如是摄取后从彼观染障碍解脱者"直至随顺"即直至随顺智。与"置三相"相关。"随观成熟"即达到行舍性及得三解脱门性和成为七种圣者差别的缘性而随观智成熟。与"现在当生入定"所说刹那相关。"入定"即须陀洹道入定。"二三观心"即利慧者二观心,钝慧者三观心。"任何"即三相中任何一相。"达顶点的行舍随顺"即"达到顶点具随顺智的行舍,彼称为出起观"的结合。即说此二智:行舍智和随顺智名为出起观。此是显示已成熟观的语句。
此中"出起"即说道。因为彼从作为观智所缘的行相或自己作为结缚事而出起。或使具彼者从凡夫性及依断集而从轮回转起而出起。所以称为出起。"必定去出起由此"即如是应知二智的出起性。"此后"即在二或三观心转起后,缘取涅槃,即作为道的转向处,以彼前行性而只以涅槃为所缘。正因彼故不得观名。
"超越凡夫种姓"以此显示此义:种姓即说以具足烦恼结合的非圣性称为凡夫种类。"到达圣者种姓"以此显示此义:种姓即说以彼彼烦恼清净性称为圣者种类。"道入入定路"相关。"遍知苦谛"即确定了知三地诸法必定是苦性。此中遍知应见即是断除覆蔽彼等苦性的愚痴。"断集谛"即断除在自心相续中以随眠性转起的称为集谛的爱,以一分或无余而作不再生起。"现证灭谛"即如有眼者对空中显现的月轮,对自相续一分或一切烦恼轮或未来异熟轮在自相续中成为不再生法性而现前称为涅槃的灭。"依修道谛"即依生起从前在无始轮回中未曾生起的八支道谛称为的修习。
因道思有无间果性,如在除去火炭处再注水而令熄灭,依随顺道转起而作遍知苦等四作用,此后有二或三果心转起。此后有有分堕落,为显示此而说"此后"等。;

 Yathā pana pasādacakkhunāvā dibbacakkhunāvā kiñcirūpaṃ passantassa tāni cakkhūni taṃ rūpaṃ paccakkhaṃ katvā pacchā tassa puggalassapi paccakkhato pātubhūtaṃ katvā nirujjhanti. Na tāva tesaṃ uppattikkhaṇe taṃ rūpaṃ tassa ahaṃ idaṃnāma passāmīti pākaṭaṃ hoti. Pacchā pana paccavekkhana vāresu pavattamānesueva taṃrūpaṃ tadanubandhāca nānākārā tassa pātubhūtā honti. Evamevaṃ idhapi paccavekkhanavāresu pavattamānesueva nibbānañca tadanubandhāni maggaphalādīnica pātubhavantīti vuttaṃ punabhavaṅgaṃ.La. Pavattantīti. Idāni paccavekkhanañāṇassa bhūmiṃ dassetuṃ maggaṃphalañcanibbānantiādigātha māha. Tattha paṇḍitoti ariyāya paññāya samannāgato phalaṭṭho. Hīneti pahīne. Seseti apahīne uparimaggavajjhe. Imāni pana dve pahīnāvasiṭṭhakilesapaccavekkhanāni kesañci jīvitasamasīsipuggalānaṃ kilesa vibhāgesu akovidānañca nalabbhantīti vuttaṃ paccavekkhativānavāti. Etthaca visuddhimagge tāva sabbapathamaṃ maggapaccavekkhanaṃ vuttaṃ. Tato phalapaccavekkhanaṃ. Tato pahīnakilesapaccavekkhanaṃ. Tato avasiṭṭhakilesapaccavekkhanaṃ. Avasāne nibbānapaccavekkhanaṃ vuttaṃ. Paṭisambhidāmaggaṭṭhakathāyaṃ pana sabbapathamaṃ kilesapaccavekkhanaṃ adhippetaṃ. Vuttañhi tattha paccavekkhanesu pathamaṃ kilesapaccavekkhanaṃ hoti. Tato maggaphalanibbānapaccavekkhanānīti. Taṃ pana pāḷiyaṃ paccavekkhana ñāṇassa niddesato pubbe pathamaṃ chinnamanupassane paññāvimutti ñāṇanti evaṃ visuṃ vimuttiñāṇassa āgatattā vuttaṃ. Tattha chinnanti tena tena maggena samucchinnaṃ kilesajātanti attho. Pāḷi anu sārena vuccamāne pana pathamaṃ pahīnaṃ kilesānaṃ paccavekkhanaṃ. Tato paccekaṃ maggaṅgabojjhaṅgādīnaṃ paccavekkhanaṃ. Tato tesaṃ ārammaṇabhūtassa nibbānassa paccavekkhanaṃ. Tato phaladhammānaṃ paccavekkhanaṃ. Tato tesaṃ ārammaṇabhūtassa nibbānassa paccavekkhananti vattabbaṃ hoti. Pāḷiyañhi paccavekkhanañāṇaniddese nibbānaṃ maggavārepi phalavārepi dvikkhattuṃ āgatanti. Iti nibbānapaccavekkhanaṃ nāma itaresaṃ paccavekkhanānaṃ ādimhivā majjhe antarantarāvā avasānevā yatthakatthaci pavattatīti siddhaṃ hoti. Tathā kilesapaccavekkhanaṃpi maggaphalapaccavekkhanānaṃ ādimhivā pacchāvāti. Evañhi sati maggaṃ phalañca nibbānanti ayaṃ gāthāpi aviruddhā hotīti. Evañca katvā adhimānaniddesaṭṭhakathāsu so hi maggaphalanibbāna pahīna kilesā vasiṭṭhakilesa paccavekkhanena sañjātasomanasso ariyaguṇapaṭivedhe nikkaṅkhoti vuttaṃ. Etthaca sotāpannassa pañca paccavekkhanāni honti. Tathā sakadāgāmissa pañca. Anāgāmissa pañca. Arahato pana avasiṭṭhakilesonāma natthīti cattārīti ekūnavīsati paccavekkhanāni hontīti. Idañca paripuṇṇa vasena labbhamānaṃ sandhāya vuttaṃ. Aparipuṇṇaṃpi pana hotiyeva. Tathā hi cūḷadukkhakkhandhasuttaaṭṭhakathāyaṃ sā pana na sabbesaṃ paripuṇṇā hoti. Eko hi pahīnakilesameva paccavekkhati. Eko avasiṭṭhakilesameva. Eko maggameva. Eko phalameva. Ekonibbānameva. Imāsu pana pañcasupaccavekkhanāsu ekaṃvādvevā no laddhuṃ navaṭṭatīti vuttaṃ. Evaṃ chabbisuddhikamena bhāvetabbo catubbidho maggo ñāṇadassanavisuddhināma vuccatīti sambandho.

我来为您翻译这段巴利文：
如以净眼或天眼见某色者,彼等眼使彼色现前后,也使彼人现前而灭。不是在彼等生起刹那即显明"我见此名"彼色。但后在诸省察转起时,彼色及彼相随的种种行相对彼显现。如是此中也在诸省察转起时,涅槃及彼相随的道果等显现,所以说"再有分...转起"。现在为显示省察智的地,说"道果及涅槃"等偈。其中"贤者"即具圣慧的果位者。"已断"即已断除。"余"即未断除应为上道所断。但此二已断未断烦恼省察,某些寿命与烦恼同尽者及不善巧于烦恼差别者不得,所以说"或不省察"。
此中在清净道论中先说道省察。次果省察。次已断烦恼省察。次未断烦恼省察。最后说涅槃省察。但在无碍解道注中意为先烦恼省察。因为彼中说:"在诸省察中先烦恼省察。次道果涅槃省察。"但彼因在经中在省察智说示前先来"见已断中的慧解脱智"如是别说解脱智而说。其中"已断"即为彼彼道所断尽的烦恼类的意思。但随经说则应说:先已断烦恼省察。次各别道支觉支等省察。次彼等所缘涅槃省察。次果法省察。次彼等所缘涅槃省察。因为在经中省察智说示中涅槃在道分和果分都来两次。如是成立涅槃省察即在其他省察的初或中间或末任何处转起。如是烦恼省察也在道果省察的初或后。如是则此"道果及涅槃"偈也不相违。如是作已在增上慢说示注中说:"彼以道果涅槃已断烦恼未断烦恼省察而生喜,于通达圣功德无疑。"
此中须陀洹有五省察。如是斯陀含五。阿那含五。但阿罗汉无名为未断烦恼,所以四,即十九省察。此依圆满而得说。但不圆满也有。如是在小苦蕴经注中说:"但彼不是一切圆满。因为一只省察已断烦恼。一只省察未断烦恼。一只省察道。一只省察果。一只省察涅槃。但在此五省察中不应不得一或二。"如是依六清净次第应修的四种道名为智见清净相关。

 Maggasaddena cettha catubbidhaṃ maggañāṇaṃ tadanukūlapavattivasena phalañāṇañca gahitanti daṭṭhabbaṃ. Etthāti vipassanākammaṭṭhāne. Tatthāti tesu anupassanā maggaphalesu. Abhinivisanaṃ abhiniveso. Heṭṭhā silāpathaviyaṃ nikhātasinerupādassa viya ajjhattakhandhesu daḷhaṃ gahetvā pavattīti attho. Attā iti abhiniveso attābhiniveso. Taṃ attābhinivesaṃ. Muñcantīti ajjhattadhammānaṃ kevalaṃ paccayāyatta vuttitāya khaṇabhaṅgassaca adiṭṭhattā so abhiniveso pavattati. Tasmā taṃ dvayaṃ sudiṭṭhaṃ katvā rūpaṃ anattā vedanā anattātiādinā punappunaṃ samanupassanāvasena taṃ abhinivesaṃ vimocayamānāti attho. Vimokkhamukhaṃ hoti, suññatavimokkha saṅkhātassa maggassa phalassaca pavesanadvārabhūtattā, vipallāsa nimittanti viparītavasena āsanaṃ upagamanaṃ pavattanaṃvā vipallāso. Anicce niccanti upagamanaṃ pavattanaṃvāti attho. So eva kile suppattiyā āsannakāraṇattā nimittanti vipallāsanimittaṃ. Muñcantīti ajjhattadhammānaṃ khaṇabhaṅgassa adiṭṭhattā taṃnimittaṃ hotīti tesaṃ khaṇabhaṅgaṃ sudiṭṭhaṃ katvā rūpaṃ aniccaṃ vedanā aniccātiādinā punappunaṃ samanupassanāvasena taṃnimittaṃ vimocayamānāti attho. Taṇhāpaṇidhinti taṇhāeva abhisaṅgavasena ārammaṇe cittassa paṇidahanato daḷhaṃ thapanato paṇidhīti taṇhāpaṇidhi. Taṃtaṇhā paṇidhiṃ. Muñcantīti ajjhattadhammānaṃ mahāādīnavarāsibhāvassa adiṭṭhattā sopaṇidhi hotīti tesaṃ mahāādīnavarāsibhāvaṃ sudiṭṭhaṃ katvā rūpaṃdukkhaṃ vedanādukkhātiādinā punappunaṃ samanupassanāvasena taṃpaṇidhiṃ vimocayamānāti attho. Tasmāti yasmā etā vimokkhamukhabhūtā tisso anupassanā evaṃ visesa nāmikā honti. Tasmā. Yasmā saṅkhāresu suññatadassanavasena atthasiddhināma kevalaṃ attākinivesabhūtassa diṭṭhigāhassa paṭipakkhabhūtassa ñāṇasseva ānubhāvo hoti, tasmā tathā samanupassitvā vimuñcantassa vipassanāpi maggopi sahajātañāṇa kiccena nāmaṃ labhatīti vuttaṃ yadivuṭṭhāna.La. Suññatovimokkho nāmahotimaggoti. Aniccadassanavasena atthasiddhināma nimittāti nivesabhūtassa mānagāhassa paṭipakkhabhūtāya saddhāyapi ānubhāvo. Tasmā tathā samanupassitvā vimuccantassa vipassanāpi maggopi sahajātasaddhā kiccena nāmaṃ labhatīti vuttaṃ yadianiccato.La. Animitto vimokkhonāmāti. Dukkhadassanavasena atthasiddhināma paṇidhisaṅkhāta taṇhāgāhapaṭipakkhabhūtassa samādhissapi ānubhāvo. Tasmā tathā samanupassitvā vimuccantassa vipassanāpi maggopi sahajātasamādhikiccena nāmaṃ labhatīti vuttaṃ. Yadi dukkhato. La. Appaṇihito vimokkhonāmāti. Vuttañhetaṃ paṭisambhidāmagge aniccato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Dukkhato manasikaroto samādhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Anattato manasikaroto paññindriyaṃ adhimattaṃ hotīti. Magge pana tiṇṇaṃ dhammānaṃ kiccavisesonāma vipassanāgamanavaseneva siddhoti vuttaṃ maggo. La. Nāmāni labhatīti. Tattha suññatavimokkhena vimutto ariyasāvako sotāpattimaggakkhaṇe dhammānusārīnāma hoti. Majjhe chasu maggaphalakkhaṇesu diṭṭhippatto nāma. Arahattaphalakkhaṇe paññāvimuttonāma. Animittavimokkhena vimutto sotāpattimaggakkhaṇe saddhānusārīnāma. Upari sattasu ṭhānesu saddhāvimuttonāma.

我来为您翻译这段巴利文：
此中以道声应见摄取四种道智及依随顺彼转起的果智。"此中"即于观业处。"其中"即于彼等随观道果。执取即执著。如下方石地中埋入须弥山足,于内蕴坚固执取而转起的意思。我执著即以我而执著。"解脱彼我执著"即因内法只依缘而转起及未见刹那坏故彼执著转起。所以善见彼二后以"色无我受无我"等再再随观而解脱彼执著的意思。成为解脱门,因为是称为空解脱的道与果的入门。颠倒相即相反而坐近趣向或转起为颠倒。于无常为常而趣向或转起的意思。彼因是烦恼生起的近因故为相,即颠倒相。
"解脱"即因未见内法刹那坏故有彼相,所以善见彼等刹那坏后以"色无常受无常"等再再随观而解脱彼相的意思。"爱愿"即爱因以执著而在所缘置心故,坚固安立故为愿,即爱愿。"解脱彼爱愿"即因未见内法大过患聚性故有彼愿,所以善见彼等大过患聚性后以"色是苦受是苦"等再再随观而解脱彼愿的意思。"所以"即因为此等成为解脱门的三随观如是有殊胜名。所以。
因为于诸行以见空而义成就名为只是对治成为我执著的见执的智的威力,所以如是随观而解脱者的观与道依俱生智作用得名,所以说"若...出起...名为空解脱道"。以见无常而义成就名为对治为相执著的慢执的信的威力。所以如是随观而解脱者的观与道依俱生信作用得名,所以说"若从无常...名为无相解脱"。以见苦而义成就名为对治称为愿的爱执的定的威力。所以如是随观而解脱者的观与道依俱生定作用得名,所以说"若从苦...名为无愿解脱"。因为在无碍解道中说此:"从无常作意者信根增上。从苦作意者定根增上。从无我作意者慧根增上。"但在道中三法的作用差别名为依观行而成就,所以说"道...得名"。
其中以空解脱解脱的圣弟子在须陀洹道刹那名为法随行者。在中间六道果刹那名为见至。在阿罗汉果刹那名为慧解脱。以无相解脱解脱者在须陀洹道刹那名为信随行者。在上七处名为信解脱。

 Apaṇihitavimokkhena vimutto pana aṭṭhasupi ṭhānesu kāyasakkhināma. Soyeva arūpajjhānaṃ pādakaṃ katvā vimutto arahattaphale ṭhito ubhatobhāgavimutto nāmāti ettāvatā yaṃ heṭṭhā vuttaṃ vipassanāparipākamāgammāti saṅkhārupekkhābhāvaṃ patvā tividhavimokkhamukhabhāvappattiyāceva sattaariyapuggalavibhāgassa paccayabhāvappattiyāca vipassanāñāṇassa paripākaṃ āgamma paṭiccāti. Taṃ sarūpato niddiṭṭhaṃ hotīti. Maggavīthiyaṃ phalañca maggāgamana vasena tathā tīṇi nāmāni labhatīti yojanā. Yathāvuttanayena vipassantānanti yadi anattato vipassatītiādinā vuttappakāranayena vipassantānaṃ catunnaṃ phalaṭṭhānaṃ puggalānaṃ. Yathāsakaṃphalanti sotāpannassa sotāpattiphalaṃ. Sakadāgāmissa sakadāgāmiphalantiādinā nayena attano attano santakabhūtaṃ yaṃ yaṃ phalaṃ vipassanāgamana vaseneva suññatādivimokkhotica vuccati. Namaggāgamanavasenāti adhippāyo. Etthaca vipassanāgamana vasena maggassa animitta nāmalābhonāma suttantikapariyāyena vutto. Abhidhamme pana animitto nāmamaggo naāgato. Nahi so nippariyāyato animittonāma hoti. Hīnapaṇītādivasena vibhāgārahassa saṅkhāranimittassa sabbhāvato. Teneva hissa dukkhapaṭipadā dandhā bhiññādivasenavā pāramidhammānaṃ parittamahantādivasenavā hīna paṇīta paṇītatara paṇītatama vibhāgo sandissatīti. Aṭṭhakathāyaṃ pana aniccānupassanā saṅkhāresu niccanimittaṃ vidhamanavasena pavattattā animittānupassanānāma samānāpi sayaṃ saṅkhāranimitte pariyāpannattā ekantena attanonāmaṃ maggassa dātuṃ nasakkoti. Tasmā maggo abhidhamma pariyāyena animittanāmaṃ nalabhatīti vuttaṃ. Suttantikapariyāyena pana yathā pathavikasiṇārammaṇaṃ jhānaṃ pathavikasiṇanti vuccati. Evaṃ suññatādināmaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattāni maggaphalānipi ārammaṇavasenapi suññatādināmaṃ labhanti. Ārammaṇakaraṇavasena pana sampayogavasenavā palibodhakarāca nimittakarāca paṇidhikarāca rāgādayo kilesadhammā tesu natthi. Tasmā tāni aññaṃ āgamanaṃvā ārammaṇaṃvā anapekkhitvā attano sabhāvenapi suññatādināmaṃ labhantīti dassetuṃ ārammaṇavasenātiādi vuttaṃ. Tattha sarasavasenāti attano sabhāvena. Nāmattayanti suññatādi nāmattikaṃ. Sabbatthāti sabbāsu maggavīthi phalasamāpattivīthīsu. Sabbesaṃpīti sabbesaṃpi maggaphalānaṃ. Samamevāti samānameva. Sadisameva. Etthapanāti etesu pana yathāvuttesu maggaphalesu. Yasmā sabbādiṭṭhiyoca soḷasavidhā vicikicchāca attadiṭṭhimūlikā eva honti. Attadiṭṭhiyā niruddhāya nirujjhanti sabbānica apāyagāmi kammānināma attadiṭṭhiyā satiyāeva vipaccanti. Asatiyā na vipaccanti. Diṭṭhasaccānañca sā diṭṭhi sabbaso pahīnā hoti. Tasmā sotāpattimaggaṃ.La. Pahīnāpāya gamanoti vuttaṃ. Apāyaṃ gacchanti etehīti apāyagamanāni. Diṭṭhivicikicchāvippayuttā akusaladhammāceva pubbekataduccaritakammānica. Pahīnāni apāyagamanāni etassāti pahīnāpāyagamano. Paṭividdhacatusaccānaṃ pahīnaattadiṭṭhīnaṃ bodhipakkhiyadhammā ekantena uparūpari vaḍḍhanapakkhe ṭhitā honti. Kilesadhammā pana hāyanapakkhe.

我来为您翻译这段巴利文：
但以无愿解脱解脱者在八处名为身证。彼若以无色禅为基而解脱,住阿罗汉果名为俱分解脱。至此前所说"随观成熟"即达到行舍性及得三解脱门性和成为七圣者差别的缘性而随观智成熟。彼已从自性说示。
在道路中果也依道行而如是得三名的结合。"如所说方式随观者"即依"若从无我随观"等所说方式随观的四果位补特伽罗。"如自果"即须陀洹的须陀洹果,斯陀含的斯陀含果等方式依自己所有的任何果只依观行称为空等解脱。非依道行的意趣。此中依观行道得无相名是依经的方法说。但在阿毗达摩中道不得无相名。因为彼非无戏论的无相,因有应依劣胜等分别的行相。正因此故见彼依苦行迟通等或依诸波罗蜜法少多等有劣胜更胜最胜分别。
但在注中说无常随观因于诸行中以破坏常相而转起故虽名为无相随观,因自己摄在行相中不能必定给自名于道。所以道依阿毗达摩方法不得无相名。但依经方法如地遍所缘禅称为地遍,如是以有空等名的涅槃为所缘而转起的道果也依所缘得空等名。但依作所缘或相应,无作障碍及作相及作愿的贪等烦恼法于彼等中。所以彼等不观待他行或所缘也依自性得空等名,为显示此而说"依所缘"等。其中"依自性"即依自己自性。"三名"即空等三名。"一切处"即一切道路果定路。"一切"即一切道果。"平等"即平等,相似。
"但此中"即但于此等如所说道果中。因为一切见和十六种疑都只以我见为根。我见灭时彼等灭。一切名为恶趣业也只在有我见时成熟。无则不成熟。见谛者彼见完全断。所以说"须陀洹道...已断恶趣行"。由此去恶趣为恶趣行。离见疑相应的不善法及前所作恶行业。已断恶趣行为已断恶趣行者。通达四谛已断我见者的菩提分法必定住增上分。但烦恼法在减分。;

 Tasmā te anukkamena parihāyitvā gacchantā uparima koṭiyā sattahi bhavehi sabbaso parikkhayaṃ gacchantīti vuttaṃ sattakkhattuparamosotāpannonāma hotīti, tattha sattakkhattusaddena sattapaṭisandhigahaṇavārā vuccanti. Paramoti ukkaṃsaparicchedo. Iti sattakkhattuṃ paramo etassāti. Sattakkhattuparamo. So pana devesu sattakkhattu paramo, manussesu sattakkhattu paramo, ubhayattha sattakkhattu paramoti tividho hoti. Yathāha –

Katamoca puggalo sattakkhattuparamo idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti, avinipātadhammo niyato, sambodhiparāyano, so sattakkhattuṃ deveca manusseca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti. Ayaṃ vuccati puggalo sattakkhattu paramoti.


我来为您翻译这段巴利文：
所以彼等渐次减退而去,以上限七有完全灭尽,所以说"名为最多七次须陀洹"。其中以七次声说七结生受取。"最多"即最上限量。如是最多七次为彼故为最多七次。彼又有三种:在天中最多七次,在人中最多七次,两处最多七次。如说:
"什么是最多七次补特伽罗?此某补特伽罗因三结灭尽成为须陀洹,必不堕法,决定,趣向正觉,彼往来轮回于天与人七次而作苦边际。此称为最多七次补特伽罗。"
provided by EasyChat


Ettha hi ca saddo aniyamattho. Etena yoca deveeva sattakkhattuṃ saṃsarati. Yoca manusseeva sattakkhattuṃ saṃsarati. Yoca deveca manusseca missakabhava vasena sattakkhattuṃ saṃsarati. Tividho peso sattakkhattu paramonāmāti dasseti. Aṭṭhakathāyaṃ pana missakabhava vasenassa attho vutto. Etthaca yasmā mahaggatajjhānassaca uparimagga vipassanā yaca ānubhāvaṃ anapekkhitvā kevalaṃ imassa maggassa ānubhāvagatiyā eva sattakkhattuparamonāma vutto. Soca pāḷiyaṃ katamesaṃ pañcannaṃ idha niṭṭhā. Sattakkhattuparamassa kolaṃ kolassa ekabījissa sakadāgāmissa yoca diṭṭhevadhamme arahāti vuttattā kāmabhaveeva jhānarahito sukkhavipassakovā parihīnajjhānovā daṭṭhabbo. Tenevaca paṭisambhidāmaggaṭṭha kathāyaṃ tayopi ime sotāpannā kāmabhavavasena vuttā. Rūpārūpabhave pana bahukāpi paṭisandhiyo gaṇhantīti vuttaṃ. Aṅguttaraṭṭhakathāyañca aṭṭhamaṃ bhavanti kāmabhave aṭṭhamaṃ paṭisandhinti vuttaṃ. Tasmā ye kāmabhaveyeva sattavārato oraṃvā diṭṭhadhamme yevavā uparimaggaṃ gaṇhanti. Tesaṃ tathārūpo pavattiviseso upari maggavipassanābalena siddhoti veditabbo. Tathā hi aṭṭhakathāsu upari tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā niyāmetīti vuttaṃ. Ye pana diṭṭhadhammevā sakkaanāthapiṇḍikavisākhādayo viya sattasu bhavesu yatthakatthaci bhavevā jhānaṃ uppādetvā brahmalokaṃ gacchanti. Yeca brahmalokeyeva sotāpattimaggaṃ labhitvā tattheva parinibbāyanti. Tesaṃ tathārūpo pavatti viseso mahaggatajjhānabalena siddhoti. Yasmāca pāḷiyaṃ sattakkhattuṃ devecāti etena kāmabhave satta opapātika paṭisandhiyo dasseti. Sattakkhattuṃ manussecāti etena satta gabbhaseyyakapaṭisandhiyo dassetīti ubhayena cuddasa paṭisandhiyo dassitā honti. Tasmā tena pariyāyena labbhamāne cuddasabhave sandhāya sakkapañhasutte –

Ito satta tato satta, saṃsarāni catuddasāti vuttaṃ. Tathā aṅguttareca tikanipāte sace udāyi ānando avitarāgo kālaṃ kareyya, tena cittapasādena sattakkhattuṃ devesu devarajjaṃ kareyya. Sattakkhattuṃ imasmiṃyeva jambudīpe mahārajjaṃ kareyya. Apica udāyi ānando diṭṭhevadhamme parinibbā yissatīti vuttaṃ. Keci pana imehi suttapadehi sattakkhattu paramassa sotāpannassa kāmabhave cuddasa paṭisandhiyo icchanti. Mahāvaggasaṃyuttaṭīkāyañca keci pana kāmabhave sattakkhattuṃeva uppajjati, na tato uddhanti vadanti. Taṃ vīmaṃsitabbanti vuttaṃ. Vibhaṅge pana tattha tattha aṭṭhānasuttesuca aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo aṭṭhamaṃ bhavaṃ nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatītica, aṅguttare chakkanipāte abhabbo diṭṭhasampanno puggalo aṭṭhamaṃ bhavaṃ nibbattetunti ca, mahāniddese ajitapañhe sohāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa, nirodhena sattabhave thapetvā anama taggesaṃsāre ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca, etthete nirujjhanti. Vūpasamanti. Atthaṃ gacchanti. Paṭipassambhantītica, evaṃ daḷhaṃ katvā vuttattā yathāvuttanayeneva tesaṃ suttapadānaṃ attho veditabboti. Rāgadosamohānanti kāmarāgassa dosassa tadekaṭṭhamohassaca. Tanukarattāti yathā sotāpannasantāne uppajjantā dhammikesu kāmavatthūsu balavantā hutvā uppajjanti.

我来为您翻译这段巴利文：
此中"和"字是不定义。以此显示或只在天中轮回七次,或只在人中轮回七次,或依天与人混合有而轮回七次,此三种名为最多七次。但在注中说依混合有的意义。此中因为不观待广大禅和上道观的威力,只依此道的威力趣向而说名为最多七次。彼在经中说:"此五者中谁在此完成?最多七次者、家家者、一种子者、斯陀含者和现法中阿罗汉者",故应见在欲有中无禅或纯观者或失禅者。正因此在无碍解道注中说此三须陀洹依欲有说。但在色无色有取多结生。在增支注中说第八有即欲有第八结生。所以若在欲有中七次以内或在现法中取上道者,应知彼等如是转起差别依上道观力成就。如是在诸注中说上三道的观决定。但若在现法中如帝释、给孤独、毗舍佉等或在七有中任何有生起禅而去梵世,及在梵世得须陀洹道而在彼般涅槃者,彼等如是转起差别依广大禅力成就。
因为在经中以"七次天和"显示欲有中七化生结生。以"七次人和"显示七胎生结生,以两者显示十四结生。所以依彼方法所得十四有,在帝释问经中说:
"从此七从彼七,轮回十四。"
如是在增支三集中说:"优陀夷,若阿难未离贪命终,以彼心净七次在天中作天王,七次在此阎浮提作大王。但优陀夷,阿难将在现法中般涅槃。"某些人以此经句欲最多七次须陀洹在欲有中有十四结生。在大品相应复注中说:"某些人说只在欲有中生七次,不超过彼。彼应考察。"但在分别及处处无处经中说:"无此处无机会,见具足补特伽罗生第八有,此处不存在。"在增支六集中说:"见具足补特伽罗不能生第八有。"在大义释阿耆多问中说:"彼以须陀洹道智以行识灭而安立七有,在无始轮回中所生名与色,于此彼等灭,止,没,息。"因如是坚固说故,应知彼等经句义如所说方式。"贪瞋痴"即欲贪瞋及彼一分痴。"薄"即如在须陀洹相续中生起时于法欲事强力生起。

 Yato tesaṃ methunavatthusamāyogopi pavattati, tathā uppajjituṃ asamatthe katvā saṃlikhanavasena tanukaraṇato. Adhiccuppattivasenaca pariyuṭṭhānamandatāvasenaca tanukabhāvaṃ sādhanatoti attho. Tattha adhiccuppattivasenāti kadāci cirena uppattivasena. Pariyuṭṭhānamandatāyāti cirena uppajjantānaṃpi mandataraṃ pariyuṭṭhānavasena. Mahāsivattherena pana tesaṃpi methunavatthu samāyogo icchito. So mahāṭṭhakathāyaṃ paṭikkhitto. Yañca chakkanipāte migāsālavatthumhi abrahmacārinopi isidattassa brāhmaṇassa sakadāgāmittaṃ bhagavatā byākataṃ, taṃpi tassa āsannamaraṇakāle adhigamavasena byākatanti veditabbaṃ. Sakiṃdeva imaṃ lokaṃ āgantvā āgamanato sakadāgāmīnāma hotīti yojanā. Yamettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā pathamaparicchede vuttameva. Arahattaṃbhāvetvāti arahattamaggaṃ bhāvetvākhīṇā cattāro āsavā yassāti khīṇāsavo. Dakkhiṇā vuccati kammañca kammaphalañca saddahitvā āyatiṃ phalapaṭilābhatthāya dinnadānaṃ. Dakkhanti vaḍḍhanti sattā etāyāti katvā. Tāya pana dakkhiṇāya vipattikarānaṃ kilesānaṃ sabbaso abhāvato sampattikarānañca sīlakkhandhādiguṇānaṃ sabbaso paripuṇṇattā dakkhiṇeyyesu aggo jeṭṭhako hutvā taṃdakkhiṇaṃ paṭiggahituṃ arahatīti aggadakkhiṇeyyo. Puggalabhedoti catunnaṃ phalaṭṭhapuggalānaṃ saṅkhepabhedo. Vitthārabhedo pana evaṃ veditabbo, aṭṭhakathāsu tāva catuvīsati sotāpannā, dvādasa sakadāgāmino, aṭṭhacattālīsa anāgāmino, dvādasa arahantoti phalaṭṭhānaṃ channavutibhedo vutto. Tattha saddhādhimutto paññādhimuttoti dve sotāpannā honti. Te ekabījī kolaṃkolo sattakkhattuparamocāti tīhi guṇitā cha. Puna catūhi paṭipadāhi guṇitā catuvīsati honti. Tividha vimokkhacatupaṭipadānaṃ pana bhedena dvādasa sakadāgāmino dvādasa arahantoca honti. Anāgāmino pana avihesu tāva tayo antarāparinibbāyino, eko upahacca parinibbāyī, eko uddhaṃ soto akaniṭṭhagāmīti pañca. Teyeva sasaṅkhāraparinibbāyī asaṅkhāraparinibbāyīcāti dvīhi guṇitā dasa. Tathā atappasu dassasudassīsu ticattālīsa honti. Akaniṭṭhe pana uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmīnāma natthīti cattāro sasaṅkhāraparinibbāyino cattāro asaṅkhāraparinibbāyinoti aṭṭhāti. Sabbe aṭṭhacattālīsa hontīti. Suttanipātaṭṭhakathāyaṃ pana dvādasa sotāpannā, dvādasa sakadāgāmino, catuvīsati anāgāmino, dve arahanto, cattāro maggaṭṭhāti catupaññāsa honti. Teyeva saddhādhura paññādhura vasena dvīhi guṇitā aṭṭhasataṃ puggalā hontīti āgato. Etthāti etasmiṃ puggalabhede. Sabbesaṃpīti catunnaṃ phalaṭṭhānaṃpi sādhāraṇāva. Na nirodhasamāpatti viya ekaccānaṃeva sādhāraṇāti adhippāyo. Ativiya mamāyitassa abhinindi tassa ajjhositassa attano cittasantānassa apavattikaraṇaṃ nāma bahalarāgavimuttānaṃeva sijjhatīti vuttaṃ, anāgāmīnañceva arahantānañcalabbhatīti. Tesaṃpi aṭṭhasamāpattilābhīnaṃ kāmarūpabhavagatānaññeva idha gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Kasmā, ādito paṭṭhāya anupubbanirodhabaleneva gantabbattā. Tenāha tatthātiādi. Tatrāyaṃ vidhi, pathamajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tattha gate saṅkhāre aniccato dukkhato anattato vipassati. Tato dutīyajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tatthagate saṅkhāre tatheva vipassati. Tato tatīyaṃ jhānaṃ. Tato catutthaṃ jhānaṃ.

我来为您翻译这段巴利文：
从此彼等虽有淫欲事结合而转起,使不能如是生起,以削减而使薄。依偶尔生起和现行缓慢而成就薄性的意思。其中"依偶尔生起"即依有时久远生起。"现行缓慢"即虽久远生起也以更缓慢现行。但大私婆长老认许彼等也有淫欲事结合。彼在大注中被否定。在六集中弥伽娑罗事中世尊记说非梵行的伊私达多婆罗门为斯陀含,彼也应知是依临终时证得而记说。
因一次来此世而来故名为斯陀含的结合。此中应说的在前第一品已说。"修阿罗汉"即修阿罗汉道,灭尽四漏者为漏尽。施称为信解业与业果而为得未来果而施的布施。因由此施众生增长故。因彼施的障碍烦恼完全无有及圆满具足戒蕴等功德,在应施者中为最上最胜而应受彼施,故为最上应施。
人差别即四果位补特伽罗的略差别。但广差别应如是知:首先在诸注中说二十四须陀洹、十二斯陀含、四十八阿那含、十二阿罗汉,为果位者九十六差别。其中信解脱慧解脱为二须陀洹。彼等与一种子、家家、最多七次三者相乘为六。再与四行道相乘成二十四。但依三解脱四行道差别有十二斯陀含、十二阿罗汉。阿那含则首先在无烦天有三中般涅槃、一生般涅槃、一上流至色究竟行者为五。彼等与有行般涅槃无行般涅槃二者相乘为十。如是在无热、善见、善现为四十三。但在色究竟无名为上流至色究竟行者,故有四有行般涅槃、四无行般涅槃为八。合共四十八。
但在经集注中说十二须陀洹、十二斯陀含、二十四阿那含、二阿罗汉、四道位,为五十四。彼等与信增上慧增上二者相乘成一百八补特伽罗。"此中"即此补特伽罗差别中。"一切"即四果位者的共同,非如灭尽定只是某些共同的意趣。极为执著、过分喜好、执取自心相续的不转起作成就只适于离强贪者,所以说阿那含与阿罗汉得。彼等中也应见只取得八定的欲色有者。为何?因从初依次第灭力而去。所以说"其中"等。其中此是方法:入初禅出已于彼行观无常苦无我。次入第二禅出已于彼行如是观。次第三禅。次第四禅。

 Tato pañcamaṃ jhānaṃ. Tato ākāsānañcāyatanaṃ. Tato viññāṇañcā yatanaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tatthagate saṅkhāre tatheva vipassati. Tato ākiñcaññāyatanaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya nānābaddhaavikopanaṃ saṅghapatimānanaṃ satthupakkosanaṃ addhāna paricchedoti imaṃ catubbidhaṃ pubbakiccaṃ karoti. Tato nevasaññā nāsaññāyatanaṃ samāpajjati. Ekaṃvā dvevā cittavāre atikkamitvā acittako hoti nirodhaṃ phusatīti. Tatthatatthevāti tato tato jhānato tasmiṃ tasmiṃ vuṭṭhitakāleeva. Vipassantoti nirodhassa samatha vipassanā yuganandhabaleneva pattabbattā vipassanābalenapi cittasantānassa saṇhasukhumabhāvā pādanatthaṃ idaṃ pathamajjhānaṃ aniccantiādinā nayena vipassanto. Yāvaākiñcaññāyatanaṃgantvāti yāva ākiñcaññāyatanajjhānaṃ, tāva samāpajjanavuṭṭhānavipassanāvasena gantvā. Āvajjanādhiṭṭhāna paccavekkhanānipettha icchitabbāniyeva. Teneva hi paṭisambhidāmagge pañcavidhā vasiyo nirodhaparikammesu vuttāti. Tatoparanti ākiñcaññāyatanajjhānagate saṅkhārevipassanānantaraṃ, adhiṭṭhātabbanti adhiṭṭheyyaṃ. Attano sarīrābandhe parikkhāre thapetvā nānābandhāni civarādīni parikkhārāni aggiādinā parissayena māvinassantūtivā, ekasīmāyaṃ saṅghakamme karīyamāne saṅgho maṃ pabhimānessati, tadā vuṭṭhahāmītivā, satthā maṃ kenacikāraṇena pakkosā pessati, tadā vuṭṭhahāmītivā adhiṭṭhānakiccaṃ. Ādisaddena nirodhabbhantareeva maraṇaṃ nukho me bhavissatīti evaṃ pavatto addhāna paricchedo gahito. Dvinnaṃ.La. Vocchijjaticittasantati tadatthāya ādito paṭṭhāya tathārūpassa payogavisesassa suṭṭhu katattā. Tatoti tasmiṃ kāle. Anāgāmino anāgāmi phalacittaṃ nirāvajjanaṃpi nipparikammaṃpīti adhippāyo. Tathāhi ādito paṭṭhāya punappunaṃ pavattitaṃ vipassanāparikammameva tassa parikammaṭṭhāne tiṭṭhati. Na visuṃ āsannaparikammaṃ nāma atthīti. Paccavekkhananti phalapaccavekkhanaṃ. Evaṃ duvidhaṃ kammaṭṭhānanayaṃ niddisitvā idāni yadatthaṃ so niddisīyati, tadatthe sotujane niyojento bhāve tabbanti gāthamāha. Tattha paṭipajjitabbāti paṭipatti. Paṭipajjantivā etāya uparupari visesanti paṭipatti. Sīlādidhammo. Rasīyati nirāmisasukhānubhavanavasena anubhavīyatīti raso. Jhānamagga phalabhūto adhigamadhammo. Arahatta phalamevavā. Tadubhayaṃ paṭicca uppannapītisomanassamevavā. Paṭipattiyā raso paṭipatti raso. Soeva assāditabbaṭṭhena assādo cāti paṭipatti rasassādo. Sāsane paṭipattirasassādaṃ patthayantena bhikkhunā iccevaṃ mayā niddiṭṭhaṃ uttamaṃ bhāvanādvayaṃ bhāvetabbanti sambandho.

Iti paramatthadīpaniyānāma abhidhammatthasaṅgahassa

Catutthavaṇṇanāya kammaṭṭhānasaṅgahassa

Paramatthadipanā niṭṭhitā.

Nigama paramatthadīpanī



我来为您翻译这段巴利文：
次第五禅。次空无边处。次入识无边处出已于彼行如是观。次入无所有处出已作不损坏诸系缚、等待僧伽、召唤师长、期限决定此四种前行。次入非想非非想处。超过一或二心刹那成为无心而触灭。
"于彼彼"即从彼彼禅在彼彼出时。"观"即因灭以止观双运力而得,为使心相续以观力成微细状态而以"此初禅无常"等方式观。"至无所有处去"即直至无所有处禅,依入出观而去。此中也应求转向、决意、省察。正因此在无碍解道中说五自在于灭前行。
"此后"即观无所有处禅行后。"应决意"即决意。置自身系缚资具,诸系缚衣等资具莫为火等灾害所坏,或在一界内作僧羯磨时僧伽将等待我,尔时我将出定,或师长将因某因召唤我,尔时我将出定,如是决意作。以"等"字摄取灭中我将有死否如是转起的期限决定。"二...断心相续"因从初如是作善作特殊加行。"彼"即彼时。阿那含阿那含果心无转向无前行的意趣。如是从初再再转起的观前行即住其前行位。无别近前行。"省察"即果省察。
如是说示二种业处方法已,今为令听众入彼所说义而说"应修"偈。其中"应行"为行。或由此上上殊胜为行。戒等法。"味"为依无染乐感受而受用。禅道果成就法。或唯阿罗汉果。或缘彼二生起喜悦。行的味为行味。彼即以应尝义为味尝,故为行味尝。欲求于教中行味尝的比丘应修我如是所说最上二种修习的结合。
如是最上义灯名阿毗达摩义摄
第四注释业处摄
最上义灯竟。
结语最上义灯

172. Cārittena kulācārena sobhite ñāti mitta dhana bhogasampattiyā visāle kule udayo vaḍḍhi yassa soti cārittasobhitavisālakulodayo. Tena. Saddhāya abhivuḍḍhānaṃ parisuddhānañca attano sīlasutacāgādiguṇānaṃ udayo vaḍḍhi etasminti saddhātivuḍḍhaparisuddhaguṇodayo. Tena. Nampavhayenāti nampanāmakena upāsakena. Paṇidhāyāti bhusaṃ nidhāya hadaye thapetvā upādāya paṭicca. Parānukampanti paresaṃ attano mandabuddhīnaṃ pacchimajanānaṃ anukampaṃ anudayaṃ kāruññaṃ paṇidhāyāti sambandho. Patthitanti abhiyācitaṃ. Puññena tena vipulenāti tena vipulena abhidhammattha saṅgahapakaraṇassa karaṇapuññena. Tumūlasomanti evaṃ nāmakaṃ vihāraṃ. Vuttañhi khuddasikkhāṭīkāyaṃsīhaḷadīpe tumūlasomavihāre saṅghassa pākavattaṃpi tāla paṇṇaṃ vikkiṇitvā karīyati. Na hi tattha paṇṇena attho atthi. Sabbepi iṭṭhakacchannā pāsādādayoti. Eso kira vihāro ādito abhayagirirañño aggamahesibhūtāya somadeviyā kārāpitattā yāvajjatanāpi somavihārotveva paññāyittha. Tumūlasaddo pana vipulasaddapariyāyo.

Athettha vattati saddo, tumūlo bheravo mahā;

Hatthināge padinnamhi, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.

Ādīsu

Viya. Soca vihāro saṭṭhimattehi mahāpariveṇehi saṇṭhito hotīti ativiya vipulo mahanto vitthiṇṇo hoti. Tasmā so vipulattā mahantattā vitthiṇṇattā tumūla somoti vuccati. Taṃ tumūlasomaṃ. Atthato mahāsoma vihāranti vuttaṃ hoti. Etena thero attano ācariyavaṃsassa vasana vihāraṃ kitteti. Attano vasanaṭṭhānaṃ pana nāmarūpaparicchede kittitaṃ. Dhaññādhivāsanti tasmiṃ vihāre ādikammikabhūta mahindattherādīnaṃ puññavantattherānaṃ ajjhāvuṭṭhabhūtaṃ. Dīpapasādaka mahāmahindattherassa hi vaṃse jātattā tasmiṃ vihāre ādikammikabhūto mahātheropi mahindattheronāmāti dhātuvaṃse vutto. Uditoditanti ativiya uditaṃ. Nabhamajjhe puṇṇacandamaṇḍalaṃ viya sakalasīhaḷadīpe ativiya uggatanti attho. Ariyamaggapaññāvasena pariyattivesārajjādi paññāvasenavā avadātehi pariyodātehi guṇehi sotitāti paññāvadātaguṇasotitā. Te eva lajjīpāpagarahino. Maññantūti anussarantu. Puññavibhāvodaya maṅgalāyāti vipulānaṃ puññānaṃ vaḍḍhisaṅkhāta maṅgalatthāya. Tatrāyaṃ yojanā, puññena tena vipulena dhaññādhivāsaṃ uditoditaṃ tumūlasoma vihārañca tattha nipāsino mahindattherādike paññāvadāta guṇasobhite lajjibhūte bhikkhūca puññavibhavodayamaṅgalāya āyukantaṃ maññantu pacchimā janāti. Athavā, taṃvihāraṃ aññe paññāvadāta guṇasobhita lajjī bhikkhū maññantūti yojanā. Etena thero pacchimajanānaṃ chasu anuttariyadhammesu anussatānuttariyasaṅkhātaṃ puññavisesañca mayaṃpi tādisaguṇabhāgino bhavissāmāti ussāhanupāyañca paṭipādesīti.

Paramatthadīpanī nigamakathā

Ettāvatāca –

Nagare dīparaṅgamhi, gāme ti nāmake;

Aṭṭhasuññadvayekamhi, sāke jātena yā mayā.

Muṃrvāgāme araññamhi, laṅghatīti vissutālaye;

Vasatā mahato bhikkhu, gaṇassa hitakārinā.

Paramatthadīpanīnāma, saṅkhatā sāradassinā;

Sāresīnaṃ hitatthāya, sārāsāravivekinaṃ.

Suniṭṭhitā ayaṃ ṭīkā, nibbhayā nirupaddavā;

Navapañcadvayekamhi, sāke komudasārade.

Tathā kalyāṇasaṅkappā, sādhūnaṃ amatapphalā;

Niṭṭhaṃ gacchantu sabbepi, nibbhayā nirupaddavā.


我来为您翻译这段巴利文：
172. "行为庄严广大家族生起"即以行为、家族行为庄严,亲属朋友财富圆满的广大家族中有生起增长者。以彼。"信增上清净功德生起"即有信增上及清净的自己戒闻施等功德的生起增长者。以彼。"南婆名"即名为南婆的优婆塞。"发愿"即强烈安置于心,取着缘着。"悲愍他人"即与自己愚钝的后代众生的悲愍、同情、怜悯相结合。"所愿"即所祈求。"以彼广大福"即以彼广大造阿毗达摩义摄论的福。"都姆罗僧伽精舍"即如是名的精舍。因为在小学注中说:"在狮子国都姆罗僧伽精舍,僧伽的分食也卖贝叶而作。因为那里不需要贝叶。一切殿堂等也都是砖瓦覆盖。"此精舍因最初由阿跋耶王的第一王后僧摩天女所造,直至今日也称为僧摩精舍。"都姆罗"是"广大"的异名。
如"此处声音转起,
都姆罗、可怕、大;
施与象及马时,
增长尸毗国"等。
因彼精舍由六十大精舍组成故极为广大宏伟。因此因广大、宏伟、广阔故称为都姆罗僧摩,即彼都姆罗僧摩。从义说即大僧摩精舍。以此长老赞叹自己师承的住处精舍。但自己的住处在名色差别中赞叹。"福德住"即彼精舍最初的摩诃因陀长老等福德长老所住。因为在法统中说生于光明岛的大摩诃因陀长老的传承,故彼精舍最初的大长老也名为摩诃因陀长老。"高升"即极为升起。如天中满月轮般在全狮子国极为升起的意思。"慧明功德光耀"即以圣道慧及经验智等慧而以明净功德光耀。彼等即惭耻厌恶罪者。"愿念"即忆念。"为福光明生起吉祥"即为广大福增长吉祥。
此中结合:以彼广大福,为福光明生起吉祥,愿后代念及福德住处、高升的都姆罗僧摩精舍及彼处住的摩诃因陀长老等慧明功德光耀有惭比丘直至寿尽。或结合:愿其他慧明功德光耀有惭比丘念及彼精舍。以此长老显示后代于六无上法中所谓念无上的殊胜福及"我等也将成为如是功德分"的精进方便。
最上义灯结语
至此:
我于光明城提名村
八零二一年生
住于蒙瓦村林中
名为越过寺院
为大比丘众利益
见实而造
名为最上义灯
为见实虚善人利
此注无畏无障碍
于九五二一年
迦提月秋季圆满
如是善思维
一切圣者甘露果
愿无畏无障圆满


Yathā lokamhi jotanti, ubho candimasūriyā;

Tatheva paramatthesu, ayaṃ paramatthadīpanī.

Pāḷiyattesu sā subhā, saddaniruttidīpanī;

Ubho lokamhi jotantu, saddhammo yāva tiṭṭhatīti.

Tattha nagare dīparaṅgamhīti dīpavāsimahājanaṃ rañjetīti dīparaṅganti laddhanāme nagare. Gāme nāmaketi rohitamigānaṃ nivāsabhūmitale patiṭṭhitattā evaṃnāmake mahāgāme. Sāketi kaliyuge. Yā mayāti paramatthadīpanīnāma yāṭīkā mayā saṅkhatāti sambandho. Laṅghatīti vissutālayeti evaṃvissute araññavihāre. Sāresīnanti sāragavesīnaṃ. Sārāsāravivekinanti ayaṃ sāro ayaṃ asāroti evaṃ sārañca asārañcavive cetvā jānituṃ samatthānaṃ. Sāketi kaliyuge. Komudasāra deti kumudapupphayutte saradautu pariyāpannepacchi makattikamāse. Amatapphalāti nibbānapayojanā. Subhāti atthabyañjanasampattiyā sobhaṇā. Saddhammoti tividhaṃ satthusāsanaṃ vuccatīti.

Iti abhidhammatthasaṅgahapakaraṇassa catutthasaṃvaṇṇanā

Bhūtā paramatthadīpanīnāmā yaṃṭīkā

Sabbākārena niṭṭhitā.


我来为您翻译这段巴利文：
如世间光耀者，
两者日月齐明；
如是胜义中，
此最上义灯。
于诸经义美，
显明声词理；
两者世间耀，
正法住至时。
其中"光明城"即得名为使岛民众欢喜的城市。"提名村"即因建立于鹿群栖息地而如是命名的大村。"年"即劫末期。"我"即结合:名为最上义灯注我所造。"名为越过寺院"即如是闻名的林精舍。"求实者"即寻求实质者。"能分别实虚者"即如是分别"此是实此非实"而能知者。"年"即劫末期。"迦提月秋季"即有白莲花的秋季所摄最后迦提月。"甘露果"即涅槃目的。"美"即以义文圆满而庄严。"正法"即说三种师教。
如是阿毗达摩义摄论第四注释
名为最上义灯注
一切圆满。

